<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Organogram GGD Zuid Limburg




GGD Zuid Limburg

Postbus 2022, 6120 HA Geleen
T 046 – 478 72 00 . F 046 – 478 73 99 . E info@ggdzl.nl . www.ggdzl.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Gezond meedoen in
Zuid-Limburg


Samenvatting Regionaal rapport
Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014




                                           1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>    Gezond meedoen in Zuid-Limburg
    Een andere kijk op gezondheid                             realiseren die voortvloeien uit de decentralisaties.
    Tegenwoordig draait gezondheid veel meer om het ver-      De aanbevelingen zijn vrijwel allemaal aan te pakken
    mogen jezelf aan te passen aan de fysieke, emotionele     in het sociale domein. Nu gemeenten door de decen-
    en sociale uitdagingen van het leven. Om het vermogen     tralisaties daarin een bepalende rol krijgen, zijn er
    regie te voeren op je leven, óók als je te maken hebt     ook meer mogelijkheden om preventie integraal vorm
    met een ziekte of aandoening. Deze andere kijk op         te geven. Zo biedt de toegenomen zeggenschap in
    gezondheid is met de decentralisaties in het sociale      het sociale domein een uitgelezen kans om preventie
    domein zeer actueel.                                      breder en meer ketengericht in te vullen. Gemeenten
    De decentralisaties draaien om het versterken van de      kunnen samen met de GGD de verbinding leggen met
    eigen kracht, het vergroten van de rol van de informele   het (grotendeels private) zorgveld. Over de wijze waarop
    zorg en het benutten van de vangnetten in de eigen om-    preventie anders georganiseerd kan worden, gaat de
    geving. De publieke gezondheid kan daaraan bijdragen      GGD graag met gemeenten in gesprek.
    door mensen te helpen om gezond en vitaal te blijven
    en hen te stimuleren en faciliteren om zelfredzaam te     De ingezette koers voortzetten
    zijn. Het persoonlijke belang daarbij is groot, want      De GGD is een paar jaar geleden een nieuwe koers gaan
    ‘je gezond en vitaal voelen’ is een voorwaarde om mee     varen om de gezondheidssituatie van Zuid-Limburg
    te kunnen doen. Tegelijkertijd is ‘mee kunnen doen’       te verbeteren. Duurzame veranderingen kosten tijd.
    een van de belangrijkste voorwaarden om regie te          Daar kunnen generaties over heen gaan. Een gezonde
    hebben en te houden op het eigen leven. Het belang        toekomst vereist dus een lange adem. Daarom is het
    voor de samenleving is ook groot: wie gezond is, doet     zaak de ingezette koers voort te zetten. Het begin met
    minder beroep op collectieve voorzieningen als zorg en    een regionale aanpak is gemaakt. De Zuid-Limburgse
    ondersteuning. Preventie loont, zowel voor individu als   gemeenten hebben daaraan bijgedragen door in 2011
    samenleving.                                              samen één regionale nota gezondheidsbeleid 2012-2015
                                                              op te stellen. Maar gezondheid is nog geen vanzelf-
    Preventie in een ander perspectief                        sprekende invalshoek op andere gemeentelijke beleids-
    Deze regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning        terreinen. Een gezamenlijke, integrale en ketengerichte
    biedt gemeenten aanknopingspunten voor een beleid         aanpak blijft hard nodig, want de uitdagingen zijn groot
    dat gericht is op het vóór zijn van gezondheidsproble-    in deze unieke regio.
    men en het bevorderen van maatschappelijke partici-
    patie. Gezondheid is daarmee een middel om doelen te




      Gezonde mensen                                            Van negatieve
      •   zijn beter in staat zelfstandig te leven              invloed op gezondheid
      •   kunnen makkelijker meedoen in de samenleving
      •   kunnen beter leren (jeugd)                            •   een slechte start in het leven
      •   doen minder vaak een beroep op zorg                   •   een lage opleiding
      •   doen minder beroep op sociale bijstand                •   weinig inkomen
      •   dragen bij aan de economie                            •   geen betaald werk
      •   zijn minder vaak arbeidsongeschikt                    •   niet meedoen in de maatschappij (vrijwilligers-
      •   voelen zich beter                                     •   werk, informele zorg, lid verenigingen ed.)
                                                                •   weinig sociale contacten
                                                                •   een ongezonde leefstijl
                                                                •   een ongezonde omgeving
                                                                •   een onveilige omgeving




2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Een unieke regio
Als het om gezondheid gaat, is Zuid-Limburg een bijzondere regio
en in diverse opzichten zelfs uniek.

Achterstand moeilijk in te lopen                             Verzorgingsstaat in het klein
In de bloeitijd van de mijnen trokken veel lager opgelei-    Een groot deel van Zuid-Limburg heeft op gezondheids-
den naar deze regio. Ze deden zwaar en ongezond werk         gebied waarschijnlijk nog op een andere manier te
in de mijnen en aanverwante industrie. Dat heeft een         maken met een erfenis van het mijnverleden. Destijds
stempel gedrukt op de gezondheid van een groot deel          bond de mijnindustrie mijnwerkers aan zich met relatief
van de Zuid-Limburgse bevolking, zowel in de voorma-         goede voorzieningen. Daardoor ontstond er als het ware
lige Oostelijke en Westelijke Mijnstreek als in de regio     een verzorgingsstaat in het klein. Ook kerkelijke instel-
Maastricht die destijds veel industriële bedrijvigheid       lingen droegen daaraan bij. Na de mijnsluitingen nam
kende.                                                       de overheid dat deels over, bijvoorbeeld door vervangende
Dat Zuid-Limburg nog steeds te maken heeft met een           werkgelegenheid te creëren. Vanuit die situatie is bij
gezondheidsachterstand is goed te zien op landkaartjes       burgers een beeld ontstaan van ‘de overheid zorg voor
met regionale gezondheidsverschillen. Vaker dan andere       ons’. Het vermoeden bestaat dat de hierdoor ontstane
regio’s kleurt Zuid-Limburg daarop alarmerend rood.          afhankelijke houding nog in de Zuid-Limburgse samen-
De gezondheidsachterstand is moeilijk in te lopen, om-       leving zit. Dit zou betekenen dat het in deze regio lastiger
dat Zuid-Limburg te maken heeft met vergrijzing, ont-        is om mensen aan te zetten om meer eigen verantwoor-
groening en een afname van het inwonertal in een aan-        delijkheid te nemen. Al zal dat niet voor iedereen gelden,
tal gemeenten. Zo zal de regio in 2020 naar verwachting      want dé Zuid-Limburger bestaat niet. Er zijn grote ver-
19.000 0-25 jarigen minder tellen, namelijk 135.000.         schillen tussen mensen door onder meer hun startpositie
Ziekten en beperkingen komen hierdoor in deze regio          in het leven, de levensfase waarin ze verkeren en de
relatief meer voor. Daar komt bij dat in Zuid-Limburg        buurt waarin ze wonen. Door betere kennis van de ver-
relatief meer mensen met een lage opleiding (32%)            schillende subpopulaties wordt een gerichtere aanpak
wonen dan gemiddeld in Nederland (29%). Laagopgelei-         van (gezondheids)problemen mogelijk. Onder meer deze
den hebben meer en vaker gezondheidsproblemen dan            regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning (rVTV)
hoogopgeleiden. Onder meer laaggeletterdheid speelt          heeft eraan bijgedragen het beeld completer te maken.
daarbij een rol. In Zuid-Limburg is 14% van de bevolking     De schat aan gegevens die de rVTV oplevert, stelt de
laaggeletterd, terwijl dat in Nederland gemiddeld 11% is.    GGD graag beschikbaar. De informatie kan goed van pas
                                                             komen bij de vele initiatieven die in Zuid-Limburg zijn
Gunstige en stabiele trends                                  gestart vanuit gemeenten, zorgverleners en ziektekosten-
Ten opzichte van de gemiddelde Nederlander zijn Zuid-        verzekeraars om formele en informele zorg onderling
Limburgers weliswaar veelal ongezonder, dat wil niet         beter af te stemmen en efficiënter ter organiseren.
zeggen dat hun gezondheid achteruitgaat. Er zijn naast       Voorbeelden zijn Mijnzorg in Oostelijk Zuid-Limburg,
een aantal ongunstige ontwikkelingen ook gunstige en         Blauwe zorg in de regio Maastricht en Beter leven in de
stabiele trends te zien. Welke factoren bepalend zijn voor   Westelijke Mijnstreek. Overigens draagt ook een groot
een goede gezondheid wordt steeds duidelijker dank-          aantal burgers z’n steentje bij aan de gezondheidszorg
zij het vele onderzoek dat in deze regio wordt gedaan,       in deze regio. 63.000 Limburgers staan als vrijwilliger in
onder meer door de Academische Werkplaats Limburg.           de zorg klaar om een ander te helpen.
Bekend is dat bewegen ontzettend belangrijk is. Jong en
oud zouden nog veel meer kunnen profiteren van het in
Nederland ongeëvenaarde Zuid-Limburgse landschap.
Bijvoorbeeld door vaker te wandelen en te fietsen in
deze groene regio die uitnodigt om actief te zijn in de
buitenlucht.




                                                                                                                            3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                 Beperking niet altijd obstakel voor participatie
                                                                 Bepaalde ziekten belemmeren mensen om te kunnen
                                                                 meedoen in de maatschappij. Van een beroerte, kanker,
                                                                 hart- en vaatziekten en psychische stoornissen is dit
                                                                 aangetoond. Toch kunnen ook mensen met beperkingen
                                                                 vitaal zijn en participeren door zich aan te passen aan
                                                                 de persoonlijke omstandigheden. Veel aandoeningen zijn
                                                                 bijvoorbeeld met de juiste zorg, begeleiding, medicatie of
                                                                 hulpmiddelen goed te beheersen.




    Meedoen is gezond
    Gezonde mensen kunnen leren, werken en voor zichzelf en voor
    anderen zorgen. Kortom, deelnemen aan de samenleving. Wie mee
    kan doen, al dan niet met hulp, voelt zich gezonder en blijft langer
    gezond. Daarom is het belangrijk maatschappelijke participatie te
    stimuleren en faciliteren.


    Wie werkt voelt zich gezonder                                Meer 65-plussers doen vrijwilligerswerk
    Volwassenen met een goede gezondheid hebben vaker            Circa een kwart van de Zuid-Limburgers doet vrijwilligers-
    een betaalde baan. En wie werkt vindt zijn gezondheid        werk. Onder 65-plussers is sprake van een toename ten
    beter dan mensen zonder baan. Daarentegen kan werken         opzichte van 2008. De kans dat iemand vrijwilligerswerk
    (schadelijke stoffen, zwaar werk, hoge werkdruk) ook         doet, is groter als men betaald werk heeft, vrijwilligers-
    leiden tot gezondheidsklachten. Over het algemeen zijn       werk uit de jeugd kent, lid is van veel organisaties,
    de positieve gezondheidseffecten van werken groter           alleenstaand is, gelovig is of in de publieke sector werkt.
    dan de negatieve. Zo hebben werkenden minder vaak            Er zijn aanwijzingen dat mensen die vrijwilligerswerk doen
    chronische aandoeningen en beperkingen dan niet-             een betere gezondheid hebben. De verklaring daarvoor
    werkenden. Overigens werkt ook het grootste deel van         is dat vrijwilligerswerk de persoonlijkheid versterkt
    de mensen met een chronische aandoening.                     (meer regie over het eigen leven), het sociale netwerk
    In Nederland krijgt 7% een arbeidsongeschiktheids-           vergroot en een gevoel van voldoening geeft.
    uitkering. In Zuid-Limburg is dat 11%. Een psychische        Of mensen besluiten om vrijwilligerswerk te (blijven)
    aandoening, zoals overspannenheid, burn-out of depressie,    doen, lijkt niet zozeer van hun gezondheid af te hangen.
    is hierbij de meest gestelde diagnose.                       Bij 65-plussers is dat anders: ouderen met een goede
                                                                 gezondheid doen vaker vrijwilligerswerk dan hun leef-
    Sociale uitsluiting neemt mogelijk toe                       tijdsgenoten.
    Zuid-Limburg blijft achter als het om sociale participatie
    gaat. Bij onvoldoende sociale participatie hebben mensen
    bijvoorbeeld weinig contact met de buren of andere
    mensen in de straat. 9% van de Zuid-Limburgers voelt
    zich ernstig eenzaam. Ruim 6% voelt zich matig tot
    sterk sociaal uitgesloten. Het risico bestaat dat sociale
    uitsluiting zal toenemen door bezuinigingen op de zorg,
    Wmo, GGZ en maatschappelijke voorzieningen. Daarnaast
    lijkt de maatschappij minder verdraagzaam ten aanzien van
    mensen met een psychische of verstandelijke beperking
    en speelt een toename van de vereenzaming een rol.


4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Gezondheidsaspecten in relatie tot arbeid en vrijwilligerswerk in Zuid-Limburg (in %)



 Gezondheidsaspecten                                           Betaalde werkkring        Vrijwilligerswerk


                                                             19-64 jaar      65+    19-64 jaar        65+


 Ervaren gezondheid
 • Zeer goed-goed                                                   79         6           23          30
 • Gaat wel-slecht-zeer slecht                                      49         2           20          18
 Mentale gezondheid (risico op angststoornis of depressie)
 • Laag                                                             79         6           24          28
 • Matig                                                            65         3           21          21
 • Hoog                                                             39         1           18           9
 Chronische aandoening
 • Geen                                                             80         7           22          33
 • Minimaal 1 chronische aandoening                                 66         4           23          23
 Functie beperkingen
 • Nee                                                              76         6           23          29
 • Ja, moeite met horen, zien of mobiliteit                         38         2           17          15
 Eenzaamheid
 • Niet                                                             81         6           30          36
 • Matig                                                            71         5           24          28
 • (Zeer) ernstig                                                   56         4           21          19




Bron: Gezondheidsmonitor GGD Zuid Limburg 2012




Aanknopingspunten voor beleid
• Versterk de sociale cohesie. Creëer een klimaat waarin mensen prettig wonen,
  actief zijn en regelmatig contact met elkaar hebben, zodat maatschappelijke
  participatie mogelijk is.

• Zorg voor laagdrempelige voorzieningen in de buurt om de leefbaarheid te versterken.
  Laat mensen hierover meedenken en meebeslissen. Gebruik daarvoor bestaande
  overleggen of adviesraden.

• Betrek groepen die weinig participeren bij de buurt, het vrijwilligerswerk en de
  informele zorg. Hierbij is het cruciaal om mensen die zich sociaal uitgesloten voelen
  of geen werk hebben te motiveren en aan te spreken op hun talenten.
  Benader hen actief, zorg dat organisaties waar zij zich voor willen inzetten flexibel
  zijn en pas voorzieningen indien nodig aan.




                                                                                                             5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>    Gezonder en ouder, maar met
    meer chronische ziekten
    De meeste Zuid-Limburgers vinden hun gezondheid goed tot zeer
    goed. Maar hun leefstijl is veelal nog steeds ongezonder dan die
    van de gemiddelde Nederlander. Een van de gevolgen is dat in deze
    regio meer mensen een chronische ziekte hebben. Hier valt zeker
    winst te behalen, want hoe langer ziekten en beperkingen voorkomen
    worden, des te langer blijven mensen zelfredzaam. Dat vraagt wel
    om langdurige inspanning op diverse beleidsterreinen.



                                     Gezondheid en leefstijl

                                                                                    Zuid-    Nederland
                                                                                 Limburg

                                      Levensverwachting                          80,2 jaar    81,0 jaar



                                      (Zeer) goed ervaren gezondheid
                                      • 19 jaar en ouder                             70%          76%
                                      • 65-plussers                                  52%          61%

                                      Risico op een angststoornis of depressie
                                      • 19-64 jaar                                   7,2%         6,0%
                                      • 65-plussers                                  6,0%         4,3%
                                      Meer dan 1 ziekte/aandoening tegelijk
                                      • 19 jaar en ouder                             40%          32%
                                      Beperkingen mobiliteit
                                      • 19-64 jaar                                   7,3%         5,9%
                                      • 65-plussers                                  27%          23%
                                      Overgewicht
                                      • 19 jaar en ouder                             52%          48%
                                      • 65-plussers                                  59%          62%
                                      Roken
                                      • 19-64 jaar                                   27%          26%
                                      • 65-plussers                                  15%          13%
                                      Overmatig alcoholgebruik
                                      • 19-64 jaar                                   9,6%         8,2%
                                      • 65-plussers                                  6,7%         6,5%


                                     Bron: Gezondheidsmonitor GGD-en, CBS en RIVM 2012



6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>   Lichaamsbeweging in Zuid-Limburg en Nederland (in %)

   Beweegnorm: 5 dagen per week, 30 minuten matig intensief bewegen. Fitnorm: 3 keer per week zware intensieve inspanning.
                                                                                                                                 80
                             19-64                                                           65+
                                                                                                                                 70

                                                                                                                                 60

                                                                                                                                 50

                                                                                                                                 40

                                                                                                                                 30

                                                                                                                                 20

                                                                                                                                 10

                                                                                                                                  0
       Voldoet aan         Voldoet aan        Voldoet aan 1         Voldoet aan         Voldoet aan         Voldoet aan 1
      beweegnorm             fitnorm        van beide normen       beweegnorm             fitnorm         van beide normen


        Zuid-Limburg        Nederland
                                                                                   Bron: Gezondheidsmonitor GGD-en, CBS en RIVM 2012



Gezonder en daardoor ouder                                         Zuid-Limburgers leven ongezonder
Zuid-Limburgers worden steeds ouder, net als andere                Van alle chronische aandoeningen is naar schatting de
Nederlanders. Dat komt omdat we gezonder worden.                   helft afhankelijk van leefstijl en omgeving en dus deels
Maar niet alle extra jaren zijn gezonde jaren. Doordat             te voorkomen. Ten opzichte van eerder onderzoek is
we ouder worden, komen aandoeningen en beperkingen                 weinig verandering te zien in leefstijl. Zuid-Limburgers
meer voor. Het percentage Zuid-Limburgers met een                  hebben veelal nog steeds een ongezondere leefstijl dan
chronische aandoening stijgt, terwijl dat nu al hoger              andere Nederlanders. Daardoor komen bijvoorbeeld
is dan gemiddeld in Nederland. Veel Zuid-Limburgers                overgewicht en obesitas in Zuid-Limburg meer voor dan
hebben meer dan één ziekte/aandoening tegelijk. Een                gemiddeld in Nederland en sterven in deze regio meer
deel van de toename is te verklaren door de gestegen               mensen aan hart- en vaatziekten.
levensverwachting, de vergrijzing, de verbeterde op-
sporing en behandeling van ziekten en de toegenomen                Gedragsverandering gaat langzaam
overlevingskansen bij sommige aandoeningen. Maar                   De urgentie om te investeren in preventie en het terug-
er zijn ook aandoeningen die daadwerkelijk meer voorko-            dringen van ongezond gedrag blijft hoog. Veranderingen
men, zoals diabetes. De verwachting is dat dit door de             in gedrag gaan echter zelden snel. Neem roken. Er is
vergrijzing verder zal toenemen.                                   een langzame, maar gestage daling van het aantal rokers
De hogere levensverwachting leidt ook tot een stijging             in Zuid-Limburg te zien. Die trend is te danken aan een
van het aantal mensen met dementie. Dat aantal zal                 jarenlange, integrale aanpak. Denk aan voorlichting,
tot 2040 explosief stijgen. In Zuid-Limburg gaat het om            accijnsverhogingen, een rookverbod op diverse plekken
een toename van 13.000 (2011) naar 22.000 mensen. De               en een mentaliteitsverandering.
druk op de gezondheidszorg en mantelzorg zal toenemen.



Aanknopingspunten voor beleid
• Meer bewegen voor een betere gezondheid! De noodzaak om te investeren in preventie en
  het motiveren tot gezond gedrag is er nog steeds. Het aanpakken van overgewicht en het 		
  stimuleren tot bewegen zijn voor Zuid-Limburg de belangrijkste aandachtspunten.
  Beide hebben een duidelijke link met het voorkomen en verminderen van gezondheids-
  problemen.
• Multimorbiteit is een belangrijk thema voor de toekomst. Het vraagt om een multidiscipli-
  naire aanpak in de zorg met een belangrijke rol voor de huisarts.




                                                                                                                                       7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    Verkleinen gezondheidsverschillen
    verdient hoge prioriteit
    Niet iedereen kan even goed meedoen in de maatschappij. Dat komt
    mede doordat niet iedereen even gezond is of in staat is om voor zich-
    zelf te zorgen. Mensen met weinig inkomen en weinig opleiding zijn
    ongezonder. Mogelijkheden om dit te verbeteren liggen niet alleen
    binnen het domein van de publieke gezondheid. Daarom werkt een
    combinatie van maatregelen, ofwel een integrale aanpak, het beste.


    Mensen met een lage opleiding zijn ongezonder
                                                                        Zuid-Limburgse volwassenen met een lage
    Net als in de rest van Nederland zijn in Zuid-Limburg
                                                                        opleiding hebben ten opzichte van mensen met
    aanzienlijke verschillen in gezondheid en leefstijl naar
                                                                        een hoge opleiding
    opleiding te zien. Die verschillen zijn de afgelopen jaren
    niet verminderd. Mensen met alleen basisschool leven                •   minder vaak een betaalde baan
    gemiddeld 7 jaar korter dan mensen met een hbo- of                  •   minder vaak vrijwilligerswerk
    universitaire opleiding. Ze krijgen 15 jaar eerder te maken         •   vaker te maken met sociale uitsluiting
    met lichamelijke beperkingen.                                       •   een grotere kans te vereenzamen
                                                                        •   bijna 5 keer zo vaak het gevoel geen regie
                                                                            te hebben over hun eigen leven
                                                                        •   minder vaardigheden om zelfredzaam te zijn
       Roken, overmatig alcoholgebruik, bewegen en                      •   vaker overgewicht
       overgewicht naar opleidingsniveau van 19-64                      •   roken 2,5 keer zo vaak
       jarigen in Zuid-Limburg (in %)                                   •   een hoger risico op angststoornissen en depressie
                                                                        •   ervaren hun gezondheid vaker als minder goed
                                                                        •   meer gezondheidsproblemen
                                                                70
                                                                        •   ruim 2 keer zo vaak 2 of meer chronische 		
                                                                            aandoeningen tegelijk
                                                                60      •   meer dan 3 keer zo vaak diabetes
                                                                50      •   12 keer zo vaak problemen met bewegen

                                                                40

                                                                30   Mensen met weinig inkomen zijn ongezonder
                                                                     In Zuid-Limburg zit 10% van de huishoudens onder de
                                                                20
                                                                     armoedegrens. Mensen uit een huishouden met een
                                                                10   inkomen onder de armoedegrens leven gemiddeld zo’n
                                                                     5 jaar korter dan mensen met een hoger inkomen.
                                                                 0
           Laag      Laag-midden Midden-hoog           Hoog
                                                                     Het verschil in gezonde levensjaren is 14.
                                                                     Mensen die in armoede leven zijn niet alleen ongezonder,
                                                                     ze trekken zich ook vaak terug. Hun persoonlijke
            Roken                    Overmatig alcoholgebruik
                                                                     netwerken zijn veelal beperkt. Veel mensen weten van
           Overgewicht               Beweegt voldoende
                                                                     elkaar niet dat ze in dezelfde situatie zitten. Het gebrek
                                                                     aan participatie is een belangrijk onderdeel van de
      Bron: Gezondheidsmonitor GGD Zuid Limburg 2012                 cirkel van armoede: hoe langer de financiële problemen
                                                                     duren, hoe meer mensen zich afzonderen.

8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>   Meer oorzaken dan alleen leefstijl                           hebben, maar niet zelfstandig of vrijwillig gebruikmaken
   Dat mensen met een lage opleiding en weinig inkomen          van de beschikbare voorzieningen (de zorgmijders). Het
   (een lage sociaaleconomische status) ongezonder zijn,        gaat om vereenzaamde, depressieve en/of demente ou-
   is voor een deel te verklaren door een ongezondere           deren, woningvervuilers, probleemgezinnen, langdurig
   omgeving en leefstijl. Maar er zijn meer oorzaken, zo-       van de GGZ afhankelijke mensen, langdurig verslaafden
   als een ongelijke verdeling van welvaart en verschillen      aan alcohol en/of drugs, zwerfjongeren, daklozen en
   in afkomst en onderwijskansen. Dit heeft effect op het       straatprostituees.
   hele leven, van geboorte tot ouderdom, en werkt door         In Zuid-Limburg gaat het om circa 4.250 mensen. De
   in de leefstijl en gezondheidsvaardigheden van mensen.       problematiek van zorgwekkende zorgmijders is in deze
   Ook zijn zorgvoorzieningen onvoldoende of minder goed        regio groter dan gemiddeld in Nederland, vermoedelijk
   toegankelijk voor mensen met een lage opleiding. Ze          omdat armoede en psychiatrische problemen hier vaker
   kunnen bijvoorbeeld hun weg in de zorg minder goed           voorkomen.
   vinden waardoor zorgvoorzieningen voor deze groep            Het Vangnet (GGD en Mondriaan Zorggroep) leidt deze
   minder effectief zijn. Onder meer laaggeletterdheid          mensen naar passende zorg. Het gaat om circa 500
   speelt hierbij een rol.                                      cliënten per jaar. Door de bezuinigingen in de zorg en
                                                                individualisering van de samenleving zal het aantal
Statusscore
   Meer zorgmijders in Zuid-Limburg                             cliënten dat overlast veroorzaakt of complexe proble-
Statusscore
Statusscore
   Zuid-Limburg kent nog een andere groep mensen in een
         zeer laag
                                                                men heeft naar verwachting toenemen.
   kwetsbare positie. De mensen die ondersteuning nodig
Statusscore
         zeer laag
         zeer
         laag laag
Statusscore
Statusscore
         laag
         zeer laag
         laag
     Sociaaleconomische
         zeer laag status naar 4-positiepostcode in Zuid-Limburg
Statusscore
         midden-laag
         zeer
         laag laag
         midden-laag
         midden-laag
         zeer
         laag    laag
         gemiddeld
         Zeer laag
                                                                   Statusscore
                                                                         zeer laag

         laag
         gemiddeld
         midden-laag
         Laag                                                            laag

         gemiddeld
         laag
         midden-laag
         midden-hoog
         Midden-laag                                                     midden-laag
                                                                         gemiddeld
         midden-laag
         midden-hoog
         gemiddeld
         Gemiddeld
                                                                         midden-hoog
         midden-hoog
         midden-laag
         gemiddeld
         hoog
         Midden-hoog                                    Sociaaleconomische status naar postcode in Zuid-Limburg
                                                                         hoog

         gemiddeld
         hoog
         midden-hoog
         Hoog                                           Het kaartje laat een clustering zien van een zeer lage tot
                                                                         zeer hoog

         hoog
         gemiddeld
         midden-hoog
         zeer
         Zeer    hoog
              hoog
                                                                         onbekend
                                                        midden-lage status in de grotere gemeenten.

         midden-hoog
         zeer
         hoog
         Onbekendhoog                                   Dit betekent dat daar de grootste gezondheidsachterstand is.
         zeer
         hoog
         onbekendhoog
         midden-hoog                                    Bij de bepaling van de status is meegenomen: het gemiddelde
         hoog
         onbekend
         zeer hoog                                      inkomen, het % mensen met een laag inkomen, het % zonder
         onbekend
         hooghoog
         zeer                                           baan en het % met een lage opleiding.
         zeer
         onbekendhoog
         zeer
         onbekendhoog
         onbekend
         onbekend
                                                                Aanknopingspunten voor beleid
                                                                • Versterk de zelfredzaamheid van mensen uit lagere
                                                                  sociaaleconomische klassen. Bijvoorbeeld door
                                                                  te investeren in opleidingskansen en armoede te
                                                                  verminderen.
                                                                • Verbeter de toegankelijkheid van de zorg voor 		
                                                                  mensen met een lagere opleiding.
                                                                • Verbeter de kansen op een opleiding
                                                                  en op de arbeidsmarkt voor mensen
                                                                  met ziekten en/of beperkingen.
                                                                • Om de hulpverlening aan kwetsbare
                                                                  burgers (zorgmijders) en preventieve
                                                                  maatregelen te verbeteren inzicht
                                                                  in de doelgroep essentieel.




                                                                                                                           9
                  24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>     Investeren in
     een gezonde jeugd loont
     Met de meeste kinderen en jongeren in Zuid-Limburg gaat het goed.
     Ze krijgen de juiste bagage mee voor een gelukkige en gezonde
     toekomst. Voor een beperkt deel van de jeugd geldt dit niet. Hier
     ligt de uitdaging, want wie een goede start maakt in het leven heeft
     daar z’n hele leven profijt van.


     Het gezin doet ertoe                                        Minder voortijdige schoolverlaters
     Het gezin bepaalt voor een belangrijk deel hoe een kind     Sinds 1996 neemt spijbelgedrag onder Zuid-Limburgse
     opgroeit. Kinderen uit rijkere gezinnen zijn in het alge-   jongeren af. 8% van de 13-16 jarigen in Zuid-Limburg
     meen beter af. 6,2% van de kinderen in Limburg groeit       heeft de afgelopen vier weken gespijbeld. Schoolver-
     in armoede op. Het landelijk gemiddelde is 5,7%. Met        zuim is vaak een gevolg van gezondheidsklachten of
     kinderen uit volledige gezinnen gaat het op een aantal      problemen in de sociale omgeving. Regelmatig school-
     punten beter dan met kinderen uit gebroken gezinnen.        verzuim kan een voorbode zijn van voortijdig schoolver-
     De trend is dat steeds meer jongeren een scheiding van      laten.
     hun ouders meemaken. In Zuid-Limburg ligt het per-          Voortijdig schoolverlaten kwam in Zuid-Limburg de
     centage scheidingen hoger dan gemiddeld in Nederland.       afgelopen jaren aanzienlijk vaker voor dan gemiddeld in
     Kinderen die opgroeien in een eenoudergezin ontwikke-       Nederland. Deze achterstand is bijna volledig ingelopen.
     len vaker gedragsproblemen en emotionele problemen          Volgens de meest recente cijfers (schooljaar 2012-2013)
     dan hun leeftijdsgenootjes in tweeoudergezinnen. Ook        verlaat zowel in Nederland als Zuid-Limburg 2% van de
     zijn de prestaties op school slechter dan gemiddeld.        leerlingen voortijdig school.



                                                                 Met de leeftijd neemt overgewicht toe
        Percentage spijbelende jongeren                          Hoewel het percentage kinderen met overgewicht in
        in Zuid-Limburg                                          Zuid-Limburg stabiel lijkt, blijft dit een aandachtspunt,
                                                                 want met de leeftijd neemt het overgewicht toe. Bij
                                                                 de 2-4 jarigen kampt zo’n 5% met overgewicht en dat
                                                            25   loopt op tot 25% bij de 19-24 jarigen. Het gedrag van
                                                                 veel Zuid-Limburgse jeugdigen draagt niet bij aan het
                                                            20
                                                                 verminderen van het overgewicht. Zo is er geen enkele
                                                            15   leeftijdsgroep die voldoende beweegt en naarmate kin-
                                                            10
                                                                 deren ouder worden, ontbijten ze minder vaak en eten
                                                                 ze minder groente en fruit.
                                                            5    Een ander punt van aandacht is de psychosociale ont-
                                                            0
                                                                 wikkeling van de jeugd. Dit is van belang om te kunnen
           1996       2001       2005       2009     2013        uitgroeien tot burgers die verantwoordelijkheid voor
                                                                 hun eigen gedrag kunnen dragen en in staat zijn om te
                                                                 participeren en gezonde keuzes te maken. Feit is dat op
            spijbelen 13-14 jarigen                              Zuid-Limburgse basisscholen veel wordt gepest. 29%
            spijbelen 15-16 jarigen                              van de 10-12 jarigen geeft aan gepest te worden. Bij de
                                                                 13-16 jarigen is dat 10%. Van deze jongeren heeft 16%
       Bron: Jongerenmonitor GGD Zuid Limburg 2013
                                                                 psychosociale problemen.


10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Experimenteergedrag van 13-14 jarigen en 15-16 jarigen in Zuid-Limburg (in %)


                    13-14 jarigen                                        15-16 jarigen
                                                                                                                   80

                                                                                                                   70

                                                                                                                   60

                                                                                                                   50

                                                                                                                   40

                                                                                                                   30

                                                                                                                   20

                                                                                                                   10

                                                                                                                    0
      2005                2009          2013                2005              2009                 2013

    Alcohol gedronken afg. 4 weken     Softdrugs gebruikt afg. 4 weken        Harddrugs gebruikt afg. 4 weken
    Binge drinken afg. 4 weken         Rookt

                                                                           Bron: Jongerenmonitor GGD Zuid Limburg 2013



                                                         Gunstige trends bij de jeugd
                                                         Zuid-Limburg investeert al jaren in een gezonde jeugd.
                                                         Dat lijkt nu zijn vruchten af te werpen. Het aantal
                                                         jeugdige rokers in Zuid-Limburg is flink gedaald de
                                                         afgelopen jaren. Daarnaast is zowel het aantal jongeren
                                                         dat alcohol drinkt als het aantal jeugdige binge-drinkers
                                                         (meer dan vijf glazen per gelegenheid) afgenomen.
                                                         Opvallend is dat familie en/of vrienden de grootste
                                                         alcoholleveranciers voor jongeren blijken te zijn. Slechts
                                                         een klein deel koopt zelf alcohol.
                                                         Het percentage kinderen van 4-12 jaar met overgewicht
                                                         is in Zuid-Limburg stabiel en ongeveer gelijk aan het
                                                         landelijk gemiddelde van 9%. Bij de 12-17 jarigen komt
                                                         overgewicht vaker voor. Terwijl het landelijke percen-
                                                         tage jongeren met overgewicht gestaag stijgt (12%), is
                                                         het Zuid-Limburgse percentage de afgelopen vier jaar
                                                         stabiel gebleven (15%).




  Aanknopingspunten voor beleid
 • Tijdig signaleren van beginnende problemen. Hierbij gaat het om het krijgen van zicht
   op de groep kinderen die in de toekomst mogelijk zorg nodig heeft. Tijdig signaleren
   zorgt ervoor dat kinderen eerder geholpen worden en het voorkomt verergering
   van de situatie.
 • Adequate samenwerking in de wijk. Problemen met opgroeien en opvoeden hangen
   vaak met elkaar samen. Het is raadzaam deze problemen niet los van elkaar op te pakken.
 • Data verbinden biedt kansen voor preventie. Bundeling van data van onder meer onder-
   wijs, zorg en maatschappelijk werk geeft inzicht in de zorgbehoeften. Deze informatie
   is nodig om preventief jeugdbeleid te kunnen ontwikkelen.




                                                                                                                         11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>     Grote vraag naar formele zorg
     Het landelijke beleid is erop gericht dat mensen met een ziekte of
     beperking eerst hun eigen kracht aanspreken en proberen voor
     zichzelf te zorgen. Wie toch hulp nodig heeft, zal een beroep moeten
     doen op zijn sociale netwerk voordat hulp van professionele zorg-
     verleners of de overheid in beeld komt. Zuid-Limburgers doen een
     veel groter beroep op formele zorg dan gemiddeld in Nederland.


     Vanaf 75 jaar sterke stijging kwetsbaarheid
     Het percentage ouderen in een kwetsbare positie in Zuid-
     Limburg is tot 75 jaar relatief laag, maar stijgt daarna
     snel. Van de volwassenen in Zuid-Limburg heeft ruim
     9% het gevoel geen regie te hebben over het eigen leven.
     Zij zeggen: ‘Ik voel me vaak hulpeloos bij het omgaan
     met de problemen van het leven.’ Bij 65-plussers zegt
     16% dat. Kwetsbare ouderen zijn ongezonder, minder
     zelfstandig, eenzamer en bewegen minder dan vitale
     leeftijdsgenoten. Ze ontvangen veel meer mantelzorg
     en formele zorg. Een lage sociaaleconomische status
     bepaalt bij ouderen voor een deel hun kwetsbaarheid.

     Meer huisartsenzorg en wijkverpleging
     Er zijn in Zuid-Limburg meer huisartsen en mensen be-
     zoeken de huisarts vaker. Verhoudingsgewijs krijgen in
     Zuid-Limburg 1,5 keer zo veel mensen verpleging en 1,4
     keer zo veel mensen verzorging thuis (wijkverpleging)             Vraag naar huishoudelijke hulp gestegen
     als gemiddeld in Nederland.                                       Zuid-Limburgers krijgen 1,7 keer meer hulp in het
                                                                       huishouden dan gemiddeld in Nederland. Dit was al het
                                                                       geval in 2007, toen de hulp in de huishouding overging
       Gebruikers extramurale AWBZ zorg                                naar de Wmo. Van de Zuid-Limburgse 55-plussers
       (per 10.000 inwoners)                                           heeft 26% hulp nodig bij huishoudelijke taken zoals
                                                                       eten klaarmaken, wassen en strijken, bedden opmaken
                                                                       of boodschappen doen. Van de 85-plussers heeft 80%
                                                                       hierbij hulp nodig. Ondanks maatregelen van gemeenten
                                                                200    om deze stijging om te buigen, liep het aantal mensen
                                                                       dat hulp in de huishouding krijgt de afgelopen jaren
                                                                       nog op.
                                                                100

                                                                       Grote vraag naar AWBZ-begeleiding
                                                                       Voor mensen die beperkt zelfredzaam zijn, bestaat
                                                                  0    individuele begeleiding aan huis om het dagelijkse leven
        Begeleiding   Begeleiding   Verpleging   Persoonlijke
                                                                       te organiseren en groepsbegeleiding zoals dagbesteding.
          groep       individueel      (VP)       verzorging
          (BGG)          (BGI)                       (PV)              Vanaf 2015 wordt dat niet meer betaald vanuit de AWBZ,
                                                                       maar vanuit de Wmo, zo is het voornemen van de rijks-
           Zuid-Limburg                                                overheid. Zuid-Limburgers maken 1,3 keer zo vaak
           Nederland                                                   gebruik van individuele begeleiding en 1,7 keer zo vaak
                                                     Bron: CIZ, 2013
                                                                       van groepsbegeleiding als gemiddeld in Nederland.

12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Verklaringen voor hoge zorgconsumptie
Er zijn diverse verklaringen voor de hoge zorgconsump-
tie in Zuid-Limburg: het gegeven dat er in deze regio
meer mensen met een beperking (bijvoorbeeld door
een chronische aandoening) wonen, de vergrijzing en de
lage sociaaleconomische status van de bevolking. Maar
hiermee is de grote vraag naar zorg niet volledig te ver-
klaren. Mogelijk speelt cultuur een rol. Misschien zijn
Zuid-Limburgers minder zelfredzaam? Met de beschik-
bare informatie is dit niet met zekerheid te zeggen.



  Uitgaven (in €) hulp in de huishouding
  per inwoner, binnen de Wmo


                                                  140
                                                            Verdere toename vraag naar formele zorg
                                                  120       Door de vergrijzing en ontgroening zal de groep Zuid-
                                                  100       Limburgse ouderen in een kwetsbare positie toenemen.
                                                            Het beroep op zorg, zoals thuiszorg, wordt groter en het
                                                    80      gebruik van welzijnsvoorzieningen door ouderen is de
                                                    60      afgelopen jaren gestegen van 28% naar 37%. Ruim een
                                                            kwart van de ouderen heeft behoefte aan meer welzijns-
                                                    40
                                                            voorzieningen.
                                                    20      Voor minder mensen is er een plek in het verpleeghuis.
                                                            Mensen die zorg nodig hebben, zullen langer thuis moeten
                                                     0
                                                            blijven wonen. Dat kan alleen met hulp, begeleiding of
    2007    2008     2009   2010   2011    2012
                                                            welzijnsvoorzieningen.
      Zuid-Limburg                                          Wijkverpleegkundigen worden de spil in de zorgverlening
      Nederland                                             in de wijk en gaan mogelijk een belangrijke rol spelen in
                                            Bron: SGBO
                                                            het toewijzen van zorg. Er zijn momenteel nog te weinig
                                                            wijkverpleegkundigen met deze expertise.




    Aanknopingspunten voor beleid
   • Versterk de zelfredzaamheid van mensen. Een actieve en gezonde leefstijl vermindert
     de kans op kwetsbaarheid. Door vroegtijdige signalering van kwetsbaarheid kan achter
     uitgang afgeremd worden, met name bij ouderen. Het risico bestaat dat preventie op
     de achtergrond raakt doordat gemeenten worden opgeslokt door de organisatie van
     zorg voor zware zorgvragers.
   • Investeer in de eigen kracht van mensen in het geval van ziekte of beperkingen door
     hen te begeleiden naar zelfmanagement. Praktijkondersteuners hebben hierin een
     belangrijke taak, maar gemeenten bijvoorbeeld ook. Denk aan de mogelijkheden die
     de ‘keukentafelgesprekken’ hiervoor bieden.
   • Bevorder samenwerking en afstemming. Om ervoor te zorgen dat mensen langer
     zelfstandig in hun eigen buurt kunnen blijven wonen, moeten gemeenten en organisaties
     op het gebied van wonen, zorg en welzijn bereid zijn om samen te werken, zorg af
     te stemmen, innovaties te introduceren en verbindingen aan te gaan.
   • Gemeenten kunnen veel van elkaar leren. Hiervoor is het van belang dat de initiatieven
     in de regio worden gemonitord en worden getoetst op bijvoorbeeld kostenreductie,
     activering van burgers, goede samenwerking en ontschotting. Het delen van kennis is
     hierbij essentieel.


                                                                                                                        13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>     Aandeel oudere mantelzorgers stijgt                              Mantelzorg in Zuid-Limburg
     Door de vergrijzing zal het aantal ouderen in Zuid-              • 13% van de volwassenen geeft mantelzorg.
     Limburg stijgen. Het aandeel oudere mantelzorgers                  In 2008 was dit 8%.
     zal naar verwachting ook toenemen, terwijl dat aandeel           • 12% van de 65-plussers geeft mantelzorg.
     onder de 65 jaar juist zal afnemen. Ook is er een                  In 2008 was dit 7%.
     verschuiving in het type zorg te zien. Ouderen zullen            • 3% van de jong volwassenen krijgt mantelzorg tot 			
     vaker huisgenoten helpen en minder vaak familie en                 ruim 50% van de 85-plussers.
     bekenden buiten het huishouden.                                  • 59% van de kwetsbare 65-plussers krijgt mantelzorg, 			
                                                                        ten opzichte van 18% van de totale groep ouderen.
                                                                      • 15% van de volwassen mantelzorgers is overbelast. 			
                                                                        Bij de 65-plussers is dat 14%.




     Meer mantelzorgers
     Mensen die door ziekte of een beperking hulp of zorg nodig hebben,
     krijgen vaak ondersteuning uit hun omgeving. Deze ondersteuning
     heet informele zorg. Door goed georganiseerde informele zorg heb-
     ben mensen minder (duurdere) professionele zorg nodig en kunnen
     ze langer thuis blijven wonen. Mantelzorgers en zorgvrijwilligers
     zijn groepen om te koesteren.


     Mantelzorgers vaak overbelast                                 zorgers in Zuid-Limburg heeft behoefte aan praktische
     Intensief en langdurig voor een ander zorgen kan zwaar        of emotionele steun. Bij oudere mantelzorgers is dat
     zijn en nadelig voor de eigen gezondheid. In Zuid-Limburg     1 op de 4. Bij de drie steunpunten voor mantelzorg in
     voelen veel mantelzorgers zich overbelast. Dat is trouwens    Zuid-Limburg stijgt het aantal vragen voor ondersteuning.
     in de rest van Nederland niet anders. (Over)belasting         Opvallend is dat 43% van de mantelzorgers in Neder-
     wordt vaak pas laat herkend. Ruim 1 op de 5 mantel-           land zich eenzaam voelt.



       Mantelzorg ontvangen naar leeftijd (in %)
                                                                                                                              60

                                                                                                                              50

                                                                                                                              40

                                                                                                                              30

                                                                                                                              20

                                                                                                                              10

                                                                                                                                0
             17-24             25-39        40-54          55-64           65-74             75-84              85+

            Ja, nu niet meer
            Ja, nu nog                                                             Bron: Gezondheidsmonitor GGD Zuid Limburg 2012



14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>  Intensieve mantelzorg geven naar leeftijd (in %)
                                                                                                               20

                                                                                                               18

                                                                                                               16

                                                                                                               14

                                                                                                               12

                                                                                                               10

                                                                                                                8

                                                                                                                6

                                                                                                                4

                                                                                                                2

                                                                                                                0
        17-24             25-39             40-54    55-64           65-74          75-84          85+

  Bron: Gezondheidsmonitor GGD Zuid Limburg 2012




Druk op informele zorgverleners zal toenemen                 Grote bereidheid om iets voor een ander te doen
Al jaren is een toename te zien van het aantal Zuid-         Het percentage Zuid-Limburgers dat mantelzorg geeft,
Limburgers dat een beroep doet op mantelzorg. De             is de afgelopen jaren duidelijk toegenomen: 13% van
verwachting is dat deze stijging zal doorzetten. Het is      de volwassenen (19-64 jaar) en 12% van de 65-plussers.
niet vanzelfsprekend dat het aantal informele zorg-          Dit is ongeveer gelijk aan het landelijke percentage.
verleners gelijke tred houdt met de toenemende vraag.        Mantelzorg gaat altijd om de zorg voor iemand met
Een aantal daarmee samenhangende vragen zijn nog             gezondheidsproblemen, dus niet om bijvoorbeeld klus-
onbeantwoord, zoals: Hoe groot is het onbenutte poten-       sen of oppassen. Veel mensen zijn bereid om iets voor
tieel aan informele zorg? In hoeverre zal een groei in       een ander te doen in geval van gezondheidsproblemen,
arbeidsparticipatie van oudere werknemers (o.a. door         maar die bereidheid is veel kleiner als het gaat om meer
een verhoging van de pensioenleeftijd) het aanbod van        intensieve of persoonlijke hulp. Bovendien accepteert
mantelzorgers verminderen?                                   niet elke hulpvrager dit van iedereen. Bepalend voor de
De druk op mantelzorgers zal naar verwachting                afweging om mantelzorg te gaan geven, is de aanwezig-
toenemen. Oorzaken hiervan zijn:                             heid van een hulpbehoevende in het eigen netwerk. Het
• De decentralisaties waardoor de verantwoorde-              is opvallend dat mensen met een minder goede gezond-
    lijkheid voor zorg deels terecht zal komen bij de 		     heid vaker mantelzorg geven, al is dat bij 65-plussers
    burgers.                                                 niet het geval.
• De vergrijzing, ontgroening en de verkleining van
    sociale netwerken.
• De verzorging van mensen met dementie.
    Ongeveer 70% van hen woont thuis en wordt
    verzorgd door mantelzorgers.
• Meer en complexere vragen waar mantelzorgers
    niet altijd op zijn toegerust.




Aanknopingspunten voor beleid
• Zorg voor tijdige herkenning van (te) zwaar belaste mantelzorgers.
• Ondersteun mantelzorgers, vooral als zij zwaar belast zijn. Niet alleen om ervoor te zorgen
		 dat zij het volhouden, maar ook om negatieve effecten op hun gezondheid te voorkomen.




                                                                                                                        15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>     Deze samenvatting bevat de belangrijkste punten uit de regionale Volksgezondheid Toekomst
     Verkenning 2014: Een nieuwe kijk op gezondheid in Zuid-Limburg. Niet alle kennis van de GGD
     Zuid Limburg is terug te vinden in de gepresenteerde feiten, cijfers en toelichting.
     De GGD geeft graag meer achtergrondinformatie en is altijd bereid vragen te beantwoorden.




     De digitale versies van het regionaal rapport, de samenvatting en de lokale rapporten
     zijn te downloaden op www.ggdzl.nl/regionaalgezondheidsonderzoek.
     Hierin vindt u ook een link naar andere rapportages van de GGD.




     GGD Zuid Limburg
     Postbus 2022, 6160 HA Geleen
     T 046 - 850 66 66
     www.ggdzl.nl

     © GGD Zuid Limburg, 2014

     Alle rechten voorbehouden.
     De informatie uit deze samenvatting overnemen is toegestaan, mits met bronvermelding.

     De redactie heeft de grootst mogelijke aandacht besteed aan de juistheid van de informatie
     in dit rapport. Fouten zijn echter niet volledig uit te sluiten. U kunt daarom geen rechten
     ontlenen aan deze teksten. Voor vragen of opmerkingen kunt u zich richten tot de redactie
     via communicatie@ggdzl.nl

16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Bijlage 3: Kaders en uitgangspunten scenario’s GGD Zuid Limburg
2016-2019

Hierna worden de kaders en uitgangspunten weergegeven, zoals die op basis van
bijeenkomsten met Dagelijks Bestuur en Algemeen Bestuur naar voren zijn gekomen en
door het Algemeen Bestuur op 01.12.2014 zijn vastgesteld.

Inhoudelijke kaders en uitgangspunten
 GGD heeft unieke rol op gebied van monitoring, signaleren en adviseren ten aanzien
   van de publieke gezondheid. Doorontwikkelen van adviseur naar beleidsontwikkelaar
   is gewenst; ondersteunen gemeenten met gegevens voor gericht lokaal
   gezondheidsbeleid en gefundeerd advies over effectieve interventies.
 GGD is verantwoordelijk voor preventie in het systeem; met name vroegsignalering is
   de komende jaren van belang.
 Jeugdgezondheidszorg (JGZ) is een publieke rol: preventie, vroegsignalering, inzetten
   passende hulp.
 Gezondheid op scholen is van belang en ondersteuning scholen ten aanzien van
   passend onderwijs is wenselijk.
 GGD als toezichthouder op gezondheidsrisico's.
 GGD als aanjager van nieuwe ontwikkelingen in het netwerk.
 GGD als verbinder in de praktijk binnen en buiten zorgdomein.
 GGD doet onderzoek gezondheidswinst en succes terugdringen SEGV.
 GGD heeft zicht op opbrengsten in het systeem PG.
 GGD als crisismanager, in ieder geval GHOR, GROP en maatschappelijke onrust.

Organisatorische kaders en uitgangspunten
 GGD borgt publieke taakuitvoering. Het gaat om collectieve voorzieningen om de
  gezondheid van mensen in deze regio te beschermen, te bewaken en te bevorderen.
 GGD moet worden beschouwd als een gemeentelijke dienst en legt vanuit PG
  verbindingen binnen sociale domein.
 Er is meer rendement mogelijk door slimmere taakuitvoering, het voorkomen van
  dubbelingen en een sluitende ketensamenwerking (bijvoorbeeld JGZ).
 Er is één regionale nota volksgezondheid voor alle gemeenten. Uitvoering van taken
  vindt zo veel mogelijk in de gemeenten plaats, tenzij er goede redenen zijn om ook de
  uitvoering samen te organiseren.
 Concreet maatwerk blijft ook dan mogelijk en is afhankelijk van gezondheidsrisico's in
  gemeenten.
 Huidige opgave van gemeenten vereist flexibiliteit in governance en organisatievorm.

Financiële kaders en uitgangspunten
 Scenario’s bevatten een scherp financieel perspectief wat past bij gemeentelijke
   bezuinigingsopgaven.
 Net als in afgelopen jaren, zal doelmatigheid en efficiency in de scenario’s voorop
   staan. Daarbij moet er aandacht zijn voor een acceptabel weerstandsvermogen van de
   GGD.
 De efficiency kan verder worden vergroot door slimmere organisatorische keuzes in de
   publieke gezondheid, als onderdeel van het sociale domein.




Directie- en Bestuursbureau
GGD Zuid Limburg

Postbus 2022, 6120 HA Geleen
T 046 – 478 72 00 . F 046 – 478 73 99 . E info@ggdzl.nl . www.ggdzl.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Bijlage 4: Een forse opdracht: Wat zijn de resultaten van het door
de gemeenten gekozen toekomstscenario?
24 november 2014

Terugblik ter voorbereiding op nieuwe beleidsperiode

De Zuid-Limburgse gemeenten kozen in juli 2011 voor toekomstscenario 2, uit te voeren
in de jaren 2012 - 2015. Voorjaar 2015 zullen de gemeenten bepalen welke inhoudelijke
koers de GGD zal volgen in de beleidsperiode 2016 - 2019. Ter voorbereiding hierop
blikken we terug op de afgelopen periode, al hebben we nog een jaar te gaan.

Kenmerken van scenario 2
In scenario 2 ligt de prioriteit bij het realiseren van de ambities uit de gezondheidsnota
2012 - 2015. Voor deze periode hebben de 18 Zuid-Limburgse gemeenten één regionale
gezondheidsnota opgesteld. Gezondheidsproblemen zijn vaak universeel en beperken
zich niet tot gemeentegrenzen. Specifieke prioriteiten per gemeente zijn uitgewerkt in
lokale uitvoeringsprogramma’s op basis van de lokale gezondheidssituatie.
Om binnen het budget te blijven, was vanaf de start van de uitvoering van scenario 2
fasering van de ambities in de gezondheidsnota onvermijdelijk. Daarbij zijn met name
ambities voor de beleidsvrije taakvelden beperkt mogelijk. Er is aandacht voor
vernieuwing, maar door de gefaseerde aanpak zijn de resultaten daarvan in de periode
2012 - 2015 nog niet in volle omvang zichtbaar.

Financiële kaders scenario 2



a. Generieke maatregelen                                                       - 400.000
b. Publieke gezondheid                                                           350.000
c. Jeugdgezondheidszorg                                                        - 800.000
d. Medische Milieukunde                                                          150.000
e. Infectieziektebestrijding                                                     300.000
Subtotaal                                                                    -€ 400.000

f. Huisvesting                                                                  -500.000
Totaal                                                                       -€ 900.000
Bezuinigingspercentage                                                             -11%

De GGD zal eind 2015 de gehele bezuinigingsopdracht volbracht hebben, inclusief de
bezuiniging op de huisvesting.
De financiële kaders zijn meegenomen in de inhoudelijke vertalingen van scenario 2. De
punten a, b en c vinden hun vertaling in drie nieuwe visies die worden behandeld in het
volgende hoofdstuk. De punten d en e worden toegelicht in een apart hoofdstuk.

De impact op de organisatie en de dienstverlening
De bezuiniging heeft een grote impact op de organisatie en individuele medewerkers:
herplaatsingskandidaten hebben de organisatie verlaten (met name bij de ondersteuning
en de Jeugdgezondheidszorg), gaten in de formatie zijn niet opgevuld, tijdelijke

Directie- en Bestuursbureau
GGD Zuid Limburg

Postbus 2022, 6120 HA Geleen
T 046 – 478 72 00 . F 046 – 478 73 99 . E info@ggdzl.nl . www.ggdzl.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>contracten zijn beëindigd en bij ziekte is er geen vervanging. De GGD heeft veel weten te
realiseren, maar de druk op het personeel is groot.

Het aantal vragen van individuele gemeenten neemt toe, evenals de diversiteit. Er wordt
meer maatwerk en een snellere reactietijd van de GGD gevraagd. Met minder
medewerkers en minder financiële middelen is het lastig daaraan te voldoen en in te
haken op actuele ontwikkelingen. De tijd die de GGD nodig heeft om afspraken na te
komen of verzoeken af te handelen neemt eerder toe dan af. Zo heeft de uitvoering van
de wijkscans flinke vertraging opgelopen. Dankzij de gezondheidsmonitors beschikt de
GGD over heel veel data, maar de personele bezetting is te krap om op verzoek
specifieke data snel te bewerken tot informatie.

De unit Hygiëne & Inspectie kan nog net aan de productieverplichtingen voldoen zonder
dat de kwaliteit van de inspecties van kinderdagverblijven e.d. eronder gaat lijden. De
unit Seksuele gezondheid heeft veel minder activiteiten kunnen uitvoeren om specifieke
risicogroepen te bereiken (outreach-activiteiten). Volgens de Inspectie heeft de unit
Infectieziektebestrijding te weinig geoefend met grote uitbraken van infectieziekten.
Hoewel de vraag ernaar groot is, kan de Jeugdgezondheidszorg de zorgcoördinatie
volgens de methodiek 1gezin1plan slechts beperkt uitvoeren. Ook is de receptie niet
meer altijd bezet en voldoet de GGD niet meer aan de verplichtingen van de Archiefwet.

Als een dienst of activiteit niet opgenomen is in de begroting, is er geen ruimte meer om
de uitvoering op te pakken. Er zijn ook geen ‘potjes’ voor extra’s. Dankzij het
binnenhalen van extern geld is er enige ruimte voor innovatie en ontwikkeling, maar dat
geld wordt tegenwoordig ook ingezet voor het vullen van gaten in de reguliere
dienstverlening. In de uitvoering van het basistakenpakket voldoet de GGD nog net aan
de wettelijke eisen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>De basis: drie nieuwe visies

De GGD is een paar jaar geleden een nieuwe koers gaan varen om de
gezondheidssituatie van Zuid-Limburg te verbeteren. De basis daarvoor zijn nieuwe
visies op publieke gezondheid, zelfredzaamheid en jeugdgezondheid. Van elke visie volgt
hier een beknopte samenvatting.

Visie op publieke gezondheid
De visie ‘Naar een duurzaam gezonder Zuid-Limburg’ introduceert een nieuwe
benadering van gezondheid die gebaseerd is op (andere) ideeën over een effectieve
aanpak:
    Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun gezondheid. Preventie-activiteiten
       zullen dan ook in samenspraak met burgers worden ingericht. Op die wijze
       ontstaat een wederzijdse afhankelijkheid tussen burgers en zorgpartners. Deze
       samenwerking moet veelal op individueel niveau plaatsvinden.
    Het gaat niet (louter) om verandering van het gedrag, maar ook om verandering
       in structuren en processen om mensen heen, zoals het gezin, het werk, de buurt
       en de school.
    Inzicht in de gezondheidssituatie van mensen in een brede context én inzicht in
       het aanbod van de juiste mogelijkheden voor interventie (gericht op het verhogen
       van de quality of life) zijn essentieel. Dat vraagt van zorgprofessionals
       gezamenlijk leren, samen met burgers en onderzoekers.
    Samenwerking tussen organisaties en een ketengerichte aanpak zijn
       onontbeerlijk. Steeds opnieuw moet worden gezocht naar de meest geëigende
       partijen om méér maatschappelijke effecten te kunnen bereiken (flexibel
       ketengericht samenwerken).
    Een integrale aanpak is noodzakelijk, omdat gezondheid door meerdere, met
       elkaar samenhangende, factoren wordt bepaald. Vanuit verschillende domeinen,
       zoals veiligheid, ruimtelijke ordening, zorg, onderwijs en welzijn moet een
       bijdrage worden geleverd.

Visie op zelfredzaamheid
De visie ‘Werken aan Zelfredzaamheid’ richt zich op twee vormen van zelfredzaamheid:
     mensen leren om te gaan met hun gezondheidsbeperkingen zodat ze zichzelf
        kunnen redden in de maatschappij
     mensen zijn voldoende bij machte om zelf aan hun gezondheid te werken.
De focus ligt op mensen in een kwetsbare positie. Zij hebben vaak te maken met
complexe meervoudige problematiek en dat vraagt om een specifieke ondersteuning.
Juist bij deze groep is veel gezondheidswinst te behalen. Lastig is dat deze mensen hulp
niet altijd toelaten en het aanbod van reguliere organisaties niet past bij hun vraag.
De GGD ondersteunt gemeenten proactief bij het inzichtelijk maken van deze doelgroep.
Ondersteuning wordt zo vroeg mogelijk aangeboden. Daarom wordt een beroep gedaan
op professionals en burgers in de sociale context van mensen in een kwetsbare positie.
Zij kunnen bijdragen aan de (vroeg)signalering van problemen. Door gebiedsgebonden te
werken, is het beste zicht op de (sociale) context mogelijk.
Inspanningen zijn gericht op het vergroten van de zelfredzaamheid op langere termijn.
Daarbij wordt een integrale benadering gehanteerd. Niet alleen zorg, maar ook welzijn en
veiligheid zijn belangrijke domeinen voor interventies. Kwaliteiten van
partnerorganisaties worden meer benut.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>GGD-medewerkers zullen de rol van regisseur hebben binnen het publieke
gezondheidsproces (de beleidsregie ligt bij gemeenten). Zij zetten anderen aan tot
gezamenlijke actie en monitoren de aanpak. Vanuit hun deskundigheid zullen zij
professionals, waaronder gemeenten, en burgers tijdens het hele proces adviseren.

Samenvattend verricht de GGD de volgende activiteiten:
    onderzoek naar mensen in een kwetsbare positie vanuit het perspectief van
     gezondheid en maatschappelijke participatie;
    ondersteuning van professionals (bijvoorbeeld gemeenten, welzijnswerkers) en
     sociale omgeving (bijvoorbeeld mantelzorgers) bij vroegsignalering van factoren
     die de gezondheid belemmeren;
    probleeminventarisatie bij signalen over ongezondheid bij kwetsbare groepen en
     bepalen van de mate van zelfredzaamheid;
    (gevraagd en ongevraagd) advies over mogelijkheden om de zelfredzaamheid te
     verhogen;
    betrekken van verschillende ketenpartners bij de aanpak;
    indien nodig, doorverwijzing naar gespecialiseerde zorg.

Visie op jeugdgezondheid
Onder aansturing van de GGD Zuid-Limburg (4 -19 jaar) is met de thuiszorgorganisaties
Meandergroep Zuid-Limburg, Orbis Jeugdgezondheidszorg en Envida (JGZ 0 – 4 jaar) de
gezamenlijke visie ‘De jeugd dichtbij’ opgesteld. Doel van de JGZ is de gezondheidswinst
van kinderen te verhogen door monitoring van hun fysieke, sociale, psychische en
cognitieve ontwikkeling, het signaleren van verstoringen daarin en het tijdig inzetten van
interventies door de JGZ of (veelal) door andere partners. Kracht van de JGZ is dat zij
niet afwacht, maar alle kinderen in beeld heeft en gericht op zoek gaat naar kinderen van
wie de gezondheid mogelijk wordt bedreigd.
De inhoudelijke focus ligt bij de belangrijkste bedreigingen voor de ontwikkeling van
kinderen:
           - psychosociale problematiek
           - overgewicht/obesitas
           - middelengebruik
           - kindermishandeling
           - chronische ziekten

Deze problemen zijn vaak complex en de oorzaak is veelal diffuus. Ze vragen om een
andere kijk op jeugdgezondheid. De kernelementen daarin zijn:

    Vroegsignalering
Het is belangrijk tijdig mogelijke bedreigingen voor de groei en ontwikkeling van
kinderen te signaleren. Dat betekent vroeg in de levensloop van een kind, maar bovenal
ook vroeg in het ontwikkelingsproces van het probleem zelf. Daarom worden alle
kinderen vanaf hun geboorte gevolgd.

    Signaalfunctie omgeving beter benutten
Opvoeders, zorgverleners, welzijnswerkers en medewerkers van (pedagogische)
basisvoorzieningen zijn voorbeelden van belangrijke partners voor de JGZ. Door hun
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>directe contact met jeugd kunnen zij veelal als eerste signalen herkennen. De JGZ wil
hen hierbij beter gaan ondersteunen.



    Gerichte aanpak van risicokinderen
De JGZ houdt elk kind in beeld, maar de aandacht zal meer gericht zijn op risicokinderen.
Meer dan voorheen zal de JGZ proactief inspelen op (mogelijke) risico’s om
gezondheidsproblemen vóór te zijn. Ook zullen interventies proactief worden ingezet om
bedreigingen te voorkomen.

     Maatwerk per kind en gezin
Bij daadwerkelijke signalen zorgt de GGD voor een gedegen probleeminventarisatie,
gevolgd door (gevraagd en ongevraagd) advies over de mogelijkheden in de aanpak en
de bewezen effectiviteit ervan. Daarbij moet goed kunnen worden ingespeeld op de
behoeften van kinderen en hun directe omgeving.

    Ketengericht netwerken
Samen met partners wordt steeds gezocht naar een effectieve mix van interventies. Door
breed te kijken vanuit het totale systeem (netwerk) wordt inzichtelijk wie de meest
geëigende partij is voor de uitvoering. De JGZ zal daarbij veel meer een intermediaire rol
vervullen tussen de directe omgeving van het kind en verschillende ketenpartners.

    Praktijkgericht onderzoek van groot belang
Ter ondersteuning van het primaire proces zal de JGZ investeren in onderzoek naar:
   - de problematiek van de jeugd in de eigen regio
   - effectieve interventies
   - Ook voor toekomstig beleid is onderzoek naar de problematiek van de jeugd
       noodzakelijk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Vernieuwingen en nieuwe werkwijzen

Aan de hand van de drie visies voeren we vernieuwingen in, zodat we kunnen blijven
bijdragen aan effectieve oplossingen voor de gezondheidsproblemen in Zuid-Limburg.
In de nieuwe werkwijzen staan centraal:
     Meer samenwerking met gemeenten, zorgverleners, burgers en andere partners
     Uitvoering van werkzaamheden dicht bij de burger
     Onderzoek en innovatie
Hier laten we zien hoe we deze punten hebben vertaald naar concrete bijdragen aan onze
dienstverlening.

Als gemeentelijke gezondheidsdienst hebben we de afgelopen tijd zo veel mogelijk
ingespeeld op de decentralisaties. Daarbij hebben we ons de vraag gesteld: hoe kunnen
we gemeenten ondersteunen bij de omslag van kwetsbare, vragende burgers naar
zelfredzame, actieve burgers. Een goede gezondheid maakt het makkelijker om mee te
doen in de maatschappij, maar ook mensen met beperkingen kunnen vitaal zijn en
participeren door zich aan te passen aan hun persoonlijke omstandigheden.

Het beantwoorden van bovenstaande vraag heeft geleid tot een ingrijpend andere
uitvoering van het takenpakket. De inhoudelijke veranderingen die zijn ingezet, zijn erop
gericht mensen te helpen zélf verantwoordelijkheid te laten nemen voor hun gezondheid.
Hieronder geven we een beknopt overzicht van de resultaten van onze nieuwe
werkwijzen. Een aantal kernelementen komt daarin telkens terug:
     monitoring
     vroegsignalering
     aandacht voor mensen in een kwetsbare positie
     samenwerking met gemeenten, zorgverleners, burgers en andere partners
     uitvoering van (preventie) werkzaamheden dicht bij de burger
     onderzoek
     innovatie

Monitoring, vroegsignalering, kwetsbare groepen
Gezondheidsmonitors
De periodieke gezondheidsmonitors worden in de meeste gemeenten nu ook op
wijk/kernniveau uitgevoerd. Een aantal gemeenten is te klein om op dat niveau
betrouwbare cijfers te kunnen geven. Daarnaast zijn er in de monitors extra vragen
gesteld die een beeld geven van de kwetsbaarheid en zelfredzaamheid van mensen. De
resultaten zijn gebundeld in de lokale en regionale Volksgezondheid
Toekomstverkenning.

Monitoring, vroegsignalering, samenwerking, dicht bij de burger
Wijkscans
Om het wijkgericht werken te ondersteunen, zijn we begonnen met het maken van
wijkscans. Die geven een beeld van de sociale kracht van een wijk en inzicht in onder
meer de beschikbare voorzieningen. Voor het samenstellen van een wijkscan maken we
gebruik van onze eigen data (rVTV, JGZ), data van andere partners en van informatie uit
gesprekken met burgers.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Monitoring, vroegsignalering, kwetsbare groepen, samenwerking,
Zelfredzaamheid-matrix
We zijn de zelfredzaamheid-matrix (ZRM) gaan gebruiken. Een nieuw, eenvoudig en snel
hulpmiddel waarmee we de zelfredzaamheid van mensen kunnen beoordelen en de groep
kwetsbaren op een uniforme manier in kaart kunnen brengen. Maar ook eenduidige
doelen kunnen stellen met andere betrokken organisaties, want zorginstellingen maken
steeds vaker gebruik van de ZRM. Bijkomend voordeel is dat Zuid-Limburgse
hulpverleners door de ZRM steeds meer dezelfde taal spreken, een gedeeld beeld hebben
van de cliënt en vaker op één lijn zitten in de beoordeling van de situatie. Door vanaf het
begin gezamenlijke uitgangspunten te hanteren, komen we ook tot gerichtere verwijzing
van cliënten.

Samenwerking, dicht bij de burger
Deelname SMA-arts aan medische adviesteams en sociale wijkteams
Binnen de sociaal medische advisering (SMA) is een duidelijke omslag te zien. Voorheen
werd de SMA-arts vooral ingezet om een advies te geven naar aanleiding van een
aanvraag voor recht op zorg, bijvoorbeeld over het plaatsen van een traplift in huis. Nu
neemt de SMA-arts steeds meer deel aan medische adviesteams en sociale wijkteams.
Hier wordt de vraag van de cliënt niet alleen bekeken vanuit medisch oogpunt, maar
vanuit een bredere sociale samenhang. De insteek van de GGD is mensen te stimuleren
en faciliteren om zelf activiteiten te organiseren. Vanuit de SMA is ook aandacht voor
samenwerking met de huisarts.

Kwetsbare groepen, samenwerking
Aandacht voor laaggeletterdheid
De GGD is toegetreden tot het bondgenootschap laaggeletterdheid Parkstad. Door
gebruik te maken van de daar aanwezige kennis kunnen we ook mensen bereiken die
moeite hebben met lezen en schrijven; gemiddeld 14% van de Zuid-Limburgse
bevolking. GGD-professionals maken we hier bewust van, zodat ze er in hun werk
rekening mee kunnen houden. Een mooi resultaat is bereikt in Kerkrade. De gemeente
en de GGD hebben de cursus ‘Gezond omgaan met voeding en inkomen’ geschikt
gemaakt voor laaggeletterden.

Vroegsignalering, samenwerking, dicht bij de burger
Jeugdverpleegkundige op school
Er heeft een verschuiving van taken plaatsgevonden tussen de jeugdarts en
jeugdverpleegkundige. De verpleegkundige onderhoudt voortaan de reguliere contacten
met de jeugd (en hun ouders) en is het hele schooljaar (twee)wekelijks op scholen voor
voortgezet onderwijs aanwezig. Leerlingen, hun ouders en leerkrachten kunnen dan met
al hun vragen en gezondheidsproblemen bij de jeugdverpleegkundige terecht. Deze
aanpak werkt bijzonder goed. Ook elke basisschool heeft een eigen JGZ-team en voor de
buitenschoolse opvang wordt dit ook geregeld.

Vroegsignalering, kwetsbare groepen
Meer tijd jeugdarts voor risicokinderen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>De jeugdarts heeft door de verschuiving van taken meer tijd gekregen voor
risicokinderen. Zij zorgen ervoor dat deze kinderen snel hulp op maat krijgen, zodat
zwaardere hulp voorkomen kan worden.



Monitoring, samenwerking
Zorgcoördinatie volgens 1gezin1plan
Een risicokind moeten we blijven volgen, ook al is passende zorg ingezet. Als meerdere
hulpverleners bij de zorg betrokken zijn, wordt deze zorg onderling en met het gezin
goed afgestemd. We nemen het probleem niet over van de ouders, maar zoeken samen
naar een oplossing. Het doel moet duidelijk zijn en afspraken moeten worden
nagekomen. De Jeugdgezondheidszorg coördineert de zorg volgens de methodiek
1gezin1plan.

Monitoring, samenwerking
Verwijsindex
Voor de Jeugdgezondheidszorg wordt de samenwerking met ketenpartners in de zorg
steeds belangrijker. Dan is het goed om te weten wat elke partner te bieden heeft en
waarin we elkaar kunnen ondersteunen. De verwijsindex ondersteunt hulpverleners in
hun samenwerking en onderlinge afstemming. In dit systeem melden hulpverleners
wanneer zij zich zorgen maken over een kind. Zo weet een hulpverlener sneller of dit
kind reeds bekend is bij zijn collega’s en kan er afstemming worden gezocht over de
aanpak.

Samenwerking, dicht bij de burger
JGZ-teams gehuisvest in CJG
Elke regio heeft een vast JGZ-team. Die teams zijn niet meer gehuisvest in de GGD-
hoofdlocatie, maar decentraal in de Centra voor Jeugd en Gezin. Van daaruit nemen zij
deel aan onder meer sociale (wijk)teams, de zorgadviesteams op scholen en de CJG-
overleggen. Samen met andere organisaties kijkt de JGZ naar de problemen die er
spelen en naar de beste hulp hierbij. Door beter in te spelen op de lokale situatie kunnen
we maatwerk bieden met betere resultaten.

Vroegsignalering, samenwerking
Uitbreiding netwerk jeugdgezondheidszorg
Het is van grote waarde om jeugd uit de zwaardere zorg te houden. Nu gaat het meeste
geld naar een klein deel van de jeugd. Naar de groep die veel of zware zorg vraagt. De
JGZ-aanpak van het vroegtijdig opsporen van kinderen die risico lopen kan voorkomen
dat jeugd in de zwaardere zorg terecht komt. Maar vroegsignalering kan de JGZ niet
alleen. De hulp van anderen die dicht bij het kind en het gezin staan, zoals scholen,
kinderdagverblijven, huisartsen en andere zorgpartners, is hard nodig. Daarom is de
jeugdgezondheidszorg zeer actief in het onderhouden en uitbreiden van het eigen
netwerk. Hoe beter we weten wat er met een kind aan de hand is, hoe gerichter we hulp
kunnen bieden. En door tijdig te zorgen voor lichte hulp kan het aantal kinderen en
gezinnen dat in de toekomst aanspraak moet maken op zwaardere zorg dalen.

Innovatie
Triple-P: ondersteuning bij opvoedproblemen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Gemeenten hebben de wettelijke opdracht om binnen het Centrum voor Jeugd en Gezin
jeugdigen met opgroeiproblemen en ouders met opvoedproblemen te ondersteunen.
Triple-P staat voor Positief Pedagogisch Programma en richt zich op het voorkomen van
(ernstige) emotionele en gedragsproblemen bij kinderen tot 12 jaar door versterking van
opvoedkundige vaardigheden van ouders. De jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen en
doktersassistentes hebben de training Triple-P gevolgd. De methodiek is al gebruikt bij
overgewicht en zindelijkheidsproblemen en is geïmplementeerd in de reguliere
werkzaamheden van de jeugdgezondheidszorg.

Samenwerking, dicht bij de burger, samenwerking, onderzoek, innovatie
Active Living
Eind 2012 is op tien basisscholen in zes Zuid-Limburgse gemeenten Active Living van
start gegaan, een project van de GGD en de Universiteit Maastricht. Bijzonder aan Active
Living is dat de school(omgeving) zo wordt ingericht dat kinderen worden uitgenodigd om
in beweging te komen. Tal van aanstekelijke initiatieven zijn bedacht en uitgevoerd door
werkgroepen van leerkrachten, ouders, wijkbewoners en gemeentefunctionarissen. Zoals
het aanpakken van verkeersknelpunten voor veilige schoolroutes, acties om het lopen en
fietsen naar school te stimuleren en het omvormen van het schoolplein tot een
beweegplein. De GGD oppert ideeën, ondersteunt bij de uitvoering en de beleidsmatige
kant, kijkt naar de omgeving en vormt de verbindende schakel naar beleid en onderzoek.

Vroegsignalering, kwetsbare groepen, samenwerking, dicht bij de burger, innovatie
Centrum Seksueel Geweld Limburg
Met de opening van het Centrum Seksueel Geweld (CSG) in 2013 beschikt Limburg over
een laagdrempelige opvang voor slachtoffers van een aanranding of verkrachting. In
Nederland heeft 12% van de vrouwen en 3% van de mannen in Nederland ooit een
verkrachting meegemaakt. Het centrum is 24 uur per dag en 7 dagen per week
bereikbaar. Het CSG Limburg is een samenwerkingsverband tussen het centrum seksuele
gezondheid en forensisch artsen van GGD Zuid Limburg, de GGD Limburg-Noord en de
politie Limburg, samen met een netwerk van andere zorgverleners. Een goede eerste
opvang door professionals verkleint het risico op medische en psychische problemen.

Samenwerking, onderzoek, innovatie
Klein maar Fijn
In de Klein maar Fijn projecten ligt de nadruk op praktijkgericht, kortdurend en goedkoop
onderzoek. Daarmee speelt de GGD in op de behoefte van gemeenten aan onderzoeken
van 3 tot 6 maanden die adequate en toepasbare beleidsadviezen voor de praktijk
opleveren. De afdeling Kennis & Innovatie vertaalt een vraag van een gemeente naar een
onderzoeksvraag, die vervolgens met ondersteuning van studenten van de Universiteit
Maastricht wordt uitgevoerd. Na de presentatie van de bevindingen denken we samen
met de gemeenten na over de toepassing van de onderzoeksresultaten in de praktijk. De
resultaten worden ook beschikbaar gesteld aan andere gemeenten.

Kwetsbare groepen, samenwerking, integrale aanpak
Regionale aanpak jonge alcoholgebruikers
De gemiddelde leeftijd waarop jeugdigen in Zuid-Limburg beginnen met drinken is 11
jaar, zo bleek uit de jeugdmonitor van de GGD. Reden voor de Zuid-Limburgse
burgemeesters en wethouders om alcohol te benoemen tot beleidsspeerpunt en te kiezen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>voor een regionale aanpak. Het beleid omvat niet alleen het aanpassen van wet- en
regelgeving, maar ook het gericht uitvoeren van controles, het handhaven van de regels
en het geven van voorlichting aan jongeren, hun ouders en ondernemers. De GGD is
samen met de verslavingszorg de kartrekker van dit project en heeft een bijdrage
geleverd aan het binnenhalen van subsidiegelden om dit project mede te financieren.




Samenwerking
GGD netwerkregisseur in project Voor Elkaar in Parkstad
Gemeenten geven aan het belangrijk te vinden dat er iemand verantwoordelijk is voor
het op gang brengen en houden van beweging in netwerken. Iemand die in een veld met
publieke en private spelers in staat is om vanuit het publieke belang regie te voeren op
de uitvoering van projecten. Iemand die over de grenzen van de eigen organisatie heen
kijkt en slimme verbanden kan leggen tussen diverse beleidsterreinen. Iemand die de rol
van aanjager vervult en partijen met verschillende prioriteiten weet te richten op een
gezamenlijk doel. Het project Voor Elkaar in Parkstad is een voorbeeld van een manier
van samenwerken onder aanvoering van de GGD als netwerkregisseur.

Samenwerking, vroegsignalering, kwetsbare groepen, innovatie
Succesvolle methode schoolverzuim
De door de afdeling Jeugdgezondheidszorg geïntroduceerde methode om schoolverzuim
tegen te gaan voorziet in een behoefte en levert goede resultaten op. Er is veel vraag
van scholen om ‘Snel terug naar school is veel beter’ zo snel mogelijk in te voeren. Het
succes is onder meer te danken aan de goede samenwerking tussen het onderwijs, de
leerplicht(ambtenaren) en de Jeugdgezondheidszorg.

Samenwerking, onderzoek, innovatie
Academisering
Vanuit de GGD zijn de afgelopen tijd drie hoogleraren benoemd op terreinen die direct
raken aan gemeentelijke gezondheidstaken. Deze hoogleraren, die deels bij de GGD
werken, staan met één been in de praktijk en met één been in het onderzoek. Het gaat
om een hoogleraar infectieziektebestrijding, een hoogleraar sociale geneeskunde, in het
bijzonder jeugdgezondheidszorg en recent een bijzonder hoogleraar populatiegericht
gezondheidsbeleid. Deze hoogleraarschappen hebben geleid tot veel deskundigheid
binnen de regio en GGD en die komt direct ten goede aan het regionaal
gezondheidsbeleid en de (lokale) uitvoering daarvan. Overigens dragen gemeenten
financieel niet bij aan deze hoogleraarschappen. Zie
http://www.academischewerkplaatslimburg.nl/ voor een totaal overzicht van activiteiten
op het gebied van academisering.

Innovatie
Interventies die effectief zijn
Om langdurige gezondheidswinst te behalen, is het belangrijk dat interventies effectief
zijn. De GGD weet welke interventies goed zijn of zoekt dat uit. Bij de ontwikkeling van
nieuwe interventies hebben we aandacht voor bewezen effectiviteit. Zo zijn de cursus
‘Goede voeding hoeft niet duur te zijn’ en het programma ‘RealFit’ extern onderzocht
(o.a. door het RIVM) op kwaliteit, uitvoerbaarheid en effectiviteit en als best practice
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>opgenomen in de interventiedatabank van het ministerie van VWS
(www.loketgezondleven.nl). Beide interventies zijn ontwikkeld door de afdeling Kennis &
Innovatie.

Monitoring, samenwerking, innovatie
Innovatief grensoverschrijdend netwerk
“De GGD Zuid Limburg heeft op een bijzondere wijze de opzet van een degelijk regionaal
en internationaal netwerk gerealiseerd, inclusief geautomatiseerde registratie. [ … ] De
GGD zorgt er op deze manier voor dat de infectieziektebestrijding niet bij de
landsgrenzen ophoudt. Wellicht kan dit als voorbeeld dienen voor andere GGD’en die in
de grensstreken opereren.” Zo beschrijft de Inspectie voor de Gezondheidszorg in haar
rapport van augustus 2014 het euregionale informatiesysteem voor infectieziekten van
onze afdeling Seksuele Gezondheid, Infectieziekten en Milieu.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Medische milieukunde en infectieziektebestrijding

Scenario 2 kent twee onderdelen die buiten de drie hiervoor beschreven visies vallen:
medische milieukunde en infectieziektebestrijding. Ze worden hier toegelicht.

Infectieziektebestrijding bijna op peil
Aan het begin van deze scenario-periode zat de unit Infectieziektebestrijding op minder
dan 50% van de minimale norm van de noodzakelijke deskundigheid. De unit beschikte
over te weinig artsen. Voldoende medische bezetting is van belang om bijvoorbeeld te
kunnen anticiperen op uitbraken van infectieziekten. Het aantal artsen
infectieziektebestrijding wordt op peil gebracht, maar beginnende artsen moeten nog een
opleidingstraject van 4 jaar doorlopen.

Medische Milieukunde voldoet aan minimale norm
Vóór 2011 was de unit Medische Milieukunde zwaar onderbezet. Het aantal fte haalde
nog niet de helft van de vereiste bezetting om aan de waakvlamnorm te kunnen voldoen,
terwijl de verscheidenheid aan onderwerpen waar Medische Milieukunde mee te maken
heeft toeneemt. Evenals de complexiteit van de problematiek en de maatschappelijke
impact. Voorbeelden zijn asbest, geluidshinder, (fijn)stof en bodemverontreiniging. De
verwachting is dat we in 2015 aan de norm voldoen. Dan beschikt de regio over de
minimaal noodzakelijke deskundigheid op dit specialistische werkterrein.

Andere taken geen onderdeel van scenario 2
Uiteraard verricht de GGD nog tal van andere taken en ook daar is veel over te melden.
Ze zijn hier buiten beschouwing gelaten, omdat ze geen raakvlakken hebben met
scenario 2. Zo wordt de Acute Zorg niet benoemd. Afspraken over de ambulancezorg en
meldkamer worden gemaakt met de zorgverzekeraars. De GHOR, die onder het
Veiligheidsbestuur valt, kent een eigen toekomstscenario.
Onze taken die weinig tot geen ruimte bieden voor een eigen aanpak, worden evenmin in
deze terugblik belicht. Deze (wettelijke) taken moeten vaak volgens landelijke richtlijnen
worden uitgevoerd, zoals het rijksvaccinatieprogramma. De kwaliteit van de uitvoering
van wettelijke taken door de GGD (Wet publieke gezondheid) is overigens voldoende.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Evaluatie

Visies sluiten goed aan
De visies op publieke gezondheid, zelfredzaamheid en jeugdgezondheidszorg sluiten goed
aan bij de ontwikkelingen in het sociale domein. Uit deze drie visies blijkt dat de
kerntaken van de GGD geen aanpassing behoeven om effectief bij te dragen aan een
sterkere en gezondere samenleving waarin de nadruk ligt op het voorkomen van
(gezondheids)problemen. Ook de veranderde werkwijzen van de GGD sluiten hier
naadloos op aan. Het inhoudelijke veranderproces vordert goed. De meerwaarde voor de
samenleving zal de komende jaren steeds zichtbaarder worden.
Overigens is een aantal ontwikkelingen al voor 2012, het startjaar voor de uitvoering van
scenario 2, ingezet. Een voorbeeld daarvan is het versterken van de relatie tussen beleid,
praktijk en onderzoek via de academisering.
Met de visie ‘De jeugd dichtbij’ hebben we goed ingespeeld op de transitie in de
jeugdzorg. Daardoor heeft de jeugdgezondheidszorg al vorm en inhoud kunnen geven
aan de inhoudelijke vernieuwingen die hiermee gepaard gaan. Om helemaal goed
voorbereid te zijn, is het van belang dat de jeugdgezondheidszorg optimaal is
georganiseerd in de vorm van een integrale JGZ 0 - 19 jaar.

Tien sterke punten
Het is uiteraard van groot belang de ontwikkelingen van afgelopen jaren te spiegelen aan
het sociaal domein. Vanuit dat perspectief komt in deze terugblik een aantal sterke
punten van de GGD naar voren in relatie tot de decentralisaties:
     De GGD is van oudsher sterk gericht op het verminderen van gezondheidsrisico’s
        (preventie) en het bieden van zorg aan kwetsbare groepen in de samenleving. De
        wettelijke taken van de GGD sluiten in de kern aan bij de opgaven van de
        decentralisaties: preventief, dichtbij, versterken van de eigen kracht.
     Een preventieve aanpak vraagt om vroegtijdig inzicht in de factoren die
        uiteindelijk kunnen leiden tot kwetsbaarheid. Informatie uit vroegsignalering en
        uit de diverse monitoringsinstrumenten van de GGD maakt een goede inschatting
        mogelijk van de mate van zelfmanagement burgers. Gemeenten kunnen daardoor
        veel gerichter beleid ontwikkelen en passende ondersteuning bieden.
     De verbinding tussen medische kennis en de (sociale) context is ‘core business’
        van de GGD.
     Er bestaat er een hechte relatie tussen de GGD en de lokale overheid.
     De GGD is gewend samen te werken met partijen binnen en buiten de zorg. Dat is
        goed te zien in het huidige veranderproces, waarin de GGD verbinding en
        samenwerking zoekt met partijen die kunnen bijdragen aan een gezonder Zuid-
        Limburg.
     De GGD ontwikkelt zich tot een gezaghebbend onderzoeks- en adviesorgaan voor
        alle partners op het gebied van publieke gezondheid. Er is veel aandacht zijn voor
        het in kaart brengen van de problematiek in de regio (verbinden van individuele
        en collectieve data), het verbinden van partijen en het faciliteren van
        ontwikkeltrajecten c.q. vernieuwingen in de aanpak.
     Het netwerk van de GGD biedt gemeenten de mogelijkheid om het zorgveld te
        betrekken bij de decentralisaties. Dankzij een steeds fijnmaziger netwerk kan de
        GGD een brugfunctie vervullen tussen de gemeenten enerzijds en de eerste en
        tweede lijn anderzijds. Via de GGD hebben gemeenten hierdoor een natuurlijke
        verbinding met het veld van zorgpartijen en zorgverzekeraars.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>      Via de Jeugdgezondheidszorg hebben gemeenten vrijwel alle kinderen en
       jongeren, en via hen vrijwel alle gezinnen, in beeld.
      De GGD heeft steeds vaker een aanjaagfunctie in de brede aanpak van
       gezondheid, bijvoorbeeld door de rol van netwerkregisseur te vervullen.
      Voor mensen die niet zelfstandig of met hulp (eigen netwerk of reguliere zorg)
       kunnen meedoen in de maatschappij is een goed vangnet nodig om henzelf en
       hun omgeving te beschermen. De GGD heeft veel ervaring met het opsporen en
       opvangen van deze kwetsbare mensen.

Focus op inhoud én efficiency
De resultaten van de afgelopen jaren zijn groot te noemen. Maar het bestuur heeft de
GGD niet alleen een inhoudelijke opdracht gegeven, ook is de GGD gevraagd op zoek te
gaan naar maximale efficiency, mede in het kader van de bezuiniging van 11%. Dit heeft
geresulteerd in een zeer efficiënte manier van werken en een efficiënt ingerichte
organisatie.
De financiële positie van de GGD is kwetsbaar. Hierover is al diverse malen gesproken in
de bestuurlijk Financiële Commissie en het Dagelijks Bestuur. De maatregelen op het
terrein van efficiency zijn maximaal benut. Als gevolg van de bezuinigingen is het
weerstandsvermogen (te) laag. Met 0,76 wordt het weerstandsvermogen van de GGD als
onvoldoende gekwalificeerd. Een weerstandsvermogen tussen 1,0 -1,4 wordt als
voldoende beschouwd. De Provincie Limburg heeft de GGD hier naar aanleiding van de
begroting 2015 per brief (14.10.2014) ook op gewezen.

Omslag komende jaren voortzetten
Het is duidelijk te zien dat er fundamentele omslag heeft plaatsgevonden in de manier
van werken van de GGD. Op onderdelen gaat het om enorme veranderingen met
ingrijpende aanpassingen in de werkprocessen. Die omslag zal aan het einde van de
beleidsperiode 2012 – 2015 nog niet zijn afgerond. Daarvoor is de verandering te groot.
Een aantal onderdelen van de inhoudelijke vernieuwing zijn nog niet klaar of nog niet
volledig geïmplementeerd. Er zal nog een aantal jaren nodig zijn om de veranderingen te
verankeren in de organisatie. Medewerkers hebben tijd nodig om te leren omgaan met
nieuwe uitdagingen.
Het is belangrijk het lopende verandertraject te kunnen afronden om goed voorbereid te
zijn op de kerntaken zoals die zijn beschreven in de Kamerbrief van 28 augustus 2014
over publieke gezondheid.
In een sterk veranderende maatschappij met steeds nieuwe vragen zal de GGD niet
alleen in deze beleidsperiode maar voortdurend aandacht moeten hebben voor
vernieuwing en verbetering. Het doel is het waard: een regio waarin alle mensen kunnen
meedoen, op eigen kracht of met hulp.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Conclusie en vervolg

Conclusie
De komende jaren staan belangrijke transformaties in het sociale domein op stapel. Met
het formuleren van nieuwe visies en de daarop aansluitende vernieuwingen en invoering
van nieuwe werkwijzen heeft de GGD een goede basis gelegd om bij te dragen aan de
grote opgaven die op de gemeenten afkomen. Deze bijdragen zijn in het licht van een
andere kijk op gezondheid¹ vooral gericht op het versterken van het vermogen regie te
voeren over je leven, óók als je te maken hebt met een ziekte of aandoening.

¹ Gezondheid is niet de afwezigheid van ziekte, maar ‘het vermogen zich aan te passen
en een eigen regie te voeren, in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen
van het leven’ (Huber).

Voorbereiding op nieuwe scenario’s
Momenteel vinden ter voorbereiding op de beleidsperiode 2016 -2019 gesprekken plaats
tussen dagelijks/algemeen bestuur, individuele portefeuillehouders, ketenpartners in de
zorg, ketenpartners in de regionale 3D-netwerken en de GGD. In deze gesprekken staat
een gezamenlijke heroriëntatie op de publieke gezondheid in het veld van zorg en welzijn
centraal, met bijzondere aandacht voor de rol en taken van gemeenten, GGD en
partners. Zowel de uitkomst van deze gesprekken als voorliggende evaluatie van de
afgelopen jaren nemen we mee in de toekomstscenario’s voor de periode 2016 - 2019.
Voorjaar 2015 kunnen gemeenten deze scenario’s tegemoet zien.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Bijlage 5: Een terugblik vanuit financieel perspectief

De Zuid-Limburgse gemeenten kozen in juli 2011 voor toekomstscenario 2 (met een
financiële taakstelling van 11%), uit te voeren in de jaren 2012 - 2015. Voorjaar 2015
zullen de gemeenten bepalen welke koers de GGD zal volgen in de beleidsperiode 2016 -
2019. Aanvullend op het reeds gepresenteerde document met daarin een beschrijving
van de resultaten van het door gemeenten gekozen toekomstscenario, biedt dit
document een terugblik vanuit financieel perspectief.



1.      Terug naar de fusie

De GGD Zuid Limburg bestaat sinds 2006 en is ontstaan door een bestuurlijk juridische
fusie tussen de voormalige GGD Zuidelijk Zuid-Limburg, GGD Oostelijk Zuid-Limburg, de
GGD binnen het Streekgewest Westelijke Mijnstreek en de GHOR. Naast een kwalitatieve
impuls werd in de fusiebeslisdocumenten – die in 2005 door alle gemeenteraden zijn
vastgesteld – ook efficiency en effectiviteit als bestuurlijke uitgangspunten en voordelen
van de fusie benoemd. Het budgettaire kader bij de fusie bestond uit de opgetelde
begrotingen van de voormalige organisaties. De bijdragen van de Zuid-Limburgse
gemeenten (inclusief indexering) werd vervolgens voor vier jaar vastgezet.

1.1     Efficiency en effectiviteit tussen 2006 en 2010
Vanaf de fusie hecht de GGD veel waarde aan een transparante bedrijfsvoering, gericht
op de externe omgeving, waarin efficiency en effectiviteit hand in hand gaan. In de
eerste jaren na de fusie werd de GGD Zuid Limburg organisatorisch vormgegeven. Terwijl
de winkel openbleef, werd flink verbouwd. De uniformering van werkwijzen, gekoppeld
aan het verbeteren van de kwaliteit, stond in die tijd centraal. Het in 2008 opgestelde
productenboek (dat binnen de GGD samenging met de implementatie van een tijdsregis-
tratie- en managementinformatiesysteem) was de aanleiding voor uniformering, zowel op
inhoudelijk als op financieel vlak. Vanaf dat moment was er een uniform basispakket
waarin de gemeenten eenzelfde dienstverlening voor eenzelfde bijdrage ontvingen. Dit
traject ging gepaard met de nodige financiële verschuivingen en verrassingen, waarbij de
GGD onder andere werd geconfronteerd met productieafspraken tegen verliesgevende
bijdragen en begrote opbrengsten waarvoor geen financiële en inhoudelijke basis
bestond.

De GGD heeft – met name als gevolg van natuurlijk verloop – in de periode tot 2010 een
efficiencyslag kunnen maken in de overhead. De totale overhead daalde in die periode
met 7,56 fte. Deze besparing werd vervolgens ingezet om de ontdekte financiële
verrassingen in de begroting te kunnen opvangen.

1.2     Sturing en monitoring tussen 2006 en 2010
Bij de fusie werd gekozen voor het Product-Keuze-Model (later Product-Keuze-Aanbod
PKA-model) als sturingsmiddel. Het PKA-model is een instrument om de contractrelatie
met de gemeenten vorm te geven, waarbij in beeld gebracht werd welke producten
gezamenlijk dan wel individueel afgenomen kunnen worden door de gemeenten om
hiermee invulling te geven aan de wettelijke verplichtingen en hun eigen ambities op het


Directie- en Bestuursbureau
GGD Zuid Limburg

Postbus 2022, 6120 HA Geleen
T 046 – 478 72 00 . F 046 – 478 73 99 . E info@ggdzl.nl . www.ggdzl.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>terrein van de publieke gezondheid. De bedoeling van het PKA-model was dat het een
middel zou zijn om keuzemogelijkheden voor gemeenten te genereren en om transpa-
rantie in de kostenstructuur en het productenaanbod van de GGD te bewerkstelligen.
Gemeenten zouden beter in staat moeten zijn producten, afgestemd op het lokaal
gezondheidsbeleid, in te kopen.
In de praktijk bleken ten aanzien van de keuzeproducten veel knelpunten te bestaan. Zo
waren de keuzeproducten (plusproducten) een gewild bezuinigingsobject voor individuele
gemeenten (in de jaren 2008-2010 werd door gemeenten eenzijdig ruim € 600.000
bezuinigd), leidde de vermindering in inkoop tot desintegratiekosten voor de hele regio
en bleek het moeilijk om keuzes ruim voor aanvang van het kalenderjaar bekend te
maken. Dit zorgde voor de GGD voor bedrijfsmatige en financiële problemen.

Deze problemen leidden ertoe dat het beoogde maatwerk per gemeente onvoldoende
werd bereikt. Na uitvoerig overleg met de gemeenten – die eerder ook actief betrokken
waren via dialooggroepen bij de realisatie van het productenboek en het PKA-model –
werd geconcludeerd dat afscheid werd genomen van dit model als sturingsinstrument.
Voor de periode 2012 – 2015 is gewerkt met een dienstverleningspakket. Op hoofdlijnen
werden afspraken gemaakt die later – daar waar nodig – aangepast kon worden aan
specifieke wensen van de individuele gemeenten. Om gemeenten voldoende zicht te
geven in de dienstverlening zoals deze door de GGD is uitgevoerd, werd gewerkt met
zogenoemde halfjaarrapportages waarin voor iedere gemeente werd omschreven welke
diensten door de GGD zijn verricht. Daarnaast werden nieuwe overlegvormen ingesteld –
waaronder de ambtelijke werkgroep begroting en jaarrekening – om periodiek de
afstemming met de gemeenten op te zoeken en verbeteringen in de systematiek van
werken en de (presentatievormen van) documenten aan te brengen.



2.     Financiële ontwikkelingen sinds 2010

De begroting 2010 vormde de basis voor de opgelegde bezuiniging van 11% die, op basis
van een unanieme keuze, voor de periode 2012-2015 aan de GGD werd opgelegd
(scenario 2). De GGD is hierbij – op verzoek van de Zuid-Limburgse gemeenten – op
zoek gegaan naar maximale efficiency.

2.1    Kenmerken van scenario 2
In scenario 2 ligt de inhoudelijke focus op het realiseren van de ambities uit de
gezondheidsnota 2012 – 2015.



a. Generieke maatregelen                                                        - 400.000
b. Publieke gezondheid                                                            350.000
c. Jeugdgezondheidszorg                                                         - 800.000
d. Medische Milieukunde                                                           150.000
e. Infectieziektebestrijding                                                      300.000
Subtotaal                                                                     -€ 400.000
f. Huisvesting                                                                   -500.000
Totaal                                                                        -€ 900.000
Bezuinigingspercentage                                                              -11%
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>In financieel opzicht moest een taaktelling van structureel € 900.000 worden
gerealiseerd, waarbij forse taakstellingen en een investering in de inhoud hand in hand
gingen.

2.2     Realisatie van de bezuiniging
De GGD zal eind 2015 de gehele bezuinigingsopdracht volbracht hebben, inclusief de
bezuiniging op de huisvesting. De realisatie van scenario 2 heeft geresulteerd in nieuwe
visies en werkwijzen waarin een efficiënte manier van werken en een efficiënt ingerichte
organisatie zijn verwerkt. Door het gerichter inzetten van de beschikbare middelen
worden met dezelfde c.q. minder middelen betere resultaten behaald. Binnen de jeugd-
gezondheidszorg heeft bijvoorbeeld een verschuiving in taken plaatsgevonden tussen
jeugdarts en jeugdverpleegkundige, hetgeen heeft geleid tot een efficiëntere inzet van
middelen. Als gevolg van een intensievere samenwerking met andere regio’s in Zuid-
Nederland op het gebied van de tuberculosezorg hoeft de röntgenfaciliteit niet vervangen
te worden. Ook de samenwerking met de Universiteit Maastricht is versterkt. Studenten
voeren in opdracht van de GGD zogenoemde ‘klein maar fijn onderzoeken’ uit, waarbij
vragen van gemeenten op kundige wijze worden beantwoord.

Ook in de overhead heeft een verdere efficiencyslag plaatsgevonden. De overhead van
het concern is gedaald met 13,27 fte.

2.3    Financieringsstromen
De GGD Zuid Limburg is een organisatie met vele taakvelden en meerdere financierings-
stromen. Via de begroting van de GGD worden financiële middelen ter beschikking
gesteld voor de uitvoering van de wettelijke taken uit de Wet publieke gezondheid. Via
een bedrag per inwoner dragen de gemeenten bij aan de dienstverlening van de GGD.
Voor een aantal specifieke taken (waaronder taken op het gebied van hygiëne en
inspectie) kent de GGD een financiering op basis van tariefstelling. Voor de financiering
van de ambulancezorg krijgt de GGD middelen via de Nederlandse zorgautoriteit (Nza)
en ook rechtstreeks vanuit het rijk ontvangt de GGD gelden.

Naast het realiseren van een efficiëntere werkwijze is sinds 2010 in toenemende mate de
aandacht gevestigd op het binnenhalen van derde geldstromen, waarmee de financiële
basis is verbreed. Vanzelfsprekend is dit geen doel op zich. Bij iedere activiteit of project
wordt gespiegeld aan de uitgangspunten van het ingezette beleid.

Onderstaande figuur laat de verdeling zien tussen de verschillende financieringsstromen
in 2010 en 2013. De grafiek laat een duidelijke toename zien in de overige gelden (derde
geldstromen), terwijl de bijdragen van de Zuid-Limburgse gemeenten is afgenomen.
Hierbij moet opgemerkt worden dat de gemeentelijke bijdrage in deze grafiek zowel
betrekking heeft op de basis (inwonerbijdrage) als producten die zijn afgenomen op
tariefbasis.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Figuur 1: Financiering GGD Zuid Limburg



100%
                6.840.975                8.153.474
 90%
                3.483.595
 80%                                     3.797.350
 70%
 60%           16.973.363                16.870.089
 50%
 40%
 30%
 20%           12.662.740                11.970.407
 10%
  0%
                2010                    2013
                       Gemeenten      NZA    RIJK      Overigen


De figuur laat zien dat de bijdrage van de Zuid-Limburgse gemeenten in 2013 ongeveer
30% van de totale inkomsten van de GGD bedraagt. Wanneer de bijdrage van de
gemeenten wordt gerelateerd aan de taakvelden op het gebied van de publieke
gezondheid (en de acute zorg buiten beschouwing wordt gelaten) is dit ongeveer 60%.

Ook wanneer gekeken wordt naar de bijdragen van de Zuid-Limburgse gemeenten aan
het oorspronkelijke basispakket (wettelijke taken) is – conform verwachting – een
duidelijke daling zichtbaar (zie figuur 2).

Figuur 2: Bijdrage gemeenten oorspronkelijk basispakket

             Bijdrage gemeente oorspronkelijk
                        basispakket
 9.000.000
 8.900.000
 8.800.000
 8.700.000
 8.600.000
 8.500.000
 8.400.000
 8.300.000
 8.200.000
 8.100.000
 8.000.000
              2008     2009       2010      2011      2012     2013   2014

                            Bijdrage gemeente prijspeil 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>3.     Zuid-Limburg versus Nederland

De landelijke benchmark voor GGD’en is een goed instrument om de financiële bijdrage
van de Zuid-Limburgse gemeenten af te zetten tegen landelijke referentiecijfers.

Figuur 3: inwonerbijdrage 2013

                   Inwonerbijdrage 2013
 € 24,00
 € 22,00
 € 20,00
 € 18,00
 € 16,00
 € 14,00
 € 12,00
 € 10,00
  € 8,00
  € 6,00
  € 4,00
  € 2,00
  € 0,00

                 Referentiegroep   GGD ZL   Landelijk GGD



In Zuid-Limburg is de gemeentelijke bijdrage aan de GGD € 15,20 per inwoner. Het
landelijk gemiddelde bedraagt € 22,37. Vergeleken met de referentiegroep (dit zijn de
GGD’en die de JGZ 0-4 jarigen niet uitvoeren) is de gemiddelde bijdrage € 15,94.
Hetzelfde beeld is zichtbaar als in de landelijke benchmark gekeken wordt naar de
genormeerde inwonerbijdrage (GGD ZL € 7,48, landelijk € 8,00). Ondanks het feit dat de
GGD Zuid Limburg in verhouding een lage inwonerbijdrage kent, scoort de GGD Zuid
Limburg inhoudelijk op een aantal onderdelen bovengemiddeld. Zo zien we dat, vooral
door de inzet van derde geldstromen, de scores op het gebied van infectieziekten-
bestrijding – inclusief de curatieve seksuele gezondheid – bovengemiddeld zijn. Voor de
infectieziektebestrijding bepaalt de VISI norm het waakvlamniveau. In 2013 is de score
van de GGD Zuid Limburg 86,1%, terwijl de landelijke score 78,2% is. Het is overigens
een landelijk aandachtspunt dat de vereiste score van 100% niet wordt gehaald.

De consequenties van scenario 2 – waarbij middelen verschoven zijn tussen de
verschillende taakvelden van de GGD – zijn duidelijk zichtbaar. Op het gebied van de
medische milieukunde scoorde de GGD in 2013 al beter dan landelijk. Het waakvlam
niveau kende in Zuid-Limburg een score van 86,3%; landelijk is de score 77,0%. De
verwachting is dat de GGD in 2015 op de vereiste 100% zit. Ook de extra inzet op de
taakvelden gezondheidsbevordering, wijkgericht werken en monitoring op wijkniveau is
zichtbaar. Landelijk is het aantal fte voor gezondheidsbevordering per 100.000 inwoners
1,26 fte, in Zuid-Limburg is dit 1,63 fte.

De efficiënte bedrijfsvoering van de GGD is ook zichtbaar in de benchmark. Landelijk
bedraagt de bezetting op het gebied van personeelszaken 2,2% van het personeels-
bestand. Bij de GGD Zuid Limburg is dit 1,4%. De bezetting bij Finance & Control laat
eenzelfde beeld zien. De bezetting bij de GGD is 2,1% ten opzichte van 2,6% landelijk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Bij de benchmark moet worden opgemerkt dat de GGD Zuid Limburg is vergeleken met
GGD’en in Nederland die qua samenstelling vergelijkbaar zijn. De GGD kent naar verhou-
ding een lage financiële bijdrage per inwoner. Echter, zou deze bijdrage gecorrigeerd
worden voor de gezondheid in de regio (Zuid-Limburg is nog steeds de regio met de
meeste ongezondheid) en de daaruit voortvloeiende inhoudelijke opgave, dan zou het
verschil nog prominenter naar voren komen.



4.     Feitelijke kostenreductie en synergievoordelen

De bovenstaande ontwikkelingen zijn sinds de fusie vertaald in daadwerkelijke kosten-
reducties en synergievoordelen. Zonder meerkosten voor gemeenten zijn diverse thema’s
aangepakt én is in de afgelopen jaren een bezuiniging van 11% gerealiseerd. Hieronder
een opsomming van de belangrijkste thema’s die – naast de taakstelling van 11% - zijn
gerealiseerd in de afgelopen jaren.

Opschoning begrotingen voormalige GGD’en
Zoals al eerder in dit document aangegeven, is bij de fusie de begroting vastgesteld door
de begrotingen van de voormalige organisaties bij elkaar op te tellen. In deze begroting
zaten een aantal elementen die indirect een bezuiniging tot gevolg hadden. Zo bleken
voor de projecten geen reële opbrengsten begroot (€ 655.000), werd in de begrotingen
gerekend met normbedragen voor formatie en was geen rekening gehouden met
bovenschaligheid (€ 300.000).

Digitaal Dossier JGZ
Voor de implementatie van het Digitaal Dossier JGZ heeft de GGD via de Zuid-Limburgse
gemeenten het landelijk beschikbaar gestelde budget ontvangen. Deze gelden bleken
echter niet voldoende om de kosten van het DD JGZ te dekken. Deze extra kosten komen
structureel ten laste van het reguliere budget van de GGD (€ 50.000) en worden landelijk
niet gecompenseerd.

Centra voor Jeugd en Gezin
Vanaf 2012 werden in alle gemeenten Centra voor Jeugd en Gezin gerealiseerd. De
verschillende inzichten van de Zuid-Limburgse gemeenten over hoe deze centra invulling
moesten krijgen, heeft voor de GGD geresulteerd in een grote diversiteit in uitvoering en
in kosten. De decentralisatie van regionaal naar lokaal niveau had voor de GGD boven-
dien het effect van leegstand op de beide hoofdlocaties en leidde voor de GGD tot
dubbele huisvestingslasten (€ 250.000).

Transitiekosten reorganisatie
De reorganisatie als gevolg van de fusie betekende ook een nieuw functieboek en een
nieuw functiewaarderingstraject (FUWA). De FUWA leverde structurele extra kosten op
van € 350.000, die niet waren meegenomen in de begroting van 2006.

Als gevolg van het gekozen bezuinigingsscenario van 11% moest personeel afvloeien.
Om deze lasten te kunnen dragen is een transitiereserve gevormd. Hierbij is gekozen
voor een minimumvariant (€ 2.000.000) voor de compensatie van de looncomponenten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Alle overige kosten (o.a. outplacement en omscholing) zijn ten laste gebracht van het
reguliere budget. In het kader van de reorganisatie is met de vakbonden een sociaal plan
opgesteld, waarin een werkgarantie is afgesproken. Dit heeft geleid tot herplaatsing van
medewerkers met als gevolg een bovenschaligheid op diverse functies (€ 250.000). Dit
bedrag is een extra last bovenop de bovenschaligheid die reeds bij de fusie aanwezig was
(zie opschoning begrotingen voormalige GGD’en).

ICT
In 2012 bleek de ICT infrastructuur, mede door het achterblijven van investeringen voor
de fusie, sterk verouderd. Het up to date brengen van deze infrastructuur leidde op
concernniveau tot structu-
rele meerkosten van
€ 700.000.
                                          Kosten ICT per medewerker
                                €10.000
Referentiegegevens tonen         €8.000
aan dat – ondanks deze
                                 €6.000
forse investering – de ICT
kosten per medewerker in         €4.000
vergelijking tot andere          €2.000
organisaties nog laag zijn.
                                     €-

Contactmoment 14-jarigen              GGD ZL    Gemeenten    Zorg   NL Gemiddeld
In 2013/ 2014 is het
contactmoment 14-jarige ingevoerd (€ 440.000). Deze extra taak kon als gevolg van
herplaatsingen en reeds aanwezig gekwalificeerd personeel snel worden uitgevoerd.
Hierdoor waren de opstartkosten extreem laag.

SOA/Seksueel geweld
Vanuit het ministerie van VWS zijn (structureel) extra gelden ontvangen voor de
doorontwikkeling van SOA en Seksueel Geweld (€ 1.600.000). Hierdoor wordt de
slagkracht van de GGD bij een crisis op het gebied van infectieziekte vergroot. De GGD
beschikt op dat moment immers over extra geschoold personeel.



5.     Financiële positie van de GGD Zuid Limburg

De dalende lijn in de bijdrage aan de GGD Zuid Limburg is kenmerkend voor de
afgelopen jaren. Deze afname is enerzijds bereikt door reguliere bezuinigingen.
Daarnaast is dit mogelijk gemaakt door het verkrijgen van derde geldstromen en het
benutten van synergievoordelen met de andere taakvelden in het concern van de GGD.
Deze synergievoordelen zijn inmiddels maximaal benut. De derde geldstromen blijven
kansrijk, maar zijn qua volume kwetsbaar en blijven te allen tijde tijdelijke financierings-
bronnen. De bezuinigingsopgave heeft een grote druk gelegd op de exploitatie van de
GGD. Deze staat momenteel fors onder druk.

Kort na de opgelegde taakstelling van 11% door de Zuid-Limburgse gemeenten is de
GGD ook geconfronteerd met forse taakstellingen in de gelden die de GGD rechtstreeks
via de rijksoverheid / Nederlandse zorgautoriteit ontvangt. Hoewel deze extra bezuinigin-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>gen – in onder andere de ambulancezorg – veelal geen directe relatie hebben met de
door de gemeente gefinancierde taken, is de impact voor de GGD-organisatie groot. Er is
hierdoor voor de GGD in totaal immers sprake van een veel grotere financiële ombuiging
dan op basis van het toekomstscenario van de GGD werd verwacht. De gemeenten
kunnen, als eigenaar van de GGD, hier nauwelijks invloed op uitoefenen, terwijl er een
directe weerslag op de organisatie is. Daar komt bij dat de GGD een organisatie is
waarvan de kosten voor het overgrote deel bestaan uit vaste lasten (75% is personeel,
huisvesting). Bijsturen op korte termijn is hierdoor lastig, zeker omdat ook de
maatregelen op het terrein van efficiency maximaal zijn benut.

De ontwikkelingen in de afgelopen jaren hebben geleid tot een kwetsbare financiële
positie van de GGD. Ruimte in de exploitatie is er niet meer. Reeds geruime tijd is er
sprake van een selectieve vacaturestop en zijn opleidingsbudgetten geminimaliseerd.

5.1     Weerstandsvermogen GGD
Naast de exploitatie is ook de vermogenspositie van de GGD steeds verder onder druk
komen te staan. De algemene reserve, die bij de fusie is gevormd en 6% van de
gemeentelijke bijdrage bedroeg, is gedaald tot onder de 1% en bedraagt nu € 70.000.
Het weerstandsvermogen – dat net als de hoogte van de algemene reserve van belang is
voor de bepaling van de vermogenspositie en hiervoor een betere indicator is – is met
0,76 (jaarrekening 2013) onvoldoende. Een weerstandsvermogen tussen 1,0 en 1,4 is
nodig voor een kwalificatie ‘voldoende’. De Provincie Limburg heeft de GGD hier naar
aanleiding van de begroting 2015 per brief (14.10.2014) op gewezen. Zowel de
bestuurlijk Financiële Commissie als het Dagelijks Bestuur van de GGD zijn – in lijn met
de bevindingen van de Provincie Limburg – van mening dat deze kwetsbare financiële
positie van de GGD moet meewegen in de bepaling van het financieel kader voor de GGD
Zuid Limburg voor de periode 2016-2019.

Op de korte termijn kan het ontbreken van voldoende weerstandsvermogen negatieve
gevolgen hebben voor de Zuid-Limburgse gemeenten. Financiële tegenvallers kunnen
niet meer door de GGD zelf worden opgevangen en de gemeenten in Zuid-Limburg staan
wettelijk financieel garant voor de GGD. Het (per direct) korten van bijdragen (zowel
door het Rijk als de gemeenten) kunnen niet meer zonder directe (grote) negatieve
gevolgen voor de uitvoering worden opgevangen.

5.2    Risicomanagement
Al sinds de fusie is risicomanagement een belangrijk sturingsinstrument voor de GGD en
voor de Zuid-Limburgse gemeenten in de rol van eigenaar van de GGD. In de eerste
jaren na de fusie heeft dit onder andere geleid tot het afstoten van verliesgevende
commerciële taken zoals reizigersvaccinaties en logopedie.

In het voorjaar van 2013 – toen naar aanleiding van de jaardocumenten de financiële
kwetsbaarheid van de GGD expliciet zichtbaar werd – heeft de bestuurlijk Financiële
Commissie van de GGD extra aandacht gevraagd voor integraal risicomanagement.
Destijds werd geconcludeerd dat de grootste financiële risico’s wel in beeld zijn, maar dat
nog geen sprake is van integraal risicomanagement waarmee sturing op deze risico’s
mogelijk wordt. In 2013 heeft, als startpunt voor integraal risicomanagement, een risico-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>inventarisatie plaatsgevonden. De voornaamste risico’s – waarvan een aantal risico’s met
elkaar samenhangt – staan in onderstaande tabel weergegeven.

Tabel 1: Risico-inventarisatie GGD Zuid Limburg
Risicoveld                      Risico’s
Strategie & beleid              Stelselherzieningen
Personeel                       Transitie Landelijke Meldkamer
Middelen & bedrijfsvoering      Exploitatie
                                Weerstandsvermogen
                                Huisvesting backoffice GGD ZL
                                Huisvesting GGD bij CJG’s
Primaire processen              -
Besturing & financiering        Financiering ambulancezorg
                                Incidentele gelden (derde geldstromen)
                                Financiering opgeschaalde Publieke Gezondheid
Klanten & maatschappij          Demografische ontwikkeling

In nauwe samenspraak met de bestuurlijk Financiële Commissie is een prioritering
aangebracht. Het weerstandsvermogen, de financiering van de ambulancezorg, de
incidentele gelden en de transitie van de meldkamer krijgen de hoogste prioriteit.
Daarnaast wordt hard gewerkt aan het verder verfijnen van het interne controlesysteem
en een aanpak van integraal financieel risicomanagement.

Vanzelfsprekend vormt de kwetsbare financiële positie van de GGD een belangrijk
uitgangspunt bij de uitwerking van de toekomstscenario’s voor de komende jaren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                   Maart 2015
                          GGD EXTERN EXTRA   01




GGD
EXTERN
EXTRA


Raadsconferentie ‘Samen gezond op weg’
Een verkenning naar de rol van
de GGD in het sociale domein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>02 GGD EXTERN EXTRA




Samen gezond op weg
In samenwerking met de portefeuillehouders Volksgezondheid organiseerde de GGD Zuid Limburg op
19 januari 2015 een regionale raadsconferentie met de titel ‘Samen gezond op weg’. Het programma
stond in het teken van de (on)gezondheid van de inwoners van Zuid-Limburg en de rol van publieke
gezondheid in relatie tot het sociale domein. In deze speciale uitgave van GGD Extern blikken we
terug op een avond die verrassend en zeer dynamisch van start ging.

De aftrap: iedereen in beweging                                      te doen met de aanstekelijke danspassen. Het had iets weg van
De grote zaal van de Stadsschouwburg van Sittard-Geleen was          een flashmob. Iedereen klapte mee. Het enthousiasme en de
goed gevuld met een kleine 250 gasten van de GGD. Het liep tegen     energie van de dansers waren zo groot dat al snel de hele zaal
18.30 uur toen het licht langzaam doofde en het geroezemoes          overeind stond om mee te bewegen. Na tien minuten was het
verstomde. Even was het helemaal donker, waarna het toneel vol       wervelende optreden voorbij. De sfeer was inmiddels opperbest
in de schijnwerpers stond en de ruimte zich vulde met muziek. Het    en menigeen had het laatste nummer, Happy van Pharrell Williams,
was het startsein voor een grote groep kinderen en jongeren die op   nog in z’n hoofd. De dansers van Dance Centre Benito Deane uit
het podium waren verschenen om te gaan dansen. Vanuit de zaal        Brunssum hadden een mooie aftrap gegeven voor een avond die
sprongen nog meer jongeren op die in de gangpaden mee begonnen       in het teken stond van gezondheid, vitaliteit en participatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                                                          GGD EXTERN EXTRA 03


‘Samen invullen wat de GGD
voor gemeenten kan betekenen’
                                                   Frank Klaassen                                                     Bas van den Tillaar




Frank Klaassen, voorzitter directie GGD Zuid Limburg, heette de                                                             Dirk Ruwaard
aanwezigen welkom. Hij stelde dat we leven in een tijd van grote
veranderingen. Dat is zichtbaar in de hele maatschappij en op
allerlei terreinen. Denk aan de klimaatverandering, economische
discussies in de EU, veiligheidsvraagstukken rondom IS, de zoek-
tocht naar meer duurzaamheid, maar ook op het gebied van
gezondheid. “Vier jaar geleden ontmoetten wij elkaar bij de eerste
editie van deze raadsconferentie in de Rodahal in Kerkrade. Toen
al was duidelijk dat het noodzakelijk is om een nieuwe koers in te
zetten vanwege de vele veranderingen in de samenleving. En dat
heeft de GGD de afgelopen jaren ook gedaan”, vertelde Frank
Klaassen. “Daardoor kunnen we nu goed aansluiten bij de ontwik-
kelingen in het sociale domein. Want gezondheid is geen doel op
zich. Het is een voorwaarde om te kunnen meedoen in de maat-
schappij. Maar voor grote groepen in de maatschappij is dit nog
niet mogelijk. Vanavond zijn we bij elkaar om te verkennen wat wij
hier samen aan kunnen doen. Gemeenten, politiek, adviesorganen
en zorgpartners. Een gezonde samenleving vereist slimme              pakken, waarbij we een brug slaan naar het sociale domein.
samenwerking tussen partijen in de publieke gezondheid en het        Daarom staat dat sociale domein centraal in de workshops.”
sociale domein, want de realiteit is: meer taken met minder          Hij vertelde dat de GGD niet alleen tijdens de raadsconferentie de
budget. Wat kan de GGD voor gemeenten betekenen om zo veel           dialoog wil aangaan met partijen die betrokken zijn bij gezondheid,
mogelijk inwoners zo lang mogelijk en zo zelfstandig mogelijk te     zorg en welzijn, maar regelmatig met hen in gesprek wil gaan.
laten meedoen in de samenleving?” Aldus Frank Klaassen tijdens       Bijvoorbeeld over de enorme hoeveelheid data waarover de GGD
zijn welkomstwoord.                                                  beschikt en waar gemeenten (en andere partners) gebruik van
                                                                     kunnen maken. “Daar zal door de nieuwe verantwoordelijkheden
‘Ik hoop dat we de krachten opnieuw weten te bundelen’               behoefte aan zijn en samen met de Universiteit Maastricht kunnen
Pasklare antwoorden voor de rol van de publieke gezondheid in het    wij in die behoefte voorzien.”
sociale domein zijn er niet. Doel van de raadsconferentie was om
met elkaar in discussie te gaan over mogelijkheden en oplossingen.   Vanuit de Universiteit Maastricht gaf Dirk Ruwaard, hoogleraar
De opbrengsten van de workshops neemt de GGD mee bij de              Gezondheidszorgonderzoek, een presentatie over het belang van
voorbereiding op de beleidsperiode 2016 -2019. Volgens Bas van       kennis en een data infrastructuur. Hij deed de aanwezigen een
den Tillaar, burgemeester van Gulpen-Wittem en voorzitter van het    aanbod. “Het ontwikkelen van regionaal en lokaal beleid vereist
GGD-bestuur, is die aanpak bij de eerste raadsconferentie in 2011    toegang tot kennis en data. De Universiteit Maastricht kan als
heel doeltreffend gebleken. “Ik hoop dat we de krachten opnieuw      schakel fungeren naar de toegang tot landelijke kennis en data. De
weten te bundelen en de gezondheidsproblemen goed gaan aan-          universiteit wil regionale beleidsmakers graag ondersteunen hierbij.”
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>04 GGD EXTERN EXTRA




                                                                        Een nieuwe kijk op
                                                                        gezondheid in Zuid-Limburg


                                                                        Regionaal rapport
                                                                        Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014




rVTV bron van
informatie
voor gemeenten
Maria Jansen, hoogleraar populatiegericht gezondheidsbeleid Universiteit Maastricht, ging in haar

presentatie in op de gezondheid van de inwoners van Zuid-Limburg. Zij gaf in een aantal dia’s de belang-

rijkste bevindingen uit de regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning (rVTV) weer.

De rVTV is bedoeld voor de gemeenten in Zuid-Limburg en geeft informatie over gezondheid, jeugd,

ouderen, WMO, een veilige leefomgeving, mantelzorg en participatie. Ook brengt de rVTV de effecten

van beleid in beeld.

De GGD stelt niet alleen een rapport over Zuid-Limburg op, maar ook een lokaal rapport voor elk van de

18 gemeenten. Hierin worden voor de meeste gemeenten de cijfers op wijk- en kernniveau gegeven en

wordt een vergelijking gemaakt met Zuid-Limburg en Nederland. Tevens worden per gemeente trends

aangegeven. Met beide rapportages kunnen gemeenten zowel het regionale als lokale gezondheids-

beleid vormgeven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                                                                                    ele begeleiding aan
                                                                                                                                                                                                     Wijkverpleging duidelijke meerwaarde                           organiseren en groe
                                                                                                                                                                                                     Onder wijkverpleging wordt verstaan de verpleging en           In 2013 waren er 7.1
                                                                                                                                                                                                     verzorging bij mensen thuis. Tot nu toe (2013) worden          individuele begeleid
                                                                                                                                                                                                     verpleging en verzorging thuis bekostigd vanuit de             begeleiding in een g


                                                                                                                                                                                           GGD EXTERN EXTRA 05
                                                                                                                                                                                                     AWBZ. In Zuid-Limburg kregen, volgens de CIZ gege-             gemiddeld aantal m
                                                                                                                                                                                                     vens van januari 2013, 13.265 mensen persoonlijke              Nederland, wordt in
                                                                                                                                                                                                     verzorging en 4.180 mensen verpleegkundige zorg (106).         gebruik gemaakt va
                                                                                                                                                                                                     Verhoudingsgewijs krijgen in Zuid-Limburg veel meer            zo vaak van groepsb
                                                                                                                                                                                                     mensen verpleging en verzorging dan gemiddeld in               verklaringen zijn het
                                                                                                                                                                                                     Nederland (respectievelijk en 1,48 en 1,36 keer zoveel)        een beperking wone




Hoe (on)gezond is Zuid-Limburg?
                                                                                                                                                                                                     (figuur 5.7).                                                  de lage sociaal econ
                                                                                                                                                                                                     Naast de reguliere wijkverpleging is er de afgelopen
                                                                                                                                                                                                     jaren geïnvesteerd in extra ruimte voor de wijkverpleeg-       Veel hulp bij de huis
                                                                                                                                                                                                     kundige om taken uit te voeren buiten de formeel geïn-         In Zuid-Limburg krij
                                                                                                                                                                                                     diceerde taken. In Zuid-Limburg werd met deze werk-            huishouden dan gem
                                                                                                                                                                                                     wijze geëxperimenteerd in Parkstad en in Maastricht            zoveel). Dit was al h
                                                                                                                                                                                                     Heuvelland. Onderzoek wijst uit dat door deze werkwijze        huishouding over gin
                                                                                                                                                                                                     34% van de cliënten weer (meer) regie heeft over het           daarna niet verande


In de rVTV van 2014 valt een aantal bevindingen op:
                                                                                                                                                                                                     eigen leven. Voor 30% van de cliënten is de zorg (beter)
                                                                                                                                                                                                     georganiseerd en 30% is doorgeleid naar andere zorg of         Veel Zuid-Limburgse
                                                                                                                                                                                                     hulp. De mantelzorgers van 18% van de cliënten hebben          jaren getracht om d
                                                                                                                                                                                                     ondersteuning gekregen en bij 8% is de informele zorg          ten hebben bijvoorbe
                                                                                                                                                                                                     (meer) betrokken (107).                                        hulp in het huishoud
   Levensverwachting bij geboorte voor Zuid-Limburg en Nederland
                                                           praktijken in Zuidoost Nederland had in 2011 een                                                                                        Gebruikers      extramurale
                                                                                                                                                                                                    AWBZ begeleiding   is hoog        AWBZ zorg
                                                                                                              praktijkondersteuner, tegen 75% in heel Nederland. De                                 De overheid heeft het voornemen om de begeleiding uit
   De levensverwachting is in de loop der jaren toegenomen. We worden                                    ouderpraktijkondersteuners
                                                                                                                maar hierdoor zijnbegeleiden
                                                                                                                                       er ook steeds                                               per  10.000 inwoners
                                                                                                                                                veelal chronisch                                     deFiguur
                                                                                                                                                                                                         AWBZ in
                                                                                                                                                                                                               5.72015 naar de extramurale
                                                                                                                                                                                                                   Gebruikers  Wmo te verplaatsen.
                                                                                                                                                                                                                                           AWBZ zorgBegelei-          Figuur 5.8 Uitgave
   meer mensen met aandoeningen en chronische ziekten.                                                        zieke patiënten, waardoor zorg en geïndiceerde preven-                                 ding
                                                                                                                                                                                                        perwordt gegeven
                                                                                                                                                                                                            10.000       aan mensen die beperkt zelfred-
                                                                                                                                                                                                                   inwoners                                           per inwoner, binn
                                                                                                              tie nadrukkelijker aan elkaar verbonden worden (105).                                  zaam zijn en kent verschillende vormen, zoals individu-
                     Figuur 1.2 Levensverwachting bij geboorte voor Zuid-Limburg en Nederland
                  Figuur 2.3 Gezond eetgedrag van jongeren in                       Figuur 2.6 Sociale en commerciële beschikbaarheid                                                                ele begeleiding aan huis om het dagelijkse leven te
                  Zuid-Limburg (in %)                                                                     Wijkverpleging
                                                                                    van alcohol voor jongeren  in Zuid-Limburg duidelijke
                                                                                                                                    (in %) meerwaarde                                                organiseren en groepsbegeleiding zoals dagbesteding.
                                                                  4-jaarlijkse trend 2003-2012                                                                                                                                                         400
                                                                                                          Onder wijkverpleging wordt verstaan de verpleging en                                       In 2013 waren er 7.160 mensen in Zuid-Limburg die
                                                                                                                                   84
                                                                         90                               verzorging    bij mensen     thuis.
                                                                                                                                           90 Tot nu toe (2013) worden                               individuele begeleiding kregen en 6.270 mensen die
                                                                                                          verpleging en verzorging thuis bekostigd vanuit de                                         begeleiding in een groep kregen. Vergeleken met het
                                                                         80                                                                80                                                                                                          300
                                                                                                          AWBZ. In Zuid-Limburg    82    kregen,  volgens de CIZ gege-                               gemiddeld aantal mensen dat begeleiding krijgt in
                                                                         70                               vens van januari 2013, 13.265    70 mensen persoonlijke                                    Nederland, wordt in Zuid-Limburg 1,3 keer zo vaak
                                                                                                          verzorging en 4.180 80    mensen verpleegkundige zorg (106).                               gebruik gemaakt van individuele begeleiding en 1,7 keer




                                                                                                                                                      Leeftijd
                                                                         60                                                                60                                                                                                          200
                                                                                                          Verhoudingsgewijs krijgen in Zuid-Limburg veel meer                                        zo vaak van groepsbegeleiding (figuur 5.7). Mogelijke
                                                                         50                               mensen verpleging en verzorging  50      dan gemiddeld in                                  verklaringen zijn het gegeven dat er meer mensen met
                                                                                                                                   78
                                                                         40                               Nederland (respectievelijk 40     en 1,48 en 1,36 keer zoveel)                             een beperking wonen in Zuid-Limburg, de vergrijzing
                                                                                                                                                                                                                                                       100
                                                                                                                                                                                                                                                           en
                                                                                                          (figuur 5.7).                                                                              de lage sociaal economische status.
                                                                         30                                                                30
                                                                                                          Naast de reguliere wijkverpleging
                                                                                                                                   76               is er de afgelopen
                                                                         20                               jaren geïnvesteerd in extra20     ruimte voor de wijkverpleeg-                             Veel hulp bij de huishouding                           0
                                                                                                          kundige om taken uit     74
                                                                                                                                      te voeren buiten de formeel geïn-                              In Zuid-Limburg   krijgen mensen
                                                                                                                                                                                                         Begeleiding Begeleiding          meerPersoonlijke
                                                                                                                                                                                                                                  Verpleging   hulp in het              2007    2008
                                                                         10                                                                10
                             2003-2006                  2005-2008                   2007-2010             diceerde    taken. In Zuid-Limburg werd met deze werk-
                                                                                                              2009-2012                                                                                    groep     individueel     (VP)      verzorging
                                                                                                                                                                                                     huishouden dan gemiddeld in Nederland (1,7 keer
                                                                          0                                                                  0                                                             (BGG)        (BGI)                     (PV)
                                                                                                          wijze geëxperimenteerd in Parkstad           en in Maastricht                              zoveel). Dit was al het geval in 2007, toen de hulp in de
                    10-12Totaal Zuid-Limburg
                                   13-14         15-16 Mannen17-25
                                                                Zuid-limburg                  Sociaal
                                                                                     Vrouwen Zuid-limburg           Commercieel
                   jarigen        jarigen       jarigen Mannen
                                                            jarigen
                                                                                                          Heuvelland.    Onderzoek wijst uit dat door deze werkwijze                                 huishouding over ging naar de Wmo. Deze tendens is
                         Totaal Nederland                       Nederland            Vrouwenbeschikbaar
                                                                                              Nederland              beschikbaar
                                                                                                          34% van de cliënten weer (meer) regie heeft over het                                       daarnaZuid-Limburg
                                                                                                                                                                                                             niet veranderd (figuur 5.8).                                  Zuid-Limburg
                                                                                                                        Bron: CBS/RIVM                                                                      Nederland                                                      Nederland
                     Ontbijt 5x of meer per week                                                          eigen leven. Voor 30% van de cliënten is de zorg (beter)                                                                                Bron: CIZ, 2013
                                                                                          13-14 jarigen
                     Voldoet aan fruitnorm                                                                georganiseerd en 30% is doorgeleid naar andere zorg of                                     Veel Zuid-Limburgse gemeenten hebben de afgelopen
                                                                                          15-16 jarigen
                                                                                                          hulp. De mantelzorgers van 18% van de cliënten hebben                                      jaren getracht om deze uitgaven te beperken. Gemeen-
              voorTabel  1.1 Sterfte
                     Voldoet  aan groentenorm
   Trends                             voor een aantal belangrijke ziekten in Nederland en in Zuid-Limburg over
                    experimenteergedrag                         in Zuid-Limburg (in %) 2000de periode gekregen en bij 8% is de informele zorg
                  2009 - 2012 per 10.000 inwoners gestandaardiseerd naar de Nederlandse bevolking inondersteuning                                                                                    ten hebben bijvoorbeeld de indicaties van cliënten die
                                                                                                          (meer) betrokken (107).                                      90                            hulp in het huishouden ontvangen kritisch bekeken op
   Bij de jeugd zijn   er enkele GGD
                Bron: Jongerenmonitor positieve   ontwikkelingen.
                                        Zuid Limburg 2013         Zo zijn Bron:
                                                                          er minder      voortijdige
                                                                                              Nederland
                                                                                Jongerenmonitor             schoolverlaters.
                                                                                                GGD Zuid Limburg  Zuid-Limburg
                                                                                                                 2013           Ook is een
   dalende trend te zien in het aantal jongeren dat rookt of alcohol drinkt. Het is aannemelijk dat dit het gevolg                                                                                 Uitgaven (€) hulp in de huishouding
                    Totaal                                                                          68,9                 + 73,6
   is van het beleid in gemeenten. Dat beleid lijkt zijn vruchten af te werpen.                       Figuur 5.7 Gebruikers extramurale AWBZ zorg                                                  perFiguur
                                                                                                                                                                                                        inwoner,      binnen
                                                                                                                                                                                                             5.8 Uitgaven (€) hulpde
                                                                                                                                                                                                                                   in deWmo
                                                                                                                                                                                                                                         huishouding
                      Hart-en Vaatziekten (totaal)                                                                     per
                                                                                                                     19,2    10.000 inwoners
                                                                                                                                        + 22,0                                                         per inwoner, binnen de Wmo
                      • Coronaire hartziekten                                                                        5,1                      + 6,0
                   Figuur   2.4 en 2.5 Trends voor experimenteergedrag in Zuid-Limburg (in %)
                        - Acuut hartinfarct                                                                          3,3                      + 3,8
                      • Beroerte                                                                                     4,3                      + 4,8
                      • Overige hartziekten                                                                          6,1                      + 7,1
                                            13-14    jarigen                                           15-16     jarigen                                                                   400                                                             160
                        - Hartfalen                                                                                  3,1                      + 3,5              100
                      Kanker (totaal)                                                                                22,4                      22,4               90                                                                                       140
                      • Borstkanker (alleen vrouwen)                                                                  3,4                       3,2
                                                                                                                                                                  80                       300                                                             120
                      • Dikkedarm- en endeldarmkanker                                                                 2,6                       2,5
                      • Longkanker                                                                                    5,3                     + 5,8
                      • Prostaatkanker (alleen mannen)                                                                2,4                     - 2,2               70                                                                                       100

                      Ziekten van de ademhalingswegen                                                                 6,8                     + 7,5               60                       200                                                              80
                      Niet-natuurlijke doodsoorzaken                                                                  3,2                       3,2
                                                                                                                                                                  50                                                                                        60
                      • Ongevallen                                                                                    1,9                       1,9
                        - Vervoersongevallen                                                                          0,4                       0,3               40                       100                                                              40
                        - Accidentele val                                                                             1,2                       1,3
                      • Zelfdoding                                                                                    1,0                       1,0               30                                                                                        20
                      Overige doodsoorzaken
                                                                                                                                                                  20                         0                                                               0
                      • Infectieziekten                                                                               1,1                        1,2
                      • Dementie                                                                                      4,4Begeleiding       Begeleiding
                                                                                                                                                 4,5    Verpleging
                                                                                                                                                       10
                                                                                                                                                                            Persoonlijke                 2007    2008      2009   2010    2011    2012
                      • Diabetes mellitus                                                                             1,5 groep            individueel
                                                                                                                                                 1,3       (VP)              verzorging
                                                                                                                             (BGG)            (BGI)                             (PV)
                                                                                                                                                                   0
                         2005 significant hoger 2009
                      + Sterfte                                       2013
                                                  dan gemiddeld in Nederland               2005               2009                     2013
                      - Sterfte significant lager dan gemiddeld in Nederland                                                       Bron: RIVM/CBS
                                                                                                                              Zuid-Limburg                                                                  Zuid-Limburg
                                                                                                                              Nederland                                          Bron: CIZ, 2013            Nederland                                Bron: SGBO
                        Alcohol gedronken afg. 4 weken            Softdrugs gebruikt afg. 4 weken
                        Binge drinken afg. 4 weken                Harddrugs gebruikt afg. 4 weken
                        Rookt                                                                                                                                          17
                                                                                                            Bron: Jongerenmonitor GGD Zuid Limburg 2013
                                                                                                       90                                                                                          In Zuid-Limburg is de behoefte aan formele zorg
                                                                                                                                                                                                   en hulp bij het huishouden hoger dan gemiddeld
   Gezondheidsaspecten in relatie tot arbeidsparticipatie onder de volwassenen                                                                                                                     in Nederland.
      40
   (19-64 jaar) in Zuid-Limburg (in %)
   De cijfers laten zien dat participeren gezond is. Veel mensen zonder baan ervaren een minder goede mentale
   en fysieke gezondheid dan mensen die werken.
             Tabel 3.5 Gezondheidsaspecten in relatie tot arbeidsparticipatie onder volwassenen (19-64 jaar)
             in Zuid-Limburg (in %)

              Participatievorm                                                                                                         Gezondheidsaspecten


                                                              Ervaren              Mentale          Chronisch           Beperkingen              Eenzaamheid
                                                           gezondheid           gezondheid               ziek            (moeite met             (zeer) ernstig
                                                       zeer goed/goed          Goed (laag of                             één of meer
                                                                                geen risico)                            OECD items)

             Mensen met betaald werk                               84                    66                 56                         6                                6
             Mensen zonder betaald werk                            58                    43                 72                       26                                17



             Bron: Gezondheidsmonitor GGD Zuid Limburg 2012




             Gezondheidsproblemen en arbeidsparticipatie                                Om participatie te bevorderen zijn verschillende aangrij-
Genoemde    voorbeelden kunnen
         Gezondheidsproblemen      zijn slechts      een
                                           belemmerend   zijnkleine
                                                             voor    selectie.mogelijk.
                                                                    pingspunten    Veel meerEnerzijdsinformatie
                                                                                                      is het voorkomenen
                                                                                                                       van cijfers over Zuid-Limburg zijn te vinden in
         arbeidsparticipatie. Een verminderde arbeidsparticipatie   ziekten (preventie) en het verminderen van beperkingen
de regionale   Volksgezondheid              Toekomst         Verkenning.
         kan zich uiten in kort- of langdurend verzuim, arbeids-    of leren omgaan ermee. Anderzijds kan het bevorderen
             ongeschiktheid en werkloosheid. Als gevolg van de                          van de toegankelijkheid van de samenleving een stimu-
             vergrijzing is de verwachting dat in de toekomst een                       lans zijn om meer te gaan participeren. Daarom is het
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>06 GGD EXTERN EXTRA


De workshops:
discussies, tips en kritische vragen
Na het plenaire deel konden de deelnemers aan de conferentie twee workshops naar keuze volgen.
Hier volgt een samenvatting van de in totaal negen workshops.


  Workshop 1: In dialoog met de wijk
  De deelnemers aan deze workshop maakten nader kennis met
  het wijkprofiel. Dit is een instrument om de dialoog met burgers
  en zorgprofessionals in de wijk op een laagdrempelige manier
  aan te gaan en beleidsrelevante informatie op te halen.
  De deelnemers werd gevraagd wat zij belangrijk vinden voor
  de inhoud van een wijkprofiel. Naar voren kwam vooral dat
  het gesprek met burgers in de wijk het belangrijkst is, maar
  ook het leren kennen van een wijk. Hoe staat het bijvoorbeeld
  met de werkloosheid in een wijk, de financiële situatie van
  de bewoners of hun veiligheid? Daarnaast werd aangegeven dat
  regie en afstemming nodig zijn, bijvoorbeeld om beschikbare
  informatie aan elkaar te koppelen. Vervolgens moeten informa-      Workshop 2: Beleid is keuzes maken
  tie en cijfers vertaald worden naar de wijk. Wat betekenen ze      In deze workshop werd in de vorm van een spel nagedacht
  voor de wijkbewoners en moeilijk bereikbare groepen?               over de toekomst. Aan de hand van vier perspectieven werd
  Kortom: een wijkprofiel is niet zaligmakend. Het is slechts een    inzichtelijk welke gevolgen bepaalde keuzes hebben voor de
  middel en geen doel op zich.                                       gezondheid op de langere termijn. Wethouder Thomas Gelissen
                                                                     van Brunssum was gespreksleider in de workshop. Er werden
                                                                     beleidskeuzes voorgelegd waarover de deelnemers flink
                                                                     discussieerden. Vervolgens werd er gestemd waarbij de
                                                                     meerderheid van stemmen de keuze bepaalde. “Als je
                                                                     eenmaal een keuze hebt gemaakt, kun je niet meer terug.
                                                                     Dat is ook het nadeel van wethouder zijn. Je moet vaker
                                                                     keuzes maken zonder dat de uitkomst zeker is”, hield
                                                                     Gelissen de deelnemers voor. De groep bracht het er, mede
                                                                     door onderling overleg, goed vanaf: het doel in het spel werd
                                                                     gehaald. Wilt u het spel spelen, kijk dan op
                                                                     www.eengezondernederland.nl/Speel_Een_gezonder
                                                                     Nederland_in_2040




  Workshop 3: Een andere kijk op gezondheid
  Het nieuwe denken over gezondheid stond in deze workshop
  centraal. Wat houdt die nieuwe kijk op gezondheid in en waar
  komt deze nieuwe denkwijze uit voort? In kleine groepjes ver-
  telden de deelnemers wat henzelf in een moeilijke levensfase
  positief gestimuleerd had. Dat kwam vooral neer op het hebben
  van een netwerk van vrienden en familie, optimisme, structuur
  en geloof in eigen kunnen. Wethouder Bert Dauven van de
  gemeente Valkenburg aan de Geul, die als gespreksleider
  optrad, concludeerde dat gemeenten vanuit een integrale
  benadering veel beter in staat zijn om mensen te helpen bij hun
  problemen. Een positieve insteek is daarbij van groot belang.
  Dat vergt van gemeenten een omslag. Ze moeten anders naar
  vraagstukken en problemen kijken en de ambtelijke structuur en
  processen anders organiseren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                                                     GGD EXTERN EXTRA 07

Workshop 4: Meten is weten
Bij ‘meten is weten’ werden de deelnemers meegenomen naar
de wereld van onderzoek. Gezien de grote uitdagingen waar
gemeenten voor staan is het heel belangrijk dat een trefzeker en
degelijk onderbouwd gezondheidsbeleid wordt gevoerd. Kennis
vanuit onderzoek kan voor de gemeente van grote toegevoegde
waarde zijn. In de workshop werden de resultaten van een aantal
praktijkgerichte onderzoeken besproken. Dit leidde vervolgens
tot interessante discussies waarna weer nieuwe thema’s voor
onderzoek naar voren kwamen zoals: omgaan met zorgmijders,
eigen kracht, overlast binnen de gemeente, onderzoek naar
allochtonen, een verklaring voor de stijging van WMO-uitgaven
en natuurlijk de effecten van de decentralisaties. Kortom:
diverse onderwerpen om verder onderzoek naar te doen.




Workshop 5: Problemen bij jongeren
In deze workshop werden twee maatschappelijke problemen
rondom jongeren geschetst. Te weten: overgewicht en middelen-
gebruik. Beide problemen zijn al jaren speerpunten van de
overheid. De aandacht voor preventie en de genomen maat-
regelen werpen hun vruchten af. Er is een sterke daling
zichtbaar van middelengebruik onder jongeren. Het beeld wat
betreft overgewicht en obesitas is nog steeds somber. De
workshopdeelnemers werden uitgedaagd om mee te denken
over dit maatschappelijke probleem. Is het een taak van de         Workshop 6: Een veilig thuis
overheid om overgewicht te voorkomen of is dit een individu-       Bij het begin van deze workshop werd een gedicht over
ele verantwoordelijkheid?                                          huiselijk geweld voorgedragen. Zo werd direct helder waar
Reacties van de deelnemers: steek op verschillende niveaus         het over gaat als gesproken wordt over geweld in afhankelijk-
in en begin bij de ouders, breng hen kennis bij over een           heidsrelaties (GIA). Mirjam Clermonts, (toen nog) burgemees-
gezonde leefstijl en geef ouders tools om ‘nee’ te leren           ter van Onderbanken en workshopleider, nam de deelnemers
zeggen tegen hun kind. Vanuit de overheid zou de beschik-          mee in de nieuwe rol van gemeenten sinds 1 januari 2015
baarheid van ‘slecht voedsel’ beperkt moeten worden en/of          in de aanpak van GIA. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor
de accijns hierop zou verhoogd moeten worden. Gemeenten            de preventie, interventie en nazorg, de gemeenteraden voor
zouden deelname aan sport en ander gewenst gedrag                  het toezien op de uitvoering van de regiovisie en voor het
moeten belonen, zoals gezonde sport- of schoolkantines en          ambassadeurschap aanpak GIA.
een gezond traktatiebeleid op peuterspeelzalen en scholen.         De presentatie van landelijke en regionale cijfers gaf een indruk
                                                                   van de omvang van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Al direct
                                                                   kwamen er reacties uit de zaal, onder andere van iemand die
                                                                   zelf betrokken was bij een GIA-kwestie. Verder uitten deelne-
                                                                   mers hun zorgen over de effecten van de bezuiniging op de
                                                                   aanpak van GIA en over de samenwerking tussen ketenpart-
                                                                   ners, want sociale wijkteams zijn er nog niet overal.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>08 GGD EXTERN EXTRA


 Workshop 7: Meedoen niet voor iedereen vanzelfsprekend
 Wat is de relatie tussen laaggeletterdheid, gezondheidsvaar-
 digheden en maatschappelijk participeren? Dat was de vraag
 in deze workshop. En: Hoe staan opleiding, gezondheid en
 participatie met elkaar in verband? Aan de hand van beelden
 en cijfers werden de deelnemers meegenomen in de zoek-
 tocht naar antwoorden op deze vragen.
 De discussie leverde waardevolle aanknopingspunten op,
 zoals: laat de doelgroep meedenken over de aanpak van
 laaggeletterdheid; de overheid heeft een taak om brieven,
 formulieren en dergelijke begrijpelijk te formuleren; vroeg-
 signalering is van belang; heb er oog voor dat het vaak
 mensen betreft die meerdere problemen hebben.




                                                                  Workshop 8: U doet toch ook mee?
                                                                  In Zuid-Limburg maken meer mensen gebruik van zorg dan
                                                                  in de rest van Nederland. Dat is een van de uitkomsten in de
                                                                  rVTV. De deelnemers van deze workshop werden meegenomen
                                                                  in de veranderingen in de zorg. Wethouder Harry Leunessen
                                                                  van Landgraaf vroeg als workshopleider de deelnemers om
                                                                  concreet advies voor de beleidsmakers. Daarbij ging hij
                                                                  expliciet in op de rol van mantelzorgers in de samenleving.
                                                                  Anita Vermeer van de GGD schetste een actueel beeld van de
                                                                  mantelzorg. Duidelijk is dat mantelzorgers niet voor die rol
                                                                  kiezen. Vaak combineren ze mantelzorg met werk en zorg
                                                                  voor kinderen en ligt overbelasting op de loer. In de workshop
                                                                  ging het om de vraag hoe de gemeente mantelzorgers in
                                                                  beeld kan krijgen en kan ondersteunen. Dat leverde de
                                                                  wethouder meteen enkele tips op. Hij kreeg onder meer het
                                                                  advies om samen te werken met huisartsen, omdat die
                                                                  waarschijnlijk meer zicht hebben op mantelzorgers. Ook werd
                                                                  aangegeven om jeugd al vroeg te informeren over mantelzorg
                                                                  zodat op jonge leeftijd bewustwording ontstaat om naar een
                                                                  ander te kijken en te helpen.




 Workshop 9. Zuid-Limburg krijgt er een nieuwe taal bij
 Het doel van deze workshop was om de aanwezigen inzicht
 te geven in de zelfredzaamheidmatrix (ZRM) en met elkaar te
 discussiëren over de manier waarop dit instrument gemeenten
 kan ondersteunen bij het maken van beleid. Uit de beide rondes
 kwamen veel vragen naar voren, zoals: zijn de gegevens die de
 ZRM oplevert ook te gebruiken in een wijkprofiel? Wie heeft er
 zicht op wie de ZRM gebruikt en op welke manier? Er waren ook
 kritische vragen: Is de ZRM van meerwaarde voor de burger of
 is het een middel om te bezuinigen? Aan het eind van de work-
 shop werd de conclusie getrokken dat de invoering van de ZRM
 in gemeenten en instellingen in heel Zuid-Limburg over het
 algemeen als nuttig wordt gezien. De meerwaarde van het
 gebruik op grote schaal werd bevestigd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                                               GGD EXTERN EXTRA 09


Kansen om samenwerking
beter te organiseren
Na afloop van de workshops vatte Frank Klaassen de indrukken van de raadsconferentie samen:
• De wijk is ‘the place to be’. Ondersteuning, o.a. van de GGD, moet plaatsvinden dicht bij de burger. In de wijk, in de buurt, op scholen.
• Doen we de goede dingen en doen we de dingen goed? Onderzoek en monitoring zijn nodig om daar achter te komen.
• Gezondheid is een belangrijk thema in het sociale domein. De komende tijd moet de nadruk liggen op wat de GGD concreet voor
  gemeenten kan betekenen.
• Preventie loont. Het levert gezondheidswinst op, maar ook financiële winst.
• Gemeenten, zorgaanbieders, maatschappelijke instellingen, scholen en burgers moeten samenwerken. Als gelijkwaardige partners,
  in partnerschappen of allianties.
• De ontwikkelingen in het sociale domein bieden kansen om de samenwerking beter te organiseren.




Reacties van deelnemers:
        “Ik vond het erg fijn om met raadsleden en                          “De transformatie van het sociale domein biedt extra
    commissieleden te praten over het wijkprofiel en te                        kansen om samen invulling te geven aan publiek
          horen dat het aansluit bij hun behoeften.                         gezondheidsbeleid. De raadsconferentie was daarbij
     In mijn werk praat ik gewoonlijk met collega’s en                      een belangrijk moment. Het welbevinden van mensen
  andere professionals hierover en dat is toch anders....”                  komt steeds centraler te staan. Samen met inwoners
             Sander van Kuijk, workshopleider                                en andere partijen aan de slag in wijken en dorpen.
         ‘in dialoog met de wijk’ en onderzoeker                               Werken vanuit de wensen en mogelijkheden die
                  bij de GGD Zuid Limburg                                        mensen zelf zien en ervaren. De GGD kan de
                                                                                gemeenten in Zuid-Limburg met inhoudelijke en
                                                                              procesmatige deskundigheid hierbij prima onder-
                                                                             steunen. Ik heb dit als voormalig wethouder van de
         “Je moet vaker keuzes maken zonder dat                               gemeente Vaals mogen ervaren en hierbij mooie
                  de uitkomst zeker is.”                                      resultaten gezien. Samen de schouders er onder
                    Thomas Gelissen,                                            zetten en kracht geven aan de transformatie.”
             wethouder gemeente Brunssum.                                         Jean Vroemen, raadslid gemeente Vaals



    “Voor mij was het een zinnige bijeenkomst, ik zie                            “Als commissielid kan ik de informatie goed
     dit als de start van een nieuwe beleidsperiode.                              gebruiken bij het voorbereidend werk om
         Belangrijk vind ik dat alle partijen hierbij                               tot een advies aan de raad te komen.”
                  worden meegenomen.”                                                     Lid raadsadviescommissie
            Herman Reiters, beleidsambtenaar
         volksgezondheid, gemeente Maastricht.
                                                                             “Ik vond het goed om met de leden van de raad en
                                                                            adviesraden van de gemeenten en met de vertegen-
                                                                            woordigers van de netwerkpartners in Zuid-Limburg,
        “Ik vond het een informatieve bijeenkomst.                              die betrokken zijn bij de gezondheid van onze
         Ik denk dat met name de informatie over                               burgers, in een positieve sfeer de start van een
        de sociaal domein onderwerpen voor veel                                      nieuwe beleidsperiode te markeren.”
        raadsleden tot bewustwording zal leiden.”                                  Jacco Den Hartog, beleidsmedewerker
                Lid raadsadviescommissie                                                     gemeente Landgraaf
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>010GGD EXTERN EXTRA
10



Het vervolgtraject




2015 is het laatste jaar van de beleidsperiode 2012 - 2015. De GGD heeft in deze periode het scenario

uitgevoerd dat gemeenten medio 2011 kozen. In 2016 start een nieuwe beleidsperiode. Opnieuw zal de

GGD de gemeenten een aantal toekomstscenario’s voorleggen. De gesprekken hierover met bestuurders

en ambtenaren zijn najaar 2014 gestart. Ook de opbrengsten van de raadsconferentie neemt de

GGD mee bij het opstellen van scenario’s voor de beleidsperiode 2016 - 2019. Voorjaar 2015 legt de

GGD deze scenario’s voor een zienswijze voor aan de gemeenten, waarna het bestuur medio 2015 een

besluit zal nemen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                             GGD EXTERN EXTRA 11



        De GGD houdt graag contact
        Wat de GGD betreft blijft het niet bij de raadsconferentie om                                                            Contact
        met gemeenten, politiek, adviesorganen en zorgpartners van                                                               U kunt ons bellen: secretariaat afdeling Kennis & Innovatie
        gedachten te wisselen over de manier waarop we samen de                                                                  046 - 850 55 19 of mailen:
        inwoners van Zuid-Limburg kunnen helpen om gezond en                                                                     • voor de regio Parkstad: Evelyne.Linssen@ggdzl.nl
        zelfredzaam te blijven. GGD-medewerkers gaan graag met u                                                                 • voor de regio Heuvelland: Dorien.Hodiamont@ggdzl.nl
        in gesprek over bijvoorbeeld het lokale rapport of specifieke                                                            • voor de regio Maastricht: Anita.Vermeer@ggdzl.nl
        vragen in een gemeente. Dat kan individueel, maar bijvoorbeeld                                                           • voor de regio Westelijke Mijnstreek: Lea.Janssen@ggdzl.nl
        ook in een raads- of commissievergadering.
                                                                                                                                 Meer informatie
                                                                                                                                 www.ggdzl.nl/gemeenten
                                                                                                                                 regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning
                                                                                                                                 samenvatting regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning
                                                                                                                                 samenvatting lokale rapporten




Een nieuwe kijk op gezondheid in           Een nieuwe kijk op gezondheid in           Een nieuwe kijk op gezondheid in            Een nieuwe kijk op gezondheid in            Een nieuwe kijk op gezondheid in           Een nieuwe kijk op gezondheid in
Beek                                       Brunssum                                   Eijsden-Margraten                           Gulpen-Wittem                               Heerlen                                    Kerkrade


Lokaal rapport                             Lokaal rapport                             Lokaal rapport                              Lokaal rapport                              Lokaal rapport                             Lokaal rapport
Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014   Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014   Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014    Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014    Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014   Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014




Een nieuwe kijk op gezondheid in           Een nieuwe kijk op gezondheid in           Een nieuwe kijk op gezondheid in            Een nieuwe kijk op gezondheid in            Een nieuwe kijk op gezondheid in           Een nieuwe kijk op gezondheid in
Landgraaf                                  Maastricht                                 Meerssen                                    Nuth                                        Onderbanken                                Schinnen


Lokaal rapport                             Lokaal rapport                             Lokaal rapport                              Lokaal rapport                              Lokaal rapport                             Lokaal rapport
Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014   Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014   Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014    Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014    Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014   Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014




Een nieuwe kijk op gezondheid in           Een nieuwe kijk op gezondheid in           Een nieuwe kijk op gezondheid in            Een nieuwe kijk op gezondheid in            Een nieuwe kijk op gezondheid in           Een nieuwe kijk op gezondheid in
Simpelveld                                 Sittard-Geleen                             Stein                                       Vaals                                       Valkenburg aan de Geul                     Voerendaal


Lokaal rapport                             Lokaal rapport                             Lokaal rapport                              Lokaal rapport                              Lokaal rapport                             Lokaal rapport
Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014   Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014   Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014    Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014    Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014   Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>De GGD is een onderdeel van de Zuid-Limburgse gemeenten. Gemeenten hebben
de taak om de lokale publieke belangen op het gebied van volksgezondheid te
behartigen. Gemeenten bepalen het gezondheidsbeleid en voeren de totale re-
gie op de lokale uitvoeringsprogramma’s. De GGD adviseert gemeenten hierbij,
levert data en kennis, verbindt partijen en is aanjager van processen die moeten
leiden tot een betere gezondheid van de Zuid-Limburgers.




Agenda
Bekijk voor een actueel overzicht van activiteiten van
de GGD Zuid Limburg de agenda op www.ggdzl.nl



Colofon
GGD Extern is een uitgave van de Geneeskundige
Gezondheidsdienst (GGD) Zuid Limburg en is bedoeld
voor u als relatie van de GGD Zuid Limburg.
Suggesties en opmerkingen zijn welkom (T 046 850 55 19).


Geneeskundige Gezondheidsdienst (GGD) Zuid Limburg
Postbus 2022, 6160 HA Geleen
T 046 850 66 66, F 046 850 66 67
info@ggdzl.nl www.ggdzl.nl


GGD Extern EXTRA: maart 2015
Eindredactie: Directie- en bestuursbureau GGD Zuid Limburg
Vormgeving: Margret Reijnders | Creatieve Communicatie
Teksten: Els Steegmans, Estella Kuppens en Lea Janssen




GGD EXTERN EXTRA
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Bijlage 7 Effecten scenario’s op begroting en weerstandsvermogen


Deze bijlage geeft inzicht in de financiële effecten van de beschreven scenario’s. Alvorens
in te gaan op de inhoud worden – ter voorkoming van misverstanden – eerst de
belangrijkste begrippen nader toegelicht.



1        Begrippen

Eenduidige en transparantie definities van belang voor een duidelijk inzicht in de
financiële effecten van de scenario’s. Hieronder worden de belangrijkste financiële
begrippen en afspraken weergegeven zoals deze door de GGD Zuid Limburg worden
gehanteerd.



1.2      Begrippen en afspraken samenhangend met weerstandvermogen

Weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen geeft aan hoe solide de financiële positie van de organisatie is.
Het weerstandsvermogen wordt bepaald door de weerstandscapaciteit af te zetten tegen
de omvang van de risico’s. Voor de bepaling van het weerstandsvermogen kan
onderstaande formule worden gebruikt:

                               Weerstandscapaciteit
 Weerstandsvermogen =
                                     Risico’s

In onderstaande tabel is de waardering van het weerstandsvermogen aangegeven.

Tabel 1: Waardering weerstandsvermogen
 Weerstandsvermogen                         Betekenis
 > 2,0                                      Uitstekend
 1,4 – 2,0                                  Ruim voldoende
 1,0 – 1,4                                  Voldoende
 0,8 – 1,0                                  Matig
 0,6 – 0,8                                  Onvoldoende
 < 0,6                                      Ruim onvoldoende

Op basis van de gemeenschappelijke regeling van de GGD zijn de gemeenten financieel
verantwoordelijk voor de GGD. Om een goede financiële sturing door gemeenten
mogelijk te maken is als zelfstandig orgaan met een eigen verantwoordelijkheid is het
belangrijk om voldoende weerstandvermogen te vormen.

In het Algemeen Bestuur van 04.12.2006 (GGD Bestuur) is besloten dat de algemene
reserve maximaal 6% van de begrote inwonerbijdrage mag bedragen. Ondanks het feit
dat vanuit bedrijfseconomisch oogpunt dit een hoger percentage moet zijn, is het
Algemeen Bestuur van mening dat door de garantstelling door de deelnemende
gemeenten een algemene reserve van 6% voldoende is. Uitzondering hierop is de GHOR
die een plafond van 12% kent. Alle bedrijfsonderdelen van de GGD blijven onder het

                                                                                          1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>gestelde plafond. De algemene reserve van de GGD bedraagt momenteel een ½%,
hetgeen een extra risico betekent voor de deelnemende gemeenten.

Risico’s
Risico’s die van belang zijn bij de bepaling van het weerstandsvermogen zijn de risico’s
waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn
voor de financiële positie van de organisatie. Een risico is de kans dat een gebeurtenis
optreedt, met een (negatief) gevolg voor de betrokkene. De omvang van een risico kan
worden geschat door de kans dat een bepaalde gebeurtenis zich voordoet te vermenig-
vuldigen met het gevolg (€) van deze gebeurtenis.

Als basis voor de risico inventarisatie is tevens gebruik gemaakt van de terugblik 2006-
2014 (in financieel perspectief), die in het Algemeen Bestuur van 11 februari 2015 is
besproken. Hierbij heeft het Algemeen Bestuur het geschetste beeld bevestigd.
Op basis van de risico-inventarisatie in 2013 is, samen met de Financiële Commissie, een
prioritering aangebracht.

Weerstandscapaciteit
De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover de
organisatie beschikt om deze niet begrote kosten op te kunnen vangen. Het gaat hierbij
bijvoorbeeld om de algemene reserve, de (vrij aanwendbare) bestemmingsreserves, de
stille reserves (indien aanwezig en kwantificeerbaar) en de ruimte in de begroting.
De weerstandscapaciteit betreft de middelen en mogelijkheden die de organisatie
beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. De weerstandscapaciteit is
opgebouwd uit de volgende onderdelen:
 Reserves
 Ruimte op de begroting
 Onbenutte belastingcapaciteit
 Langlopende voorzieningen.



1.2    Overige financiële begrippen en afspraken

Indexering
Indexering is het aanpassen van inkomens of uitkeringen aan de inflatie zodat de
(gemiddelde) koopkracht gelijk blijft. De inflatie wordt onder andere afgemeten aan de
consumentenprijsindex (CPI). Dit is een gewogen gemiddelde prijsindexcijfer van het
gemiddelde huishouden. Als gevolg van de indexering stijgen de kosten zelfs bij gelijk-
blijvend beleid (en volume). Met ander woorden alles wordt duurder.

De afspraken ten aanzien van de jaarlijkse indexering zijn vastgelegd in het AB van 9 juli
2009 en betreffen de volgende elementen:
 Bij het opstellen van de begroting wordt gebruik gemaakt van indexcijfers van het
   Centraal Planbureau. Aangezien de begroting voor 1 april van het voorafgaande jaar
   gereed dient te zijn, kan geen gebruik worden gemaakt van de index percentages
   conform de mei-circulaire van het gemeentefonds. De percentages van deze circulaire
   zijn overigens ook gebaseerd op de gegevens van het Centraal Planbureau.
 Van de indexpercentages voor loon en materieel wordt een gemiddelde index
   berekend op basis waarvan de opbrengsten (inclusief gemeentelijke bijdrage) zal


                                                                                           2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>    worden geïndexeerd. Dit gemiddelde is afhankelijk van de verhouding tussen de
    loonkosten en de materiële kosten.
   Bij de jaarrekening vindt een herrekening op basis van de daadwerkelijke index
    plaats. Op deze wijze wordt voorkomen dat een aan de voorkant te hoog of te laag
    ingeschatte index tot mutaties in de algemene reserve zal leiden.

Om te voorkomen dat er grote verschillen bij herrekening ontstaan, is in de begroting
2013 (op advies van de Financiële Commissie) aangegeven dat bij significante
afwijkingen in de index (meer dan € 0,10 per inwoner) de begroting zal worden
bijgesteld.

Financiële taakstelling/bezuiniging
Een financiële taakstelling of een bezuiniging betekent een korting op de inkomsten.
Hiermee is nog niet bepaald op welke wijze de vermindering van de inkomsten in de
begroting zal worden verwerkt. In principe zijn hiervoor drie mogelijkheden:
 Verhoging van de overige inkomsten
 Generieke verlaging van de kosten
   Verlaging van de kosten door verlaging volume ten koste van de inhoud

Aandachtspunt hierbij is dat een taakstelling lost staat van de indexering. Gesteld kan
worden dat het niet toekennen van de index op de inkomstenkant gelijk is aan een
bezuiniging ter hoogte van de index. Immers bij gelijk blijvend beleid zullen de kosten
stijgen terwijl de inkomsten gelijk blijven.

Transitiekosten
Conform de vorige scenario’s zijn transitiekosten (ook wel frictiekosten of desintegratie-
kosten genoemd) achterblijvende kosten voor medewerkers. Dit zijn kosten zoals
wachtgeld, loopbaanbegeleiding etc. Hierbij is geen rekening gehouden met kosten die
ontstaan doordat de basis voor de verdeling van de kosten wijzigt. Dit betreft kosten van
overhead die worden doorbelast naar de producten. Een goed voorbeeld hiervan zijn de
huisvestingskosten. Als de panden eigendom zijn, zullen de vaste kosten van het pand
over minder medewerkers moeten worden omgeslagen.
Voor de berekening van de transitiekosten is uitgegaan van de normaliter gehanteerde
normen zoals duur wachtgeld, duur re-integratie en kosten gepaarde gaande met de
loopbaanbegeleiding.



2      Effecten scenario’s

In dit hoofdstuk worden financiële effecten van de scenario’s op de begroting en het
weerstandsvermogen weergegeven.




                                                                                          3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>2.1    Scenario 1 Afbouwen

2.1.1 Meerjarenbegroting 2016-2019
                              Begroting      Begroting      Begroting       Begroting
                                  2016           2017           2018            2019
Opbrengsten
Bijdragen gemeenten          14.019.765     14.041.931      14.060.578     14.075.578
Inkomsten uit centrum
                                       -               -              -               -
gemeenten
Eenmalige storting
                              3.700.000                -              -               -
transitiereserve
Bijdrage Rijk/Provincies      3.491.179      3.552.275       3.614.440      3.677.693
Inkomsten NZA                16.000.000     16.280.000      16.564.900     16.854.786
Overige bijdrage              3.833.500      3.900.586       3.968.846      4.038.301
Vrijval reserve                  74.000              -               -              -
Vrijval RAK                     495.500              -               -              -
Totaal opbrengsten          41.613.944     37.774.792      38.208.764     38.646.358
Exploitatiekosten
Personeelskosten             27.852.181     27.612.243      27.868.371     28.125.007
Huisvestingskosten            2.745.000      2.793.038       2.841.916      2.891.650
Beheers-en adm.kosten         3.666.163      3.730.321       3.795.602      3.862.025
Automatisering                1.870.000      1.902.725       1.936.023      1.969.903
Medische middelen             1.226.000      1.247.455       1.269.285      1.291.497
Uitvoering van derden           166.000        168.905         171.861        174.869
Kosten veiligheidsregio         179.000        182.133         185.320        188.563
Kosten verbindingen             155.000        157.713         160.473        163.281
Communicatiemiddelen             35.000         35.613          36.236         36.870
Dotatie reserve                  19.600              -               -              -
Dotatie transitiereserve      3.700.000
Taakstelling                          -         -55.354        -56.323         -57.307
Totaal
                            41.613.944     37.774.792      38.208.764     38.646.358
exploitatiekosten


Exploitatiesaldo                       -               -              -               -

Toelichting meerjarenbegroting
Bij de opstelling van de meerjarenbegroting zijn de volgende uitgangspunten
gehanteerd:
 De gemiddelde index voor 2016 bedraagt 1,43%. Voor de jaren 2017 tot en met
    2019 is een jaarlijkse index van 1,75% gehanteerd.
 De bijdrage gemeenten in de meerjarenbegroting heeft betrekking op de
    inwonerbijdrage en de afname van gemeente op basis van volume maal tarief.
 De bezuiniging heeft alleen betrekking op de gemeentelijke inwonerbijdrage.
 De bijdrage aan Veilig Thuis blijft buiten de bezuinigingen (voorheen Huiselijk
    Geweld).

De bezuiniging van € 800.000 op basis van dit scenario bedraagt geïndexeerd in 2015




                                                                                      4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>€ 856.000. Dit bedrag is over de 4 jaar gelijk verdeeld en geïndexeerd. Om de
transitiekosten te kunnen dragen, wordt een reserve gevormd van € 3.700.000. Deze
kosten komen voor rekening van de Zuid-Limburgse gemeenten

Gemeentelijke inwonerbijdrage
                                2015         2016         2017         2018        2019
Inwonerbijdrage ex HG       9.287.782   9.287.782    9.201.255    9.139.097    9.071.944
index                                     132.815      161.022      159.934      158.759
Basis                       9.287.782   9.420.597    9.362.277    9.299.031    9.230.703
Bezuiniging € 856.000 =
€ 216.250 per jaar                        219.342      223.180      227.086      231.060
Inwonerbijdrage             9.287.782 9.201.255 9.139.097 9.071.944 8.999.643

Bij Huiselijk Geweld (HG)     159.274

Inwonerbijdrage 2015        9.447.056


Weerstandsvermogen
Zoals reeds in de inleiding aangegeven wordt het weerstandsvermogen bepaald door de
weerstandscapaciteit en de risico’s van een organisatie. In scenario 1 verslechtert de
weerstandscapaciteit, omdat in de reserve positie van de GGD geen verandering
optreedt. Daarnaast legt dit scenario – vanwege de taakstelling – een extra druk op de
exploitatie. Weliswaar wordt voor de transitiekosten een reserve gevormd; met de
herverdeeleffecten van de vaste overheadkosten is geen extra rekening gehouden
(schaalvoordelen verdwijnen).

Naast het feit dat de weerstandscapaciteit verslechtert nemen ook de risico’s toe,
waarmee het weerstandsvermogen verder verslechtert. De kans dat gemeenten worden
geconfronteerd met een extra bijdrage (gemeenten staan immers financieel garant voor
de GGD) is in dit scenario reëel. Door de toename van risico’s bij de GGD, nemen indirect
ook de risico’s voor de gemeenten toe. Gemeenten zullen deze risico’s individueel
moeten inschatten en op basis hiervan maatregelen treffen.




                                                                                         5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>2.2    Scenario 2 Stilstand

Meerjarenbegroting 2016-2019
                               Begroting       Begroting       Begroting       Begroting
                                   2016            2017            2018            2019
Opbrengsten
Bijdragen gemeenten           14.239.107      14.488.291      14.741.836      14.999.818
Inkomsten uit centrum
                                         -               -               -               -
gemeenten
Bijdrage Rijk/Provincies       3.491.179       3.552.275       3.614.440       3.677.693
Inkomsten NZA                 16.000.000      16.280.000      16.564.900      16.854.786
Overige bijdrage               3.833.500       3.900.586       3.968.846       4.038.301
Vrijval reserve                   74.000               -               -               -
Vrijval RAK                      495.500               -               -               -
Totaal opbrengsten            38.133.286     38.221.152      38.890.022      39.570.598
Exploitatiekosten
Personeelskosten              28.071.523      28.058.603      28.549.629      29.049.248
Huisvestingskosten             2.745.000       2.793.038       2.841.916       2.891.650
Beheers-en adm.kosten          3.666.163       3.730.321       3.795.602       3.862.025
Automatisering                 1.870.000       1.902.725       1.936.023       1.969.903
Medische middelen              1.226.000       1.247.455       1.269.285       1.291.497
Uitvoering van derden            166.000         168.905         171.861         174.869
Kosten veiligheidsregio          179.000         182.133         185.320         188.563
Kosten verbindingen              155.000         157.713         160.473         163.281
Communicatiemiddelen              35.000          35.613          36.236          36.870
Dotatie reserve                    19.600                -               -               -
Taakstelling                             -        -55.354         -56.323         -57.308
Totaal
                              38.133.286     38.221.152      38.890.022      39.570.598
exploitatiekosten


Exploitatiesaldo
                                         -               -               -               -

Toelichting meerjarenbegroting
Bij de opstelling van de meerjarenbegroting zijn de volgende uitgangspunten
gehanteerd:
 De gemiddelde index voor 2016 bedraagt 1,43%. Voor de jaren 2017 tot en met
    2019 is een jaarlijkse index van 1,75% gehanteerd.
 De bijdrage gemeenten in de meerjarenbegroting heeft betrekking op de
    inwonerbijdrage en de afname van gemeente op basis van volume maal tarief.
 De bijdrage aan Veilig Thuis blijft buiten de scenario discussie (voorheen Huiselijk
    Geweld).

De cijfers van deze begroting zijn gelijk aan de pro forma begroting.

Weerstandsvermogen
De weerstandscapaciteit wijzigt in dit scenario niet. Het scenario gaat uit van
consolidatie. Het huidige beleid wordt daarmee gehandhaafd waarmee de ontwikkeling


                                                                                         6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>van de organisatie tot stilstand komt. Er wordt niet of nauwelijks meer ingespeeld op
(landelijke) ontwikkelen. Hierdoor worden de financiële risico’s voor de GGD groter in
plaats van kleiner.

Evenals bij scenario 1 is ook in dit scenario sprake van een verdere druk – als gevolg van
toenemende risico’s – op het weerstandsvermogen van de GGD. De kans dat gemeenten
worden geconfronteerd met een extra bijdrage is in dit scenario reëel. Het niet inspelen
op landelijke ontwikkelingen betekent – net als bij scenario 1 – dat gemeenten
individueel moeten bepalen welk risico ze hierdoor lopen en welke maatregelen zij
hiervoor noodzakelijk achten.




                                                                                         7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>2.3    Scenario 3 Gefaseerd doorontwikkelen

Meerjarenbegroting 2016-2019
                               Begroting       Begroting       Begroting       Begroting
                                   2016            2017            2018            2019
Opbrengsten
Bijdragen gemeenten           14.239.107      14.488.291      14.741.836      14.999.818
Inkomsten uit centrum
                                         -               -               -               -
gemeenten
Bijdrage Rijk/Provincies       3.491.179       3.552.275       3.614.440       3.677.693
Inkomsten NZA                 16.000.000      16.280.000      16.564.900      16.854.786
Overige bijdrage               3.833.500       3.900.586       3.968.846       4.038.301
Vrijval reserve                   74.000               -               -               -
Vrijval RAK                      495.500               -               -               -
Totaal opbrengsten           38.133.286      38.221.152      38.890.022      39.570.598
Exploitatiekosten
Personeelskosten              28.071.523      28.058.603      28.549.629      29.049.248
Huisvestingskosten             2.745.000       2.793.038       2.841.916       2.891.650
Beheers-en adm.kosten          3.666.163       3.730.321       3.795.602       3.862.025
Automatisering                 1.870.000       1.902.725       1.936.023       1.969.903
Medische middelen              1.226.000       1.247.455       1.269.285       1.291.497
Uitvoering van derden            166.000         168.905         171.861         174.869
Kosten veiligheidsregio          179.000         182.133         185.320         188.563
Kosten verbindingen              155.000         157.713         160.473         163.281
Communicatiemiddelen              35.000          35.613          36.236          36.870
Dotatie reserve                    19.600                -               -               -
Taakstelling                             -        -55.354         -56.323         -57.308
Totaal
                             38.133.286      38.221.152      38.890.022      39.570.598
exploitatiekosten


Exploitatiesaldo                         -               -               -               -

Toelichting meerjarenbegroting:
Bij de opstelling van de meerjarenbegroting zijn de volgende uitgangspunten
gehanteerd;
 De gemiddelde index voor 2016 bedraagt 1,43%. Voor de jaren 2017 tot en met
    2019 is een jaarlijkse index van 1,75% gehanteerd.
 De bijdrage gemeenten in de meerjarenbegroting heeft betrekking op de
    inwonerbijdrage en de afname van gemeente op basis van volume maal tarief.
 De bijdrage aan Veilig Thuis blijft buiten de scenario discussie (voorheen Huiselijk
    Geweld).

De cijfers van deze begroting zijn gelijk aan de pro forma begroting. De begroting zal
jaarlijks worden bijgesteld op basis van de (goedgekeurde) business cases.

Weerstandsvermogen
Scenario 3 heeft een positief effect op het weerstandsvermogen van de GGD. De
synergievoordelen uit de business cases leiden tot een gefaseerde verbetering van het


                                                                                         8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>weerstandsvermogen. Doordat (op termijn) extra taken uitgevoerd gaan worden, neemt
de druk op de begroting af. Door het behalen van positieve resultaten zal het de
algemene reserve geleidelijk worden aangevuld. Bovendien nemen de risico’s geleidelijk
af door risicospreiding en door maatregelen t.a.v. de bestaande risico’s. Omdat gefaseerd
te werk gegaan wordt, blijft vooral in het eerste deel van de nieuwe beleidsperiode de
kans dat gemeenten worden geconfronteerd met een extra bijdrage.




                                                                                        9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>2.4    Scenario 4; Versneld doorontwikkelen

Meerjarenbegroting 2016-2019
                               Begroting       Begroting       Begroting       Begroting
                                   2016            2017            2018            2019
Opbrengsten
Bijdragen gemeenten           14.515.107      14.769.121      15.027.581      15.290.564
Inkomsten uit centrum
                                         -               -               -                -
gemeenten
Eenmalige storting
Algemene Reserve                  512.186                -               -                -
gemeenten
Bijdrage Rijk/Provincies       3.491.179       3.552.275       3.614.440       3.677.693
Inkomsten NZA                 16.000.000      16.280.000      16.564.900      16.854.786
Overige bijdrage               3.833.500       3.900.586       3.968.846       4.038.301
Vrijval reserve                   74.000               -               -               -
Vrijval RAK                      495.500               -               -               -
Totaal opbrengsten           38.921.472      38.501.982      39.175.767      39.861.344
Exploitatiekosten
Personeelskosten              28.347.523      28.339.433      28.835.373      29.339.992
Huisvestingskosten             2.745.000       2.793.038       2.841.916       2.891.650
Beheers-en adm.kosten          3.666.163       3.730.321       3.795.602       3.862.025
Automatisering                 1.870.000       1.902.725       1.936.023       1.969.903
Medische middelen              1.226.000       1.247.455       1.269.285       1.291.497
Uitvoering van derden            166.000         168.905         171.861         174.869
Kosten veiligheidsregio          179.000         182.133         185.320         188.563
Kosten verbindingen              155.000         157.713         160.473         163.281
Communicatiemiddelen              35.000          35.613          36.236          36.870
Dotatie reserve                    19.600                -               -                -
Dotatie Algemene
                                  512.186
Reserve
Taakstelling                             -        -55.354         -56.322         -57.306
Totaal
                             38.921.472      38.501.982      39.175.767      39.861.344
exploitatiekosten


Exploitatiesaldo                         -               -               -                -

Toelichting meerjarenbegroting
Bij de opstelling van de meerjarenbegroting zijn de volgende uitgangspunten
gehanteerd:
 De gemiddelde index voor 2016 bedraagt 1,43%. Voor de jaren 2017 tot en met
    2019 is een jaarlijkse index van 1,75% gehanteerd.
 De bijdrage gemeenten in de meerjarenbegroting heeft betrekking op de
    inwonerbijdrage en de afname van gemeente op basis van volume maal tarief.
 De bijdrage aan Veilig Thuis blijft buiten de scenario discussie (voorheen Huiselijk
    Geweld).




                                                                                         10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>In 2016 is rekening gehouden met een extra storting in de Algemene reserve van
€ 512.186. Door deze storting zal de algemene reserve 6% van de gemeentelijke
inwonerbijdrage bedragen. Om op basis van business cases, versneld voordeel te kunnen
behalen op het sociale domein is reeds vanaf 2016 rekening gehouden met de structurele
extra inzet van 3 fte.

Jaarlijks zal de begroting worden bijgesteld met de goedgekeurde business cases.

Gemeentelijke inwonerbijdrage
                         2015          2016           2017           2018           2019
Inwonerbijdrage
ex HG               9.287.782      9.287.782      9.696.597     9.866.287     10.038.947
Index                                132.815        169.690       172.660        175.682
Basis               9.287.782      9.420.597      9.866.287    10.038.947     10.214.629
Uitbreiding 3 fte                    276.000
Inwoner-
bijdrage            9.287.782     9.696.597     9.866.287     10.038.947     10.214.629

Bij Huiselijk
Geweld (HG)           159.274

Inwonerbijdrage
2015                9.447.056



Weerstandsvermogen
Scenario 4 heeft een positief effect op het weerstandsvermogen van de GGD. Enerzijds
omdat de algemene reserve van de organisatie op peil wordt gebracht en anderzijds
door een directe investering ter realisatie van de inhoudelijke ambities. Hiermee worden
de risico’s gespreid en daarmee verkleind. Net als bij scenario 3 wordt de druk op de
exploitatie verlaagd. Het verschil hierbij is dat deze verlaging gedeeltelijk al direct
gerealiseerd wordt.




                                                                                       11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>