<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>> Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag
                                                                                                        Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                        en Energie
De Voorzitter van de Tweede Kamer                                                                       Directie Strategie
                                                                                                        Energiesysteem
der Staten-Generaal
                                                                                                        Bezoekadres
Prinses Irenestraat 6                                                                                   Bezuidenhoutseweg 73
2595 BD DEN HAAG                                                                                        2594 AC Den Haag
                                                                                                        Postadres
                                                                                                        Postbus 20401
                                                                                                        2500 EK Den Haag
                                                                                                        Overheidsidentificatienr
                                                                                                        00000001003214369000
                                                                                                        T   070 379 8911 (algemeen)
                                                                                                        F   070 378 6100 (algemeen)
                                                                                                        www. rijksoverheid. nl/kgg
Datum          6 januari 2025                                                                           Ons kenmerk
Betreft        Kamerbrief Zonnebrief                                                                    DGKE-DSE / 96006603
                                                                                                        Bijlage(n)
Geachte Voorzitter         ,
                                                                                                        Bijlage 1: Adviesrapport
                                                                                                        Vormgeving kwaliteitsimpuls
                                                                                                        ecologie en landschap bij zon-
Zonne-energie , specifiek zonnepanelen (hierna ‘zon-PV’) , is belangrijk voor de                        en windprojecten op land
bouw van ons duurzame , betaalbare en betrouwbare energiesysteem. Zon-PV                                Bijlage 2: Rapport
draagt bij in het voorzien van onze eigen energie-opwek , het verminderen van                           Marktomstandigheden en
afhankelijkheden van andere landen en het behalen van onze                                              aanpak stimulering Solar
                                                                                                        Carports
klimaatdoelstellingen. Het Nationaal Plan Energiesysteem 1 beschrijft deze                              Bijlage 3: Monitor Financiële
belangrijke rol voor zon-PV in ons energiesysteem. Een verantwoorde en                                  Participatie Hernieuwbare
duurzame groei van zon-PV is daarom essentieel.                                                         Energie Op Land 2023
De sector heeft aandacht voor deze ontwikkeling en werkt steeds meer op
integrale en innovatieve wijze aan de groei van zon-PV binnen de beschikbare
fysieke ruimte en ruimte op het elektriciteitsnet. Vakmensen dragen zorg voor de
kwaliteit van installatie en realisatie van zon-PV. Ook wordt het realiseren van
zon-PV parallel aan de ontwikkeling van conversie , (flexibele) vraag en opslag
steeds belangrijker. Het kabinet streeft daarom naar gerichte en multifunctionele
inpassing van zon-PV , zoals zon-PV op daken en gevels in de gebouwde
omgeving.
De afgelopen 5 jaar is het totaal opgesteld vermogen van zon-PV vervijfvoudigd
van 46, GWp in 2018 naar 239, GWp eind 2023. 2 Inmiddels hebben ruim 3
miljoen woningen zon-PV en wordt de Regionale Energie Strategie (RES)-
doelstelling van tenminste 35 TWh in 2030 waarschijnlijk behaald. Het behalen
van het gezamenlijke RES-bod van 55TWh wordt echter onwaarschijnlijk. 3 De
Kamer wordt begin dit jaar hierover geïnformeerd middels de voortgang RES-
brief.
Het kabinet is zich ervan bewust dat de snelle groei van zon-PV heeft geleid tot
ingewikkelde marktomstandigheden en onzekerheden voor zowel de sector als
consument. Het uitbreiden van het elektriciteitsnet kan het tempo waarmee zon-
PV wordt gerealiseerd niet volgen. Nieuwe (grootschalige) zon-PV projecten
1 Zie Nationaal Plan Energiesysteem Verdiepingsdocument C - Transitiepaden gebruikssectoren | Rapport |
Rijksoverheid. nl
2 Zie Monitor Zon-PV 2024 | Rapport | Rijksoverheid. nl
3 Zie handlerdownloadfiles. ashx (regionale-energiestrategie. nl)
                                                                                                        Pagina 1 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                       Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                       en Energie
                                                                                       Directie Strategie
                                                                                       Energiesysteem
kunnen vaak op korte termijn geen aansluiting krijgen en het aantal uren met           Ons kenmerk
negatieve elektriciteitsprijzen neemt toe. Dit terwijl op gerichte locaties , nabij    DGKE-DSE / 96006603
(flexibele) vraag naar elektriciteit , zon-PV juist wel een oplossing kan zijn in het
voorzien van duurzame en betaalbare energie. Het verhogen van het direct eigen
verbruik op zonnige momenten , bij zowel nieuwe als bestaande installaties , groot
en klein , is daarbij van essentieel belang.
Ook de komende jaren zullen de bestaande uitdagingen bij de realisatie van zon-
PV van invloed blijven op een verantwoorde en duurzame groei van zon-PV. Met
deze brief informeert het kabinet de Kamer over de groei van zon-PV en actuele
beleidsontwikkelingen om de randvoorwaarden voor de realisatie van zon-PV op
orde te brengen:
      1. Ruimtelijke inpassing ,
      2. Strategische autonomie , weerbaarheid en innovatie ,
      3. Netcongestie en integratie in het energiesysteem ,
      4. Financiële stimulering ,
      5. Participatie en lokaal eigendom ,
      6. Veilig werken en veilige installatie.
Het kabinet geeft in deze brief opvolging aan de motie-Kroger/Boucke , de motie-
Thijssen en de motie-Jong/Rahimi. 456 Eveneens wordt invulling gegeven aan
gedane toezeggingen. 7
      1.   Ruimtelijke inpassing
Het kabinet zet in op het realiseren van zon-PV nabij vraag naar elektriciteit. Zon-
PV is geschikt om de gebouwde omgeving te voorzien in een deel van het eigen
verbruik en daar sluit de aangescherpte voorkeursvolgorde zon op aan. Het
kabinet geeft prioriteit aan zon-PV op daken en gevels. Zon-PV op landbouw- en
natuurgronden is in principe ongewenst verklaard.
Aanscherping voorkeursvolgorde zon
Met de aanscherping van de voorkeursvolgorde zon , zoals in oktober 2023
bestuurlijk is afgesproken tussen het Rijk , Interprovinciaal Overleg (IPO) ,
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) , de Unie van Waterschappen (UvW) en
Netbeheer Nederland (NBNL) , zetten we in op zon-PV volgens de treden van de
voorkeursvolgorde zon: trede 1 ‘zon op daken en gevels’ , trede 2 ‘zon binnen
bebouwd gebied’ , trede 3 ‘zon buiten bebouwd gebied’ , en trede 4 ‘zon op
landbouw- en natuurgronden’. 8 Dit met als doel om landbouw- en natuurgronden
te ontzien van zon-PV. Slechts in specifieke gevallen kan daarop een uitzondering
(nee , tenzij) worden gemaakt. De uitzonderingsgronden voor trede 4 ‘zon op
landbouw- en natuurgronden’ betreffen 1) agri-PV , 2) transitiegronden en 3)
netcongestieneutrale projecten.
4 Motie van de leden Kroger en Boucke (Kamerstuk 36 350 – XIII , nr. 5).
5 Motie van het lid Thijsen (Kamerstuk 36 532 , nr. 9).
6 Motie vande leden Jong en Rahimi (Kamerstuk 36200-XIII , nr. 44) .
7 TZ202304-085 , TZ202310-144 en TZ202306-193.
8 Kamerbrief Verdere aanscherping voorkeursvolgorde zon , Kamerstuk 32813 , nr. 1310.
                                                                                      Pagina 2 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                   Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                   en Energie
                                                                                   Directie Strategie
                                                                                   Energiesysteem
                                                                                   Ons kenmerk
Samen met het Nationaal Programma Regionale Energiestrategieën (NP RES)            DGKE-DSE / 96006603
wordt ingezet om zon-PV op andere treden te stimuleren en wordt vastgehouden
aan het behalen van het RES-bod van 55TWh. Hierbij onderstrepen de partijen
het belang van inpassing in landschap , energiesysteem en wordt gestreefd naar
50% lokaal eigendom. Tot slot zijn projecten in een vergevorderd stadium
uitgezonderd in de gemaakte afspraken.
Monitoring voorkeursvolgorde zon
De monitoring van de gemaakte bestuurlijke afspraken is belegd bij het NP RES.
Het NP RES maakt gebruik van de door provincies en gemeenten aangeleverde
data. Uit een eerste inventarisatie blijkt dat provincies en gemeenten uitvoering
geven aan de aangescherpte voorkeursvolgorde zon. De provincies hebben de
afspraken begin 2025 verwerkt in hun provinciale verordeningen. De uitkomsten
van deze bestuurlijke afspraken zullen in de komende jaren cijfermatig zichtbaar
worden in de monitoring.
Op dit moment is het totaal opgesteld vermogen aan zon-op-dak groter dan zon-
op-veld. De komende jaren zullen echter nog zon-op-veld projecten worden
gerealiseerd waardoor deze verhouding zal veranderen , al worden ook zon-op-dak
projecten gerealiseerd. De zon-op-veld projecten die in de komende jaren worden
gerealiseerd vallen onder één van de uitzonderingsgronden (met name
transitiegronden) of hebben een vergunning ontvangen voordat de bestuurlijke
afspraken zijn aangescherpt (en waren daarmee in een vergevorderd stadium).
De komende jaren wordt het NP RES gevraagd om de monitoring voort te zetten
en te verfijnen zodat cijfermatig beter onderbouwde conclusies kunnen worden
getrokken. Het kabinet zal de Kamer hierover dit jaar nader informeren. Over de
voortgang van de RES-doelstelling wordt de Kamer in het begin van dit jaar
geïnformeerd in de jaarlijkse RES-brief.
Normering zon op dak
Ten aanzien van trede 1 van de voorkeursvolgorde zon , zon op daken en gevels ,
zijn er een aantal ontwikkelingen:
      •    De subsidieregeling verduurzaming voor verenigingen van eigenaars
           (SVVE) is gewijzigd om vanaf 1 januari 2025 ook subsidie aan te vragen
           voor advies over zon-PV op hun gebouw;
      •    Na de afgeronde Europese onderhandelingen over de herziene richtlijn
           energieprestatie van gebouwen (EPBD) volgen verplichtingen voor zonne-
           energie voor nieuwbouw , bestaande grote gebouwen in publiek eigendom
           en bij vergunningplichtige renovatie van grote utiliteitsbouw die een
           vergunning plichtige renovatie ondergaan. 9 De bepalingen worden
           geïmplementeerd in nationale regelgeving , die het kabinet momenteel
           uitwerkt , waarna de Kamer hierover wordt geïnformeerd;
      •    Een wijziging in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) ten aanzien
           van een maatwerkvoorschriftbevoegdheid zon-op-dak is heroverwogen en
9 Kamerbrief Uitkomsten EPBD Onderhandelingen , Kamerstuk 22112 , nr. 3913.
                                                                                  Pagina 3 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                                        Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                        en Energie
                                                                                                        Directie Strategie
                                                                                                        Energiesysteem
            niet doorgezet als gevolg van de consultatiefase. 10 In de vorige                           Ons kenmerk
            Kamerbrief over zon-PV aan de Kamer is een voorstel aangekondigd                            DGKE-DSE / 96006603
            waarbij de minister van VRO gemeenten de mogelijkheid geeft om
            eigenaren van bestaande utiliteitsgebouwen met een gebruiksoppervlakte
            > 250 m 2 te verplichten om de dakpotentie te benutten voor de opwek
            van zonne-energie via een maatwerkvoorschriftbevoegdheid in het Bbl.
            Met name vanwege de beperkte aanvullende juridische mogelijkheden
            geboden aan het bevoegd gezag en de ervaren onduidelijkheid in relatie
            tot de bestaande eisen voor de energiebesparingsplicht , de algemene
            maatwerkbevoegdheid en de voornoemde verplichtingen voortvloeiend uit
            de herziene EPBD;
      •     De minister van VRO heeft het besluit tot wijziging van het Bbl voor advies
            naar de Afdeling advisering van de Raad van State gestuurd in het kader
            van de implementatie van de herziene richtlijn hernieuwbare energie
            (RED). De implementatie van de RED betreft een verplichting voor een
            minimumniveau van hernieuwbare energie bij vervanging van het
            volledige verwarmingssysteem in bestaande gebouwen wanneer dit
            technisch , functioneel en economisch haalbaar is. De verplichte
            voorbeeldrol van publieke gebouwen voor de opwek van hernieuwbare
            energie vult het kabinet onder meer in door het programma zon op
            Rijksdaken en het ontzorgingsprogramma maatschappelijk vastgoed;
      •     Het kabinet geeft uitvoering aan de bestuurlijke afspraken om in 2030 80
            procent van de geschikte daken van Rijksgebouwen te benutten voor een
            tweede functie , zoals de opwek van hernieuwbare energie , via het
            programma Zon op Rijksdaken van het Rijksvastgoedbedrijf. Inmiddels is
            geïnventariseerd hoeveel daken – het gaat om Rijkskantoren en
            defensiegebouwen – eind 2025 worden voorzien van zon-PV. Daarbij zijn
            reeds twaalf van de 70 rijkskantoren met geschikte daken belegd met
            zonnepanelen en worden er nog veertien extra daken belegd. Daarmee is
            de schatting dat ongeveer 37 procent van de geschikte kantoordaken
            wordt benut. Ten aanzien van het defensievastgoed worden 96 van de 540
            panden met een geschikt dak benut (ongeveer 18 procent). Met de
            herziene EPBD volgen er verplichtingen voor het benutten van gebouwen
            van publieke instanties voor zonne-energie opwek; de genoemde 80
            procentdoelstelling wordt verder ingevuld door implementatie van de EU-
            verplichtingen.
Voortgang motie verplichting plaatsen zonnepanelen boven parkeerterreinen
Om invulling te geven aan de cf. motie-Boulakjar/Boucke 11 voorgestelde
verplichting voor zon-PV boven parkeerterreinen onderzoekt het kabinet de
gevolgen van de verplichting voor het eigendomsrecht en hoe dit kan landen
binnen de Omgevingswet. Elementen als schaduwwerking , transportcapaciteit op
het net , de grootte , technische mogelijkheden en de afwezigheid van
mogelijkheden voor eigen gebruik van de opgewekte energie en de opgaven
vanuit de RES’en worden eveneens meegenomen in de afweging om over te gaan
10 Kamerbrief Voorhang ontwerpbesluit Verzamelbesluit Besluit bouwwerken leefomgeving 2024 , Kamerstuk
28325 , nr. 269.
11 Motie van de leden Boulakjar en Boucke , Kamerstuk 32813 , nr. 1181.
                                                                                                       Pagina 4 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                         Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                         en Energie
                                                                                                         Directie Strategie
                                                                                                         Energiesysteem
tot de voorgestelde verplichting. Het kabinet informeert de Kamer dit jaar over de                       Ons kenmerk
uitkomsten van dit onderzoek en komt dan tevens met een kabinetsstandpunt                                DGKE-DSE / 96006603
over de uitvoering van deze motie.
Inzet Rijksgronden
In het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER) stelt het Rijk eigen
areaal beschikbaar voor grootschalige opwek van hernieuwbare energie om zo een
substantiële bijdrage te leveren aan de energietransitie en de opgave van de
RES’en. De voorbereiding van deze projecten wordt door de samenwerkende
Rijkspartijen gedaan. Conform de filosofie van de RES’en , worden de OER-
projecten in principe door de betreffende provincies of gemeenten ruimtelijk
ingepast , waarbij zij optreden als bevoegd gezag. Waar nodig zal het Rijk hiervoor
de bevoegdheid overdragen. Rijk zorgt tevens dat de gronden marktconform ,
openbaar en transparant worden getenderd , vergelijkbaar met de aanpak voor
wind op zee.
Het programma ziet een toenemende vraag naar rijksgronden voor realisatie van
energie-opwek. Deze projecten passen goed binnen de hiervoor genoemde
afspraken over de aangescherpte voorkeursvolgorde zon (trede 3). Het
programma is onlangs uitgebreid met gronden van ProRail en Defensie. In 2024
kent OER daarmee 45 projecten op gronden van Rijkswaterstaat ,
Rijksvastgoedbedrijf , ProRail en Defensie. De projecten in de pijplijn hebben een
potentiële opwekcapaciteit van ongeveer 1. 000 - 2. 000 MWp.
Zon op zee
Zonne-energie op zee is een innovatieve groene technologie die potentie biedt om
de hoeveelheid opgewekte elektriciteit binnen een windpark op zee te verhogen ,
middels toevoeging van drijvende zonnepanelen op de ruimte tussen de
windturbines. Het opwekprofiel is complementair aan windenergie op zee
waardoor het elektriciteitsnet op zee efficiënter en daarmee rendabeler benut kan
worden. Hiertoe is in recente vergunningverlening (tenders) voor windparken op
zee 50 MWp aan zonne-energie op zee gestimuleerd. 12
In 2023 is een onderzoeksopgave ingesteld naar de haalbaarheid van 3 GWp
capaciteit rond 2030; deze ambitie blijkt te ambitieus op basis van gesprekken
met de markt omdat de noodzakelijke techniek zich nog in een te innovatief
stadium bevindt. 13 Momenteel staat de business case van nieuwe windparken op
zee staat onder druk; een aanvullende impuls voor zonne-energie op zee
introduceert hierbij te veel additionele onzekerheden. Daarom heeft het kabinet
besloten om in de eerstvolgende tenders voor windenergie op zee , zoals gepland
voor Q3 2025 , geen criterium voor zonne-energie op zee op te nemen. Voor
opvolgende tenders voor windenergie op zee zal het kabinet deze afweging
opnieuw maken.
12 Kamerbrief Uitslag vergunningverlening windenergie op zee: IJmuiden Ver kavels Alpha en Beta (4GW) ,
Kamerstuk 33 561 , nr. 65.
13 Kamerbrief 2 e Zonnebrief over ontwikkeling zonne-energie’ , Kamerstuk 32 813-31 239 , nr. 1281.
                                                                                                        Pagina 5 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                             Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                             en Energie
                                                                                                             Directie Strategie
                                                                                                             Energiesysteem
Vanwege de belangrijke complementaire bijdrage die zon op zee op termijn kan                                 Ons kenmerk
leveren gaat het kabinet door met het stimuleren van de onderliggende                                        DGKE-DSE / 96006603
techniekontwikkeling. Om hieraan continuïteit te bieden wordt een
innovatieprogramma opgezet , met als doel de technologie te verfijnen zodat het
geschikt wordt voor opschaling. Hiervoor is €445, mln. beschikbaar gesteld vanuit
het Klimaatfonds. 14 Daarnaast wordt ingezet op stimulering van
demonstratieprojecten binnen bestaande windparken op zee , om zo opschaling ,
kostendaling en integratie met windparken op zee te ondersteunen. Ook worden
de activiteiten om de ecologische effecten van zonne-energie op zee inzichtelijk te
maken voortgezet , waarbij ook de cumulatieve effecten met windenergie op zee
worden onderzocht.
Kennisdeling
In opdracht van het Ministerie van VRO is onderzocht wat er nodig is om de
ontwikkeling van multifunctioneel ruimtegebruik ten behoeve van efficiënte opwek
van zonne-energie te versnellen. CE Delft heeft in samenwerking met de Helpdesk
Zonopwek van RVO en NP RES aan de hand van kennissessies ervaringen
opgehaald en mogelijke oplossingsrichtingen opgesteld voor de ontwikkeling van
multifunctioneel ruimtegebruik en zon-PV. 15 De ervaringen die zijn opgehaald zijn
geanalyseerd en vertaald naar vijf concrete oplossingsrichtingen die antwoord
geven op de vraag: “Wat is er nodig om meer zon-PV te ontwikkelen op
maatschappelijk vastgoed , bedrijventerreinen , parkeerplaatsen en water?”.
In de eerdergenoemde motie van de leden Boulakjar en Boucke wordt ook
ingegaan op het delen van kennis en kunde via het NP RES. 16 De helpdesk
Zonopwek biedt een uitgebreide kennisbank met onder andere informatie over
solar carports en heeft ook een kennissessies georganiseerd over dit thema. 17
       2.   Strategische autonomie              , weerbaarheid          en     innovatie
De energietransitie biedt kansen om Nederland grotendeels te voorzien in eigen
energie-opwek en de afhankelijkheid van andere landen te verminderen.
Tegelijkertijd worden nieuwe productieketens opgebouwd waardoor
afhankelijkheden kunnen ontstaan. Dit geldt ook voor de producten voor zon-PV                             ,
waarvan het grootste deel buiten Europa wordt geproduceerd.
Al jaren ervaren de Europese en Nederlandse maakindustrie uitdagingen door een
sterk dalende kostprijs van geïmporteerde zonnepanelen. Het kabinet zet in op de
versterking van de Nederlandse en Europese zon-pv-industrie , onder andere door
de implementatie van onderstaande ontwikkelingen. Eerder heeft Nederland de
Solar Charter ondertekend waarmee Nederland en ondergetekende lidstaten
14 Kamerbrief - DGKE / 27070798 , 26 april 2023 – ‘Voorjaarsbesluitvorming Klimaat’ – Tabel Klimaatpakket
Voorjaarsbesluitvorming (Regel E11) , Kamerstuk 32813 , nr. 1230.
15 Rapport Oplossingen voor de ruimtelijke inpassing van zon-PV , CE Delft , juli 2024. Zie
CE_Delft_230393_Oplossingen_voor_de_ruimtelijke_inpassing_van_zon-pv_Def. pdf
16 Motie van de leden Boulakjar en Boucke , Kamerstuk 32813 , nr. 1181.
17 Zie Helpdesk Zonopwek | Helpdesk Zonopwek
                                                                                                            Pagina 6 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                      Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                      en Energie
                                                                                                      Directie Strategie
                                                                                                      Energiesysteem
aangeven        zich in te zetten     voor  het verbeteren      van   de concurrentiepositie van de   Ons kenmerk
zon-PV-waardeketen. 18                                                                                DGKE-DSE / 96006603
Net Zero Industry Act
De Europese Commissie (CIE) werkt toe naar de uitvoering van de Net Zero
Industry Act (NZIA) die in juni 2024 in werking is getreden. Het doel van de NZIA
is om ten minste 40% van de jaarlijkse Europese behoefte aan productiecapaciteit
voor schone technologieën , waaronder zon-PV , in de EU te realiseren in 2030.
Daarnaast streeft de CIE met de NZIA naar een weerbaar Europees
energiesysteem en het vergroten van haar strategische autonomie. De NZIA
moedigt innovatie en onderzoek van netto-nul technologieën aan , met speciale
aandacht voor het opschalen van veelbelovende nieuwe technologieën die kunnen
bijdragen aan de klimaatdoelstellingen.
Nederland levert input aan de CIE om de scope van de NZIA nader vorm te geven.
Om de toegang tot markten te vergemakkelijken zullen lidstaten rekening moeten
houden met duurzaamheid , veerkracht , cyberveiligheid en andere kwalitatieve
criteria bij aanbestedingsprocedures voor netto-nultechnologieën en veilingen voor
de inzet van hernieuwbare energie. De implementing act van de NZIA zal naar
verwachting dit voorjaar worden gepubliceerd.
Solar NL
Op 30 juni 2023 is bekend gemaakt dat het Groeifondsvoorstel SolarNL €135 mln.
toegekend heeft gekregen en €227 mln. voorwaardelijk; in het voorjaar van 2024
vond de formele start plaats en de eerste beschikkingen zijn ontvangen door
partijen. SolarNL creëert het fundament voor het innovatie-ecosysteem voor
lokale ontwikkeling van nieuwe zon-PV-technologieën en stimuleren van de pv-
maakindustrie in Nederland. Hierbij wordt ingezet op de ontwikkeling van drie
verschillende programmalijnen:
       •    hoog-rendement zonnecellen op basis van heterojunction celtechnologie;
       •    productie en ontwikkeling van flexibele zonnefolies op basis van het
            materieel perovskiet;
       •    Ontwikkeling van zon-PV-producten geïntegreerd in gebouwen , voertuigen
            en infrastructuur.
Met de Investeringssubsidie maakindustrie klimaatneutrale economie (IMKE) kan
sinds vorig jaar subsidie worden aangevraagd voor investeringen die nodig zijn
om productielijnen op te zetten voor het produceren van batterijen , elektrolysers
en zonnepanelen. Dit kunnen ook productielijnen zijn voor noodzakelijke
onderdelen van deze producten zoals zonnecellen.
Circulariteit
Het kabinet streeft naar de integratie van circulariteit bij zon-PV en zet via het
Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) in op de ontwikkeling van
(innovatieve) circulaire zonnepanelen , hoogwaardige verwerking van bestaande
zonnepanelen , levensduurverlenging en waar mogelijk reparatie en hergebruik.                     19
18 Zie European Solar Charter (europa. eu)
19 Zie Nationaal Programma Circulaire Economie 2023 - 2030 | Beleidsnota | Rijksoverheid. nl
                                                                                                     Pagina 7 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                                     Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                     en Energie
                                                                                                     Directie Strategie
                                                                                                     Energiesysteem
Circularity-by-design en het beperken van gevaarlijke stoffen , zoals PFAS ,                         Ons kenmerk
antimoon en lood in zonnepanelen is daarbij essentieel. De Buyer Group                               DGKE-DSE / 96006603
Duurzame Zonnepanelen heeft aandacht voor duurzaamheidsaspecten van                         zon-
PV en bevordert het inkopen van duurzame zonnepanelen. De Kamer is in
november 2024 geïnformeerd over de PV-maakindustrie , PFAS en recycling                      van
zon-PV in Nederland middels gestelde Kamervragen door het lid Vermeer. 20
Het kabinet onderzoekt de mogelijkheid om een robuuste en betrouwbare
methode vast te stellen om de CO-voetafdruk    2                van zonnepanelen te berekenen    en
deze te certificeren. Dit heeft als doel om transparantie te creëren over de CO-2
voetafdruk van zonnepanelen en , indien wenselijk en mogelijk , een eis op te
nemen in de SDE++ omtrent een maximaal toegestane CO-voetafdruk             2           van
zonnepanelen voor SDE++-projecten.
Tevens heeft het kabinet , recent een productteam circulaire zon-PV aangesteld ,
met experts uit de sector die het kabinet adviseren over een op te stellen
routekaart ter bevordering van circulariteit van zon-PV. Het kabinet kijkt ernaar
uit dit advies dit voorjaar te ontvangen.
IMVO-Convenant HE en wetgeving
Met het IMVO-Convenant Hernieuwbare Energie (HE) , gesloten met partijen actief
in de hernieuwbare energiesector , wordt samengewerkt om misstanden in de
keten van hernieuwbare energie in kaart te brengen , te adresseren en te
voorkomen. Deelnemende bedrijven worden ondersteund bij het verbeteren van
hun gepaste zorgvuldigheid door onder andere het organiseren van verschillende
collectieve brainstorm- en kennissessies. Daarnaast vindt aan de hand van een
beoordelingskader , dat in lijn is met de OESO-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen voor de jaarlijkse monitoring van aangesloten bedrijven plaats. In
de eerste jaarrapportage wordt de voortgang van de activiteiten binnen het
Convenant beschreven. 21
Daarnaast draagt ook Europese IMVO-wetgeving bij aan het voorkomen van
misstanden in de keten van hernieuwbare energie:
       •    de in 2024 in werking getreden Corporate Sustainability Due Diligence
            Directive (CSDDD) verplicht grote ondernemingen die actief zijn op de
            Europese markt om risico’s voor mens en milieu in hun waardeketens in
            kaart te brengen en waar nodig aan te pakken. Hoewel de CSDDD primair
            van toepassing is op grotere bedrijven zal ook het MKB via grote
            zakenpartners te maken krijgen met de verplichtingen die eruit
            voortvloeien vanuit de waardeketens waarin zij zijn opgenomen;
       •    de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) vereist vanaf
            boekjaar 2024 van beursgenoteerde bedrijven dat ze rapporteren over de
            impact van hun activiteiten op mens en milieu , en vanaf 2025 gaat dit ook
            gelden voor grote bedrijven;
20 Beantwoording Kamervragen over PV-panelen en PFAS , Kamerstuk 2024Z15908.
21 Zie jaarrapportage-hernieuwbare-energie. pdf (imvoconvenanten. nl)
                                                                                                    Pagina 8 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                    Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                    en Energie
                                                                                                    Directie Strategie
                                                                                                    Energiesysteem
       •   13 december 2024 is de Forced Labour Regulation (FLR) in werking                         Ons kenmerk
           getreden; deze verbiedt het om producten die gemaakt zijn met                            DGKE-DSE / 96006603
           dwangarbeid op de Europese markt te brengen of daarvandaan uit te
           voeren. De landenneutrale verordening zal drie jaar later van toepassing
           zijn op alle producten , bedrijven en economische sectoren. Het Ministerie
           van Buitenlandse Zaken zal de Kamer informeren via de reguliere kanalen.
Digitale weerbaarheid en cybersecurity
Digitalisering biedt kansen om het energiesysteem efficiënter en slimmer te
maken , maar de afhankelijkheid van ICT-systemen zorgt ook voor digitale
kwetsbaarheden en cyberrisico’s. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
(RVO) en Topsector Energie hebben onderzoek laten doen naar inzichten in de
risico’s , impact en maatregelen voor cyberweerbare zonnestroominstallaties. 22
Voor zon-PV-installaties zitten kwetsbaarheden vooral in de omvormers die
verbonden zijn met het internet. Het kabinet werkt aan wet- en regelgeving voor
cybersecurity eisen voor fabrikanten van digitale producten , waaronder
omvormers van zon-PV installaties , middels de uitvoering van de herziene
Radioapparaten-richtlijn (of Radio Equipment Directive; RED) in 2025 en de
Europese verordening cyberweerbaarheid (of Cyber Resilience Act , CRA) in 2027.
Momenteel geldt de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni) die
verplichtingen oplegt aan vitale aanbieders voor het treffen van
beveiligingsmaatregelen om de digitale weerbaarheid te verhogen , waaronder
voor beheerders van grootschalige zonneparken. Het kabinet werkt aan de
implementatie van de Europese netwerk- en informatiebeveiligingsrichtlijn (NIS2-
richtlijn) in de Cyberbeveiligingswet (Cbw). De Cbw zal naar verwachting dit
najaar in werking treden en vervangt de Wbni. Aanvullend op de Cbw werkt het
kabinet aan de Nederlandse implementatie van de Netcode voor Cybersecurity
(NCCS , hierna: Netcode) , een Europese verordening die de cyberveiligheid van
het Europese elektriciteitsnetwerk verbetert. De Netcode is op 13 juni 2024 in
werking getreden. Alle Europese lidstaten hebben vervolgens vier jaar de tijd om
alles gereed te hebben staan. Vanaf juni 2028 zijn de eisen onder de Netcode
bindend.
       3.  Netcongestie        en  integratie in het energiesysteem
De realisatie van zon-PV nabij vraag naar elektriciteit zal een belangrijke rol
spelen in het beperken van transportschaarste en de ontwikkeling van het
energiesysteem. Daarbij is het van belang dat (flexibele) vraag en aanbod van
zon-PV , conversie en opslag beter op elkaar worden afgestemd.
Netcongestie
Het elektriciteitsnet in Nederland loopt in de huidige vorm tegen zijn grenzen aan.
Netcongestie vormt een uitdaging voor de ontwikkeling van het energiesysteem.
In toenemende mate is er meer vraag naar transportcapaciteit dan er beschikbaar
22 Zie 2024-Secura-Publicatieversie-Scenarios_en_Maatregelen_Cyberweerbare_Zonnestroo_vqXh809. pdf
(topsectorenergie. nl)
                                                                                                   Pagina 9 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                        Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                        en Energie
                                                                                        Directie Strategie
                                                                                        Energiesysteem
is. Zolang het stroomnet nog niet voldoende is uitgebreid en verzwaard , kunnen         Ons kenmerk
nieuwe aanvragen in veel situaties niet toegekend worden en komen (nieuwe)              DGKE-DSE / 96006603
netgebruikers , waaronder ontwikkelaars van grootschalige zon-PV op de
wachtlijst.
Daarnaast neemt het aantal uren met negatieve elektriciteitsprijzen toe , met als
gevolg dat zon-PV-ontwikkelaars , in met name zomermaanden op momenten van
overproductie , grootschalige zon-PV-installaties uit- of afschakelen op basis van
marktprijzen of op verzoek van netbeheerders. Door toename van zon-PV in
buurlanden zullen ook deze landen steeds vaker hun eigen elektriciteitsvraag
bedienen met zon-PV , waardoor de export van in Nederland geproduceerde
duurzame stroom naar buurlanden afneemt.
Ook in de laagspanningsnetten neemt de vraag naar transportcapaciteit toe.
Zonnepanelen kunnen namelijk zorgen voor een grote gelijktijdige piek in het
laagspanningsnet. Omvormers schakelen automatisch uit bij een te hoge spanning
(253V)
  >         om schade aan apparaten te voorkomen. Woningen met zonnepanelen
die het verst weg van de wijktransformator verwijderd zijn , worden door de
opbouwende spanning in elektriciteitskabels automatisch als eerste afgeschakeld.
Integratie van zon-PV in het energiesysteem
Het is van groot belang dat het net zo efficiënt mogelijk wordt benut om de
gevolgen van transportschaarste te beperken. Dit kan door op pieken minder
transport te vragen of juist effectief gebruik te maken van restcapaciteit. Daarbij
is het belangrijk dat vraag en aanbod in het decentrale elektriciteitsnet lokaal
beter op elkaar wordt afgestemd en parallel gaan lopen aan de ontwikkeling van
conversie , (flexibele) vraag , opslag en andere hernieuwbare elektriciteitsbronnen.
Efficiënte inpassing van zon-PV in het elektriciteitsnet kan langs , onder andere , de
volgende manieren worden vormgegeven:
     -    verhogen van het aandeel eigen verbruik ,
     -    plaatsen van panelen in net-efficiënte oriëntatie (e. g. oost-west) ,
     -    technisch niet op maximale capaciteit aansluiten ,
     -    combineren van zon-PV en windenergie op één aansluiting (cable pooling) ,
     -    energie delen ,
     -    aansluiten van een fysieke directe lijn tussen afnemer en opwekker zonder
          (of door minder) gebruik te maken van het elektriciteitsnet ,
     -    bijplaatsen van opslag of conversie (e. g. groene waterstof via elektrolyse)
          waarmee niet-benutte opwek uitgesteld kan worden ingevoed of anders
          kan worden benut ,
     -    toepassen van congestiemanagement.
Netcongestie mitigerende maatregelen grootschalig zon-PV
Op dit moment houdt de SDE++ bij zon-PV rekening met opwekcongestie ,
specifiek piekbelasting , door te vereisen dat het additioneel gecontracteerd
terugleververmogen voor zon-PV maximaal 50% van het piekvermogen van de
installatie mag zijn. Daarnaast wordt bij de subsidieaanvraag een
transportindicatie vereist , die aantoont dat het elektriciteitsnet op de geplande
locatie nog niet vol zit. Er wordt doorlopend verkend of er aanvullende
                                                                                       Pagina 10 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                       Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                       en Energie
                                                                                       Directie Strategie
                                                                                       Energiesysteem
mogelijkheden zijn om binnen de SDE++-subsidie rekening te houden met                  Ons kenmerk
netcongestieproblematiek.                                                              DGKE-DSE / 96006603
Omdat de elektriciteitsproductie en -vraag op elk moment in evenwicht moeten
zijn , is zon-PV vooral gebaat bij toename van de flexibele vraag naar elektriciteit.
Dit voorjaar zal het kabinet hierop terugkomen in een visie op de benodigde
opschaling van flexibiliteit in een CO2-vrije elektriciteitsketen in Nederland. Dan
zal ook nader worden ingegaan op de maatregelen die het kabinet neemt om de
opschaling van flexibiliteit te versnellen.
Netcongestie mitigerende maatregelen kleinschalig zon-PV
In januari 2024 is de Actieagenda Netcongestie Laagspanningsnetten gepubliceerd
die onderdeel is geworden van het LAN. 23 NBNL doet momenteel samen met
Holland Solar en het Ministerie van KGG onderzoek naar de haalbaarheid van een
(dynamische) begrenzing van omvormers van zonnepanelen om te voorkomen dat
zon-PV installaties volledig uitschakelen. In het voorjaar van 2025 wordt de
Kamer geïnformeerd over de onderzoeksresultaten en eventuele vervolgacties.
Het kabinet verwacht dan ook invulling te kunnen geven aan de motie van de
leden Rooderkerk en Grinwis over het flexibel instellen van nieuwe zon-PV
systemen op daken. 24
Zon-PV in combinatie met een (thuis)batterij kan bijdragen aan het verhogen van
het gebruik van eigen opgewekte stroom. In de huidige situatie loont het meer om
met een thuisbatterij te handelen op de onbalansmarkt. Eigen verbruik is
daardoor lager en het net wordt meer belast. Momenteel wordt gekeken naar
manieren om de spelregels voor batterijen , zodat deze minstens
netcongestieneutraal worden ingepast en eigen verbruik van zelf opgewekte
zonnestroom wordt verhoogd. Onlangs is de Kamer hierover geïnformeerd. 25
Nu is al bekend dat door zoveel mogelijk zelfopgewekte elektriciteit achter de
meter te verbruiken , kan worden bijgedragen aan het verminderen van
overbelasting van het laagspanningsnet. Milieu Centraal geeft voorlichting over
het verhogen van het eigen verbruik aan consumenten. Zo kan het eigen verbruik
stijgen door apparaten zoals de vaatwasser , warmtepomp of laadpaal voor de
elektrische auto op zonnige momenten te gebruiken. Vóór de aanschaf van
zonnepanelen kan gekeken worden naar de opstelling van deze panelen. Bij een
opstelling richting het oosten of westen zal het opwekprofiel beter aansluiten bij
het verbruiksprofiel vergeleken met een opstelling richting het zuiden. Dit zorgt
voor een hoger eigen verbruik.
      4.    Financiering Zon-PV
Grootschalige zon-PV
23 Kamerbrief Actieagenda Netcongestie Laagspanning , Kamerstuk 29023 , nr. 458.
24 Motie van leden Rooderkerk en Grinwis , Kamerstuk 36 378 , nr. 35.
25 Kamerbrief Netcongestie , Kamerstuk 29 023 , nr. 526.
                                                                                      Pagina 11 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                                        Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                        en Energie
                                                                                                        Directie Strategie
                                                                                                        Energiesysteem
Recent heeft het kabinet de Kamer geïnformeerd over de afgelopen                                        Ons kenmerk
openstellingsronde 2024 van de SDE++ 26 en SCE 27 . Het aantal aanvragen voor                           DGKE-DSE / 96006603
zon-PV was daarin lager dan in voorgaande jaren. Dit is mogelijk te verklaren
door de meer uitdagende omstandigheden waar zon-PV projecten mee te maken
hebben , zoals netcongestie waardoor projecten moeilijker gerealiseerd worden , en
doordat uren met negatieve elektriciteitsprijzen toenemen waardoor de
businesscase verslechtert. Dit voorjaar zal het kabinet de Kamer informeren over
de openstelling van de SDE++ in 2025. Zoals eerder aangekondigd worden vanaf
2025 , voor de reguliere zon-op-veld installaties , alleen nog de natuurinclusieve
categorieën opengesteld. Dit betekent dat , om in aanmerking te komen voor de
SDE++-subsidie , in de vergunningen natuurinclusieve maatregelen moeten zijn
verwerkt. IPO en VNG hebben hiervoor voorbeeldteksten laten ontwikkelen om toe
te passen bij vergunningverlening voor wind- en zonneparken. 28 Sinds de SDE++
ronde van 2024 staat ook de categorie zon-op-dak voor zwakke daken open ,
waarbij kosten voor dakversterking in de basisbedragen verwerkt zijn. Dit om , in
lijn met de voorkeursvolgorde zon , zon op dak passend te stimuleren en een
groter potentieel aan daken te omsluiten.
Sinds de openstellingsronde van 2024 geldt voor elektriciteit opgewekt uit zon-PV
dat inkomsten bij hoge marktprijzen gedurende de subsidieperiode worden
verrekend met reeds uitgekeerde of nog uit te keren subsidie bij lage
marktprijzen. Tegelijk met het invoeren van deze maatregel is het subsidiëren van
eigen verbruik vanuit de SDE++ gestopt. Eigen gebruik is een belangrijke manier
om de belasting van het elektriciteitsnet , en daarmee ook netcongestie , te
verminderen. Als eigen gebruik wel subsidiabel zou zijn , dan zou de nieuwe
overwinstverrekening ook van toepassing zijn op deze elektriciteit. Aangezien
eigen gebruik erg gunstig is , is het zeer waarschijnlijk dat alle vermeden kosten
en/of behaalde inkomsten uit niet-netgeleverde elektriciteit als te verrekenen
overwinst zouden worden aangemerkt. Hierdoor geeft het niet subsidiëren van
niet-netgeleverde elektriciteit een grotere en wenselijke prikkel voor eigen gebruik
dan het wel subsidiëren hiervan.
Tevens informeert het kabinet de Kamer dit voorjaar over de ontwikkeling van de
tweezijdige contracts for difference , het instrument dat de SDE++ voor zon-PV en
windenergie op land zal vervangen. Eind 2024 heeft het Ministerie van KGG breed
inzichten opgehaald uit de markt , waarna het kabinet zich de komende tijd zal
buigen over een besluit over de definitieve ontwerpkeuzes op hoofdlijnen ,
waarover de Kamer in het voorjaar wordt geïnformeerd.
Beëindiging salderingsregeling en tegemoetkoming huurders
Het wetsvoorstel voor beëindiging van de salderingsregeling is op 17 december
2024 aangenomen door de Eerste Kamer. Met deze belangrijke wetswijziging
wordt de salderingsregeling per 2027 beëindigd , en ontvangt iedere actieve
afnemer een redelijke vergoeding voor teruggeleverde hernieuwbare elektriciteit                      ,
26 Kamerbrief Verloop Openstelling SDE++ 2024 , Kamerstuk 31239 , nr. 401.
27 Kamerbrief Resultaten SCE 2024 en openstelling 2025 , Kamerstuk 2024Z21365.
28 Rapport Maatschappelijke Eisen. Voorbeeld basisteksten voor maatschappelijke eisen voor zonne- en
windparken op land. Bosch&van Rijn , 1 september 2023. Zie Titel (vng. nl)
                                                                                                       Pagina 12 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                                   Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                                   en Energie
                                                                                                                   Directie Strategie
                                                                                                                   Energiesysteem
conform de afspraak uit het Hoofdlijnenakkoord en het Regeerprogramma. In de                                       Ons kenmerk
periode tussen nu en 2027 wordt de voorbereiding voor de zorgvuldige                                               DGKE-DSE / 96006603
implementatie van deze wet opgepakt in overleg met de betrokken partijen.
Door de salderingsregeling te beëindigen , ontstaat er voor actieve afnemers een
financiële prikkel om efficiënter met hernieuwbaar opgewekte elektriciteit om te
gaan. Daarmee wordt het volledige leveringstarief bespaard , en is geen btw en
energiebelasting verschuldigd. De komende jaren zal meer aandacht worden
besteed aan de kennis en de mogelijkheden die huishoudens hebben om de door
henzelf opgewekte elektriciteit zo efficiënt mogelijk in huis te benutten. 29 Dit is
immers in het belang van zowel een kortere terugverdientijd van zonnepanelen
als het verminderen van de belasting van het elektriciteitsnet. Hierbij zal het
kabinet inzetten op meer energiebewustzijn , om mensen aan te zetten om
slimmer de zelf opgewekte elektriciteit te laten gebruiken. Dit is inmiddels ook
onderdeel van de campagne " Zet ook de knop om " , de publiekscampagne die
vanuit de Rijksoverheid wordt gevoerd. Die communicatie vanuit de overheid is
aanvullend op de voorlichting die Milieu Centraal al aan mensen met zonnepanelen
op hun dak geeft over de zelfopgewekte stroom beter en meer zelf kunnen
gebruiken. Daarbij wordt in 2025 bezien welke extra mogelijkheden er zijn om dit
via de informatievoorziening goed over te brengen.
Met de motie-Beckerman is aan de minister van VRO gevraagd om samen met de
Woonbond en Aedes onderzoek te doen naar hoe huurders met bestaande
zonnepanelen beschermd kunnen worden tegen hogere prijzen dan ze zouden
hebben zonder zonnepanelen. 30 Ook is verzocht met de Woonbond en Aedes
onderzoek te doen naar hoe het aanleggen van nieuwe zonnepanelen voor
huurders zo aantrekkelijk mogelijk kan worden. In dat onderzoek wordt ook
stilgestaan bij de gevolgen van beëindiging van de salderingsregeling voor de
huursector. Over de uitkomsten van dat onderzoek zal de minister van VRO de
Kamer dit jaar informeren.
Kwaliteitsbudget
In 2023 heeft de Kamer verzocht om €25 mln. vrij te maken voor het versterken
van ecologie en landschapskwaliteit bij en rondom projecten voor hernieuwbare
energie op land om hiermee de kwaliteit van de natuur te versterken bij het
realiseren van energieprojecten. Er is onderzoek gedaan naar mogelijkheden om
het budget zo efficiënt mogelijk te besteden. 31 Op basis van de resultaten van dit
onderzoek en na gesprek met NP RES en medeoverheden wordt het budget via
een Decentrale Uitkering verdeeld over de RES-regio’s. De Natuur- en
Milieufederaties (NMF) hebben voor beleidsmakers samen met het NP RES diverse
kennisbladen en een toolbox gemaakt voor een natuurinclusieve energietransitie 32
29 “In dit kader wordt ook samen met de sector , netbeheerders en de ACM de mogelijkheden verkend voor het
creëren van randvoorwaarden waarmee thuisbatterijen tenminste netcongestieneutraal worden ingepast , zonder
de groei van thuisbatterijen onnodig te belemmeren. Als deze randvoorwaarden zijn uitgewerkt , kan worden
gekeken naar het eventuele stimuleren van thuisbatterijen.
30 Motie van het lid Beckerman , Kamerstukken II 2024/25 , 36 378 , nr. 79.
31 Bijlage 1: Adviesrapport Vormgeving kwaliteitsimpuls ecologie en landschap bij zon- en windprojecten op land ,
Ecogroen , 9 september 2024.
32 Toolbox Natuurinclusieve Energietransitie. Zie Toolbox-Natuurinclusieve-Energietransitie. pdf
(natuurenmilieufederaties. nl)
                                                                                                                  Pagina 13 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                              Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                              en Energie
                                                                                                              Directie Strategie
                                                                                                              Energiesysteem
en zij geven advies aan RES-regio’s over een mogelijk invulling van de besteding                              Ons kenmerk
van dit budget. Via NP RES zal fit jaar uitgevraagd worden hoe de RES-regio’s dit                             DGKE-DSE / 96006603
budget besteed hebben waarna de Kamer begin 2026 zal worden geïnformeerd
over de besteding van dit budget. Hiermee doe ik de motie van de leden Kroger
en Boucke af en geef ik invulling aan de toezegging om de Kamer hierover te
informeren. 33 34
Klimaatfondsmiddelen multifunctionele zonprojecten
In het Klimaatfonds is voor het Meerjarenprogramma (MJP) 2026 €150 mln.
gereserveerd voor multifunctionele zonprojecten. Rekening houdend met de
bestaande subsidies , de aanscherping van de voorkeursvolgorde zon , de gewenste
en gerichte groei en de motie van de leden Boulakjar en Boucke wil het kabinet de
middelen richten op daken , solar carports en de doorontwikkeling van agri-PV.
Het Ministerie van KGG heeft onderzoek laten doen naar de marktomstandigheden
en mogelijke financieringsopties voor solar carports.                   35 Hieruit blijkt dat een
landelijke investeringssubsidie een mogelijkheid is om de sector en
initiatiefnemers te ondersteunen. Het kabinet wil dit verder uitwerken en
onderzoekt nu verder hoe dit ingevuld kan worden. De Kamer wordt hierover dit
jaar nader geïnformeerd.
Het Ministerie van Landbouw , Visserij , Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) laat
samen met het Ministerie van KGG onderzoek doen door Wageningen
Environmental Research (WEnR) naar de huidige situatie en perspectieven van
agri-PV. WEnR heeft circa twintig projecten geïdentificeerd die aangemerkt
kunnen worden als agri-PV , veelal kleinschalige pilots , maar ook enkele grotere
projecten. Uit het onderzoek blijkt dat agri-PV perspectief kan bieden voor zowel
de energietransitie als de doorontwikkeling van het landelijk gebied. Daarvoor zijn
nog wel een aantal stappen nodig en blijft een belangrijke randvoorwaarde dat de
agrarische productie niet belemmerd wordt door plaatsing van zonnepanelen. Dit
onderzoek zal begin dit jaar worden opgeleverd waarna het kabinet de Kamer zal
informeren.
Naar aanleiding van de uitkomsten van beide onderzoeken , zullen de Ministeries
van KGG , LVVN en VRO bekijken wat er nodig is om de kansen van solar carports
en agri-PV te benutten en zal het kabinet bespreken hoe verder uitwerking te
geven aan de Klimaatfonds gereserveerde middelen die nog niet definitief zijn
toegekend. Op zijn vroegst wordt bij de Voorjaarsnota 2025 een besluit over deze
middelen genomen.
       5.    Participatie     en  lokaal eigendom
In het Klimaatakkoord van 2019 is een streefdoel opgenomen van 50% lokaal
eigendom van productie bij hernieuwbare energieprojecten in 2030. Het kabinet
houdt vast aan dit streven , omdat lokaal eigendom bijdraagt aan gelijkwaardige
33 Motie van de leden Kroger en Boucke , Kamerstuk 36 350 – XIII , nr. 5.
34 TZ202304-085
35 Bijlage 2: Rapport Marktomstandigheden en aanpak stimulering Solar Carports , Arcadis , 29 november 2024.
                                                                                                             Pagina 14 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                              Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                              en Energie
                                                                                                              Directie Strategie
                                                                                                              Energiesysteem
samenwerking tussen marktpartijen en de lokale omgeving , en aan het vergroten                                Ons kenmerk
van de maatschappelijke acceptatie van hernieuwbare energieprojecten , waarmee                                DGKE-DSE / 96006603
de kans op weerstand en onnodige vertraging van de energietransitie wordt
verkleind.
Financiële Participatiemonitor
In de vernieuwde Financiële Participatiemonitor 2023 ziet het kabinet dat het
lokaal eigendom bij windparken richting de 50% beweegt. 36 Bij zonneparken blijft
dit achter , onder andere als gevolg van de aangescherpte voorkeursvolgorde zon
en netcongestie. Van de totale productie van alle zonneparken was vorig jaar 22%
in lokaal eigendom. De 80 nieuwe zonneparken die in 2023 werden opgeleverd ,
kennen voor 264%       ,      een vorm van lokaal eigendom. De zonprojecten die in de
pijplijn zitten , hebben naar verwachting een lokaal eigendomsbelang van 249%.                             ,
Met die inzet zal het aandeel lokaal eigendom bij zonneparken niet gaan stijgen in
de komende jaren. Om het streefdoel nog te kunnen halen zet het kabinet zet in
op het zoveel mogelijk verhogen van het aandeel lokaal eigendom bij
zonprojecten in de pijplijn tot 50% , en onderzoekt het kabinet de mogelijkheden
om lokaal eigendom bij bestaande zonneparken te vergroten.
Bij zonneparken is wel een duidelijke toename zichtbaar van financiële participatie
zonder eigendom en van omgevingsfondsen. Ontwikkelaars van zonneparken
geven aan dat dergelijke vormen van participatie vaak de uitkomst zijn van een
participatietraject dat ze met omwonenden doorlopen. Het is van belang dat
omwonenden tijdig worden betrokken in het proces en goed worden geïnformeerd
over de participatiemogelijkheden. Als dit niet zorgvuldig gebeurt en het
participatieproces als onrechtvaardig wordt ervaren , denken omwonenden vaker
negatief over financiële participatie (bijvoorbeeld het gevoel ‘afgekocht’ te zijn). 37
Financiële participatie en omgevingsfondsen kunnen onder bepaalde voorwaarden
dus een goede manier zijn om omwonenden te betrekken bij een zonnepark (ook
in combinatie met lokaal eigendom) , maar komen idealiter pas in beeld als de
mogelijkheid voor lokaal eigendom zorgvuldig is verkend. Lokaal eigendom is
immers de enige participatievorm waarbij sprake is van gelijkwaardige
samenwerking , zoals dat in het Klimaatakkoord is vastgelegd.
Lokaal eigendom
Het blijft de vraag waarom het bij zonneparken , met name grootschalige
zonneparken , nog niet lukt om lokaal eigendom te vergroten , terwijl dit bij lokale
windparken wel al beter lukt. De verantwoordelijkheid voor het betrekken van
bestaande lokale bewonersinitiatieven (zoals wijkraden of energiecoöperaties) ligt
bij de projectontwikkelaars , door de samenwerking op te zoeken met lokale
initiatieven. Gemeenten en provincies spelen daarin ook een rol door tijdig
zoekgebieden aan te wijzen en te borgen dat alle participatiemogelijkheden
36 Bijlage 3: Monitor Financiële Participatie Hernieuwbare Energie Op Land 2023 , ASISEARCH en Bosch & van
Rijn , 4 oktober 2024. De monitor brengt in kaart welke participatievormen zijn toegepast bij de zon- en
windprojecten met een SDE-beschikking of een postcoderoosregeling/SCE en die zijn gerealiseerd vanaf 2015
(alleen voor windparken) en vóór 1 januari 2024. Dit jaar zijn voor het eerst ook projecten in de pijplijn
meegenomen. Het onderzoek is uitgevoerd door de bureaus.
37 What makes local energy projects acceptable? Probing the connection between ownership structures and
community acceptance. Energy Policy (2022) , 171 , 113257.
                                                                                                             Pagina 15 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                                     en Energie
                                                                                                                     Directie Strategie
                                                                                                                     Energiesysteem
zorgvuldig worden verkend. Het kabinet gaat daarom in gesprek met                                                    Ons kenmerk
projectontwikkelaars , gemeenten , provincies , energiecoöperaties , Energie Samen                                ,  DGKE-DSE / 96006603
NP RES en andere betrokkenen om te verkennen wat de belangrijkste obstakels
en succesfactoren zijn bij het realiseren van lokaal eigendom bij grote
zonneparken , zodat passende maatregelen kunnen worden genomen.
Een belangrijke stap in het vergroten van lokaal eigendom ligt waarschijnlijk in
het beter borgen van lokaal eigendom bij zonprojecten in beleid bij gemeenten.
De nieuwe Energiewet geeft gemeenten een grondslag om een
inspanningsverplichting op te leggen aan projectontwikkelaars om de
mogelijkheden voor lokaal eigendom goed te onderzoeken. Volgens onderzoek
van NP RES en Energie Samen heeft 31% van de gemeenten lokaal eigendom
goed in beleid geborgd. 38 Het kabinet gaat daarom in gesprek met gemeenten en
provincies over de belemmeringen voor een stevige beleidsmatige borging van
lokaal eigendom. Daarnaast zullen NP RES en de Participatiecoalitie de bestaande
sjablonen voor goede borging nogmaals actief aan te reiken aan gemeenten en
provincies. 3940
Een andere oorzaak voor het achterblijven van lokaal eigendom is de beperkte
financiële slagkracht en professionaliteit van veel (met name beginnende)
energiecoöperaties. Het kabinet verkent het opzetten van een pool van experts
die gemeenten en provincies kunnen helpen bij het ondersteunen van
energiecoöperaties , en er worden opties onderzocht om het Ontwikkelfonds
Opwek landelijk beschikbaar te stellen. Daarnaast steunt het kabinet Energie
Samen en het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) om te komen tot normen
die duidelijk onderscheid maken en meer maatwerk bieden tussen de
verschillende energiecoöperaties , bijvoorbeeld ten aanzien van kwaliteit en
winsten die ten goede komen aan de gemeenschap. Deze acties zijn in lijn met en
komen tegemoet aan de aanbevelingen van klimaatstichting HIER 41 en het
Nationaal Klimaat Platform. 42
Verder ontwikkelt het kabinet een visie op de rol van energiegemeenschappen en
geeft daarmee invulling aan de motie van het lid Thijssen. 43 Met deze visie wordt
richting gegeven aan de rol van energiegemeenschappen in het energiesysteem
en onder welke voorwaarden het potentieel van energiegemeenschappen kan
worden benut. Rond de zomer wordt de visie met de Kamer gedeeld.
       6.   Veilig werken           en  veilige installatie
Vakbekwaamheid en vakmensen
Door de grote vraag naar zon-PV in 2022                     en de    eerste helft van 2023 is grote
druk ontstaan op de markt , waardoor oog                     voor   veiligheid en vakbekwaamheid              ,
38 Onderzoek Energie Samen en NP RES (2024). Zie: https://www. regionale-
energiestrategie. nl/participatie/lokaal+eigendom/borging+lokaal+eigendom+in+beleid/default. aspx
39 Zie https://www. energieparticipatie. nl/system/files/inline/Werkblad%20Lokaal%20Eigendom. pdf
40 Handreiking bij OER-projecten. Zie https://werkbladen. regionale-energiestrategie. nl/lokaal-eigendom-bij-oer-
projecten
41 Knelpunteninventarisatie energiecoöperaties , mei 2024 , Klimaatstichting HIER.
42 Lokale daadkracht versterkt , mei 2024 , Nationaal Klimaat Platform.
43 Motie van het lid Thijssen , Kamerstuk 36 532 , nr. 9.
                                                                                                                    Pagina 16 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                      Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                                      en Energie
                                                                                                      Directie Strategie
                                                                                                      Energiesysteem
soms     onbewust , onvoldoende aandacht had bij installateurs. In 2023 heeft de                      Ons kenmerk
Nederlandse Arbeidsinspectie verschillende maatregelen genomen en is de                               DGKE-DSE / 96006603
aandacht in de sector voor vakbekwaamheid van personeel bij het veilig werken
op hoogte verhoogd. Het blijft belangrijk dat consumenten een erkende
installateur , die in het bezit is van een InstallQ-erkende opleiding , benaderen voor
de installatie van zon-PV. Deze zijn geregistreerd en vermeld in het Centraal
Register Techniek. 44 Geregistreerde installateurs kunnen een bewijs van
vakmanschap via het Vakpaspoort Techniek aantonen aan opdrachtgevers en
vakbedrijven.
Depositie en brandveiligheid
Als gevolg van branden waar zon-PV bij betrokken kan zijn , kan het gebeuren dat
zonnepanelendeeltjes in de omgeving terecht komen. Naar aanleiding van de
motie van de leden Jong en Rahimi , de motie van de leden Beckerman , de Groot
en Boulakjar en de oproep van gemeenten , veiligheidsregio’s en
omgevingsdiensten is in samenwerking met de VNG en de minister van VRO de
opdracht gegeven aan het NIPV om een handelingskader op te stellen voor
medeoverheden voor de nafase van branden met depositie van resten van
zonnepanelen. 45 46 Dit is een eerste stap in het beperken van de risico’s bij het
opruimen van depositie van zon-PV , zoals het voorgestelde garantstellingfonds
door de leden Jong en Rahimi. Deze zomer zal het rapport worden opgeleverd ,
waarna het kabinet de Kamer zal informeren.
Tevens is in 2023 , in opdracht van het Ministerie van KGG , een onderzoek
uitgevoerd door TNO , NIPV , en het NEN naar de oorzaken van brand met zon-PV
op gebouwen. In dit onderzoek is er onder andere een landelijke database opgezet
door NIPV waarin gebouwbranden met zon-PV werden gemonitord. Uit deze
gegevens blijkt dat van de 10. 000 gebouwbranden tussen 2022 en 2023 er 152
plaatsvonden in gebouwen met zon-PV , wat ongeveer 1% van het totaal aantal
gebouwbranden uitmaakt. Volgens het CBS waren in 2023 namelijk totaal
2. 807. 590 zon-PV installaties op gebouwen gerealiseerd in Nederland. Het
onderzoek geeft aan dat de oorzaak van de brand even vaak wel , als niet , in de
zon-PV-installatie ontstaat. Op basis van de verzamelde data kunnen beperkt
conclusies worden getrokken , mede omdat branden met zon-PV niet vaak
voorkomen. Om die reden wil het kabinet verder inzetten op monitoring. Hiermee
geeft het kabinet invulling aan de toezeggingen om de Kamer te informeren over
de resultaten van het onderzoek naar de oorzaken van brand met zon-PV op
gebouwen. 47
Verzekerbaarheid
Het NP RES ontvangt signalen dat verzekerbaarheid een uitdaging blijft bij
sommige zon-PV projecten. Dit komt met name voor bij grote bedrijfsdaken en in
specifieke gevallen. Keuringen , zoals de Scope 12 , verhogen de (brand)veiligheid
en kwaliteit van zon-PV installaties en daarmee ook de verzekerbaarheid , maar
44 Zie Vind je Vakbedrijf (centraalregistertechniek. nl)
45 Motie van de leden Jong en Rahimi , Kamerstuk 36200-XIII , nr. 44.
46 Motie van de leden Beckerman , de Groot en Boulakjar , Kamerstukken II 2022/23 , 28325 , nr. 250.
47 TZ202310-144 en TZ202306-193
                                                                                                     Pagina 17 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                   Directoraat-generaal Klimaat
                                                                                   en Energie
                                                                                   Directie Strategie
                                                                                   Energiesysteem
resulteren ook in verhoogde kosten voor ontwikkelaars. Op dit moment is het        Ons kenmerk
kabinet in gesprek met de sector , NP RES en het Verbond van Verzekeraars over     DGKE-DSE / 96006603
bestaande belemmeringen en wordt in gezamenlijkheid eventuele vervolgacties
geïnventariseerd. Het voortzetten van de monitoring van gebouwbranden met
zon-PV vormt hier ook een belangrijk onderdeel van. Hiermee geef ik opvolging
aan de eerder benoemde motie van de leden Jong en Rahimi.
     7.  Tot slot
Een verantwoorde groei van zon-PV is van belang voor de ontwikkeling van een
duurzaam , betaalbaar en betrouwbaar energiesysteem. De balans tussen vraag en
aanbod van elektriciteit in tijd en locatie wordt hierbij steeds belangrijker. De
betrokkenheid van overheden , bedrijven en burgers is hierbij van groot belang.
Daarom zet het kabinet op acties om zon-PV door te laten groeien als onderdeel
van de decentrale ontwikkelingen in het huidige en toekomstige energiesysteem.
Het kabinet informeert de Kamer dit jaar over de decentrale doorontwikkeling van
het energiesysteem , met aandacht voor de groei van zon-PV.
Sophie Hermans
Minister van Klimaat  en Groene Groei
                                                                                  Pagina 18 van 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>