<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                                                           1
                                                                      INHOUDSOPGAVE




Regionale Energiestrategie 1.0
Metropoolregio Eindhoven
Hoofddocument




                                                                                      Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
                                                              Metropoolregio Eindhoven
Energiek en innovatief!
Samen stap voor stap over op duurzame energie in onze regio
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2
                                                                  INHOUDSOPGAVE
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                            Metal fuels: ijzerpoeder voor opslag van duurzame energie


                                                            Het metaalbrandstofsysteem (metal fuels) gebruikt ijzerpoeder om duurzame energie op te slaan. Door de hoge energiedichtheid is ijzerpoeder zeer compact
                                                            en gemakkelijk te transporteren als energiedrager. Een ander groot voordeel is dat metaalbrandstoffen herbruikbaar zijn, zodat je het poeder maar één keer
                                                            hoeft te maken. En het is CO2-vrij. De warmte kan worden gebruikt om stoom op te wekken, die industriële processen kan aandrijven of stroomturbines voor
                                                            elektriciteit kan aandrijven. De resterende roest kan gemakkelijk worden opgevangen en weer worden omgezet in ijzerpoeder, met behulp van elektriciteit
                                                            uit wind of zon. Het metaalbrandstofsysteem is ontwikkeld door de TU/e, studententeam Team Solid en een consortium van industriële partners. Bij
                                                            Swinkels Family Brewers (Bavaria) in Laarbeek is een test uitgevoerd waarbij het systeem is aangesloten op het productieproces.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                3
                                                                                                                                        INHOUDSOPGAVE




Voorwoord


Met veel genoegen presenteer ik u namens de stuurgroep de RES 1.0 van           overwegingen vindt u in de bijlagen. Dit proces naar de RES 1.0 heeft hiermee
de Metropoolregio Eindhoven. Deze bestaat uit een hoofddocument en              langer geduurd, maar daarmee hebben we wel zoveel mogelijk informatie en
bijlagen met achtergrondinformatie waaronder een toelichting op de              reacties bij elkaar kunnen brengen.




                                                                                                                                                                Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
thema’s en de keuzes. Met de RES 1.0 zetten we een grote volgende stap in
de energietransitie voor onze regio. Ons devies: samen inzetten op besparen     Met deze RES 1.0 worden we steeds concreter, onder andere via het
én stap voor stap over op duurzame energie, opgewekt in onze eigen regio.       uitvoeren van het planMER, de uitwerking van de energiebespaarplannen,
De RES is een gezamenlijke strategie die we inrichten met de gemeenten,         de Regionale Structuur Warmte en de doorrekening van ons regionale
waterschappen, provincie, netbeheerder en onze stakeholders: inwoners,          elektriciteitsnetwerk.
bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke partners. Samen komen
we zo tot afgewogen en gedragen keuzes.                                         Naast een grote technische opgave is de regionale energiestrategie vooral
                                                                                ook een maatschappelijke, financiële en een ruimtelijke opgave. Bovendien
In de zomer van 2020 is de concept-RES in de regio besproken door de raden      is er sprake van een groot aantal uitdagingen, zoals de uitbreiding van de
en is zij vastgesteld door de colleges van de 21 gemeenten en de besturen van   capaciteit van het netwerk. Dat maakt het onmogelijk om in één keer een
de waterschappen en provincie. De concept-RES was een belangrijke eerste        compleet uitgewerkte strategie te hebben. De komende jaren vullen we in
stap in de voortgang van de energietransitie van onze regio Zuidoost-Brabant.   meerdere ‘rondes’ de opgave steeds concreter in: het is een ‘ongoing’ proces.
Op 1 oktober is het document aangeboden aan NP RES. De concept-RES is           Overheden leggen bestuurlijke keuzes vast, tenminste voor de periode tot
doorgerekend door het Planbureau voor de Leefomgeving. De RES 1.0 is een        2030, in onder meer omgevingsvisie en omgevingsplannen. Ik wens u veel
volgende stap in de uitwerking van onze regionale strategie. We hebben een      inspiratie.
zorgvuldig proces doorlopen om te komen tot zoekgebieden in de regio. Er is
een milieueffecten-onderzoek uitgevoerd, een planMER, rekening houdend
met milieueffecten, lokale belangen en de kansen om de energieopgave te         Frans Kuppens
verbinden aan andere opgaven in onze regio. De uitwerking met analyses en       Voorzitter stuurgroep Regionale Energiestrategie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
                                                            4
                                                            INHOUDSOPGAVE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                                      5
                                                                                                      INHOUDSOPGAVE




Inhoud

Inhoud hoofddocument RES 1.0                          Bijlagen RES 1.0
                                                      Bijlagen worden separaat beschikbaar gesteld.




                                                                                                                      Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
   Voorwoord                                      3   Bijlage 1   Leidende principes en afwegingskader
                                                                  1.1 Onze leidende principes en afwegingskader
1. Opgave en kader                                7   Bijlage 2   Participatie
                                                                  2.1 Resultaten Internetconsultatie
2. De kracht van de Metropoolregio Eindhoven     12               2.2 Financiële participatie en lokaal eigendom
                                                                  2.3 Rapportage Energie Community MRE
3. Samen de energieambitie realiseren            18   Bijlage 3   Besparing
                                                                  3.1 Doelgroep Wonen
4. Besparen - duurzame warmte - duurzame opwek   26               3.2 Doelgroep Bedrijven
   4.1 Besparen                                  28               3.3 Doelgroep Maatschappelijk Vastgoed
   4.2 Duurzame warmte                           38   Bijlage 4   Duurzame Warmte
   4.3 Duurzame opwek                            42               4.1 Regionale Structuur Warmte
                                                      Bijlage 5   Duurzame Opwek
5. Stap voor stap naar uitvoering                56               5.1 No-Regretmaatregelen
                                                                  5.2 PlanMER RES Metropoolregio Eindhoven
6. Begrippenlijst A - Z                          62               5.3 Nota van Beantwoording planMER
                                                      Bijlage 6   Netinfrastructuur
                                                                  6.1 Netimpactrapportage RES 1.0
                                                      Bijlage 7   Reacties op de (concept) RES 1.0
                                                                  7.1 Gemeenten
                                                                  7.2 Overige overheden
                                                                  7.3 Stakeholders
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>6
                                                            INHOUDSOPGAVE




                                                                                                                                                                      Electriciteit Warmte
                                                                                                                                                   Energie verbruik   5,55 TWh 8,7 TWh
                                                                                                                                                   Aantal inwoners    ±800.000



                                                                                                                           Besparen
                                                                                              Samenwerking
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                               Participatie                                           Duurzame opwek

                                                                                                Energiek & innovatief
                                                                                                       In 2030
                                                                                                       2,0 TWh
                                                                                                    opwek van duurzame
                                                                                                        elektriciteit
                                                                        Koppeling met
                                                                                                                                       Duurzame warmte
                                                                        andere thema's




1
                                                                                                      Leidende principes
                                                                                                         Toekomstgericht
                                                                                                        Iedereen draagt bij
                                                                                                    Behoud ruimtelijke kwaliteit
                                                                                                        Kans voor de regio
                                                                                                    Voordelen zijn voor iedereen


                                                                                                Stap voor stap naar uitvoering!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                  7
                                                                                                                  INHOUDSOPGAVE


1. Opgave en kader


Op basis van de Klimaatwet moet in 2050 de CO2-uitstoot met 95% zijn
afgenomen en streven we ernaar om in 2030 de uitstoot van CO2 met 49%
te verminderen. In het kader van het Nationaal Klimaatakkoord heeft het
Rijk aan alle 30 regio's in Nederland gevraagd te onderzoeken hoe en waar
ze energie kunnen besparen en energie duurzaam kunnen opwekken. Voor                   “Iedereen gaat iets merken van




                                                                                                                                  Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
grootschalige duurzame opwek is landelijk een opgave vastgesteld van 35            de energietransitie. Het landschap zal
TWh. Regio's stellen hiervoor een Regionale Energiestrategie op. Voor u ligt       van kleur veranderen en woningen en
de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 van de Metropoolregio Eindhoven.            bedrijven worden anders verwarmd.
De RES 1.0 beschrijft wat de mogelijkheden zijn voor besparing en het              Maar de energietransitie levert vooral
grootschalig opwekken van elektriciteit en warmte in de regio. Stap voor              veel op. Een schonere wereld met
stap gaan we over van fossiele brandstoffen op duurzame energie.                     een gezonde lucht en een klimaat
                                                                                 dat niet te heet is. Als samenleving werken
Opgave, ambitie en leidende principes                                                      we toe naar een nieuwe,
De Metropoolregio Eindhoven wil voorop lopen in de energietransitie, met           groene economie. De opgave is groot,
als einddoel om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Als tussenstap willen we als           het belang ook. In Nederland
regio uiterlijk in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan in 1990. Daarnaast is het       en in de Metropoolregio Eindhoven
uitgangspunt dat we vanuit de draagkracht van ons landschap bepalen wat                  werken we samen aan onze
haalbaar is voor opwek van duurzame elektriciteit. Zoals in de concept-RES                 toekomst en aan die van
is uitgewerkt gaan we nu uit van een bijdrage van 2 TWh voor onze regio               onze kinderen en kleinkinderen.”
aan de landelijke opgave van 35 TWh. Kleinschalige zon-op-dak-installaties
worden in het Klimaatakkoord niet meegeteld voor het doel van 35 TWh. In            Frans Kuppens, voorzitter stuurgroep
deze doelstelling is immers al rekening gehouden met een autonome groei
van kleinschalig zon-op-dak tot ongeveer 7 TWh. Uiteraard zien we wel
het belang van zon-op-dak en onderzoeken we de mogelijkheden om zon-
op-dak te stimuleren en bewoners aan te zetten tot besparing en duurzame
opwek van energie.



De inzet op besparing is de basis voor de regionale strategie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>8
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            Onze leidende principes

                                                            De RES wordt uitgewerkt op basis van onze leidende principes: een kader van (maatschappelijke) uitgangspunten, richtinggevende afspraken en
                                                            hoofdlijnen. Voor de Metropoolregio Eindhoven hebben we de volgende leidende principes benoemd:


                                                               Een toekomstgerichte strategische visie 			                                                                                De focus op 2030, een doorkijk naar 2050!
                                                               Een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij		                                                                           Alle belanghebbenden dragen bij naar vermogen.
                                                               Focus op maximaal behouden van ruimtelijke kwaliteit                                                                       I nzet op besparen en een zorgvuldig proces (o.m. via planMER en Zonneladder);
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                                                                                                                          van grofmazig naar fijn.
                                                               De energietransitie als kans voor de regio 			                                                                             D
                                                                                                                                                                                           e RES als hefboom voor kwaliteitsverbetering
                                                                                                                                                                                          (ruimtelijk, economisch, ecologisch en sociaal).
                                                               Maatschappelijk draagvlak en bewustzijn staan centraal                                                                     Ervoor zorgen dat iedereen meeprofiteert.


                                                            De bovenstaande leidende principes bieden de gemeenten, provincie en waterschappen de handvatten voor een uitwerking van de RES en voor de
                                                            vertaalslag naar het eigen beleid. De concretisering van de leidende principes krijgt in het verloop van het proces steeds verder vorm. In bijlage 1 is een
                                                            nadere toelichting opgenomen op de leidende principes en het afwegingskader.

                                                                                                                                                       Sy
                                                                                                      it
                                                                                                                                                         ste
                                                                                                                                                                 em
                                                                                                                                                                                                   Afwegingskader
                                                                                              ite
                                                                                            nt                           r                                                                         De bovenstaande leidende principes sluiten aan bij het afwegingskader van
                                                                                                                   i   t
                                                                                                                       de                        Afw
                                                                                                                                                                      e



                                                                                                                te
                                                                                      a




                                                                                                           ci
                                                                                                                     ka                             eg
                                                                                    Kw




                                                                                                      ri
                                                                                                                                                                                                   het Nationaal Programma RES (NP RES) dat bestaat uit vier onderdelen:
                                                                                                                                                                               cië




                                                                                                                   s
                                                                                                                  g e                                 in
                                                                                               eg t
                                                                                            Afw Elek




                                                                                                                                                                                  nt
                                                                                                 in




                                                                                                                                t
                                                                                                                                                                                                   1. Kwantiteit opwek
                                                                                                                                                        gs




                                                                                                                           rm
                                                                                                                                                                                     ie
                                                                                                                                                          ka
                                                                                                                 a
                                                                                                                W




                                                                                                                                                                                                   2. Ruimtelijke inpassing
                                                                                                                                                            de
                                                                                                                                                                 r




                                                                                                                                                                                                   3. Systeemefficiëntie
                                                                                                                                                                                                   4. Maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak
                                                                         M aa t s




                                                                                                                                                                                                   Het afwegingskader van NP RES helpt bij het maken van keuzes in het
                                                                                                 er




                                                                                                                                                            Af
                                                                                               ad




                                                                                                                                                               w
                                                                           cha




                                                                                                                                                                                                   proces van de RES. De keuzes die we maken, analyseren en toetsen we
                                                                                                                                                                eg
                                                                                              k
                                                                                            gs
                                                                              pp




                                                                                                                                                                  in




                                                                                                                        in                       gs
                                                                                                                                                                                                   op de vier onderdelen. Voor onze regio is het uitgangspunt dat we vanuit
                                                                                    eli




                                                                                                                      eg                            ka
                                                                                                                                                                                ik




                                                                                                                                                      de
                                                                                       jk




                                                                                                                     w
                                                                                                                                                                           ru




                                                                                                                  Af                                    r
                                                                                                                                                                                                   de draagkracht van ons landschap (ruimtelijke inpassing) bepalen wat
                                                                                                                                                                      eb
                                                                                       en




                                                                                            be                                                                             g
                                                                                                 st
                                                                                                      uu                                                              te
                                                                                                            rlij                                            R   uim                                haalbaar is voor opwek van duurzame elektriciteit (kwantiteit opwek) en het
                                                                                                                       kd
                                                                                                                                raa
                                                                                                                                      g v la k
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                9
                                                                                                                                       INHOUDSOPGAVE




duurzaam benutten van regionale warmtebronnen. We doen onderzoek naar          Het proces van startnotitie, via concept-RES naar RES 1.0 en verder
nieuwe aansluitmogelijkheden en zorgen voor afstemming op regionaal            We zijn begonnen met een startnotitie voor de basis van het proces en de eisen
niveau over verdeling van de beschikbare capaciteit en juiste prioritering     waaraan onze RES moet voldoen. In de startnotitie hebben we de gezamenlijke
van toekomstige investeringen en innovaties in het elektriciteitsnet           leidende principes vastgesteld voor het vormgeven van de energietransitie
(systeemefficiëntie). Door belanghebbenden in een vroegtijdig stadium          in onze regio. Vervolgens hebben we samen met alle gemeenten, water-
te betrekken creëren we draagvlak voor beslissingen en waarborgen we           schappen en provincie gewerkt aan de concept-RES. Dit eerste concept is
de kwaliteit van beslissingen (maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak).      richtinggevend voor de aanpak van de regionale energietransitie en de inzet
Uiteindelijk gaat het erom dat elke regio bijdraagt en we gezamenlijk de       (het bod aan het Rijk) voor het te realiseren regionale aandeel duurzame




                                                                                                                                                                Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
landelijke doelstelling behalen van 35 TWh. Elke regio kiest afzonderlijk      energie. Afgelopen zomer stelden de colleges, provincie en waterschappen
voor een goede balans tussen de vier onderdelen.                               de concept-RES vast en hebben gemeenteraden hun reacties gegeven. De
                                                                               reacties van stakeholders en volksvertegenwoordigers op de concept-RES
              Elke regio is uniek en elke regio                                hebben we betrokken in de uitwerking van de concept-RES 1.0. Ook hebben
              maakt dus haar eigen afweging.                                   we een planMER uitgevoerd. De concept-RES 1.0 is voorgelegd aan alle
                                                                               gemeenten, de waterschappen en de provincie. Vervolgens hebben we de
                                                                               concept-RES 1.0 aangeboden aan het Rijk. Vervolgens hebben we de concept-
Een momentopname, zorgvuldig vastgesteld                                       RES 1.0 verder uitgewerkt tot de RES 1.0.
Onze RES 1.0 is een momentopname. Ze geeft aan waar we op dit moment
staan op de weg naar 2030 en verder, de weg naar 2050. De energiestrategie     Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft in zijn eerste Monitor van
is tenslotte een dynamisch proces dat permanent in verandering is.             de concept-Regionale Energiestrategieën een nadere analyse en precisering
Veranderende omstandigheden, nieuwe technologieën, nieuwe en andere            uitgevoerd van het kwantitatieve bod van alle RES-regio’s samen. Het PBL
stakeholders hebben invloed op het proces.                                     heeft berekend dat de optelsom van de regionale plannen leidt tot een bod
                                                                               van 52,5 TWh. De realisatie van de regionale plannen is echter met de nodige
We gebruiken alle kennis en de gezamenlijke kunde en ervaring van de           onzekerheid omgeven. Nadere verkenning levert een inschatting voor
betrokken partijen om regionaal weloverwogen afspraken te maken. Het           hernieuwbare elektriciteitsproductie in 2030 op met een bandbreedte van
belang van samenwerking in de regio is groot. De afgelopen tijd hebben we      31,2 tot 45,7 TWh, en een middenwaarde van 38,2 TWh. Of het doel van 35
gezien dat er op tal van vlakken wordt samengewerkt in onze regio. Want        TWh wordt gehaald, is nog geen gegeven.
we hebben niet alleen een flexibele energiestrategie nodig om in een telkens
veranderende wereld, de huidige en toekomstige energiedoelstellingen te        De RES 1.0 biedt een toekomstgerichte strategische visie, door de leidende
blijven behalen, maar ook een stevig samenwerkingsnetwerk. We werken           principes, afwegingskaders en zoekgebieden tot 2030 te identificeren.
‘bottom-up’ en we sluiten aan op lokale initiatieven.                          Hiermee biedt de RES 1.0 een raamwerk en procesafspraken. Ondanks dat we


                                                                                            De energietransitie is een opgave
                                                                                                 die iedereen aangaat.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>10
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            op veel fronten al aan de slag zijn moeten er nog veel stappen gezet worden     Het toekomstige energiesysteem:
                                                            om de RES nog verder te concretiseren en de doelstellingen van de RES ook       •   wordt een multi-energiesysteem, waarin meerdere energiedragers
                                                                                                                                                
                                                            écht te halen. De consequenties van nog openstaande keuzes moeten nader             (bijvoorbeeld elektriciteit, warmte, waterstof) worden geproduceerd
                                                            onderzocht worden, de besluitvorming moet verder geconcretiseerd worden,            door   verschillende    energie-opwekkers,     worden     getransporteerd
                                                            er moet tot uitvoering over worden gegaan, en er moet monitoring worden             en / of worden opgeslagen en verbruikt. Dit leidt tot een toenemende
                                                            opgezet om de voortgang te bewaken en waar nodig bij te sturen. Dit alles           onderlinge   afhankelijkheid    tussen    verschillende    dragers   door
                                                            uiteraard in overleg en samenwerking met de diverse stakeholders.                   warmtekrachtkoppeling, energieopslag van specifieke dragers en
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                                                                                conversies tussen energiedragers;
                                                            Doorkijk naar 2050                                                              •   zal zeer dynamisch zijn, aangezien het afhankelijk zal zijn van de
                                                                                                                                                
                                                            De nadruk ligt in de RES 1.0 op de doelstellingen voor 2030, en focust op het       toenemend gebruik van hernieuwbare energiebronnen, de elektrificatie
                                                            besparen van energie, grootschalige opwek en een warmtestrategie. De RES            van mobiliteit (bv. elektrische auto's) en verwarming (bv. warmtepompen),
                                                            is echter op de lange termijn een belangrijk instrument om het toekomstige          warmtekrachtkoppeling, en fluctuerende energiebronnen in het algemeen.
                                                            volledig CO2-neutrale energiesysteem nader vorm te geven. De beslissingen           De fluctuaties ontstaan vaak door weerspatronen: er wordt meer stroom
                                                            die hier de komende jaren gemaakt worden zullen dan ook verstrekkende               opgewekt als de wind harder waait of de zon meer schijnt. Dit zal de eisen
                                                            gevolgen hebben.                                                                    aan het energienetwerk drastisch veranderen omdat er sprake gaat zijn
                                                                                                                                                van sterke fluctuaties en een disbalans tussen vraag en aanbod;
                                                            Het toekomstige energiesysteem zal drastisch verschillen van het huidige        •   zal multi-schaal zijn, doordat deze zowel meer geïnternationaliseerd als
                                                            energiesysteem. Het gebruik van aardgas en kolencentrales wordt afgebouwd           meer gedecentraliseerd zal zijn. Enerzijds vereist de intermitterende en
                                                            en hoewel het huidige elektriciteitsnet in Nederland zeer betrouwbaar is,           lokale aard van de grootschalige opwekking van hernieuwbare energie
                                                            vormt de combinatie van verouderende assets, de transitie naar duurzame             sterkere inter-regionale en zelfs geïnternationaliseerde energiemarkten.
                                                            energie en de elektrificatie van mobiliteit en verwarming een grote uitdaging       Anderzijds zal de gedistribueerde opwekking en opslag van hernieuwbare
                                                            voor de toekomstige betrouwbaarheid en voor de langetermijnplanning van             energie, gecombineerd met elektrificatie van zowel voertuigen als
                                                            het toekomstige energiesysteem.                                                     verwarming, leiden tot een gedecentraliseerd energiesysteem met lokale
                                                                                                                                                energiemarkten en lokale energiehandel, direct tussen producenten en
                                                                                                                                                consumenten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                             11
                                                                             INHOUDSOPGAVE




De grootste uitdagingen van dit nieuwe energiesysteem gaan we pas ná
2030 tegenkomen omdat we tot die tijd nog gebruik kunnen maken van
fossiele brandstoffen om vraag en aanbod in balans te houden en het
aandeel hernieuwbare energie nog niet groot genoeg is om grootschalige
opslag noodzakelijk te maken. Hoe meer hernieuwbaar de energiemix wordt,
hoe groter de bovengenoemde uitdagingen worden. Daarom zijn opslag
en conversie cruciale puzzelstukken van het uiteindelijke CO2 neutrale




                                                                                             Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
energiesysteem. Hier moet echter nog veel technologische ontwikkeling op
plaats vinden.


Daarom is het nodig om naast de doorrekening van de plannen voor 2030,
ook een integrale benadering van het gehele CO2-neutrale energiesysteem
in 2050 te ontwikkelen. Hierin moet de verduurzaming van alle sectoren
integraal benaderd worden, van de Transitievisies Warmte voor de gebouwde
omgeving tot de mobiliteit en industrie. Er moeten ook regio-overstijgende
keuzes gemaakt worden over de import van energie uit het buitenland
bijvoorbeeld, en over de nationale energiemix en energie-infrastructuur.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>12
                                                             INHOUDSOPGAVE




                                                              Tijdlijn RES proces
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                  2018 - 2019           dec 2019 - mei 2020                       juni 2020 - dec 2021           2022 - 2030

                                                              FASE 1 en FASE 2                 FASE 3                                   FASE 4                      FASE 5

                                                               Voorbereiding               Uitwerking en                            Uitwerking en          Verankeren, uitvoeren,
                                                              Analyse & ambitie        opleveren concept-RES                       opleveren RES 1.0       monitoren en herijken




2
                                                                                                        Energiebespaarplannen

                                                                                                     Regionale Structuur Warmte                                    Cyclisch
                                                                                                                                                                    Proces
                                                                                                             Zoekgebieden
                                                                                                                                                                   (2-jaarlijks)
                                                                                                        Financiële participatie

                                                                                                           Leidende principes


                                                                Startnotitie RES             Concept-RES                                RES 1.0             RES 2.0 - RES 3.0 - etc...
                                                            Metropoolregio Eindhoven   Metropoolregio Eindhoven                 Metropoolregio Eindhoven   Metropoolregio Eindhoven
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                 13
                                                                                 INHOUDSOPGAVE


2. De kracht van de Metropoolregio Eindhoven

De regionale energietransitie geven we vorm vanuit onze waarden, de
kernkwaliteiten van de gemeenten, de kracht en de verschillen van de regio
en uitdagingen op andere thema’s. Daarmee is de regionale energietransitie
een niet opzichzelfstaand vraagstuk. De verbrede kijk naar de energietransitie
binnen de Metropoolregio Eindhoven belichten we hier.


De regionale thema’s: economie, mobiliteit, transitie landelijk




                                                                                                 Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
gebied en energietransitie

                Welvaart én welzijn voor onze
                 inwoners en ondernemers.

De Metropoolregio Eindhoven richt zich op het verbeteren van de leef,
verblijf- en werkomstandigheden van onze inwoners, bezoekers en
bedrijven. Duurzaamheid staat daarbij centraal. We willen samen een
evenwichtige regio zijn waarin we werken aan een excellente economie en
aan een inclusieve en duurzame regio. Welvaart én welzijn voor inwoners
en ondernemers, daar gaat het om. We zetten samen de schouders eronder
en maken onze regio sterker, beter en toekomstbestendig. Door de bijzondere
samenwerking tussen overheden, kennisinstellingen en bedrijfsleven, is
de regio Zuidoost-Brabant erin geslaagd een succesverhaal neer te zetten
waar niet alleen binnen Nederland maar zelfs wereldwijd naar wordt
gekeken. De sleutel tot dit succes is samenwerken: overheid, bedrijfsleven
en kennisinstellingen weten elkaar te vinden en te versterken. Het is dan
ook logisch dat we samen een RES opstellen.


  Mobiliteit, ons landelijk gebied én onze economie
    krijgen een impuls van de energietransitie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>14
                                                                  INHOUDSOPGAVE


                                                                                                    Onze unieke regio is een hecht netwerk van stedelijk gebied en natuur.

                                                            Verschillen maken onze regio sterk                                                   maatschappelijke doelen op het vlak van energie. Dit geldt voor duurzame
                                                            De Metropoolregio Eindhoven is een regio van contrasten. Dat maakt haar              en slimme mobiliteit, LED-verlichting, laadinfrastructuur, de inzet van
                                                            uniek. Ze is een hecht netwerk van steden, stedelijke randgemeenten,                 waterstof en opwekkingsmogelijkheden zoals dunne film-zonnecellen.
                                                            dorpen, natuurgebieden, fraaie diverse landschappen, een grote schatkist             Door een concrete marktvraag te ontwikkelen kan de opschaling van deze
                                                            aan cultuurhistorisch erfgoed, dynamische economische en innovatieve                 bestaande technologieën versnellen. Door op regionaal niveau samen te
                                                            hotspots en gemoedelijk bewoond landelijk gebied. De kracht van onze regio           werken met onder meer Brainport Development en kennisinstellingen
                                                            is de diversiteit. De stad en het landelijk gebied versterken elkaar en profiteren   kunnen we de innovatiekracht in de regio benutten en versterken,
                                                            in hoge mate van elkaars kwaliteiten en functioneren als een geheel. Dit is          bijvoorbeeld door innovatie in te zetten om in onze regio met de netschaarste
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                            dan ook kenmerkend voor het vestigingsklimaat van de regio, zowel voor               om te gaan.
                                                            inwoners als ondernemers. Deze kwaliteiten staan echter onder druk. Het
                                                            is daarom belangrijk dat betrokken overheden samen blijven werken aan                Een vitaal landelijk gebied
                                                            het versterken van de uitgangspositie van de regio: een gezonde, veilige en          Zuidoost-Brabant is niet alleen een toonaangevende hightechregio. Het
                                                            aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving met ruimte voor gewenste                 is samen met aangrenzende delen van Noordoost-Brabant en Noord- en
                                                            ontwikkelingen en het versterken van het duurzaam verdienvermogen.                   Midden-Limburg tevens één van de belangrijkste voedselproducerende
                                                                                                                                                 regio’s van Nederland. Duizenden agrarische bedrijven in de intensieve
                                                            Toptechnologieregio Brainport: inzet op energie-innovaties                           land- en tuinbouw (met name intensieve veehouderij, maar ook vollegronds
                                                            De Brainportregio is de bakermat van de hightech industrie en draagt                 groenteteelt en boomteelt) en een daaraan gekoppelde toeleverde en
                                                            aanzienlijk bij aan het verdien- en innovatievermogen van Nederland.                 afnemende industrie en dienstverlening zorgen voor veel werkgelegenheid
                                                            Koplopers in technologie op het gebied van mobiliteit, gezondheid, voeding           in de regio. De intensiteit van activiteiten stelt de regio ook voor uitdagingen.
                                                            en energie vinden in Brainport hun logische thuisbasis. De energietransitie          In delen van het landelijk gebied staan leefbaarheid, omgevings- en
                                                            en het behalen van de energie- en klimaatdoelstellingen is een wereldwijde           milieukwaliteit (lucht-, geur-, bodem- en waterkwaliteit) en natuur, bio-
                                                            uitdaging die alle facetten van ons leven raakt en dicht bij huis begint.            diversiteit en landschap onder druk.
                                                            Voor een duurzame economie en een duurzaam ruimtelijke ontwikkeling
                                                            is de ontwikkeling van energie-innovaties erg belangrijk. Verschillende              De ambitie van de 21 samenwerkende gemeenten uit de regio Zuidoost-Brabant
                                                            vormen van hernieuwbare energie opwekken, die vervolgens opslaan tegen               is dat het landelijk gebied leefbaar, toekomstbestendig en economisch vitaal
                                                            steeds lagere kosten en de reductie van materialen; dat is waar bedrijven,           blijft. Stedelijk en landelijk gebied zijn daarin een samenhangend geheel.
                                                            kennisinstellingen en overheden in Brainport Eindhoven voor gaan. Een                Daartoe is een ‘Streefbeeld Landelijk Gebied’ met richtinggevende uitspraken
                                                            uitdaging die kansen biedt voor de kennisintensieve maakindustrie in                 vastgesteld door alle raden. Hierin zijn de ambities beschreven over de
                                                            deze regio. Er is een reeks ontwikkelingen en producten uit onze eigen               gewenste ontwikkeling van het landelijk gebied. Hierbij is een integrale
                                                            regio die direct effect kunnen hebben op klimaat- en energiedoelstellingen.          benadering nodig. De versterking van ruimtelijke en ecologische kwaliteiten
                                                            Dit is onderdeel van de Brainport Agenda en daarmee zetten we grote                  hangt samen met de veranderende economische en sociale structuur in het
                                                            stappen in het economisch verdienvermogen voor de regio en behalen we                landelijk gebied en de verbinding tussen landelijk en stedelijk gebied.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                         15
                                                                                                                                 INHOUDSOPGAVE


            We realiseren experimenteerruimte voor innovaties op het gebied van duurzame energie.


                                               Energie-innovatie in de Brainport Agenda
          Ontwikkeling van opslag en conversie technologieën als essentiële schakel in het realiseren van de energietransitie




                                                                                                                                                         Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
       Ontwikkeling van het                  Inzetten van regionale          Ontwikkeling van nieuwe              Versneld naar de markt krijgen
    Battery Competence Centre               competenties (o.a. HTSM          technologieën en producten           van grootschaliger inzetten van
                                              en Automotive) t.b.v.             t.b.v. de CO2 reductie             bestaande energie innovaties
                                              de waterstoftransitie




Brainport Smart District: nieuwe inzichten en technieken toegepast         Wat we gaan doen!
In de Helmondse wijk Brandevoort wordt de slimste wijk ter wereld
ontwikkeld, Brainport Smart District (BSD). De nieuwste inzichten en         We gaan samenwerken met Brainport Development en kennisinstellingen
technieken op het gebied van participatie, gezondheid, data, mobiliteit,     om de innovatiekracht in de regio te benutten en te versterken. We zorgen
energie en circulariteit worden hier ingezet om een duurzame en mooie        voor meer bekendheid over innovatiekansen in de regio.
woonomgeving te creëren. BSD wordt een slimme woon en werkwijk waarin        We werken samen met Brainport Development en de arbeidsmarktregio’s
bewoners zelf een centrale rol spelen bij de ontwikkeling van hun eigen      om inzicht te krijgen in de gevolgen van de energietransitie op de
leefomgeving. De ontwikkeling van BSD is een co-creatieproces tussen         regionale arbeidsmarkt.
onder andere bewoners, professionals en andere stakeholders.                 We stemmen de energietransitie af op de andere regionale opgaven.



                                 De Brainportregio is de bakermat van de hightech industrie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
                                                            16
                                                             INHOUDSOPGAVE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                    17
                                                                                                                                            INHOUDSOPGAVE




Onderwijs en arbeidsmarkt en de energietransitie                                    De RES als hefboom voor andere regionale opgaven
De energietransitie brengt niet alleen veranderingen in de omvang van               De regio wordt naast de energietransitie geconfronteerd met een aantal
werkgelegenheid en verdeling ervan over sectoren met zich mee, maar ook             andere grote opgaven, zoals de transitie van het landelijk gebied, circulaire
in het type werk en de kennis en competenties die daarvoor nodig zijn. De           economie, klimaatadaptatie en bescherming van landschap, natuur en
energietransitie biedt een groot aantal kansen, ook voor groepen die nu             biodiversiteit. De nieuwe grote opgaven moeten ruimtelijk worden ingepast.
nog aan de kant van de arbeidsmarkt staan. Maar er zijn nu al tekorten in           In de ruimtelijke afweging van kansrijke zoekgebieden is de samenhang met
diverse, vooral technische, beroepen die hierbij relevant zijn: machine- en         andere opgaven cruciaal. Het realiseren van wind- en zonneparken betekent
servicemonteurs, bouw- en infravaklieden, elektriciens, elektromonteurs en          (nog) meer druk op de schaarse ruimte in een dichtbevolkte regio. Afspraken




                                                                                                                                                                    Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
installateurs, operators, informatici en software engineers, elektrotechnisch       zijn nodig voor de versnelling en afstemming van de transitie van de
ingenieurs, enzovoorts.                                                             agrarische sector, klimaatadaptatie, behoud en versterking van de kwaliteit
                                                                                    van natuur en landschap en de inpassing van duurzame opwek van energie.
                                                                                    Dit draagt bij aan de kwaliteit van het vestigingsklimaat van Brainport en
 Er liggen grote uitdagingen om voldoende mensen                                    aan de leefbaarheid van de regio als totaal. De Omgevingsagenda Zuidoost-
  op te leiden en beschikbaar te hebben voor het                                    Brabant faciliteert de samenwerking tussen de betrokken overheden en de
   werk dat samenhangt met de energietransitie.                                     realisatie van de gemaakte afspraken. In de omgevingsagenda is bijvoorbeeld
                                                                                    aangegeven dat nieuwe woningen voldoen aan nieuwe eisen op het gebied
                                                                                    van energie, circulair bouwen en klimaat. De RES willen we inzetten als
We werken samen met Brainport Development en de arbeidsmarktregio’s                 hefboom voor kwaliteitsverbetering (ruimtelijk, economisch, ecologisch
Zuidoost-Brabant en Helmond-De Peel, om een beter beeld te krijgen van              en sociaal). Dit door de energietransitie te koppelen aan andere opgaven
de gevolgen van de energietransitie op de regionale arbeidsmarkt. We                en te kijken of de energieprojecten een (deel van de) oplossing kunnen zijn.
verkennen de opgaven en maken de vertaling daarvan naar concrete                    Hierdoor komen mogelijke oplossingen voor de integrale opgaven eerder in
acties. Werkgevers en onderwijsinstellingen uit de regio worden daarbij             beeld.
betrokken. Daarnaast zorgen we ervoor dat, via het PACT Brabant en het
Kennispact MBO Brabant, op provinciale schaal en met de andere Brabantse                            Er zijn afspraken nodig voor
arbeidsmarktregio’s afstemming en kennisdeling plaats vindt. Op deze                             de versnelling en afstemming van
manier wordt gebruik gemaakt van elkaars informatie en kennis en worden                        de transitie van de agrarische sector,
krachten waar mogelijk gebundeld. Ook voorkomen we zo dat werkgevers en                       klimaatadaptatie, natuurontwikkeling
instellingen, met vestigingen of activiteiten in meerdere regio’s, tegelijkertijd                 en de inpassing van duurzame
vanuit de verschillende RES-regio’s worden benaderd.                                                     opwek van energie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>18
                                                              INHOUDSOPGAVE




                                                            Voorbeelden van samenwerking in onze regio
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




3
                                                                                                      Op verschillende niveaus
                                                                                                     werken we al samen aan de
                                                                                                    energietransitie binnen onze
                                                                                                    regio. Het project De Groene
                                                                                                    Zone, de Green Deal Zorg en
                                                                                                     de energiecoöperaties zijn
                                                                                                        voorbeelden hiervan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                19
                                                                                                                                        INHOUDSOPGAVE


3. Samen de energieambitie realiseren
Regionale samenwerking                                                          lokaal genomen. Gemeenten zijn dus zelf aan zet. Daarbij realiseren wij
De RES van de Metropoolregio Eindhoven is een regionaal samen-                  ons dat de mogelijkheden en kansen en fasering per gemeente kunnen
werkingsverband van de gemeenten Asten, Bergeijk, Best, Bladel,                 verschillen.
Cranendonck, Deurne, Eersel, Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel,
Heeze-Leende, Helmond, Laarbeek, Nuenen, Oirschot, Reusel-De Mierden,           Het proces om tot de RES te komen wordt zowel top down als bottom up
Someren, Son en Breugel, Valkenswaard, Veldhoven en Waalre, de                  beïnvloed. In het Klimaatakkoord wordt invulling gegeven aan de nationale
waterschappen Aa en Maas en De Dommel, de provincie Noord-Brabant en            doelen en afspraken. Hiervoor is regionaal maatwerk nodig. Met de RES
Enexis Netbeheer. De gemeenten werken met elkaar samen via de subregio's        geven de regio’s invulling aan de afspraken uit het Klimaatakkoord zoals deze




                                                                                                                                                                Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
de Peel, de Kempen, de A2-gemeenten en het Stedelijk Gebied Eindhoven.          zijn gemaakt aan de sectortafels voor Elektriciteit en Gebouwde omgeving.
                                                                                De decentrale overheden bepalen hoe, met wie en waar dit ingevuld wordt.
                                                                                Dat bekijken we regionaal en leggen we vast in de RES. Het is een regionale
        Op tal van gebieden werken gemeenten                                    strategie en de gemeenten gebruiken de RES om lokaal beleid (verder) uit te
          en clusters van gemeenten samen.                                      werken voor o.a. warmte, besparing en grootschalige opwek. De besluiten
                                                                                daarover, worden lokaal genomen. De RES gaat niet over de gehele opgave
                                                                                op het gebied van duurzame energie die lokaal wordt uitgewerkt. Naast
Hier staan we voor in onze regio                                                de uitwerking van het beleid in relatie tot de RES, formuleren gemeenten
Samen onderzoeken we de mogelijkheden om de energietransitie uit                nog eigen aanvullend lokaal beleid op het gebied van duurzame energie.
te voeren. Voor een succesvolle transitie bekijken we het verbruik aan          Bijvoorbeeld als het gaat om de uitwerking van lokaal beleid op basis van de
elektriciteit en warmte, de opwek van duurzame energie en de distributie        andere landelijke klimaattafels zoals Mobiliteit en Industrie.
daarvan in samenhang. Daar komt bij dat de energietransitie in de gebouwde
omgeving ook wordt beïnvloed door de ontwikkelingen in het verduurzamen
van de mobiliteit en industrie. Innovatiekracht is nodig om tot effectieve en
efficiënte oplossingen te komen. We onderzoeken waar en hoe we het beste
duurzame elektriciteit, zoals wind- en zonne-energie kunnen opwekken.
Daarbij maken we optimaal gebruik van de beschikbare ruimte en het
gezamenlijk elektriciteitsnetwerk. Het uitgangspunt is om de ruimtelijke
kwaliteit van onze regio te behouden. We weten welke warmtebronnen
er zijn in de regio, zodat wijken en gebouwen van het aardgas af kunnen.
Daarnaast kijken we hoe we slim gebruik kunnen maken van de inzet van
regionale kennis, innovatie en vakmensen. De besluiten daarover worden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>20
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                                                                        Overzicht participatiemomenten
                                                                       2018 - 2019            dec 2019 - mei 2020               juni 2020 - dec 2021                        2022 - 2030

                                                                   FASE 1 en FASE 2                   FASE 3                             FASE 4                                FASE 5
                                                                       Voorbereiding               Uitwerking en                      Uitwerking en                    Verankeren, uitvoeren,
                                                                    Analyse & ambitie         opleveren concept-RES                 opleveren RES 1.0                  monitoren en herijken
                                                            • Brainstormsessies        • Subregionale inloopavonden      • Online vragenuurtjes, inwoners en       Invulling van de participatie
                                                            • Werkateliers             • Werkateliers Huis van Waalre,     volksvertegenwoordigers                 vindt plaats vanuit gemeenten,
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                          stakeholders en ambtelijk        • Online sessies Warmte deel 1 RSW        ondersteund vanuit de regio.
                                                                                        • Werkateliers Seats2Meet,          en lokale TVW, ambtenaren
                                                                                          stakeholders en ambtelijk        • Online maatschappelijke partners
                                                                                                                             (adviesgroep i.o.)
                                                                                                                           • Online Bouwstenenatelier PlanMER
                                                                                                                             stakeholders
                                                                                                                           • Inspraakprocedure PlanMER
                                                                                                                           • Masterclass RES i.r.t. Omgevingswet
                                                                                                                             ambtelijk
                                                                                                                           • Enquête en online Bouwstenenate-
                                                                                                                             lier Duurzame Opwek, ambtenaren
                                                                                                                           • Online sessie warmte deel 2 uit-
                                                                                                                             gangsprincipes RSW, ambtenaren
                                                                                                                           • Webinar Energiebesparing bij
                                                                                                                             bedrijven, stakeholders
                                                                                                                           • Talkshow Innovatie in de regio,
                                                                                                                             alle doelgroepen
                                                                                                                           • Online Bouwstenenatelier deel 2
                                                                                                                             Presentatie tussenresultaten
                                                                                                                             PlanMER, stakeholders
                                                                                                                           • Online sessie adviesgroep
                                                                                                                             Maatschappelijke partners
                                                                                                                           • Internetconsultatie, inwoners
                                                                                                                           • Online sessie Waterstof,
                                                                                                                             ambtenaren, bestuurders en
                                                                                                                             volksvertegenwoordigers.
                                                                                                                           • Subregionale online meet-ups, inwo-
                                                                                                                             ners en volksvertegenwoordigers
                                                                                                                           • Presentatie RES 1.0
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                 21
                                                                                                                                         INHOUDSOPGAVE




Participatie: samen werken aan betrokkenheid                                     Participatie: een continu proces
Door de energietransitie gaan ons landschap en onze omgeving er de               Participatie is een continu proces dat op twee niveaus plaatsvindt: intern en
komende jaren anders uitzien. Met de komst van energiebronnen als zon en         extern. Bij de interne participatie betrekken werkgroepen voor hun opdracht
wind wordt de duurzame energievoorziening steeds zichtbaarder. Draagvlak         stakeholders en ambtenaren voor informatie en advies, bijvoorbeeld over
en acceptatie onder omwonenden en andere inwoners en bedrijven uit de            de landschappelijke inpassing, energiebespaarplannen, ruimtegebruik en
omgeving van projecten zijn daarbij van cruciaal belang. Samenwerken             de bepaling van de zoekgebieden. Op basis hiervan geven de werkgroepen
betekent vanzelfsprekend dat er concessies gedaan moeten worden. Door            invulling aan hun onderdeel van de RES. Tussenresultaten worden
belanghebbenden in een vroegtijdig stadium te betrekken creëren we               vervolgens extern getoetst. Stakeholders worden op diverse momenten




                                                                                                                                                                 Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
draagvlak voor beslissingen en waarborgen we de kwaliteit van beslissingen.      geconsulteerd om de opbrengst te beoordelen en input te geven. We stemmen
Belanghebbenden zijn onder meer woningcorporaties, energiecoörperaties,          regelmatig af met een adviesgroep van stakeholders uit de regio. Zij geven
jongeren, agrariërs, natuurbeheerders, energiedeskundigen, raadsleden,           gevraagd en ongevraagd advies over de RES en het proces. Inwoners hebben
colleges en inwoners. Onderzoek laat zien dat het draagvlak voor                 de mogelijkheid om onder andere via bijeenkomsten en het planMER-traject
verduurzaming van de energievoorziening in Brabant over het algemeen             reacties te geven en zienswijzen in te dienen. Volksvertegenwoordigers
hoog is. Echter is algemeen draagvlak niet hetzelfde als acceptatie van          kunnen tussentijds input geven via hun bestuurders en stellen uiteindelijk
(lokale) effecten. Bij het creëren van draagvlak is inzicht in wat leeft bij     de RES vast.
bewoners van groot belang. Het is belangrijk dat we bij de verschillende
fasen van beleidsvorming tot projectimplementatie, inclusief keuzes van
locaties, inwoners goed meenemen.                                                    De consultatie op de concept-RES heeft geleid
                                                                                          tot aanpassingen in deze 1.0-versie.

                  We moeten inzicht hebben
                  in wat er leeft bij inwoners.                                  We blijven informeren
                                                                                 Om inwoners, volksvertegenwoordigers en stakeholders te informeren over
                                                                                 de ontwikkeling en het proces van de RES zijn er afgelopen jaar online-
Iedereen in onze regio bekend maken met RES                                      vragenuurtjes en webinars georganiseerd. Naast algemene informatie zijn
Zonder participatie geen RES. De afgelopen periode hebben we participatie        specifieke doelgroepen over onderdelen bijgepraat en geconsulteerd, zoals
dan ook op verschillende manieren gerealiseerd, door middel van webinars,        tijdens de bouwstenenateliers over de milieuonderzoeken in het kader van
werkateliers, internetconsultaties en kennissessies. Ook houden we een actueel   Plan-MER. Om inwoners mee te nemen in de toekomst van de RES is er
overzicht bij met antwoorden op vragen over de RES via onze website RES MRE.     bijvoorbeeld op 2 december 2020 een talkshow georganiseerd over lokale
Om meer inwoners bekend te maken met de RES bekijken we in overleg met           innovaties die bijdragen aan een duurzame energievoorziening.
gemeenten wat nodig is om op lokaal niveau participatie te versterken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>22
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            Inwoners Zuid-Oost Brabant willen meer betrokken worden                          Inwoners hebben een duidelijke voorkeur om nieuwe zonne- en windparken
                                                                                                                                             te plaatsen bij bestaande infrastructuur, zoals snelwegen en energielocaties.
                                                            We willen zoveel mogelijk aansluiten bij wat er leeft onder inwoners. Daarom     Dit sluit aan bij het voorstel uit de RES 1.0: de zogenaamde ‘no regret’-
                                                            hebben we een regiobrede enquête gehouden. Hieruit blijkt dat veel inwoners      maatregelen. Er bestaat geen uitgesproken voorkeur voor de opwekking
                                                            klimaatverandering een probleem vinden en graag willen bijdragen aan de          van wind- of zonne-energie. 40% vindt dat de regio volop moet inzetten op
                                                            energietransitie. Enkele respondenten denken er anders over. Zij vinden          windenergie, 30% is het hier niet mee eens. Terwijl 42% vindt dat de regio
                                                            klimaatverandering overdreven. Over het geheel genomen was het signaal           volop zou moeten inzetten op zonneparken, 25% vindt van niet. Bijna de helft
                                                            duidelijk: inwoners willen meer betrokken worden bij de RES.                     van de respondenten ziet windmolens bij voorkeur in een cluster geplaatst.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                                                                             Respondenten zien de opbrengsten van zonne- en windparken graag
                                                            De enquête liep van 20 oktober tot 14 december 2020 en is door ruim 1.700        terugvloeien naar de samenleving, bijvoorbeeld naar direct omwonenden
                                                            inwoners ingevuld. De enquête is bedoeld om voorkeuren, suggesties               (39%), naar inwoners in de regio via een fonds (33%) of naar inwoners in de
                                                            en zorgen van Brabanders naar boven te halen. De deelnemers aan het              gemeente (32%). Dit sluit aan op de doelstellingen van de RES. De helft van
                                                            onderzoek, de respondenten, variëren in leeftijd van 16 tot 70 en ouder,         de respondenten wil graag kunnen investeren in een zonneproject of een
                                                            komen uit alle 21 gemeenten en zijn overwegend hoger opgeleid. Omdat de          windproject in de eigen regio en er zo zelf geld aan verdienen.
                                                            resultaten gewogen zijn naar gemeente, leeftijd en opleidingsniveau, geeft
                                                            de enquête een representatief beeld.                                             De enquête maakt duidelijk dat veel respondenten nog niet bekend zijn met
                                                                                                                                             de RES. Van de respondenten is 18% op de hoogte van de RES. Desondanks is
                                                            Voor een ruime meerderheid van de respondenten is de klimaatverandering          er een grote bereidheid om mee te denken en uitvoering te geven aan de RES.
                                                            een probleem (64%). Zij staan (zeer) positief tegenover het stimuleren van       Bijna tachtig procent van de respondenten wil door hun gemeente betrokken
                                                            duurzame energie (60%). Een kleine groep respondenten denkt daar anders          en/of geïnformeerd worden over de plannen. Bovendien willen inwoners
                                                            over en vindt de aandacht voor klimaatverandering overdreven (12%).              graag meedenken bij projecten voor windmolens of zonneparken (76%).
                                                                                                                                             Als vervolg op de enquête, zijn respondenten en onderzoekers in gesprek
                                                            Om in huis meer energie te besparen, is bijna de helft van mening dat            gegaan over de aandachtspunten en de RES. Dit in een zogenaamde ‘research
                                                            zowel de overheid als de huiseigenaren het voortouw moeten nemen in het          community’. Deze online-bijeenkomst gaf de respondenten de kans om hun
                                                            versnellen van energiebesparing. Bijna tweederde wil dat de overheid zich        antwoorden toe te lichten. Zij zijn uitgenodigd om vaker betrokken te worden
                                                            richt op het verlenen van subsidies. Bij de installatie van zonnepanelen geeft   bij vraagstukken over de RES. Om meer inwoners deelgenoot te maken van
                                                            bijna de helft aan advies op maat nodig te hebben. 60% maakt zich zorgen         de RES, worden gemeenten uitgenodigd voorstellen te doen voor participatie
                                                            over de kosten om je huis aan te passen naar een aardgasvrije woning.            met inwoners.


                                                                                                                                             De resultaten van de enquête zijn opgenomen in bijlage 2.1.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                23
                                                                         INHOUDSOPGAVE




Adviezen van belangenorganisaties, kennisinstellingen en bedrijven

Bij de vele stakeholders in de regio is input opgehaald voor de verschillende thema’s:
vanuit werkateliers, deelname aan werkgroepen of het voeren van één-op-één
gesprekken. Dit heeft veel informatie opgeleverd.


Daarnaast levert de Adviesgroep RES Metropoolregio Eindhoven input en advies. Deze
Adviesgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de natuur- en milieuorganisaties,




                                                                                                Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
woningcorporaties,         de   ZLTO,   lokale   energiecoöperaties,   bedrijvenverenigingen,
JongRES, de energieproductiesector en kennisinstellingen. Bij de leden van de
Adviesgroep is veel kennis en ervaring aanwezig, die zij graag inbrengen.


De belangrijkste adviezen van de Adviesgroep RES MRE zijn:
•   Lokaal maatwerk en regionale regie. Lokaal maatwerk is belangrijk, vanuit het
    
    oogpunt van participatie en het verbinden aan andere opgaven. Tegelijkertijd is het
    essentieel om op regionale schaal, vanuit het totaaloverzicht, afspraken te maken en
    regie te voeren.
•   Wees zuinig op ons landschap en versterk de agrarische structuur. De zonneladder
    moet hierbij het centrale afwegingskader zijn, gemeenten moeten hier actief op
    inzetten. Bescherm het Natuurnetwerk Brabant en de Natuurpanorama’s. Benoem de
    kansen voor ontwikkelingen in het landelijk gebied.
•   Scherp de ambities aan op het thema Besparing en maak deze concreter.
•   Geef meer inzicht in de kans van slagen van de energieprojecten. Zorg voor
    
    haalbaarheid en betaalbaarheid van de plannen. Heb hierbij ook aandacht voor
    mensen met een smalle portemonnee en zorg ervoor dat opbrengsten van initiatieven
    in de regio blijven.
•   Zet als regio in op innovaties, zowel technisch als sociaal. Maak hierbij gebruik van
    de expertise bij de kennisinstellingen.
•   Kom tot concrete uitvoeringsplannnen.
•   Zorg voor monitoring, in de vorm van een dashboard.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>24
                                                                   INHOUDSOPGAVE




                                                                                       Participatie: betrokkenheid omgeving                                                Het vervolg
                                                                                                                                                                           We gaan door met de procesparticipatie
                                                            Zeggenschap                Procesparticipatie
                                                            over project                                                                                     Draagvlak     en   het    vergroten   van    het    draagvlak.
                                                                                        Meepraten over                                                           &
                                                                                       strategie en beleid
                                                                                                                                                                           Onder andere via het organiseren van
                                                                                                                                                             Acceptatie
                                                                                                                                                                           online-bijeenkomsten        en       zodra     het
                                                                                                                    Eigendom / aandelen                                    weer kan fysieke bijeenkomsten, zoals
                                                                                                                       vanaf beginfase
                                                                                                                                                                           vragenuurtjes, en organiseren - mede op
                                                                                                                   Risico & rendement: hoog
                                                                                                                                                                           verzoek van werkgroepen en specifieke
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                     Financiële participatie
                                                                                    Financiële betrokkenheid                                                               doelgroepen zoals ambtenaren - webinars of
                                                                                           bij project
                                                                                                                  Obligaties en/of verkrijgen                              kennisbijeenkomsten. Dit gebeurt volgens
                                                               Lokale
                                                                                                                   aandelen na oplevering                                  een activiteitenkalender, die terug te vinden
                                                                                                                   Risico & rendement: laag
                                                            financële                                                                                                      is op onze website www.energieregiomre.nl.
                                                               lusten                                                                           Stippellijnen: risico op
                                                                                      Sociale participatie                                      'negatief draagvlak' bij

                                                                                      Profijt in natura van                                     financiële tegenvaller     Financiële participatie: Iedereen
                                                                                      project middels fonds                                                                moet kunnen profiteren van de
                                                                                                                                                                           energietransitie
                                                                                                                                                                           Naast procesparticipatie, zoals hierboven
                                                                                                                                                                           uitgewerkt, is het van belang dat er ook
                                                            Procesparticipatie is direct gericht op communicatie over en eventuele verbetering van het project ten         sprake     is   van   ‘financiële    participatie’.
                                                            behoeve van draagvlak en acceptatie.                                                                           We willen dat iedereen - ook minder
                                                                                                                                                                           kapitaalkrachtigen      -   voordeel      kunnen
                                                            Sociale participatie kan bijdragen aan draagvlak en acceptatie. Dit door de positieve bijdrage vanuit het      hebben van de wind- en zonne-energie die
                                                            project aan de lokale samenleving, niet door zeggenschap bij het project (eventueel wel zeggenschap bij        we in onze regio opwekken. Hierbij sluiten
                                                            het/een fonds).                                                                                                we aan bij het Klimaatakkoord waarin het
                                                                                                                                                                           uitgangspunt is opgenomen om te streven
                                                            Financiële participatie kan bijdragen aan draagvlak en acceptatie. Bij eigendom is er sprake van               naar minimaal 50% lokaal eigendom van de
                                                            zeggenschap over het project vanaf begin. Bij obligaties/aandelen is dat pas later, over aanleg van het        nieuwe zonne- en windparken. Ook houden
                                                            project is dan niets meer te zeggen. Daarnaast kunnen er positieve financiële gevolgen zijn van het            we rekening met de provinciale handreiking
                                                            project. Het kan echter ook financieel negatief uitpakken; dan draagt het niet bij aan draagvlak en            ‘Juridische uitwerking 50% participatie’.
                                                            acceptatie.                                                                                                    Lokaal eigenaarschap levert geld op voor de


                                                                                                                                                                                  Zonder participatie
                                                                                                                                                                                 geen energietransitie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                 25
                                                                                                                                                                         INHOUDSOPGAVE




                               Financiële participatie - impact                                                  entiteit/in het ontwikkelfonds en naar de investeerders in het project. De
                                                                                                                 entiteit/het ontwikkelfonds kan hiermee vervolgens (maatschappelijke)

                                                  Gemeente
                                                                                                                 projecten, bij voorkeur op het gebied van de energietransitie, financieren.
                                                                                                                 Gemeente én energiecoöperatie zijn vertegenwoordigd in de entiteit. Als
                                                                                                                 men gebruik maakt van het Energiefonds Brabant is het mogelijk dat er in de
                                  Entiteit / Ontwikkelfonds                Ontwikkelaar
Enegiefonds
  Brabant
                    Coöperatie
                                                                                                                 ontwikkelfase geen financiële risico’s zijn voor individuele burgers of leden
                                                                                                                 van energiecoöperaties. Tot maximaal 50% van het eigen vermogen wordt
                           €                                                              €
                                                                                                                 ingebracht door een ontwikkelaar. Naast de eigen inbreng vanuit de stichting




                                                                                                                                                                                                 Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
  Opbrengsten uit
   Het project €                              min. 50%   €           €   max. 50%
                                                                                              Opbrengsten uit
                                                                                               het project €     en de ontwikkelaar worden projecten voor de resterende projectkosten (zo’n
                                                                                                                 80%) met vreemd vermogen gedekt. Het model biedt ruimte voor lokaal
                                                   Project hernieuwbare energie
                                                                                                                 maatwerk. Een nadere toelichting is opgenomen in bijlage 2.2.



                                                                                               Bank / InvestNL




                                                                                                                 Wat we gaan doen!
          regio en kan ook leiden tot een grotere betrokkenheid van mensen bij lokale                               We faciliteren stakeholders, ambtenaren, volksvertegenwoordigers en
          projecten, acceptatie van energieprojecten en grotere gemeenschapszin. We                                 inwoners om alle ins en outs van de energietransitie tot zich te nemen.
          streven als regio naar maximale lokale participatie en het maximaal lokaal                                We gaan door met het organiseren van bijeenkomsten en communicatie-
          benutten van de opbrengsten. We geloven in lokaal maatwerk op het niveau                                  momenten.
          van individuele projecten.                                                                                We zorgen ervoor dat iedereen in onze regio voordeel heeft van de energie
                                                                                                                    die we met wind en zon in de regio opwekken.
          Model financiële participatie en lokaal eigendom                                                          We bieden een model voor lokaal eigendom van zonne- en windparken,
          Om te garanderen dat er invulling gegeven wordt aan het streven naar                                      wat leidt tot grotere betrokkenheid van de inwoners.
          minimaal 50% lokaal eigenaarschap is er de intentie om te werken vanuit                                   We bieden een handreiking financiële participatie die gemeenten
          het model dat hiernaast is weergegeven. Dit is tot stand gekomen samen                                    en lokale energie coöperaties kunnen gebruiken voor lokale energie
          met lokale energiecoöperaties. Het voorstel voor dit flexibele model dat                                  projecten.
          we in de RES 1.0 aanreiken, gaat uit van de oprichting van een entiteit/                                  We financieren met de opbrengsten andere projecten, met name op het
          ontwikkelfonds per gemeente en/of project om minimaal 50% van het eigen                                   gebied van energietransitie.
          vermogen in een project in te brengen. Opbrengsten vloeien terug naar de                                  We onderzoeken de mogelijkheden van een regionaal ontwikkelfonds.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>26
 26
                                                            INHOUDSOPGAVE
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




4
                                                                            Het zonnepark in Budel-Dorplein met een capaciteit van
                                                                            44 megawatt is een gezamenlijk initiatief van provincie
                                                                            Noord-Brabant, gemeente Cranendonck en het zonne-
                                                                            energiebedrijf Solarcentury. Het park is gebouwd op
                                                                            het terrein dat vroeger werd gebruikt door zinksmelter
                                                                            Nyrstar in Budel. In de verhoogde ‘dijken’ achter de fabriek
                                                                            zijn afvalstoffen van het bedrijf opgeslagen. Er wordt
                                                                            voldoende duurzame elektriciteit geproduceerd voor bijna
                                                                            12.000 huishoudens in de regio.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                             27
                                                                                                                                       INHOUDSOPGAVE


4. Besparen - duurzame warmte - duurzame opwek
De focus op besparen                                                           Onze RES 1.0 is gebaseerd op de volgende elementen:
De RES is een instrument om met maatschappelijke betrokkenheid te              •   Besparing binnen de gebouwde omgeving.
komen tot regionale keuzen voor besparen en duurzaam opwekken. In de           •   Toepassing van (grootschalig) zon op dak.
concept-RES hebben we een bod gedaan van 2 TWh. In deze RES 1.0 hebben         •   Inpassen opwekking van duurzame elektriciteit op land (wind en zon).
we de invulling daarvan concreter gemaakt. Met meer zekerheid kunnen           •   Warmtetransitie in de gebouwde omgeving door het opstellen van lokale
we dit bod, maar ook de andere onderdelen, nu onderbouwen. Het verbruik            transitievisies warmte ondersteund door een Regionale Structuur Warmte.
aan elektriciteit en warmte, opwek van duurzame energie en de distributie      •   Een benodigde infrastructuur voor transport en opslag van energie.
daarvan beschouwen we in samenhang. Energiebesparing is cruciaal




                                                                                                                                                             Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
in onze energietransitie; de energie die we niet (meer) verbruiken hoeven      Nieuwe ontwikkelingen nauwgezet volgen en inzetten
we ook niet meer op te wekken. Daarom zetten wij als regio primair en          De RES richt zich op de thema’s Gebouwde omgeving en Elektriciteit.
maximaal in op besparing.                                                      Aan de andere klimaattafels wordt gekeken naar thema’s als mobiliteit,
                                                                               industrie en landbouw. Voor de opwek van elektriciteit kijken wij nu
Wat is nieuw in deze RES 1.0? De thema’s in samenhang...                       naar twee beproefde technieken: zon en wind, maar houden zeker ook
De energiebespaarplannen voor wonen, bedrijven en maatschappelijk              rekening met ontwikkelingen in de toekomst. Met andere technieken zoals
vastgoed zijn verder uitgewerkt. Hiermee geven we handvatten aan de            waterstof worden landelijke pilots gedaan. We blijven verbinding zoeken
gemeenten om inwoners en bedrijven te ondersteunen en te stimuleren om         met innovaties. Die zullen een prominentere plek moeten krijgen in de
energie te besparen. Voor de energie die we (nog) nodig hebben zetten we als   vervolgstappen en bij de ontwikkeling van nieuw beleid.
eerste in op de ‘no-regret’ maatregelen: zon op daken, langs infrastructuur,
in ‘pauze’- en energielandschappen. In de regio zien we daarnaast nog meer     Warmtebatterij: zomerwarmte opslaan voor gebruik in de winter
kansen voor duurzame opwek via wind en zon op land. Met een planMER            De innovatieve warmtebatterij maakt gebruik van thermochemisch
is nader onderzoek gedaan naar milieueffecten en koppeling met andere          materiaal om duurzame energie op een goedkope en verliesvrije manier op te
thema’s om te kunnen komen tot een integrale gebiedsontwikkeling. Ook          slaan. Dit helpt om kortere periodes te overbruggen,
is een nieuwe doorrekening gemaakt van het elektriciteitsnetwerk op            vooral in de wintermaanden, wanneer er minder
basis van de resultaten van de planMER. Op basis van deze informatie           of geen energie uit zon, wind of andere duurzame
en de zienswijzen van de gemeenteraden zijn de zoekgebieden op kaart           bronnen beschikbaar is. De warmtebatterij is
weergegeven. Naast de zoekgebieden worden er (lokaal) ook diverse kleinere     stabiel, werkt zonder verlies van energie en gaat bij
stappen gezet voor zon op land die samen bij elkaar ook grote stappen vormen   correct gebruik zeker 20 jaar mee. De warmtebatterij
en dus belangrijk zijn. Voor de warmtetransitie zijn de warmtebronnen en de    is ontwikkeld door de TU/e en TNO.
warmtevraag verder in beeld gebracht in de ‘Regionale Structuur Warmte’
en zijn er afspraken gemaakt over het vervolg.


                                   Wij zetten als regio primair en maximaal in op besparing.
                               We zijn gestart met de uitvoering van de energiebespaarplannen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>28
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            4.1 Besparen: 'duurzaam in beweging'
                                                            Besparen is een werkwoord                                                        en ervaring vormen veelal de basis voor het pakket aan modules die de
                                                            Energiebesparing is cruciaal in de energietransitie; de energie die we niet      teams Wonen, Bedrijven en Vastgoed nu uitwerken voor Energiebesparing.
                                                            verbruiken hoeven we ook niet op te wekken. Daarom richten wij ons als
                                                            regio maximaal op besparing. Je kunt op een aantal manieren besparing
                                                            stimuleren en dat gebeurt ook al in de regio. Gemeenten kiezen zelf voor         De Groene Zone: zonnepanelen op 7000 woningen
                                                            wat ze doen en via welke samenwerkingsverbanden. Onder besparen                  Binnen het thema besparen onderzoeken we de mogelijkheden om zon-op-
                                                            beschouwen we ook kleinschalige duurzame opwek van elektriciteit en              dak te stimuleren en bewoners aan te zetten tot besparing en duurzame
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                            warmte, die verbonden is aan het gebouw.                                         opwek van energie. De Groene Zone is een initiatief van 12 gemeentes in de
                                                                                                                                             regio Zuidoost Brabant en heeft als doel om in twee jaar tijd 7000 woningen
                                                                                                                                             te voorzien van zonnepanelen. Huiseigenaren die meedoen aan dit initiatief
                                                                             Wat niet wordt verbruikt,                                       worden volledig ontzorgd. Technische kennis en inzet van eigen geld is niet
                                                                        hoeft ook niet te worden opgewekt.                                   nodig.



                                                            Bij besparen zetten we met name in op gedragsverandering. Dat vertaalt                        Duurzame gedragsverandering
                                                            zich naar besparing bij gebruik, bij de aankoop van apparaten en bij                        door weerstanden weg te nemen en
                                                            gebouwaanpassingen, zoals isoleren en renoveren. We werken aan                               handelingsperspectief te bieden.
                                                            verschillende aanpakken (modules) die gemeenten kunnen gebruiken,




4.1
                                                            om zo tot een passende oplossing te komen per situatie. Die is tenslotte
                                                            afhankelijk van de situatie per betreffende persoon of organisatie en de staat   Energiebesparing en duurzaamheid staan sinds de jaren ’90 jaarlijks
                                                            van het gebouw. Met innovaties in techniek, werkprocessen en aanpakken           ‘op de agenda’, met wisselend succes. Het is onze ambitie om mensen
                                                            komen er in de toekomst meer mogelijkheden. Door goed samen te werken            in onze regio duurzaam in beweging te krijgen zodat ze zoveel mogelijk
                                                            versnellen we de verduurzaming binnen de doelgroepen Wonen, Bedrijven            energie gaan besparen, waarmee we onze CO2-uitstoot reduceren. Hierbij
                                                            en Maatschappelijk Vastgoed.                                                     is het noodzakelijk om de boodschap te richten op specifieke doelgroepen,
                                                                                                                                             situaties en mogelijkheden, weerstanden weg te nemen en mensen
                                                            ‘Duurzaam in beweging’ versnellen kennis en ervaring delen                       handelingsperspectief te bieden: wat kunnen ze concreet doen om te
                                                            De 21 MRE-gemeenten hebben samen in de afgelopen jaren individueel of            besparen. Met de klantreis breng je precies in beeld welke stappen iemand
                                                            samen veel ervaring opgedaan binnen duurzame programma’s. Deze kennis            doorloopt om de stap te zetten tot het nemen van maatregelen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                          29
                                                                                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                                                                                                                          Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Kennisomgeving                                                               De doelgroepen
We moeten ook op het gebied van energiebesparing volop inzetten op
het uitwisselen van kennis en ervaring tussen de gemeenten en onze           In deze RES 1.0 richten we ons op de doelgroepen Wonen, Bedrijven en
stakeholders.. Door het creëren van een ‘kennisomgeving energiebesparing’,   Maatschappelijk Vastgoed. Per doelgroep is de besparingsaanpak toegelicht.
waartoe alle gemeenteambtenaren toegang hebben, kunnen gemeenten
putten uit plannen, campagnes, middelen en analyses en resultaten.           Doelgroep wonen: woningbezitters en woningcorporaties
Daarmee hoeft een gemeente niet meer het wiel uit te vinden of te veel       Binnen de doelgroep wonen onderscheiden we de specifieke doelgroepen
capaciteit in de zetten voor een campagne. Er liggen voorbeelden klaar of    particuliere woningeigenaren, woningbouwcorporaties, particuliere huur-
gemeenten gaan op basis van de ervaringen samen aan de slag. Door zowel      woningen, Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) en sociale koopwoningen.
te brengen als te halen werken de gemeenten samen aan een krachtig palet     In de RES 1.0 ligt de focus op particuliere woningeigenaren en woningbouw-
van duurzame activiteiten.                                                   corporaties. Deze zijn namelijk het grootste qua aantal woningen waardoor
                                                                             de grootste besparingswinst te behalen is. Bovendien zijn het de groepen
                                                                             waar de meeste gemeenten zich al met hun duurzaamheidsbeleid op
                                                                             concentreren. Om energiebesparing te versnellen zullen we het gedrag van
                                                                             woningeigenaren en huurders moeten veranderen. De gedragsverandering
                                                                             zal moeten bijdragen aan meer handelingsperspectief tijdens de stappen
                                                                             die bewoners nemen bij besparen op hun energieverbruik. We zoeken
                                                                             hierbij de samenwerking met stakeholders zoals energiecoöperaties en
                                                                             woningcorporaties.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>30
                                                                   INHOUDSOPGAVE




                                                            De routes voor bewoners                                                                          Ambitie 2021 - 2022 Wonen
                                                            Er zijn routes voor bewoners die kleine maatregelen nemen om energie                                  Inzetten op gedragsverandering
                                                            te besparen tot routes voor mensen die aan de slag willen gaan met forse
                                                            verduurzamingsmaatregelen. Sommigen weten wat ze willen, anderen                Kennis en                                         Regionale communicatie
                                                                                                                                            informatie delen                                  Campagne of middelen
                                                            doen het liever samen of worden graag ontzorgd. Dit geeft inzicht in wat een    Elke gemeente deelt informatie
                                                            gemeente kan doen om een bepaalde route goed te faciliteren of te organiseren   en kennis over bespaarroutes                      Energiecoaches/-
                                                            zoals het aanscherpen van de communicatie waardoor weerstanden worden           en onderzoeken                                    ambassadeurs
                                                                                                                                                                                              Kennis delen
                                                            weggenomen en handelingsperspectief wordt vergroot.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                                                                                                                              tussen gemeenten
                                                            Voor meer informatie zie bijlage 3.1 (basisdocument wonen).                     Monitoring
                                                                                                                                            Elke gemeente monitort                            Strategisch
                                                                                                                                            de voortgang van de                               communicatieplan
                                                                                                                                            besparingsaanpakken                               Start gemeente Heeze-Leende.
                                                            Kees Bakker, Energiehuis Helmond                                                                                                  Uitrol mogelijk

                                                            “Eigenaren van woningen volgen verschillende routes als het gaat om             Rapporteren en                                    Energieloket
                                                            energiebesparing of verduurzaming van hun woning. De route hangt af van         evalueren                                         Informeren gemeenten

                                                            het doel, van de mogelijkheden en omstandigheden.”                              Elke gemeente deelt resultaten                    over mogelijkheden nieuw
                                                                                                                                            zodat andere gemeenten                            energieloket
                                                                                                                                            hiervan kunnen leren
                                                                                                                                                                                              Kennis delen
                                                            De routes voor woningcorporaties                                                                                                  tussen gemeenten

                                                            Voor woningcorporaties liggen er kansen/uitdagingen op het gebied van:                                                            Regeling Reductie
                                                            •   De ruimtelijke ordening en vergunningen                                                                                      Energieverbruik
                                                                                                                                                                                              (Woningen)
                                                                (b.v. beperkingen bestem-mingsplan, leges).
                                                                                                                                                                                              Onderzoeken gezamenlijke
                                                            •   Het stimuleren van duurzaam gedrag van huurders.                                                                             aanpak

                                                            •   De warmtetransitie (innovatie en het gebrek aan
                                                                                                                                                                                              Gezamelijk
                                                                zekerheid van duurzame oplossingen).
                                                                                                                                                                                              ontzorgingsproject
                                                            •   Renovatie- en herontwikkelingsprojecten.                                                                                     Verkennnen mogelijkheden


                                                                                                                                                                                              Inventarisatie
                                                            We gaan met woningcorporaties in gesprek om afspraken te maken over                                                               In beeld brengen mogelijkheden
                                                            de kansen en uitdagingen. We werken vanuit Besparing samen met                                                                    woningcorporaties

                                                            woningcorporaties in de sub-regio SGE aan een pilot rond duurzame
                                                            gedragsverandering van huurders.
                                                                                                                                             BASIS                                   ADDITIONEEL
                                                                      Handelingsperspectief voor iedere vorm
                                                                         van besparing. Wat kan ik doen?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                       31
                                                                                                                                  INHOUDSOPGAVE




Modules




                                                                                                                                                       Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Een module is een mogelijke energiebesparingsaanpak. In
RES-verband worden voor de diverse doelgroepen modules
uitgewerkt met een palet van acties en instrumenten.
Gemeenten, provincie en waterschappen kunnen hieraan
deelnemen, er gebruik van maken en deze gezamenlijk
verder ontwikkelen. Zij kunnen daarbij de hele aanpak
overnemen, maar ook onderdelen daarvan. Zo ontstaat een
soort ‘cafetaria-model’. Deelname is dus geen verplichting.
Maar de aanname is dat door samen te werken via eenzelfde
aanpak er kennis, capaciteit, ontwikkel- en uitvoeringskosten
gedeeld worden waardoor de ambtelijke organisaties ontzorgd        De Willem en De Zwijger in Best winnen duurzaamheidsprijs
worden. Daarnaast ontstaat er een duidelijker speelveld voor       Het bouwproject De Willem en De Zwijger van corporatie ‘Thuis’ aan de Willem de
maatschappelijke partijen, die al vaak regionaal georiënteerd      Zwijgerweg in Best heeft in 2018 de prijs voor het meest duurzame bouwproject van
zijn.                                                              vakblad Cobouw gewonnen. De twee appartementencomplexen zijn een project van
                                                                   aannemer BAM Wonen BV, NB-Architecten uit Best en woonstichting ‘Thuis' uit
Basisinfrastructuur                                                Eindhoven.
De basisinfrastructuur biedt de deelnemende gemeenten,
provincie en waterschappen een aantal middelen, die helpen         Eindhovense corporatie Thuis: ‘Aan de slag gaan belangrijker dan doelen halen’
om samen binnen alle doelgroepen energiebesparing te               De Brabantse corporatie Thuis, met het hoofdkantoor in Eindhoven, wil graag
stimuleren. Denk daarbij aan middelen als kennisdeling,            vooroplopen in verduurzaming van het woningbezit en is bereid om daarvoor meer
monitoring en evaluatie, maar ook verplichte instrumenten          te doen dan nodig is volgens het Bouwbesluit. “Verduurzaming is een van de grote
(routekaart   maatschappelijk   vastgoed)   of   trajecten   bij   maatschappelijke opgaven. Wij voelen ons als corporatie verantwoordelijk om daar
partnerpartijen (energieplan ODZOB).                               een bijdrage aan te leveren. Dat past binnen het Klimaatakkoord.”
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>32
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            Omgevingsagenda Zuidoost-Brabant: goede en betaalbare woningen                Doelgroep bedrijven: ‘handreiking en handhaving’
                                                            Om te komen tot een voldoende aanbod van kwalitatief goede en
                                                            betaalbare woningen moet het kwantitatieve woningtekort in de regio           Méér handelingsperspectief
                                                            worden aangepakt. Deze opgave betreft het gehele stedelijke netwerk,          We creëren meer urgentie; we ondersteunen bedrijven met besparen
                                                            inclusief de vitale kernen van het landelijk gebied. Belangrijk bij deze      zodat ze zich op hun business kunnen richten. We willen ze ontzorgen
                                                            opgave is dat deze nieuwe woningen voldoen aan nieuwe eisen op het            door bijvoorbeeld Greendeals op te zetten. Daarnaast zijn er landelijke
                                                            gebied van energie, circulair bouwen en klimaat. (Omgevingsagenda             subsidies en zijn er belastingvoordelen die het financieel aantrekkelijker
                                                            Zuidoost-Brabant, MRE 2020)                                                   maken om te verduurzamen. Daarbij combineren we modules om tot een
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                                                                          effectieve aanpak te komen. De focus van deze modules ligt op het bieden
                                                            Wonen: zorgen voor een goede basis                                            van meer handelingsperspectief. We faciliteren bedrijven die aan de slag
                                                            Op basis van een inventarisatie in welke modules interesse is, doen we de     willen, maar dit is niet vrijblijvend. We zetten handhaving in bij bedrijven
                                                            volgende aanbevelingen:                                                       die niet of onvoldoende met energiebesparing aan de slag gaan, waarbij de
                                                            1. 
                                                               Om energiebesparing binnen een gemeente voldoende te kunnen                Omgevingsdienst uiteraard ook een rol heeft.
                                                              stimuleren zijn de modules energieloket en energiecoaches onontbeerlijk.
                                                            2. Bij het proces van duurzame gedragsverandering spelen lokale energie-     Daarnaast heeft in het kader van de zonneladder een aanpak voor zon op
                                                              coöperaties (LEC’s) een essentiële rol. Daar waar mogelijk en wenselijk     dak prioriteit.
                                                              faciliteren gemeenten de LEC’s
                                                                                                                                          Focus & urgentie op bedrijventerreinen en kantoren
                                                            Een viertal modules worden uitgewerkt tot handleidingen voor de uitvoering:   Binnen de doelgroep Bedrijven zijn er vier sub doelgroepen: bedrijven-
                                                            1. Energiecoaches, 2. Wijkaanpak, 3. Duurzame Communicatie- strategie         terreinen, kantoren, retail en agrarische bedrijven. In de eerste fase van de
                                                            en 4. De Groene Zone 2.0. Daarnaast loopt er voor de module ‘Duurzame         RES 1.0 zal de focus op bedrijventerreinen en kantoren liggen. Met name
                                                            gedragsverandering woningcorporaties’ een pilot-aanpak binnen het             bij kantoorgebouwen is er urgentie om aan de slag te gaan met besparing:
                                                            Stedelijk Gebied Eindhoven, waarbij de werkgroep Besparing betrokken          het ministerie van Binnenlandse Zaken voert per 1 januari 2023 de
                                                            is om kennis te delen en verbanden te leggen met de andere modules.           energielabel C-verplichting in voor kantoren van minimaal 100 vierkante
                                                            Meer informatie over de besparingsaanpak voor de doelgroep wonen is           meter. Daarnaast geldt voor alle bedrijven met een verbruik van minimaal
                                                            opgenomen in bijlage 3.1.                                                     50.000 kWh aan elektriciteit of 25.000 m³ gas dat zij gebonden zijn aan het
                                                                                                                                          doorvoeren van energiebesparende maatregelen (EML) en moeten hierover
                                                                                                                                          te rapporteren. Voor meer informatie zie bijlage 3.2.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                       33
                                                                                                                                                                                          INHOUDSOPGAVE




                                                                                                                                                                            Helmondse Energie Community gericht
                                                                                                                                                                            op duurzaam en energiebewust ondernemen
                                                                                                                                                                            In 2013 ondertekenden 18 Helmondse
                                                                                                                                                                            bedrijven het Helmondse Energie Convenant
                                                                                                                                                                            (HEC). Het doel was om in drie jaar tijd
                                                                                                                                                                            gezamenlijk 10% energie te besparen
                                                                                                                                                                            en te verduurzamen, onder andere door
                                                                                                                                                                            te leren van elkaar. Inmiddels is het




                                                                                                                                                                                                                       Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
                                                                                                                                                                            samenwerkingsplatform uitgegroeid tot de
                                                                                                                                                                            Helmondse Energie Community, een netwerk
                                                                                                                                                                            van bedrijven die kennis en ervaring
                                                                                                                                                                            uitwisselen op het gebied van duurzaam en
                                                                                                                                                                            energiebewust ondernemen.




                                                                      Gebiedsbenadering
                                                                      • Bedrijventerreinen
Handelingsperspectief voor bedrijven




                                                                      • Winkel-horeca gebieden

                                                                                                                                   Aanpak kantoren: van energielabel C naar beter
                                                                                                                                   Deze aanpak combineert meerdere modules: meerjarige Green Deal opzetten
                                                                                                                                   ten behoeve van verduurzaming kantoren naast de standaard aanpak,
                                       Wetgeving en handhaving         Ontmoeting kennis          Convenanten en Green Deals
                                       • Activiteitenbesluit           • Kennis                   • Sector- en ketenorganisaties
                                                                                                                                   energielabel C voor individuele kantoren en extra toezicht en handhaving.
                                       • Vergunningen                  • Business cases           •P
                                                                                                    ubliek- private               Door deel te nemen aan een regionale Green Deal Kantoren en te verduur-
                                       • EED                           • Innovatieve technieken     samenwerking
                                                                                                                                   zamen tot minstens label B krijgen kantooreigenaren meer tijd, begeleiding
                                       • ...                   Push    • Processen                • Collectieve inkoop
                                                                                                  • ...                   Pull     en hulp om hun pand aan te passen. Bij bedrijven die niet deelnemen wordt
                                                                                                                                   toezicht gehouden op het voldoen aan de energielabel C plicht.

                                                                      Individuele bedrijven
                                                                      • Terugverdientijd
                                                                      • Belastingregelingen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>34
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            Verduurzaming bedrijventerreinen                                                Ambitie 2021 - 2022 Besparing bij bedrijven
                                                            Voor de verduurzaming van bedrijventerreinen combineren we de aanpak                                  Handhaving en handreiking
                                                            met de additionele modules 'Gebiedsgerichte aanpak VNO-NCW' en 'Opzetten
                                                            ondernemersfonds'.                                                            Kennis en
                                                                                                                                          informatie delen                                    Green deals opzetten
                                                                                                                                          Elke gemeente deelt informatie
                                                            Voor het gros van de bedrijven op bedrijventerreinen gelden wettelijke RVO-   en kennis over bespaarroutes

                                                            regels m.b.t. besparing en verduurzaming. Maar voor veel ondernemers          en onderzoeken                                      Aanpak Energielabel C
                                                                                                                                                                                              kantoren
                                                            en vastgoedeigenaren is niet duidelijk welke maatregelen ze kunnen
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                                                                          Monitoring
                                                            nemen, of welke verduurzamingsmaatregelen de grootste impact op hun           Elke gemeente monitort
                                                                                                                                          de voortgang van de                                 Aanscherpen
                                                            CO2-emissie of energieverbruik zouden hebben. Door met ondernemers,
                                                                                                                                          besparingsaanpakken                                 handhaving
                                                            ondersteund door ondernemersverenigingen en parkmanagement, aan
                                                            de slag te gaan, starten we projecten die enthousiasme creëren t.a.v.         Rapporteren en
                                                                                                                                          evalueren
                                                            samenwerking en verduurzaming. Tegelijkertijd werken we samen met
                                                                                                                                          Elke gemeente deelt resultaten                      Ondernemersfonds
                                                            ondernemersverenigingen, gemeenten, VNO-NCW om robuuste financiering          zodat andere gemeenten

                                                            en organisatie van een nieuwe ‘groene’ beweging vorm te geven.                hiervan kunnen leren
                                                                                                                                                                                              Gebiedsgerichte aanpak
                                                                                                                                          Pilots VNO-NCW                                      VNO-NCW
                                                            Overige modules                                                               archetypen
                                                                                                                                          Aanpak voor archetypen van
                                                            De module Zon op dak wordt meegenomen in de no-regretmaatregelen van
                                                                                                                                          bedrijven opstellen en delen op                     Online platform voor
                                                            de RES. In de volgende fase (RES 2.0 en verder) wordt gekeken welke van de    basis van pilots VNO-NCW                            bedrijven
                                                            overige modules opgepakt kunnen worden, afhankelijk van de capaciteit en
                                                                                                                                          Energieplan ODZOB
                                                            het draagvlak bij gemeenten, provincie, waterschappen en stakeholders.
                                                                                                                                          Toezicht en vergunning-
                                                                                                                                          verlening gericht op                                Aanpak agrarische
                                                            Voor een uitwerking van de modules kantoren, bedrijventerreinen en            energiebesparing                                    bedrijven
                                                            ondernemersfonds verwijzen we naar bijlage 3.2.
                                                                                                                                          Data-analysee
                                                                                                                                          Inzicht bieden in data op                           Duurzaamheids-
                                                                                                                                          het gebied van besparing                            afspraken nieuwbouw
                                                                                                                                          bij bedrijven om kansen
                                                                                                                                          inzichtelijk te maken
                                                                                                                                                                                              Aanpak zon op dak


                                                                                                                                           BASIS                                  ADDITIONEEL
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                               35
                                                                                                                                      INHOUDSOPGAVE




Doelgroep maatschappelijk vastgoed: voorbeeldfunctie                         “Er is nog veel te leren over het verduurzamen van het maatschappelijk
Binnen de MRE regio zijn er ruim 3.600 (geregistreerde) maatschappelijke     vastgoed. Gemeenten krijgen bij het opstellen en uitvoeren van hun
vastgoedobjecten. De gemeenten zijn van ruim 2.700 objecten eigenaar. Dat    eigen portefeuilleroutekaart te maken met nieuwe vraagstukken; er
zorgt voor 3% van de totale uitstoot in de gebouwde omgeving. Een groot      komt veel kijken bij het verduurzamen van bijvoorbeeld zwembaden,
deel van de vastgoedobjecten is toe aan duurzaam onderhoud, renovatie of     schoolgebouwen, buurthuizen, bibliotheken en gemeentelijke
complete ombouw. Om forse stappen te maken in deze verduurzaming is          kantoorpanden. De vraagstukken gaan over de inhoudelijke aanpak,
het van belang dat gemeenten prioriteit geven aan duurzame projecten en      ook over hoe je dit het beste kunt organiseren. De samenwerking tussen
daarvoor voldoende financiële middelen en capaciteit toewijzen. Gemeenten    gemeentelijke vastgoedadviseurs in de RES-regio Eindhoven is een




                                                                                                                                                               Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
hebben een belangrijke (voorbeeld)rol bij het verduurzamen van de gebouwde   fantastisch voorbeeld van slim organiseren. Gemeenten kunnen zo
omgeving.                                                                    optimaal gebruik maken van de beschikbare kennis en capaciteit.” Inka
                                                                             Vogelaar, projectleider Verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed, VNG
Bekijk het volgende filmpje over hoe we samenwerken aan de opgave
verduurzaming vastgoed op youtube. (youtu.be/-BHXP9Xiiss)
                                                                             Stappenplan voor verduurzaming
Maatschappelijk vastgoed: voorbeeldfunctie                                   ambtelijke huisvesting, onderwijs en sport
Veel gemeenten hebben al stappen gezet als het gaat om het verduurzamen      Binnen de besparingsaanpak voor het gemeentelijk vastgoed ligt de focus op
van gebouwen. Ook zien we dat diverse faciliterende partijen (o.a. VNG       'ambtelijke huisvesting', 'onderwijs' en 'sport'. Dit betreft ruim de helft van
en kennisinstituten) aanpakken en instrumenten ontwikkeld hebben             al het gemeentelijk vastgoed. De behoeften die binnen de thema-clusters
die toegepast kunnen worden. Actief bezig zijn met verduurzaming wekt        worden opgehaald worden ingevuld door onderlinge kennisuitwisseling en
vertrouwen en werkt enthousiasmerend in gesprekken met ondernemers,          hulp van gespecialiseerde kennisinstituten. Doel van deze aanpak is om
organisaties en inwoners. Daartegenover zien we ook dat het bij gemeenten    door structurele samenwerking van vastgoed-ambtenaren en instituten
ontbreekt aan capaciteit, middelen en kennis om daadwerkelijk tot actie      te voorzien in de kennis-en capaciteitsbehoeften om zo meer duurzame
over te gaan. Om gemeenten te ondersteunen bij het verduurzamen van het      resultaten te behalen, zonder extra tijdsbesteding en tegen gelijke of lagere
vastgoed is een regionale aanpak opgesteld.                                  kosten. Kijk voor vervolgstappen naar bijlage 3.3.




            Goed voorbeeld doet goed volgen.
               Gemeenten laten zich zien!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>36
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            Wat we gaan doen!                                                                de afspraken geven partijen invulling aan de landelijke energieopgave
                                                               We komen gezamenlijk tot keuzes voor besparen en kleinschalig
                                                                                                                                            én de gemeentelijke doelstelling om de effecten van klimaatverandering
                                                               duurzaam opwekken.                                                            tegen te gaan. Daarnaast wordt op tal van andere gebieden gewerkt aan
                                                               We verlagen de warmte- en elektriciteitsbehoefte: wat je bespaart, hoef je   verduurzaming, zoals vermindering van afval, zorgvuldige keuze van
                                                               ook niet op te wekken.                                                        vervoersmiddelen (o.a. ten gunste van de luchtkwaliteit) en bewuste
                                                               Gemeenten geven het goede voorbeeld door eigen vastgoed te verduur-          inrichting van gebouwen en terreinen met het oog op de toekomst.
                                                               zamen.
                                                               We zetten in op gedragsverandering; de sleutel voor het in beweging
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                               brengen van bewoners, bedrijven en gemeenten.
                                                                                                                                                       Ambitie 2021 - 2022 Gemeentelijk vastgoed
                                                               De acht bespaarroutes vormen de basis van concrete besparings-
                                                                                                                                                                    Samen werken aan de individuele opgave
                                                               activiteiten.
                                                               We stimuleren inwoners, bedrijven en gemeenten om mee te doen.
                                                                                                                                                     Collectieve projecten                              Opwek duurzame
                                                               We monitoren de voortgang om zicht te krijgen op de opbrengst en
                                                               
                                                                                                                                                     Uitvoering van projecten die                       energie
                                                               haalbaarheid van de besparingsaanpakken.                                              een collectief doel hebben                         Opstellen pve
                                                               Samenwerking gemeenten & stakeholders is de basis voor duurzame
                                                               versnelling: kennis en ervaring delen, monitoren en slim bijsturen.                   Monitoring                                         Visie Beleid DMJOP
                                                                                                                                                     Elke gemeente heeft een actueel                    Kennisdeling en
                                                                                                                                                     inzicht in het eigen gebruik                       samenwerken



                                                                                                                                                     Routekaart                                         Sport
                                                                                                                                                     Elke gemeente beschikt over                        Kennisdeling
                                                            Green Deal Zorg
                                                                                                                                                     een portefeuille routekaart
                                                            De Greendeal zorg is bedoeld als ondersteuning van de transitie van de
                                                            zorgsector als onderdeel van de energieopgave en het verduurzamen van                                                                       Verduurzaming
                                                                                                                                                     Samenwerking                                       vastgoed kleine
                                                            Nederland.
                                                                                                                                                     Kennis delen en samenwerken                        eigenaren
                                                            In Zuidoost Brabant zijn er gefaseerd 3 Greendeals opgezet voor de                       aan de opgave                                      Ontzorgingsprogramma
                                                            zorgsector die uiteindelijk in 2021 leiden tot een vrijwel regio dekkende
                                                            Greendeal Zorg met alle grote zorgpartijen. De Greendeal zorg Eindhoven
                                                            1.0 opgevolgd in oktober 2021 met Greendeal 2.0, Helmond/ De peel en de
                                                            Greendeal MRE in Oktober 2021. De Green Deal Zorg duurt 3 jaar en heeft
                                                            als doel de milieuprestaties van de zorginstellingen te verbeteren. Met
                                                                                                                                                      BASIS                                 ADDITIONEEL
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                    37 37
                             INHOUDSOPGAVE




                                                       Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Green Deal Zorg
Met de Green Deal Zorgsector Eindhoven
krijgen ondertekenaars drie jaar de tijd om
hun bedrijfsvoering te verduurzamen en toe
te werken naar een integraal milieukeurmerk
zoals de Milieuthermometer Zorg. In 2021
wordt de green deal van gemeente Eindhoven,
gestart   in   2018,   opgeschaald   naar    alle
gemeenten in de Metropoolregio Eindhoven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>38
                                                            INHOUDSOPGAVE
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




4.2
                                                                            Actueel informatieplatform
                                                                            "We werken aan een platform waarop alle
                                                                            informatie is verzameld. Dit platform biedt
                                                                            een actueel overzicht van de beschikbare
                                                                            bronnen en hun potentie, de lopende en de
                                                                            geplande warmteprojecten."
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                        39
                                                                                                                                              INHOUDSOPGAVE


4.2 Duurzame warmte: Regionale Structuur Warmte op hoofdlijnen
Geen regio van overvloed                                                           Nog hogere netbelasting op sommige plekken
De Metropoolregio Eindhoven kent geen overvloed aan bovenlokale                    Dit betekent dat er een forse toename is van de belasting op het elektriciteitsnet
warmte-bronnen.     Er   is   bijvoorbeeld   geen   grote   industriële   sector   en de vraag naar duurzame elektriciteit. Op sommige plekken in de regio
die veel restwarmte produceert. Ook heeft een gedeelte van de regio                komt mogelijk de warmtevraag uit volledig elektrische oplossingen (met
grondwaterbeschermingszones, waardoor er voorzichtig om moet worden                individuele warmtepompen bijvoorbeeld), wat betekent dat de belasting op
gegaan met de bodem en het gebruiken van aardwarmte. Daarnaast                     het net op deze locaties nog hoger is. Dat pleit ervoor om maximaal in te
staat de duurzaamheid van biomassaverbranding ter discussie. Meer                  zetten op besparing.
elektriciteitsverbruik voor lokale duurzame opwekking van warmte zorgt




                                                                                                                                                                        Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
voor veel extra belasting van ons net. Vanwege deze redenen is het van belang      Doelstellingen Regionale Structuur Warmte (RSW)
dat de 21 gemeenten, de provincie en de 2 waterschappen samenwerken om             Met de Regionale Structuur Warmte willen we:
te komen tot keuzes voor de regio met een optimale inzet en verdeling van          •   de bovenlokale / regionale bronnen optimaal benutten;
de bovenlokale bronnen die we wél hebben. Daarom maken we als regio                •   desinvesteringen voorkomen;
gezamenlijk een ‘Regionale Structuur Warmte’.                                      •   Maatschappelijke kosten laag houden en daarbij rekening houden met
                                                                                       inwoners en bedrijven in nabijgelegen gemeenten.


        De Metropoolregio Eindhoven kent geen                                      Visievorming in de steigers
      overvloed aan bovenlokale warmtebronnen.                                     De Regionale Structuur Warmte geeft inzicht in de potentie van verschillende
                                                                                   warmtebronnen in de regio. De RSW brengt vraag en aanbod in beeld, zodat
                                                                                   op lokaal niveau vraag en aanbod aan elkaar kunnen worden gekoppeld.
1,5 TWh aan elektrische (hulp)energie                                              Echter, deze informatie is nog grofmazig en moeten we aanvullen met lokale
Het overschakelen op duurzame warmte betekent, afhankelijk van de                  informatie. Gelijktijdig aan het opstellen van de RSW wordt op lokaal niveau
toegepaste duurzame warmtebron, meestal een toename in het gebruik van             beleid geschreven voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving.
elektrische (hulp)energie. Dit leidt tot een extra belasting van het toch al       Elke gemeente stelt uiterlijk in december 2021 een Transitie Visie Warmte
zwaar belaste elektriciteitsnet. Als de gehele warmtevraag gedekt wordt door       vast, waarin staat in welke wijken voor 2030 wordt begonnen en welke
duurzame warmtebronnen moet gemiddeld genomen een derde van deze                   duurzame warmtebron daarvoor in aanmerking komt. Om de informatie
warmteproductie komen uit elektriciteit. Bij een optimale warmtetransitie          en bestuurlijke keuzes op lokaal en regionaal niveau zoveel mogelijk op
betekent dit, in 2050 bij een verwachte warmtevraag van 4,4 TWh een                elkaar aan te laten sluiten is goede afstemming nodig. Naarmate er meer
toename van 1,5 TWh aan elektriciteitsvraag.                                       duidelijkheid komt over de lokale invulling van duurzame warmte, geeft dit
                                                                                   op regionaal niveau inzicht in waar het schuurt en/of kansen biedt. Zo vindt
                                                                                   er een wisselwerking plaats tussen lokale beleidsontwikkeling en regionale
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>40
                                                                    INHOUDSOPGAVE




                                                            visievorming. Vroegtijdige en regelmatige uitwisseling van informatie          De gemeenten in de MRE hebben maar beperkte toegang tot duurzame
                                                            voorkomt de ontwikkeling van onuitvoerbare plannen en desinvesteringen.        warmtebronnen. Het is waarschijnlijk dat er situaties ontstaan waarin
                                                            Richting RES 2.0 worden afspraken gemaakt hoe deze uitwisseling                meerdere gebieden aanspraak kunnen maken op eenzelfde warmtebron. Op
                                                            structureel vorm gaat krijgen.                                                 basis daarvan wordt dan besloten hoe en waar de bron wordt ingezet en
                                                                                                                                           door wie de bron wordt ontsloten? Daarom is het essentieel om regionaal
                                                            Ook kijken we welke knelpunten en ondersteuningsvragen de gemeenten            afspraken te maken over hoe we met deze (sub)regionale bronnen omgaan
                                                            tegenkomen, waarbij we gezamenlijk met provincie en waterschappen tot          en op basis waarvan een bepaalde bron wordt toegekend aan een bepaalde
                                                            oplossingen kunnen komen. Op verzoek van de gemeenten kunnen we                (deel)wijk. Hiervoor ontwikkelen we richting RES 2.0 een methodiek
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                            onderzoek doen, innovaties stimuleren, proeftuin projecten inrichten of        waarin de maatschappelijke kosten en baten kunnen worden gewogen.
                                                            waar nodig een lobby naar het Rijk opzetten. Daarnaast willen we in een        Met de 21 gemeenten komen we tot overeenstemming over de weging van
                                                            vroeg stadium kunnen signaleren wanneer twee of meerdere gemeenten van         deze maatschappelijke kosten en baten en het belang van verschillende
                                                            dezelfde bron gebruik willen maken. Zo voorkomen we dat er suboptimale         indicatoren, zoals landschappelijke inpassing, de invloed op andere (gebieds)
                                                            verdeling of mogelijke desinvesteringen plaatsvinden.                          opgaves, laagste kosten eindgebruiker, toegang tot alternatieve oplossingen,
                                                                                                                                           draagvlak, etc.

                                                                                    Regionale Structuur Warmte
                                                               Lokale
                                                                                                                              Overzicht,   Voor de regio is bijvoorbeeld relevant welk tempo de MRE-gemeenten kiezen
                                                                                                                              aanbod en
                                                            warmtevraag.
                                                             Plannen en
                                                                                                                              verdeling    voor het aardgasvrij maken van woonwijken en welke bronnen zij daarvoor
                                                                                                                              regionale
                                                             afwegingen
                                                                                                                               bronnen     in willen zetten. Zo ontstaat een beeld van het toekomstige regionale
                                                                                    Lokale Transitie Visie Warmte
                                                                                                                                           energiesysteem, wat een mix van warmte, elektriciteit, duurzaam gas,
                                                                                                                                           opslag en conversie zal worden.


                                                                                                                                           Actueel informatieplatform
                                                            Regionaal afwegingskader                                                       We werken aan een platform waarop alle informatie is verzameld. Dit
                                                            Richting RES 2.0 werken we verder aan een methodiek waarin de kosten en        platform biedt een actueel overzicht van de beschikbare bronnen en hun
                                                            baten kunnen worden gewogen. Die zal de basis vormen voor een regionaal        potentie, de lopende en de geplande warmteprojecten. Dit platform helpt
                                                            afwegingskader. Mogelijk kan een dergelijk kader gemeenten ook helpen in       gemeenten bij het opstellen en aanscherpen van hun lokale Transitievisies
                                                            hun functie als warmteregisseur, in dialoog met marktpartijen die bronnen      Warmte en geeft inzicht in mogelijke samenwerkingen (bijvoorbeeld met
                                                            willen ontsluiten en warmteleverancier worden.                                 buurgemeenten, een waterschap of bedrijven). De opgave om de bebouwde
                                                                                                                                           omgeving duurzaam en aardgasvrij te verwarmen is een groot en langdurig


                                                                                    Wisselwerking tussen lokale beleidsontwikkeling en regionale visievorming.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                             41
                                                                                                                                       INHOUDSOPGAVE




traject. Met de tijd wordt er meer ervaring opgedaan en komt er nieuwe          Des te meer omdat in onze regio geen overvloed aan bronnen is. Omdat we
informatie beschikbaar. De kennis neemt dus toe en daarmee nemen de             deze moeilijke opgave slim aan willen pakken, maken we afspraken over
onzekerheden in warmteprojecten af. Een actueel informatieplatform helpt        een gezamenlijke kennis- en leeragenda waarbij we samenwerken met
om de ervaringen en kennis te delen en uiteindelijk het proces te versnellen.   kennisinstellingen en bedrijven.


Dit actueel informatieplatform ontwikkelen we samen met de provincie en         Voor meer informatie zie bijlage 4.1 (Regionale Structuur Warmte).
de NP RES Community of Practice. De provincie heeft met de Energiewerk-
plaats, het Warmtebronnenregister en het Expertiseteam Warmte mooie




                                                                                                                                                             Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
bouwstenen ontwikkeld om gemeenten te ondersteunen. Om nog beter aan
te sluiten bij de beoogde gebruikers onderzoeken we hoe we deze bestaande
platforms kunnen koppelen aan de MRE RES website, de TVW’s van de
MRE-gemeenten en de (actuele) inhoud van de Regionale Structuur Warmte.


RSW als dynamisch document
De ontwikkelingen in wet- en regelgeving, in projecten en haalbaar-             Wat we gaan doen!
heidsstudies en in maatschappelijke inzichten volgen elkaar snel op. RSW           Gemeenten, provincie en waterschappen werken samen om optimaal
is een dynamisch document maken waarin actuele informatie en kennis                gebruik te maken van de schaarse bovenlokale bronnen en/of gezamen-
wordt gedeeld over de warmtetransitie in de regio.                                 lijke voorzieningen.
                                                                                   Gemeenten kunnen voor het opstellen van hun lokale Transitie Visies
Kennis- en leerprogramma                                                           Warmte gebruik maken van de informatie uit de Regionale Structuur
Gemeenten krijgen met de warmtetransitie een regierol, terwijl het                 Warmte.
momenteel nog ontbreekt aan kennis en expertise op dit vlak. In een                We besparen maximaal om de toename in het elektriciteitsverbruik
                                                                                   
korte tijd leren we al doende in projecten rondom duurzame warmte. Een             voor de warmtetransitie te minimaliseren en daarmee de aanvullende
gezamenlijk kennis- en leerprogramma kan dan een grote hulp zijn om                belasting op het net te beperken, evenals de vraag naar duurzame
grote hoeveelheden informatie begrijpelijk en toepasbaar te maken. Denk            elektriciteit.
hierbij aan de nieuwe warmtewet of het proces omtrent ontwikkeling van             In december 2021 weten we met welke wijken we beginnen en welke
een warmtenet, verschillende vormen van eigendom en eigenaarschap.                 duurzame (regionale) warmtebron wordt ingezet.
Daarnaast staat de MRE bekend als technologische topregio. Een regio bij           Er is een online platform met een actueel overzicht van de beschikbare
uitstek waar we inzetten op innovatie en kennisontwikkeling. Deze innovatie        bronnen, de potentie en de lopende en geplande projecten.
hebben we hard nodig in de transitie naar duurzame aardgasvrije warmte.            Er komt een gezamenlijke kennis- en leeragenda.



Er komt een gezamenlijke kennis- en leeragenda. Hiermee maken we informatie begrijpelijk en toepasbaar.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                4.3
42
                                                               INHOUDSOPGAVE




                                                            Zonneladder Metropoolregio Eindhoven
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                           1.   Zon op dak

                                                                                5          2. Op braakliggende grond en pauzelandschappen
                                                                                           3. Langs grootschalige infrastructuur en op industriële plassen (geen natuur)
                                                                                4
                                                                                           4. Combinatie van energie met andere opgaven en functies, zoals:
                                                                                3               • Langs stads- of dorpsrand: bijv. gecombineerd met recreatie- en natuurfunctie
                                                                                                • Landbouwgronden met meervoudig ruimtegebruik
                                                                                                • Op recreatieplassen (geen natuur)
                                                                                                • Buffer rondom natuurgebieden: ter vervanging van agrarisch gebruik
                                                                                2               • Recreatiegebieden, zoals: landgoederen, uitloopgebieden, parken en tuinen
                                                                                           5. Op landbouwgronden, mits:
                                                                                1               • Goed ingepast
                                                                                                • In verbinding met andere gebiedsopgaven
                                                                                                Dus. Niet in natuurgebieden:
                                                                                                • Niet in Natura 2000
                                                                                                • Niet in Natuurnetwerk Brabant;
                                                                                                uitzondering mogelijk langs infrastructuur
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                           43
                                                                                                                                    INHOUDSOPGAVE


4.3 Duurzame opwek: op weg naar concrete projecten
                                                                            Onze uitdaging voor 2030
                                                                            Op basis van onderzoek en de doorrekening van het bod door Enexis
                                                                            hebben we in de concept-RES geconcludeerd dat we 2 TWh kunnen en
                                                                            willen bijdragen aan de landelijke doelstelling van 35 TWh in 2030. Deze
                                                                            inschatting is gemaakt door enerzijds de bestaande en geplande projecten
                                                                            in kaart te brengen en anderzijds een inschatting te maken van de nog
                                                                            toekomstige realisatie van ‘no regret’ maatregelen (o.a. zon op grote daken)
                                                                            en van duurzame energieprojecten in zoekgebieden, zoals windparken en




                                                                                                                                                           Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
                                                                            zonneparken.


                                                                            Hoe staan we ervoor?
                                                                            De afgelopen jaren hebben we in totaal 0,46 TWh aan zonnedaken, -velden
                                                                            en windturbines gerealiseerd. De gerealiseerde projecten rekenen we mee
                                                                            in ons totale bod. Ook 0,58 TWh zonnedaken, -velden en windturbines
                                                                            die in voorbereiding zijn (pijplijn)worden meegenomen. We hebben dus
Zonneladder                                                                 in totaal 1,04 TWh aan grootschalige duurzame opwek gerealiseerd of in
We willen zorgvuldig omgaan met onze ruimte. Om deze reden is               voorbereiding. Gerealiseerde en pijplijn projecten die onder de “no regret’
de zonneladder ontwikkeld. Uitgangspunt van de zonneladder voor             maatregelen vallen, dragen ook bij aan deze 1,04 TWh.
de Metropoolregio Eindhoven is de voorkeursvolgorde die het Rijk is
overeengekomen met decentrale overheden, de landbouwsector, de zonne-       Naast deze projecten, zetten we ons maximaal in voor de realisatie van
energiesector en netbeheerders. We zetten hierbij zoveel mogelijk in op     resterende ‘no regret’ maatregelen. We verwachten hiermee nog 0,39 TWh
meervoudig ruimtegebruik. De eerste trede gaat daarom uit van plaatsing     te kunnen opwekken, wat bijdraagt aan ons bod. Dit betekent dat we nog
van zonnepanelen op gebouwen. Daarna op ongebruikte terreinen in            een restopgave van 0,57 TWh hebben, die we willen invullen met wind en
bebouwd gebied (trede 2) en (voormalige) stortplaatsen en in bermen van     zon op land. Ook zal er een percentage van het geheel aan projecten onder
spoor- en autowegen (trede 3). We hebben in onze zonneladder ook aandacht   de noemer “overige opwek op land/opwek ten dienste van andere opgaven”
voor zonnevelden in combinatie met andere opgaven en functies, trede 4.     worden gerealiseerd.
Pas daarna kijken we naar mogelijkheden van efficiënte opwek van zonne-
energie op landbouwgronden, trede 5, waarbij nadrukkelijk wordt gekeken                 We willen in totaal 2TWh bijdragen
naar de landschappelijke inpassing en integrale gebiedsontwikkeling.                      aan grootschalige duurzame
De zonneladder is onze leidraad in volgorde van projecten.                                energie-initiatieven in 2030.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>44
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            De verdeling van het bod is weergegeven in onderstaand schema.                 veel projecten gerealiseerd of ze zitten in de pijplijn. Hierbij zijn we een aantal
                                                                                                                                           uitdagingen tegengekomen, die we in een apart plan hebben opgenomen Dit
                                                            Opbouw bijdrage duurzame opwek                                                 plan kunt u vinden in bijlage 4.1 'Optimale realisatie no-regret maatregelen'.
                                                                                                                                           Hier gaan we in op de realisatie van de no-regret maatregelen, de regionale
                                                                                                bod MRE                                    aanpak voor belemmeringen en bieden we enkele handvatten voor de
                                                            2,00 TWh                                                                       praktische uitvoering.


                                                                                                                                           Om ons volle potentieel aan no regret maatregelen in te zetten, hebben
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                               0,57 TWh
                                                                                                                                           we alle ketenpartners nodig; van wetgevers, tot bedrijven tot adviseurs,
                                                             1,50 TWh                                                                      eigenaren etc. Aan het Rijk vragen we specifiek om ons te helpen een aantal
                                                                                                                                           belemmeringen voor realisatie van “no-regret’ projecten weg te nemen.

                                                                                               0,39 TWh

                                                            1,00 TWh
                                                                                                                                           Categorie B:
                                                                                                                                           Overige opwek op land/opwek ten dienste van andere opgaven
                                                                                                                                           Gemeenten geven lokaal ook invulling aan energieopwekking binnen de
                                                                                               0,58 TWh                                    categorie overige opwek op land/ opwek ten dienste van andere opgaven.
                                                                                                                                           In deze categorie vallen de mogelijkheden voor kleinschalige energieopwek
                                                            0,50 TWh
                                                                                                                                           die gemeenten hebben bij de ontwikkeling van andere gebiedsopgaven.
                                                                                                                                           In elke gemeente in de regio kunnen kansen liggen voor deze vorm van
                                                                                               0,46 TWh                                    energieopwekking en ook deze categorie draagt, zij het beperkt, bij aan
                                                                                                                                           ons bod. Een voorbeeld is de combinatie van opwek door middel van
                                                            0,00 TWh                                                                       PV-systemen als onderdeel van gebiedsgerichte verduurzaming van
                                                                            gerealiseerd   pijplijn   no-regret   zoekgebieden             boerenbedrijven. Een ander voorbeeld is de realisatie van kleinschalige
                                                                                                                                           zonnevelden bij de transformatie van uitloopgebieden van de stedelijke
                                                            Categorie A:                                                                   regio’s naar stadsboerderijen of nieuwe natuur. De inkomsten uit de duurzame
                                                            Inzet van no-regret maatregelen                                                energieprojecten kunnen dan worden gebruikt om de businesscases rendabel
                                                            De Metropoolregio Eindhoven zet zich maximaal in voor het optimaal             te maken. Vanwege het detailniveau waarop naar inpassing van deze
                                                            benutten van grootschalige daken voor opwek van zonne-energie. Opwek op        categorie moet worden gekeken, heeft de regio de ruimtelijke visualisatie op
                                                            grootschalige daken beslaat het grootste deel van deze categorie. Er zijn al   regionaal niveau in de concept-RES 1.0 achterwege gelaten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                             45
                                                                                                                                       INHOUDSOPGAVE




Categorie C:                                                                   De combinatie van het onderzoek naar de technische mogelijkheden/
Zonne- en windenergie op land in onderzochte zoekgebieden                      belemmeringen en naar de ruimtelijke mogelijkheden in de regio heeft
Naast de inzet op de ‘no-regret maatregelen’ en ‘overige opwek op land/        geleid tot de zoekgebiedenkaart in de concept-RES.
opwek ten dienste van andere opgaven’, zullen we ons ook moeten richten
op realisatie van (grotere) zonnevelden en windparken om aan ons bod           De opwekpotenties van de zoekgebieden zijn vervolgens doorgerekend
te kunnen voldoen. De zonneparken vallen onder trede 5 (en soms 4) van         door Enexis Netbeheer. Hiernaast is onderzocht wat de impact is
de Zonneladder. Om de potentiële locaties voor deze projecten te bepalen,      van de grootschalige duurzame opwek in de zoekgebieden op het
hebben we een zorgvuldig proces in gang gezet. Tijdens de ontwikkeling         elektriciteitsnetwerk met betrekking tot tijd, geld en ruimtebeslag.




                                                                                                                                                             Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
van de concept-RES zijn we aangevangen met ontwerpend onderzoek, zie           De zoekgebiedenkaart is de basis voor vervolgonderzoek dat we in het proces
onderstaand kader.                                                             naar RES 1.0 hebben uitgevoerd.



Onderzoek 1: Onderbouwing van zoekgebieden door ontwerpend
onderzoek in de concept-RES                                                    Onderzoek 2: Het Plan-milieueffectrapport (planMER)
Bij het opstellen van de concept-RES hebben we onszelf de vraag gesteld: hoe   Het planMER geeft ons een beeld van de keuzemogelijkheden in onze regio
kan het landschap op een gedragen manier geladen worden met duurzame           en gebruiken we om de verschillende (conflicterende) belangen af te wegen.
energie en hoe kunnen we andere opgaven in het gebied combineren met de        De betrokken overheden in de regio kunnen de milieu-informatie inzetten
energie opgave om zo een grotere meerwaarde voor de regio te creëren?          in de besluitvorming en planprocedures op lokaal en intergemeentelijk
Om de zoekgebieden te bepalen hebben we enerzijds de maximale potentie         niveau voor de aanwijzing en invulling van zoekgebieden. Het planMER is
op basis van de wet- en regelgeving en technische haalbaarheid berekend        te vinden in bijlage 5.2.
en anderzijds hebben we de ruimtelijke mogelijkheden en belemmeringen
onderzocht op basis van de waarden van de landschappen in de regio.            Van concept RES 1.0 naar RES 1.0
We hebben per landschapstype de mogelijkheden voor inpassing in                De concept-RES 1.0 en tussenresultaten van het planMER hebben we
het landschap, aanpassing van het landschap en transformatie van het           voorgelegd aan volksvertegenwoordigers en stakeholders. Tegelijkertijd is
landschap onderzocht. Daarbij hebben we nadrukkelijk gezocht naar de           het planMER afgerond en gedurende zes weken voor iedereen ter inzage
kansen voor verbinding van de energieopgave met andere gebiedsopgaven.         gelegd. De ontvangen zienswijzen zijn beantwoord middels een Nota
Om inzicht te krijgen in de ruimtelijke impact hebben we landschapstegels      van Beantwoording. Ook hebben we advies gevraagd aan de Commissie
ontworpen die kunnen dienen als basis voor de ruimtelijke invulling van de     voor de milieueffectrapportage en Brabant Advies. De Commissie voor
energieopgave in de verschillende landschapstypen (bijlage 5.3 bij de RES      de milieueffectrapportage heeft de uitvoering van het planMER positief
1.0).                                                                          beoordeeld.



   We gaan stap voor stap van (globale) zoekgebieden naar concrete locaties voor zonne- en windenergie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>46
                                                               INHOUDSOPGAVE




                                                            Zoekgebieden: van concept RES naar RES 1.0 en verder
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                  Concept-RES                   Concept RES 1.0
                                                                  Globale zoekgebieden op       Verfijning en detaillering
                                                                                                                                                         RES 2.0
                                                                  basis van:                    zoekgebieden op basis van    RES 1.0
                                                                  • Landschapsanalyse           planMER:                                                • Realisatie no
                                                                                                                             • Realisatie no-regret
                                                                  • Verbinding met andere      • Belemmeringenkaart en                                  regret en in
                                                                                                                             • Afweging zoekgebieden
                                                                    opgaven                        randvoorwaarden           • Vaststelling RES 1.0       zoekgebieden
                                                                  • Technische en wettelijke   • Milieueffecten                                        • Lokale processen
                                                                    belemmeringen               • Verbinding met andere                                • Regionaal overleg
                                                                                                   opgaven
                                                                                                • Netwerkoptimalisatie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                 47
                                                                                                                                          INHOUDSOPGAVE




Concretisering wind en zon op land                                                zal hiervoor het gesprek moeten worden aangegaan met het bevoegd gezag
Het schema hiernaast laat op hoofdlijnen zien hoe we de zoekgebieden voor         voor de betreffende locaties en andere partijen zoals natuurorganisaties.
wind en zon op land van concept-RES naar RES 1.0 hebben geconcretiseerd.          Voor alle belemmeringen geldt dat er alleen aan kan worden getornd als: er
Voor de zoekgebieden in de voorliggende RES 1.0 is de input van gemeenten,        wordt 1) aangetoond dat er zwaarwegende redenen zijn om dat te doen èn
overige overheden en stakeholders op de concept-RES 1.0 als basis gebruikt.       2) gedurende het hele projecttraject (tot en met afbraak aan het einde van
Deze zijn vervolgens getoetst aan de beoordeling van milieueffecten,              de looptijd) aantoonbaar het maximale wordt gedaan om schade te
gerelateerde thema’s en aan de inspraakreacties. Bij het verder in beeld          voorkomen, te beperken, te herstellen, te compenseren èn, specifiek voor
brengen van de zoekgebieden hebben we zowel de zienswijzen van de                 natuurwaarden, 3) een netto meerwaarde wordt gerealiseerd. Naast de




                                                                                                                                                                 Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
volksvertegenwoordigers als de zienswijzen die we hebben ontvangen op             ruimtelijke aspecten zijn de sociaal-maatschappelijke aspecten van groot
het planMER, meegenomen. Het draagvlak bij gemeenten en inwoners is               belang. In het beleid worden daartoe participatietrajecten opgenomen die
immers een belangrijk aspect.                                                     doorlopen worden. Inwoners worden zo goed mogelijk meegenomen, ook in
                                                                                  het vervolgtraject. Als betrokken inwoner, organisatie of stakeholder is het
Vervolgstappen na de RES 1.0                                                      goed om de gemeentelijke communicatiekanalen te blijven volgen.
Om het bod van 2 TWh in 2030 te verwezenlijken moet de RES vertaald worden
naar beleid, regels en uitvoeringsprojecten. Het realiseren van de no-regret
maatregelen heeft prioriteit omdat dit leidt tot de kleinst mogelijke belasting
van de schaarse ruimte in onze regio. Het realiseren van grootschalige zon-
en windprojecten vraagt veel voorbereidingstijd en resulteert direct in grote
stappen richting ons doel. Beide routes moeten we tegelijk bewandelen om          Wat we gaan doen!
ons doel voor 2030 te halen. Met de informatie die beschikbaar komt krijgen
we ook inzicht in de zoekgebieden die waarschijnlijk een langer traject              Het stimuleren van no-regret maatregelen. Dit gaat ons naar verwachting
vragen en pas na 2030 in beeld komen.                                                0,39 TWh aan duurzame opwek opleveren;
                                                                                     We gaan pijplijn projecten tot realisatie brengen;
Gemeenten gaan aan de slag met de invulling van de zoekgebieden of hebben            We zetten de zoekgebieden wind en zon op land in voor de restopgave
hierin al stappen gezet. Zij doen dit door het maken van beleid en regels            van 0,57 TWh voor 2030;
om de uitvoering in goede banen te leiden. Dit vergt altijd lokaal maatwerk          Gemeenten geven lokaal invulling aan de RES en vertalen hun bijdrage
wat betreft de ruimtelijke inpassing en de lokale situatie. Bijvoorbeeld             voor grootschalige zonne- en windenergie naar beleid, regels en
het ontwikkelen van grootschalige opwek van duurzame energie langs                   uitvoeringsprojecten;
bestaande doorsnijdingen in het landschap (snelwegen en spoorwegen).                 We bewaken de voortgang. Actualisatie en nadere duiding van data
Omdat er belemmeringen kunnen zijn op basis van de huidige regelgeving               nemen we op in het monitoringssysteem.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>48
                                                              INHOUDSOPGAVE



                                                            Ruimtelijke weergave zoekgebieden
                                                            op basis van zienswijzen raden
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                        49
                                                                                                                                                              INHOUDSOPGAVE




                                          *
                                         *




                                                                                                                                                                                        Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
De ruimtelijke weergave van de mogelijkheden voor duurzame opwek is                          •   Vervolgens gaan we de no-regret kansen voor zon optimaal benutten
gelaagd opgebouwd:                                                                               (categorie A).
•   Het eerste deel van ons bod voor grootschalige opwek omvat alle
                                                                                            •   Het resterende gedeelte van ons bod realiseren we in de vorm van
                                                                                                 
    gerealiseerde grootschalige hernieuwbare elektriciteitsprojecten uit de                      grootschalige zonnevelden en windturbineparken in de geel gemarkeerde
    drie categorieën (no regret, overige opwek op land/opwek ten dienste                         gebieden (categorie C).
    van andere opgaven en zonne- en windenergie op land in onderzochte                       •   Daarnaast gaan we op zoek naar mogelijkheden om met verspreide opwek
    zoekgebieden).                                                                               van energie andere doelen te bereiken (energie ten dienste van). Deze
•   Het tweede deel bestaat uit de projecten, uit de drie categorieën, die nu in                gebieden dragen bij aan grote opgaven zoals natuurbehoud of biodiversiteit
    de pijplijn zitten. Dit zijn windturbineparken, grootschalige zonnedaken                     (deze categorie staat niet op de kaart).
    en zonnevelden waarvoor een SDE+ subsidie is aangevraagd. Niet alle
    projecten in deze categorie worden uiteindelijk uitgevoerd. We rekenen
    daarom met een realisatiepercentage van 60%. Er is vanuit gegaan dat 60%
    van deze projecten daadwerkelijk wordt gerealiseerd.



* Mogelijk zijn niet alle pijplijn projecten op kaart weergegeven. In het kader van programmering en prioritering wordt een compleet overzicht opgesteld en periodiek geactualiseerd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>50
                                                            INHOUDSOPGAVE


                                                                            Netinfrastructuur en programmering
                                                                            Elektriciteitsnetwerk
                                                                            Elektriciteitsnetten zijn in het verleden ontwikkeld met een capaciteit die is
                                                                            gebaseerd op de vraag naar elektriciteit. In meer landelijke gebieden is deze
                                                                            vraag relatief beperkt en de netten zijn daarom niet berekend op het afvoeren
                                                                            van grote volumes elektriciteit vanuit deze gebieden. De uitbreiding van de
                                                                            elektriciteitsnetten, die nodig is om elektriciteit uit deze buitengebieden te
                                                                            transporteren, kost veel tijd en houdt geen gelijke pas met de snelle realisatie
                                                                            van onder andere zonnevelden op land en zonnepanelen op (grote) daken.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                            Dit zet grote druk op het elektriciteitssysteem en leidt tot transportschaarste
                                                                            op het netwerk, ook in de Metropoolregio Eindhoven.


                                                                            De vergunningen voor zon- en windprojecten moeten uiterlijk in 2025 zijn
                                                                            afgegeven om realisatie van projecten in 2030 ook daadwerkelijk mogelijk
                                                                            te maken. Al deze projecten zullen uiteindelijk op het elektriciteitsnetwerk
                                                                            aangesloten moeten worden. Om dit in goede banen te leiden, qua timing,



                                                                            Samenwerking rondom systeemefficiëntie

                                                                                                                        NETBEHEERDER
                                                                             RES-REGIO                                  Maatregelen
                                                                                                                        • Storingsreserve (redundantie)
                                                                             Maatregelen
                                                                                                                         gebruiken voor het transport
                                                                             • Locatiekeuze laten aansluiten
                                                                                                                         van elektriciteit uit duurzame
                                                                              bij bestaande netcapaciteit.
                                                                                                                         opwek op land.
                                                                             • Transport minimaliseren door
                                                                              combineren van energievraag
                                                                              en -aanbod
                                                                                                                                   WIND-ZON INITIATIEF-
                                                                             • Evenwichtiger verdelen van
                                                                                                                                   NEMERS
                                                                              opgesteld vermogen wind            SYSTEEM-
                                                                              en zon (idealiter een 50-50                          Maatregelen
                                                                                                                EFFICIËNTIE
                                                                              verdeling) en waar mogelijk op                       • Aansluiten van wind en zon op
                                                                              één aansluiting (cablepooling).                        één aansluiting (cablepooling).
                                                                                                                                   • Afspraken maken over
                                                                                                                                     het aftoppen (aansluiten
                                                                                                                                     op bijv. 70% van het
                                                                                                                                     productievermogen).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                              51
                                                                                                                                      INHOUDSOPGAVE




De kansen voor de inzet van waterstof (H2)


Waterstof wordt – naast metal fuels, mierezuur en andere substanties           •   Gebruik van H2 als alternatieve brandstof voor verkeer en vervoer.
                                                                                   
– veelvuldig aangedragen als een goede energiedrager ter vervanging                Er komen steeds meer voertuigen en vaartuigen (en mogelijk zelfs
van aardgas en andere fossiele brandstoffen. Een uitdaging bij de inzet            vliegtuigen) die op waterstof lopen. Er wordt dan ook gezocht naar
van waterstof is dat een positieve businesscase voor een waterstofstation          plekken (Clean Energy Hubs) in de regio om vulpunten (tankstations) voor




                                                                                                                                                              Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
vanwege de opstartende markt van vraag en aanbod nog moeilijk te                   alternatieve brandstoffen aan te leggen, waar ook waterstof getankt zou
maken is. Daarom moeten stimuleringsregelingen ingezet worden om                   moeten kunnen worden.
de financiering rond te krijgen. De businesscase wordt op dit moment
echter gunstiger vanwege de optredende congestie op het electriciteitsnet      •   Gebruik van H2 als brandstof of grondstof in procesindustrie. Waterstof
vanwege de teruglevering van het grote aantal geplande duurzame opwek              kan ook dienen als brandstof voor verhittingsprocessen in de proces-
initiatieven. Het electriciteitsnet van Enexis/TeneT kan deze teruglevering        industrie. Of als grondstof voor productieprocessen, waarbij ook het
op dit moment maar moeilijk verwerken – bijvoorbeeld in de Kempen is               ‘rest’product zuurstof uit het omzettingsproces van elektriciteit naar
teruglevering via Station Hapert bijvoorbeeld al voorlopig op slot gezet. Er       waterstof goed benut kan worden.
kunnen daar geen nieuwe grootschalige opwek initiatieven (zon en wind)
op het net aangesloten worden voor teruglevering, noch op daken, noch op       Een waterstof hub als tussenstation op de tracés van duurzame opwek
land. Omzetting van elektriciteit in een makkelijk op te slaan energiedrager   initiatieven kan dus enerzijds zorgen voor opslag van de overcapaciteit van
als waterstof is daarmee een interessant alternatief. De overcapaciteit van    de duurzame opwek initiatieven in een andere energiedrager en daarmee
elektriciteitsopwek kan worden omgezet in waterstof, wat vervolgens op         voor een oplossing van de netcongestie zorgen. Anderzijds kan watertof
meerdere manieren in de MRE regio ingezet kan worden:                          als aanjager fungeren - ter verduurzaming van verkeer en vervoer en in de
•   Direct geïnjecteerd in het gasnet. Op dit moment laat de wet maar een     warmtetransitie.
    beperkte hoeveelheid bijmenging van H2 in het gasnet toe vanwege
    mogelijke veiligheidsoverwegingen. Er wordt op dit moment onderzoek
    uitgevoerd naar de mogelijkheden.
•   Aanleg van warmtenetten met H2 als warmtebron. Waterstof verbran-
    dingsovens kunnen ingezet worden als duurzame energiebron voor
    warmte opwek via losgekoppelde warmtenetten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>52
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            capaciteit van mensen en middelen, kostenefficiëntie en ruimtelijke            Uitkomsten van de Netimpactanalyse
                                                            afstemming over gemeentegrenzen heen, is continue afstemming tussen de         De doorrekening levert een eerste inschatting op dat 5 HS/MS stations
                                                            regionale overheden en de netbeheerder noodzakelijk.                           uitgebreid moeten worden door Enexis. Voor deze stations geldt dat de
                                                                                                                                           beschikbare capaciteit op het net van Enexis pas benut kan worden na
                                                            Onderzoek naar nieuwe aansluit- en opslagmogelijkheden, afstemming in          uitbreiding van het hoogspanningsnet door TenneT. Op alle 11 stations
                                                            de regio over verdeling van de beschikbare capaciteit en juiste prioritering   zijn investeringen van TenneT benodigd voor uitbreiding van het
                                                            van toekomstige investeringen in het elektriciteitsnet, is noodzakelijk.       hoogspanningsnet. Daarnaast verwachten we uitbreiding van 2 nieuwe HS/
                                                            Ook de blik op de toekomst voor gezamenlijke agendering – zoals met het        MS-stations, in aanvulling op de investeringen in de 11 bestaande stations.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                            provinciale programma Energiek Brabant - is relevant. Net als inzicht in       We zien de grootste uitdagingen ontstaan in de omgeving Hapert en in
                                                            welke aanpassingen in wet- en regelgeving nodig zijn om onze doelstellingen    geringere mate het gebied tussen de regio’s Hart van Brabant, Noordoost
                                                            te kunnen bereiken.                                                            Brabant en Metropoolregio Eindhoven. De Netimpactanalyse is als bijlage 6.1
                                                                                                                                           toegevoegd. TenneT rondt op dit moment een netvisie voor Zuid Nederland
                                                            Een Netimpactanalyse van Enexis                                                af, waarmee zij inzicht zal geven in noodzakelijke aanpassingen in de
                                                            Enexis heeft een Netimpactanalyse opgesteld die inzicht geeft in de            configuratie van het Hoogspanningsnet en hoe zich dat verhoudt tot de
                                                            noodzakelijke aanpassingen in het elektriciteitsnetwerk om ontwikkelingen      uitdaging in omgeving Hapert. Deze netvisie is dus van belang om invulling
                                                            in de verschillende zoekgebieden uit de concept RES 1.0 van de MRE te kunnen   te geven aan de ambitie van de metropoolregio Eindhoven. Daarnaast zal
                                                            faciliteren. De analyse gaat een stap verder dan de Netimpactanalyse die is    Enexis verdere analyses gaan uitvoeren naar de haalbaarheid van deze
                                                            gemaakt voor de concept-RES van de MRE. Op basis van een eerste ambtelijke     noodzakelijke uitbreidingen.
                                                            inventarisatie is een overzicht gemaakt van wenselijke ontwikkelingen in de
                                                            zoekgebieden op basis van huidig(e) beleids(ontwikkelingen), zodat daarmee     Afstemming en programmering
                                                            een eerste verkenning kon worden gedaan van de mogelijke impact op het         De netbeheerders Tennet en Enexis en de gemeentelijke overheden, die het
                                                            elektriciteitsnetwerk. De netimpactanalyse toont ook aan dat er methoden       bevoegd gezag zijn voor het verlenen van vergunningen, gaan intensiever
                                                            zijn om de netimpact te beperken. Hiervoor zijn enkele gebieden geduid         samenwerken. De netbeheerders zijn gebonden aan wet- en regelgeving,
                                                            waar zulke optimalisaties denkbaar zijn. Bijvoorbeeld door wind en zon te      maar door goede samenwerking kunnen slimme keuzes worden gemaakt
                                                            combineren op dezelfde aansluiting (cable-pooling) of het ‘aftoppen’ van het   in het haalbaar en betaalbaar houden van het elektriciteitsnetwerk.
                                                            terugleveren van elektriciteit van zonneparken. Deze werken we verder uit      Afstemming en regie aan de voorkant betekent ook dat gemeenten onderling
                                                            in het samenwerkings- en uitvoeringsprogramma. Daarnaast zien we ook           en in samenspraak met de netbeheerder de bestaande capaciteit in een
                                                            nieuwe ontwikkelingen op ons afkomen die meerdere oplossingsrichtingen         gebied zo goed mogelijk kunnen benutten. Dit voorkomt teleurstelling op
                                                            geven om de transportcapaciteit efficiënter te benutten.                       het moment dat ontwikkelende partijen een omgevingsvergunning hebben
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                             53
                                                                                                                                     INHOUDSOPGAVE




                                                                             Innovatie door samenwerken
gekregen maar op dat moment geen aansluitcapaciteit beschikbaar is. In
dat soort gevallen kan, in samenspraak met de netbeheerder en andere         In de energietransitie werken we samen volop aan technologische
partijen, gekeken worden of andere oplossingen mogelijk zijn. Aangezien      en sociale innovaties. Daarmee maken we in onze regio het verschil.
de netbeheerders TenneT en Enexis grote investeringen moeten doen            Met de RES zorgen we voor een versterking van die samenwerking.
om het elektriciteitsnetwerk geschikt te maken voor de toekomstige           Bestuurders, volksvertegenwoordigers, stakeholders en inwoners vragen
energieopgaven worden investeringsplannen opgesteld. Uitbreiding van         ons nadrukkelijk om innovatie in te zetten en ruimte te bieden aan lokale
het elektriciteitsnetwerk vergt langdurige processen met grote ruimtelijke   initiatieven. De RES moet flexibel zijn en voortdurend inspelen op verbeterde
impact zowel onder- als bovengronds. Een degelijke en afgestemde             technieken en innovaties.




                                                                                                                                                             Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
uitvoeringsplanning biedt zekerheid om te komen tot nieuwe investeringen.
Realisatie van uitbreidingen van het elektriciteitsnetwerk kunnen worden     Bijvoorbeeld door te kijken naar slimme oplossingen om in onze regio met
gekoppeld aan het ontwikkelen van projecten. Hiermee kan efficiënt           de netschaarste om te gaan. We zoeken naar innovaties die het mogelijk
gebruik worden gemaakt van maatschappelijk geld en komt ook niemand          maken meer energie op te wekken met minder ruimte. We kijken ook naar
voor verrassingen te staan. Hiermee creëren we eerlijke en transparante      innovaties die zorgen voor minder energievraag of innovaties waarmee we
verwachtingen naar elkaar.                                                   los kunnen koppelen van het elektriciteitsnet. Het toepassen en opschalen
                                                                             van innovaties is ook noodzakelijk om de kosten van innovaties te verlagen.
                                                                             Zodat we ze, na 2030, op grotere schaal kunnen gebruiken.


                                                                             Veel oplossingen zijn al beschikbaar
       Door samen te werken, kan regie gevoerd                               Voor een groot deel zijn oplossingen al beschikbaar, in onze regio en
        worden aan de voorkant van het proces                                daarbuiten. We willen gebruik maken van die beschikbare technieken. We
           in plaats van reageren achteraf.                                  leren van de goede voorbeelden en zetten in op kennisdeling en opschaling.
                                                                             Dat geldt ook voor pilots met betrekking tot sociale innovatie en/of nieuwe
                                                                             financiële en juridische constructies.




          Afstemming in de regio over verdeling
             van de beschikbare capaciteit.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>54
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            Bestse accu voor het opslaan van zonne-energie                                We willen leren van de goede voorbeelden en
                                                            Oud-Philipsingenieur Cees van Nimwegen uit Best ontwikkelt een accu die       inzetten op kennisdeling en opschaling
                                                            zonne-energie opslaat. Zijn batterij bij ecodorp Boekel is bijna klaar. Via   In de Kempen werken de gemeenten op dit moment samen met Brainport
                                                            zonnepanelen opgewekte elektriciteit worden door stalen buizen geleid         Development, de BOM en andere partijen aan de realisatie van een
                                                            in bijvoorbeeld een container. Om die stalen buizen liggen basalten           ‘GreenH2UB’. Wind- en zonne-energie wordt daarbij omgezet naar groene
                                                            (vulkanisch gesteente) of staalslakken, steenachtig spul dat vrijkomt bij     waterstof die vervolgens gebruikt kan worden voor de mobiliteit, de industrie
                                                            staalproductie. Die pikken de warmte van de elektriciteit op en bereiken      en woningen. Dit is een interessant alternatief om de belasting van het
                                                            na verloop van tijd een temperatuur van zo’n 500 graden. Door een dikke       elektriciteitsnet te verminderen. De ambitie is om dergelijke initiatieven ook
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                            laag steenwol rondom de stenen koelen die nauwelijks af. Zo kun je in de      in andere delen van de regio op te starten. Samen met Brainport Development
                                                            zomer opgewekte energie bewaren voor de winter. Door koude lucht door         verkennen we welke trajecten we samen kunnen oppakken.
                                                            het systeem te blazen, koelen de stenen weer af. De koude lucht wordt warm
                                                            en kan gebruikt worden om bijvoorbeeld water te verwarmen.                    Naast oplossingen die nu al of binnen afzienbare tijd beschikbaar
                                                                                                                                          zijn, kijken we ook naar de langere termijn en de uitdagingen van het
                                                                                                                                          toekomstige energiesysteem. Dit doen we onder andere samen met onze
                                                                                                                                          kennisinstellingen - zoals de TU/e en Fontys -, de netbeheerders, het Rijk,
                                                                                                                                          provincie en andere RES-regio’s. Dit biedt niet alleen mogelijke oplossingen
                                                                                                                                          voor de energieopgave in onze eigen regio, maar ook economische kansen
                                                                                                                                          voor de innovatieve bedrijven in onze regio.


                                                                                                                                          Wat we gaan doen!
                                                                                                                                             Er is continue afstemming tussen netbeheerder en de lokale en regionale
                                                                                                                                             overheden.
                                                                                                                                             We stemmen de verdeling van de beschikbare capaciteit en noodzakelijke
                                                                                                                                             investeringen in de toekomst regionaal af.
                                                                                                                                             Er wordt gewerkt aan een systeemstudie door de provincie om inzicht te
                                                                                                                                             krijgen in de wenselijke energiemix voor 2050.
                                                                                                                                             Netbeheerders ontwikkelen uitbreidingen van het net en voeren (locatie)
                                                                                                                                             studies uit voor deze uitbreiding (o.a. hoogspanningsstations).
                                                                                                                                             We zetten in op opslag van elektriciteit en innovatie om met netschaarste
                                                                                                                                             om te gaan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                                             INHOUDSOPGAVE




Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
                                                            55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>56
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            5. S
                                                                tap voor stap naar uitvoering                                              Bouwstenen samenwerking- en
                                                                                                                                            uitvoeringsprogramma



                                                                                                                                             Organisatiemodel/governance
                                                                                                                                             Welke organisatiestructuur past
                                                                                                                                             het beste bij onze samenwerking
                                                            Naar een Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma
                                                                                                                                             in de uitvoering? Op welk
                                                            We hebben als gemeenten, provincie en waterschappen binnen de regio grote        schaalniveau kunnen de taken
                                                            ambities op het gebied van de energietransitie die we met elkaar, en alle        het beste worden gelegd? Hoe
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                                                                             kunnen de taken het beste
                                                            betrokken partijen, gerealiseerd willen zien. Om deze RES naar een efficiënte    worden aangestuurd?
                                                            en effectieve uitvoering te brengen zijn grote stappen nodig. Onze ambities      Dit zal verschillen per thema en
                                                            vragen om langjarige samenwerking tussen overheden, netbeheerders,               taak.

                                                            het bedrijfsleven, (samenwerkende) inwoners en andere stakeholders.
                                                            De uitvoering is bij verschillende partijen belegd, op verschillende
                                                            schaalniveaus (lokaal, subregionaal, regionaal). De uitdaging is om dit samen
                                                            goed te organiseren met gemeenten, provincie, netbeheerders en andere
                                                            maatschappelijke partners. De beleidsmatige afspraken/plannen moeten
                                                            worden omgezet in concrete (uitvoerings)programma’s en onderliggende
                                                            projecten. Hoe organiseren de gemeenten dit, met maatschappelijke partners,
                                                            die ook van de gemeenten vragen om eenduidig op te treden? Waarbij veel




5
                                                            kleine gemeenten te maken hebben met een gebrek aan capaciteit?


                                                            Om invulling te geven aan de te zetten vervolgstappen stellen we met
                                                                                                                                                                                  Overzicht thema’s en taken
                                                            de partners uit de RES-regio MRE een regionaal Samenwerkings- en                                                      Thema’s en taken die
                                                            uitvoeringsprogramma op, zoals ook in onze Startnotitie RES is vastgelegd.                                            voortvloeien uit de RES 1.0
                                                            In dit Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma komen de volgende                                                       worden opgepakt in de periode
                                                                                                                                                                                  2022-2023.
                                                            elementen, of puzzelstukken, bij elkaar:

                                                                                                                                             Financiën en capaciteit
                                                                                                                                             Inzicht in de benodigde capaciteit
                                                                                                                                             (ambtelijke inzet van gemeenten,
                                                                                                                                             provincie en waterschappen) en
                                                                                                                                             middelen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                        57
                                                                                                                                              INHOUDSOPGAVE




Overzicht thema’s en taken                           Herijken en verrijken     Ontwikkeling                                 Uitvoering
Als   basis   voor   het   Samenwerkings-      en    RES 1.0 naar RES 2.0      strategie en beleid                          gezamenlijke projecten
uitvoeringsprogramma is vanuit de ambtelijke
RES-werkgroepen een overzicht van thema’s en         • Monitoring              • Kennisdeling- en leeragenda                • Realisatie ‘no regret’-maatregelen
                                                                                 voor de regiogemeenten,                     duurzame opwek, in de volgorde
taken, voortvloeiend uit de RES 1.0, opgesteld.
Deze thema’s en taken kunnen worden
                                                     • Herijken en verrijken     provincie en waterschappen                  van de zonne-ladder. We starten
                                                     RES 1.0 naar een RES 2.0    op alle RES-thema’s                         met de volgende trajecten:
onderverdeeld langs drie sporen:                     		                                                                      • V ersnelling realisatie grootschalige
1. 
   Herijken en verrijken van de RES 1.0 tot                                    • Informatieplatform warmte                       zonne-daken bedrijven/agrariërs




                                                                                                                                                                        Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
  een   RES    2.0    (monitoring,     aanpassen/    		                                                                      • Versnelling duurzame energie
  aanscherpen doelstellingen, maken van                                        • Kennisplatform besparing                        langs infrastructuur
                                                     		                                                                          (b.v. Energiecoridor A58)
  gezamenlijke keuzes en kaders).
2. 
   Ontwikkeling      van   strategie   en   beleid
                                                                               • Programmering en prioritering               • Versnelling duurzame energie op
                                                         m.b.t. aansluiten                                                     defensieterreinen
  (ondersteuning gemeenten bij uitvoering                elektriciteitsnetwerk.
  RES doelstellingen inclusief de organisatie        		                                                                     • Ondersteuning gemeenten bij het
  van kennisuitwisseling).                             • In beeld brengen kansen                                             verankeren van de keuzes in de
3. Uitvoering van gezamenlijke projecten (zoals         innovatie, i.s.m. Brainport                                         RES 1.0 in het eigen omgevingsbeleid.
                                                         Development. Op zoek naar
  De Groene Zone, modules Besparing).
                                                         proeftuinen.                                                       • Gemeenten en stakeholders gaan
                                                     		                                                                      samen aan de slag met de
                                                       • Agenderen thema                                                     besparingsmodules:
                                                         Arbeidsmarkt en innovatie,                                          • V oor bedrijven (i.s.m. o.a. VNO/NCW
                                                         i.s.m. Brainport Development                                            en ODZOB)
                                                         en arbeidsmarktregio’s.                                             • Voor woningeigenaren (i.s.m.
                                                     		                                                                          o.a. woningcorporaties en
                                                       • Inventarisatie proeftuinen                                              energiecoörperaties)
                                                         sociale innovatie, i.s.m. Provincie.                                • Voor maatschappelijk vastgoed

                                                                               • Ondersteunen gemeenten bij                 • Ontwikkeling afwegingskader
                                                                                communicatie en participatie*                voor warmtebronnen.
                                                                                (directe verantwoordelijkheid
                                                                                 communicatie ligt bij gemeenten).          • Ondersteuning gemeenten bij het
                                                                                                                             opnemen van het streven naar 		
                                                                                                                             minimaal 50% participatie bij zon- en
                                                     		                                                                      windprojecten in het eigen beleid.

                                                                                *m
                                                                                  et specifieke aandacht voor mensen met
                                                                                 een smalle beurs, jongeren en ouderen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>58
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            Organisatiemodel/governance                                                    6. K
                                                                                                                                               ies voor flexibiliteit in de uitvoering. Dit kan door de uitvoering te
                                                            Wij hebben een verkenning laten uitvoeren over de te zetten stappen naar         organiseren in de vorm van een ‘coalition of the willing’ met vrijwillige
                                                            een efficiënte en effectieve uitvoering van de RES. Belangrijkste vraagstuk      deelname. Dit is maatwerk.
                                                            hierbij was hoe we de sturing in ons proces goed kunnen organiseren.
                                                            De verkenning is gebaseerd op een documentenanalyse, een enquête               Deze aanbevelingen nemen we mee in de uitwerking van het Samenwerkings-
                                                            bij bestuurders en ambtenaren van de 21 gemeenten, en interviews met           en uitvoeringsprogramma.
                                                            stakeholders uit de Adviesgroep RES MRE, waterschappen en provincie. Ook
                                                            is gekeken naar ervaringen in andere regio’s.                                  Financiën en capaciteit
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                                                                           In het Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma zal inzicht worden
                                                            De enquête bij de gemeenten heeft inzichtelijk gemaakt op welke taken er een   gegeven in de benodigde capaciteit en middelen. De benodigde ambtelijke
                                                            algemene voorkeur ligt tot samenwerking op regionale dan wel subregionale      capaciteit zal worden uitgewerkt vanuit de RES-werkgroepen, op basis van
                                                            schaal. Vanuit de interviews zijn aandachtspunten meegegeven voor het          de lijst met thema’s en taken. Daarnaast zal een nieuw Bestedingsplan
                                                            vervolg van de organisatie van de samenwerking.                                worden opgesteld. Kern hiervan zijn de middelen die vanuit het Rijk aan
                                                                                                                                           de RES-regio’s beschikbaar worden gesteld, aangevuld met de middelen
                                                            Uit deze verkenning komen de volgende aanbevelingen voor ons proces:           vanuit de reguliere MRE-begroting. Wanneer het vervolgproces aanvullende
                                                            1. 
                                                               Kies voor een stapsgewijze doorontwikkeling. Dit betekent een               financiële middelen van gemeenten of provincies vraagt, dan wordt
                                                              verbetering van de huidige sturing en organisatie en op termijn een          dit voorstel separaat voorgelegd aan de betrokken raden, provincie en
                                                              doorontwikkeling en forsere verandering naar sturing en organisatie          waterschappen.
                                                              door bijvoorbeeld een Programmaraad vanuit een gezamenlijk regionaal
                                                              verantwoordelijkheidsbesef.                                                  Planning Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma
                                                            2. Kies voor (meer) sturing op programmaniveau, door een stuurgroep of        Met alle hiervoor benoemde bouwstenen stellen we – in afstemming met de
                                                              programmaraad. Betrek hierbij stakeholders, ook kaderstellend.               betrokken stakeholders – het Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma
                                                            3. Focus op samenwerking in de RES-organisatie. Met een programmateam         RES op. Vervolgens zal het Samenwerkings- en uitvoeringsprogramma
                                                              dat verantwoordelijk is voor de samenhang, organisatie en uitvoering         worden voorgelegd aan de besturen van de gemeenten, provincie en
                                                              van het programma.                                                           waterschappen.
                                                            4. Om meer grip te krijgen op de uitvoering kan gewerkt worden met een
                                                              matrix-model.
                                                            5. Kies voor gemeentelijke of subregionale accounthouders die uitvoering
                                                              van taken/projecten afstemmen met programmamanagers en werkgroep-
                                                              trekkers van de RES.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>                                                             INHOUDSOPGAVE




Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
                                                            59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>60
                                                            INHOUDSOPGAVE




                                                                            Bijdrage van het Rijk
                                                                            Als regio zetten we onze schouders onder de realisatie van onze energie-
                                                                            ambities. In onze RES is een aantal knelpunten in beeld gebracht, die we
                                                                            alleen in samenwerking tussen de verschillende partijen tot oplossingen
                                                                            kunnen brengen. Dit omdat we vaak te maken hebben met verschillende
                                                                            inzichten en tegenstrijdige belangen. De uitvoering vergt ook concrete inzet
                                                                            en bijdragen van het Rijk. Onderstaand hebben we onze belangrijkste vragen
                                                                            aan het Rijk samengevat.
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                            •   We zien het Rijk als een partner in de energietransitie. Dat betekent dat
                                                                                we van het Rijk, als grondbezitter van bijvoorbeeld infrastructuur en
                                                                                als bevoegd gezag voor projecten in de regio, ook verlangen dat wordt
                                                                                gehandeld conform de afspraken in deze RES. Deze zijn in lijn met
                                                                                afspraken in het Klimaatakkoord. De RES uitwerking is een uitwerking
                                                                                van plannen voor overmorgen (lees: 2025-2030) maar vraagt nu al om
                                                                                keuzes. Sturing vanuit het Rijk op het grotere geheel is hierbij van
                                                                                belang. Niet alleen communicatief waar het gaat om nut en noodzaak
                                                                                en de doelstellingen, maar ook als het gaat om de integraliteit van de
                                                                                verschillende klimaattafels, aanpassingen aan het elektriciteitssysteem
                                                                                en de lange termijn koers.
                                                                            •   Zorg ervoor dat financiële stimulering voor grootschalige en kleine
                                                                                energieprojecten   (subsidie,   fiscale   regelingen,   gebouwgebonden
                                                                                financiering, saldering), gericht op het betaalbaar maken/houden van de
                                                                                energietransitie, wordt gegarandeerd tot 2030.
                                                                            •   We vragen om bijdragen en maatregelen gericht op het (om)scholen
                                                                                
                                                                                van voldoende technici voor de realisatie van de vele energieprojecten
                                                                                in de komende jaren, bij netbeheerders, gemeenten, waterschappen,
                                                                                energiecoöperaties, woningbouwcorporaties, omgevingsdienst etc.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                          61
                                                                                                                                                 INHOUDSOPGAVE




•   Het is belangrijk dat het Rijk maatregelen neemt, die leiden tot een
                                                                                      •   Een deel van de geplande en extra windturbines heeft naar verwachting
    financieel aantrekkelijke businesscase voor projecten als grootschalige                te maken met beperkingen vanwege radarinstallaties voor vliegverkeer.
    warmtenetten          (gericht   op   financiering,   financiële   risico’s   en       Dit kan soms worden ondervangen met lagere turbines, die alleen
    marktordening).                                                                        (technisch-financieel) haalbaar zijn als het Rijk er voldoende subsidie voor
•   Ook roepen we op tot het wegnemen van belemmeringen die corporaties                   beschikbaar stelt. Er is een speciale SDE+-categorie voor lage turbines
    en particuliere woningeigenaren hinderen in de verduurzaming van                       rondom vliegvelden. We vragen het Rijk deze categorie ook open te stellen
    woningen. Bijvoorbeeld door het vervangen van de heffingskorting                       voor turbines rondom de vliegbases in onze regio.




                                                                                                                                                                          Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
    voor woningcorporaties door een isolatie/duurzaamheidssubsidie, of het             •   Tot slot zal het Rijk gemeenten ook financieel in staat moeten stellen
    inzetten van instrumenten die het mogelijk maken de energierekening                    om het Klimaatakkoord en de RES ook daadwerkelijk uit te voeren (zie
    in te zetten als investering voor het energiezuinig maken van de woning.               hiervoor ook advies van de Raad voor Openbaar Bestuur van januari 2021).
•   Biedt extra mogelijkheden om te kunnen sturen op de netcapaciteit, onder              We vragen middelen om de uitvoeringskosten van de RES te dekken en
    andere door:                                                                           om de financiering van onze RES-organisatie te continueren.
    •   het wettelijk mogelijk te maken elektriciteitsbronnen op piekmomenten
        af te koppelen;
    •   het mogelijk maken van een flexibele inzet van de reservecapaciteit in
        de stations en het net;
    •   het mogelijk maken van ‘Meerdere Leveranciers Op Een Aansluiting
        (‘Mloea’), bijvoorbeeld voor de combinatie van zonnepark en windpark;
    •   het wettelijk mogelijk maken om nieuwe bronnen op een ‘wachtlijst
        voor aansluiting’ te zetten.
    •   Zorg voor een extra stimulans voor ‘zon op dak’ door:
    •   subsidie te verlenen voor ‘niet-aan-het-net-leveren’;
    •   ‘zon op bedrijfsdaken’ te stimuleren door verplichtingen bij nieuwbouw
        en het geven van financiële impulsen;
    •   het voor particulieren aantrekkelijk te maken om meer zonne-energie
        op te wekken dan voor eigen gebruik nodig is.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
                                                            62
                                                             INHOUDSOPGAVE




                   Zoek of typ hier |
                                        Vinden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                  63
                                                                                                                                         INHOUDSOPGAVE


Begrippenlijst A - Z
Ter verduidelijking van de begrippen en ander jargon die in de                  Basisinfrastructuur
RES 1.0 regelmatig worden gebruikt, is de onderstaande                          De basisinfrastructuur is de noodzakelijke infrastructuur die aanwezig moet
begrippenlijst opgesteld.                                                       zijn om energiebesparing te stimuleren. Voor elke doelgroep zijn elementen
                                                                                benoemd die behoren tot de zogenaamde basisinfra: taken die in de RES
Aardgasvrij                                                                     opgepakt worden met alle 21 gemeenten, provincie en waterschappen. Dit
Niet aangesloten op de fossiele brandstof aardgas. Dit betekent niet gasloos;   betreft veelal RES-kerntaken als kennisdelen, monitoring en evaluatie, maar
er kan groen gas worden toegepast.                                              ook verplichte instrumenten (routekaart maatschappelijk vastgoed), lopende
                                                                                trajecten op regionaal niveau (pilots bedrijventerreinen VNO-NCW), of trajecten




                                                                                                                                                                  Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Adaptatie                                                                       bij partnerpartijen (energie-plan ODZOB).
Adaptatie omvat het aanpassen aan de gevolgen van een probleem,
bijvoorbeeld aan veranderende omstandigheden zoals een veranderend              Bio-energie en biomassa
klimaat. Onder klimaatadaptatie valt ook het verminderen van de                 Energie die gewonnen wordt uit biomassa heet bio-energie. Biomassa
kwetsbaarheid van de samenleving voor klimaatverandering of het                 bestaat uit hout en organisch afval, zoals planten, groente- en fruitresten.
profiteren van de kansen die een veranderend klimaat kan bieden.                Bij de verbranding van deze materialen komt energie vrij en die energie
                                                                                noemen we bio-energie.
Afwegingskader
Afwegingen en keuzes ten aanzien van de RES worden gemaakt op basis             Biogas
van een afwegingskader. Dit omvat een viertal onderdelen:                       Biogas is een gasmengsel dat ontstaat als gevolg van gisting van biologisch
• K
   wantitatieve bijdrage                                                       materiaal, zoals GFT-afval, mest of rioolslib. Het gas kan gebruikt worden
• R
   uimtelijke kwaliteit                                                        als brandstof in warmtekrachtcentrales, of worden bijgemengd in het
• Energiesysteemefficiëntie                                                    aardgasnet. Wanneer dit laatste gebeurt, spreken we van ‘groen gas’.
• B
   estuurlijk en maatschappelijke draagvlak
                                                                                Broeikaseffect
Aquathermie                                                                     Het broeikaseffect is de werking van gassen in de atmosfeer die warmte op
Bij aquathermie wordt gebruik gemaakt van de temperatuur van het water          aarde vasthouden. Zonder broeikaseffect is leven op aarde niet mogelijk. Het
voor de verwarming en/of koeling van gebouwen. De warmte en/of koude            zou hier namelijk gemiddeld zo’n -30 graden Celsius zijn. Broeikasgassen
wordt daarbij gewonnen uit oppervlaktewater (zoals meren, rivieren en           zijn onder andere methaan, koolstofdioxide en waterdamp. Door verbranding
kanalen), uit (gezuiverd)afvalwater of uit drinkwater.                          van fossiele brandstoffen worden er meer broeikasgassen uitgestoten,
                                                                                die bijdragen aan de klimaatverandering. Dit noemt met het versterkte
                                                                                broeikaseffect.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>64
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            Cultuurhistorische waarden en kenmerken                                         Energietransitie
                                                            Waarden en kenmerken van een gebied of daar aanwezige zaken, verband            De energietransitie omvat het omschakelen van fossiele energiebronnen
                                                            houdend met het bouwkundig erfgoed, het stedenbouwkundig erfgoed, de            naar duurzame energiebronnen, zoals overeengekomen in het Parijs-
                                                            historische groenwaarden, het historisch-geografisch erfgoed en de bekende      akkoord.
                                                            en verwachte archeologische waarden.
                                                                                                                                            Gebouwde omgeving
                                                            Duurzame energie                                                                De verzameling van alle gebouwen, waaronder woningen en maatschappelijk
                                                            Duurzame energie of groene energie is energie die is opgewekt met behulp        en commercieel vastgoed (incl. bedrijfsgebouwen). Bedrijfsprocessen in
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                            van duurzame, hernieuwbare energiebronnen. Bij winning en omzetting             de industrie en landbouw maken geen onderdeel uit van de gebouwde
                                                            van duurzame energie zijn er nauwelijks schadelijke effecten voor het           omgeving.
                                                            klimaat. Voorbeelden zijn windenergie of zonne-energie.
                                                                                                                                            Geothermie
                                                            Ecologische verbindingszone (EVZ)                                               Dit wordt ook vaak aardwarmte genoemd. Bij geothermie wordt gebruik
                                                            De ecologische verbindingszones vormen een essentiële bouwsteen van             gemaakt van warmte uit de grond. Warm water wordt hieruit omhoog
                                                            het Natuurnetwerk Brabant. Door groene verbindingen te leggen tussen de         gepompt om bijvoorbeeld water in een warmtenet te verwarmen. Dit kan als
                                                            natuurgebieden zorgen zij ervoor dat dieren en planten niet geïsoleerd raken.   alternatief dienen voor aardgas.


                                                            Energie infrastructuur                                                          Groene energie
                                                            De energie infrastructuur omvat het gehele netwerk van opwek en transport       Groene energie of duurzame energie is energie die is opgewekt met behulp
                                                            van energie, van de energiebron via de leidingen, verdeelinstallaties naar      van duurzame energiebronnen. Duurzaam betekent dat de energiebron
                                                            de gebruiker. Dit kan per energietype worden uitgesplitst, bijvoorbeeld         onuitputtelijk is, dat de groene energie schoon en betrouwbaar is en dat er
                                                            elektriciteitsinfrastructuur en warmte-infrastructuur.                          bij winning en omzetting nauwelijks schadelijke effecten voor het klimaat
                                                                                                                                            zijn.
                                                            Energiecorridor
                                                            Zone (bijvoorbeeld een snelweg) waarlangs veel duurzame/groene energie          Grootschalige opwek
                                                            wordt opgewekt.                                                                 Elektriciteit welke door middel van omzetting van zonne- en windenergie
                                                                                                                                            op grootschalige wijze wordt opgewekt. Het gaat hier om windparken van
                                                            Energieneutraal                                                                 tenminste 3 moderne windmolens (op basis van de Provinciale Interim
                                                            Dit houdt in dat alle gebruikte energie uit duurzame/hernieuwbare bronnen       Omgevingsverordening), PV-systemen op daken van tenminste 500 m² en
                                                            wordt opgewekt.                                                                 zonnevelden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                  65
                                                                                                                                          INHOUDSOPGAVE




Joule                                                                              Klimaattafels
Een joule is de natuurkundige eenheid voor energieverbruik. Een megajoule          Circa 150 partijen overlegden in het kader van het Klimaatakkoord aan vijf
(MJ) is een miljoen joule. Een gemiddeld huishouden verbruikt circa 1.500          klimaattafels over Elektriciteit, Industrie, Gebouwde Omgeving, Landbouw
m3 gas en 3.300 KWh. Dit staat gelijk aan jaarlijks 54.000 MJ aan warmte en        en Landgebruik en Mobiliteit. Daarnaast en ten dienste van die tafels hebben
11.880 MJ aan elektriciteit. In totaal gebruikt dus een huishouden 65.880 MJ       vele werkgroepen en taakgroepen gewerkt aan onderdelen van sectoren
aan energie. Een petajoule (PJ) is een biljard joule. Het totale energieverbruik   en aan gemeenschappelijke thema’s zoals innovatie, financiering en de
(elektriciteit en warmte) in Nederland is ongeveer 3.000 PJ per jaar.              arbeidsmarkt.




                                                                                                                                                                  Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
Voor de leesbaarheid van de RES is er gekozen om alle informatie aan te            Kilowattuur
duiden in TWh.                                                                     In Nederland wordt elektrische energie veelal uitgedrukt in het aantal Watt
                                                                                   per uur. Bijvoorbeeld van een machine met een vermogen van 1.000 Watt (1
Kleinschalige opwek                                                                kW) en die een uur draait, is het energieverbruik 1 kilowattuur (kWh). Het
Kleinschalige zon-op-dak installaties met een vermogen van 15kWp en                gemiddelde Nederlandse huishouden gebruikt jaarlijks ongeveer 3.300 kWh
minder, worden in het klimaatakkoord niet meegeteld voor het 35 TWh                aan elektriciteit en 15.000 KWh aan warmte. Het elektriciteitsverbruik wordt
doel. Met de autonome groei van kleinschalig zon op dak tot ongeveer               op nationaal en regionaal niveau vaak uitgedrukt in terrawattuur (TWh). Dit
7 TWh, is al rekening gehouden in de CO2-doelstellingen.                           is 1 miljard kWh. Om 1 TWh op te wekken zijn er circa 50/60 windturbines
                                                                                   van 5,6 MW of 110/130 windturbines van 3 MW of 1100 tot 1500 HA zonnepark
Klimaatakkoord                                                                     nodig.
Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het Klimaatakkoord gepresenteerd en
zijn we begonnen met de uitvoering. In het akkoord staan meer dan 600              Het bod voor grootschalige opwek van elektriciteit is op basis van TWh.
afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Op regionaal            Voor de leesbaarheid van de RES is er gekozen om de meeste cijfers daarom
niveau wordt onder andere via de RES vorm gegeven aan de afspraken in              aan te duiden in TWh. Als uitgangspunt is gehanteerd dat 1 TWh gelijk staat
het Klimaatakkoord. De RES gaat over de klimaattafels gebouwde omgeving            aan 3,6 Petajoule.
en elektriciteit.
                                                                                   Landschappelijke waarden en kenmerken
Klimaatneutraal                                                                    Gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde van het landschap,
Dit betekent dat bij het opwekken van de energie die gebruikt wordt geen           gericht op ruimtelijke, ecologische, cultuurhistorische en recreatieve
broeikasgassen worden uitgestoten, waardoor deze opwek niet bijdraagt              aspecten.
aan de klimaatverandering.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>66
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            Leidende principes                                                            Modules
                                                            De concept-RES wordt uitgewerkt op basis van een kader van (maatschap-        Een module is een mogelijk energiebesparingsproject, -proces of -programma.
                                                            pelijke) uitgangspunten, richtinggevende afspraken en hoofdlijnen: dit zijn   In RES-verband wordt voor de diverse doelgroepen modules voorgesteld met
                                                            de leidende principes. Voor de Metropoolregio Eindhoven zijn de volgende      een palet van acties en instrumenten. Gemeenten, provincie en waterschappen
                                                            leidende principes benoemd:                                                   kunnen hieraan deelnemen en deze gezamenlijk verder ontwikkelen. Zij
                                                            1. Een toekomstgerichte strategisch visie;                                    kunnen daarbij de hele aanpak overnemen, maar ook onderdelen daarvan.
                                                            2. Een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij;                            Zo ontstaat een soort ‘cafetaria-model’.Deelname is dus geen verplichting.
                                                            3. Focus op maximaal behouden van ruimtelijke kwaliteit;                      Maar de aanname is dat door samen te werken via eenzelfde aanpak er
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                            4. De energietransitie als kans voor de regio;                                kennis, capaciteit, ontwikkel- en uitvoeringskosten gedeeld kunnen worden
                                                            5. Maatschappelijk draagvlak en bewustzijn staan centraal.                    waardoor de ambtelijke organisaties ontzorgd kunnen worden. Daarnaast
                                                                                                                                          ontstaat er een duidelijker speelveld voor maatschappelijke partijen, die al vaak
                                                            Meekoppelkansen                                                               regionaal georiënteerd zijn. Vooruitlopend op de totstandkoming van een RES
                                                            Meekoppelkansen zijn de kansen die zich aandienen om de RES te koppelen       uitvoeringsprogramma start de werkgroep samen met welwillende gemeenten
                                                            aan andere projecten, waardoor er een win-win situatie ontstaat. Denk         en relevante stakeholders met het voorbereiden van een aantal module-
                                                            hierbij aan bouwprojecten, waarin klimaatmaatregelen mee kunnen               combinaties die een logische samenhang hebben.
                                                            worden genomen.
                                                                                                                                          Natura 2000
                                                            Mitigatie                                                                     Om kwetsbare natuurgebieden te beschermen is er Natura 2000. Dit is een
                                                            Mitigatie omvat het aanpakken van een probleem door de oorzaak weg            Europees netwerk van beschermde natuurgebieden.
                                                            te nemen. In het geval van het klimaat omvat dit maatregelen om de
                                                            opwarming van de aarde tegen te gaan, door bijvoorbeeld de uitstoot van       Natuur Netwerk Brabant
                                                            broeikasgassen te reduceren via besparing en duurzame opwek.                  Samenhangend       netwerk     van    natuurgebieden      van    nationaal    en
                                                                                                                                          internationaal belang met als doel de veiligstelling van ecosystemen met
                                                                                                                                          de daarbij behorende soorten bestaande uit de meest waardevolle natuur-
                                                                                                                                          en bosgebieden en andere gebieden met belangrijke aanwezige en te
                                                                                                                                          ontwikkelen natuurwaarden.


                                                                                                                                          Netbeheerder
                                                                                                                                          Het bedrijf verantwoordelijk voor het beheer van het elektriciteitsnet. Voor
                                                                                                                                          de provincie Noord-Brabant is dit Enexis.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                             67
                                                                                                                                     INHOUDSOPGAVE




Netvisie                                                                     SDE
Netvisie beschrijft een studie en integraal ontwerp voor noodzakelijke       Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie. Dit omvat subsidies voor
aanpassingen in de elektriciteitsinfrastructuur van Enexis en TenneT op      het realiseren van schone en duurzame energiebronnen. Deze subsidie kent
basis van toekomstige ontwikkelingen.                                        verschillende latere versies zoals SDE+. Vanaf 2020 heet deze regeling SDE++.
                                                                             De regeling richt zich met name op bedrijven en (non-profit) organisaties.
Opgave
De landelijke opgave is om voor 2030 ten minste 35 TWh aan schone            Terrawattuur (TWh)
elektriciteit op te wekken.                                                  Het elektriciteitsverbruik wordt op nationaal en regionaal niveau vaak




                                                                                                                                                             Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
                                                                             uitgedrukt in terrawattuur (TWh). Dit is 1 miljard kWh. Om 1 TWh op te
Regionale Structuur Warmte (RSW)                                             wekken zijn er circa 50/60 windturbines van 5,6 MW of 110/130 windturbines
Dit is een onderdeel van de RES. Hierin maken gemeenten, waterschappen       van 3 MW of 1100 tot 1500 HA zonnepark nodig.
en de netbeheerder in de Metropoolregio Eindhoven op hoofdlijnen regionale
afspraken over hoe in de nabije toekomst om te gaan met de beschikbare       Transitievisies Warmte (TVW)
bronnen, ruimte en infrastructuur ten aanzien van warmte. De RSW wordt       Naar aanleiding van de RES werken de gemeenten met hun partners op
door gemeenten op lokaal en wijkniveau vertaald naar een transitievisie      lokaal niveau de plannen voor duurzame warmte verder uit in de zogeheten
warmte.                                                                      Transitievisies Warmte (TVW). Hierin staat de aanpak omschreven hoe
                                                                             een gemeente, onder andere op wijkniveau, de overstap naar een duurzame
Restwarmte                                                                   warmtevoorziening wil realiseren.
Restwarmte is warmte-energie die overblijft bij een energieomzetting.
Bijvoorbeeld warmte die ontstaat bij een productieproces. Deze warmte        Warmtenet
kan worden opgevangen en nuttig worden ingezet door koppeling met een        Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond, waardoor warm
warmtenet.                                                                   water stroomt. Dat warme water wordt gebruikt om huizen en gebouwen
                                                                             te verwarmen. Het water in een warmtenet kan verwarmd worden door
Ruimtelijke kwaliteit                                                        duurzame warmtebronnen zoals zonthermie, geothermie en aquathermie.
De kwaliteit van een plek of gebied die bepaald wordt door een goed          Daardoor hoeft er niet meer in ieder huis een cv-ketel te hangen die op
samenspel van herkomstwaarde, belevingswaarde, gebruikswaarde en             aardgas brandt.
toekomstwaarde.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>68
                                                                  INHOUDSOPGAVE




                                                            Zoekgebieden
                                                            Gebieden die potentieel in aanmerking kunnen komen om grootschalige
                                                            opwek door zonneparken en windparken te realiseren. De zoekgebieden in
                                                            concept-RES zijn tot stand gekomen door de maximale potentie te bepalen
                                                            op basis van de geldende restricties, technische haalbaarheid en ruimtelijke
                                                            onderbouwing. De zoekgebieden worden in het vervolgproces naar RES 1.0
                                                            verder op milieueffecten gewogen door middel van een PlanMER. Ook wordt
                                                            het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak getoetst met gemeenteraden
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                            en inwoners.


                                                            Zonthermie
                                                            Zonthermie is het opwarmen van water met behulp van zonlicht. Dit gebeurt
                                                            door zonnecollectoren. Zie dit als zonnepanelen die de energie van de zon
                                                            niet omzetten in elektriciteit, maar in warmte.


                                                            Zonne-energie
                                                            Bij zonne-energie wordt zonlicht opgevangen op zonnepanelen en direct
                                                            omgezet in elektriciteit. Zonne-energie is een duurzame energiebron.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>                                                             INHOUDSOPGAVE




Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven
                                                            69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>70
                                                                INHOUDSOPGAVE
Regionale Energiestrategie 1.0 | Metropoolregio Eindhoven




                                                                                                   Metropoolregio Eindhoven
                                                            Regionale Energiestrategie 1.0 (RES)
                                                            Metropoolregio Eindhoven
                                                            September 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>