<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Regenwater
in de tuin
Hoe maak ik mijn
tuin waterklaar?
   Minder       Een klimaat-      Voorkom
wateroverlast  vriendelijke tuin verdroging
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>  Wateroverlast door
  verandering van het klimaat
  Het is goed om te weten dat gemeenten, samen met
  waterschappen, allerlei maatregelen nemen om
  wateroverlast in jouw omgeving te voorkomen. Het is te
  duur om alle rioleringen en beken aan te passen, daarom
  wordt er gezocht naar andere oplossingen. De gemeenten
  en waterschappen halen het regenwater van de riolering
  en laten het wegzakken in de bodem. Deze maatregelen
  zijn onvoldoende om het waterprobleem blijvend op te
  lossen. Alleen met jouw hulp kan er écht een verschil
  worden gemaakt. Want al heb je zelf (nog) geen
  wateroverlast, de afvoer van jouw water heeft wel degelijk
  invloed op de wateroverlast bij anderen.
Last van water                                               Last van droogte
We krijgen steeds vaker te maken met hevige neerslag.        We krijgen steeds vaker te maken met perioden van
Ook neemt de hoeveelheid bebouwing en verharding in          langdurige droogte. Er komt een tijd dat er geen water
tuinen nog steeds toe. Het water kan hierdoor niet in de     meer beschikbaar is voor het beregenen van
grond wegzakken; dit zorgt voor meer wateroverlast.          landbouwgewassen en particuliere tuinen. Het is
Denk aan borrelende toiletten, straten die blank staan,      doodzonde om regenwater in droge tijden af te voeren
ondergelopen kelders, tuinen en (laag gelegen)               via de riolering terwijl de tuin om water schreeuwt.
woningen. Vuil rioolwater in sloten, tuinen en woningen
leidt tot milieuvervuiling, onnodige risico’s voor de
volksgezondheid én onnodige zuivering van schoon
water. Dit wordt meer regel dan uitzondering als we
niet ingrijpen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>      Een Chinees spreekwoord luidt:
      de beste tijd om een boom te planten was twintig jaar
      geleden, de op één na beste tijd is nu.
      En dat geldt ook voor je tuin. Klimaatveranderingen zijn
      al decennialang gaande, maar het is nooit te laat
      om iets te ondernemen tegen nadelige gevolgen van
      wateroverlast en perioden van langdurige droogte.
      Regenwaterriool
      Regenwater is schoon. Als dit schone water gemengd                   Het is belangrijk om het water zo veel mogelijk op de plek
      wordt met het vuile afvalwater moet dit allemaal                     te houden daar waar het valt. Op deze manier ontlast je
      gezuiverd worden bij de zuiveringsinstallaties. Dit brengt           het riool en voorkom je wateroverlast bij hevige regenval.
      extra kosten met zich mee die weer verrekend worden in               Ook verbetert hiermee het leefklimaat in tuinen en open-
      de waterschapsheffing. Gemeenten leggen steeds vaker                 bare ruimtes. De gemeenten en waterschappen kunnen
      een apart regenwaterriool aan voor schoon regenwater.                dit niet alleen. Daar hebben wij jouw hulp bij nodig.
      De gemeenten en waterschappen zetten zich samen in
      voor duurzaam waterbeheer.
                                                                                        Wat kun jij doen?
                                                                                        Door het nemen van eenvoudige
                                                                                        maatregelen maak je jouw tuin
                                                                                        waterklaar en verkleinen we de kans op
                                                                                        wateroverlast en verdroging van de grond.
Regenwater                                                                              Er zijn tal van mogelijkheden om het
                                                                                        regenwater af te koppelen van het riool en
                                                                                        bovengronds of ondergronds op te vangen.
                                                                                        Tevens helpt waterdoorlatende bestrating
                                                                                        om het regenwater zonder overlast in je
                                                           Afvalwater naar              eigen tuin te houden. In deze brochure
                           Regenwater
                                                           zuiveringsinstallatie        lees je welke maatregelen je kunt treffen
                                                                                        om te zorgen voor een mooie groene en
       Bodem
                          Oppervlakte water                                             klimaatvriendelijke tuin.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                     Tips regenton
Bovengronds                                                          •  Zet de regenton op een verhoging. Dan is er
                                                                        voldoende druk om er een tuinslang aan te koppelen
water opvangen                                                          of kun je de tuingieter er gemakkelijk onder zetten.
                                                                     •  Zet een regenton op een schaduwrijke plek.
De meest eenvoudige en minst ingrijpende methode is                     Dit voorkomt opwarming en daardoor algengroei.
water boven de grond opvangen. De meeste tuinen bieden
ruimte om water van het dak en terras op te vangen.                  •  Een deksel op de ton houdt het water helder en
Zo stroomt het water niet het riool in, maar wordt het                  voorkomt dat de ton een kweekvijver wordt
afgevoerd naar een plek in je tuin, een regenton of                     voor muggen.
een ander alternatief.
Zaag hiervoor de regenpijp af en sluit deze aan op:
•  Een regenton met overloop naar een
    regenwatersysteem (zie tips regenton).
•  Een gootje naar een bezinkplek. Een gootje kun je 		
    bijvoorbeeld maken van klinkertjes of vijverfolie.
    De bezinkplek is tevens de berging. Als het hard
    regent, zal daar tijdelijk water blijven staan.
    De bezinkplek kan een vijver, moerasje of een
    verdiepte plek in de tuin zijn waar het water langzaam
    in de bodem kan zakken.
                                                Neerslag
                                                 Regenwater      Zo wordt het schone regenwater gescheiden van het
                                                                 afvalwater en opgevangen in een regenton. De vulautomaat
                                                                 zorgt ervoor dat het overige regenwater wordt afgevoerd
                                                 Regenton        naar een infiltratieplek in de tuin.
                 Riool
                                                            Infiltratieplek
        Afvalwater naar rioolwaterzuivering                 in de tuin
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Infiltratievijver of miniwadi
Creëer een infiltratievijver in je tuin. Maak een gat in de
grond en voorzie deze van ondoorlatend materiaal zoals
klei of vijverfolie. Je kunt je vijver ook voorzien van moeras-
planten. Dit trekt libellen, salamanders, kikkers en padden
aan. Of kies voor een gat zonder folie met eventueel wat
grind op de bodem. Dit zorgt voor een mini-wadi waar
alleen naar neerslag kortstondig water staat. De rest van
de tijd staat het droog.
Groene daken
Ook het aanleggen van groene daken is een goede keuze.
Groene daken houden ongeveer de helft van het
regenwater vast. Door verdamping wordt dit water
vervolgens teruggebracht in de atmosfeer. Naast het
vasthouden van water, zorgen ze voor verkoeling in de
zomer en extra isolatie in de winter. Tevens gaan groene
daken veel langer mee en halen ze fijnstof uit de lucht.
Per slot van rekening ziet het er ook nog mooi uit ook!
Waterdoorlatende bestrating
Bestrating laat weinig water door. Toch zijn er
alternatieven voor tegels en klinkers zodat je terras
of oprit meer water doorlaat. Gebruik bijvoorbeeld:
•   Terrastegels afgewisseld met stroken of voegen met
    waterdoorlatend materiaal zoals steentjes.
•   Worteldoek met daarop houten vlonders.
•   Grastegels; betonnen of gerecyclede kunststof tegels
    met een open raamwerk. In de openingen kun je 		
    gravel strooien of gras/mos in laten groeien.
•   Grind op worteldoek of houtsnippers.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Ondergronds
water opvangen
Bij ondergronds infiltreren wordt hemelwater van het dak via
een pijp of goot naar een ondergrondse opvangvoorziening
gebracht. Dit kan een grindkoffer of infiltratiekrat zijn.             1
Het water zakt vervolgens geleidelijk in de bodem weg.
                 Grindkoffer/put
                 Graaf hiervoor een kuil en bedek deze met kunststof
     1           vliesdoek (geotextiel). Vul het gat met grind, lavas-
                 teen of kleikorrels en sluit het doek. Het doek zorgt
                 ervoor dat de stenen niet dichtslibben met zand.
                 Infiltratiekrat
                 Dit is hetzelfde principe als de grindkoffer.
                 Echter, de infiltratiekrat is hol van binnen en kan
                                                                       2
     2           dus meer water bergen. Een krat moet minimaal
                 30 centimeter onder de grond zitten. Als er verkeer
                 overheen moet, is de minimale diepte zelfs 50 cm.
                 Zandvang
                 Bij ondergronds infiltreren is een zandvang nodig om
                 te voorkomen dat de infiltratievoorziening verstopt
     3           raakt met zand en drijvend vuil. Een zandvang is een
                 overloopputje waarin het zand uit het water bezinkt.
                 Er zijn kunststof kant-en-klaar zandvangen te koop,
                 maar je kunt deze ook zelf metselen of maken van      3
                 beton. Schep de zandvang regelmatig schoon.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                   Bladvanger
                                                                   Een bladvanger scheidt bladeren
                                                                   en andere grove delen van het
                                                                   regenwater en voorkomt zo
Overloop en ontluchting                                            verstoppingen en vervuiling
Wanneer de grindkoffer of krat vol is, kan het                     van het water.
regenwater via een overloop wegstromen naar
een lager gelegen gedeelte van de tuin, naar de                    Tip: monteer de bladvanger op
regenwaterleiding of in het uiterste geval naar                    werkhoogte, zo is hij gemakkelijker
de riolering. Deze overloop zorgt ook voor de                      schoon te maken.
ontluchting van de krat of grindkoffer.
                                                                                                         Regenton
Uiteraard kun je ook bij ondergronds afkoppelen                 Infiltratieplek
een regenton op je regenpijp aansluiten.                        in de tuin
Regenwater is gratis en is voor gebruik in de
tuin zeer geschikt. Ook kamerplanten houden
                                                                             Overloop
van zacht regenwater.
                                                                       Grindkoffer
                                                                                                                    Zandvang
Voordat ik begin met afkoppelen
Hieronder een aantal tips om rekening mee te houden                             binnen een kwartier wegloopt, infiltreert het water
voordat je begint met afkoppelen:                                               gemakkelijk. Als het meer dan één uur duurt, is de
                                                                                bovengrond slecht doorlatend. Vraag in dat geval
Geschiktheid van het huis                                                       advies aan je gemeente hoe je dan het regenwater
Je mag enkel schoon hemelwater afkoppelen. Wordt er ook                         kunt opvangen en afvoeren.
afvalwater via je regenpijp afgevoerd? Zorg dan dat je eerst
het afvalwater op het vuilwaterriool aansluit voor je gaat                      Hoe groot moet de infiltratievoorziening zijn?
afkoppelen, zodat je alleen schoon water in je tuin brengt.                     Is de bodem van je tuin geschikt voor infiltratie dan
Als je zinken of koperen dakgoten hebt, is het beter om                         kan de gemeente je bergingscapaciteit berekenen.
bovengrond af te koppelen. Je kunt ook een coating in de goot                   Je moet immers weten hoeveel opslagruimte je
aanbrengen. Zo blijft de bodem en het grondwater schoon.                        nodig hebt voor het hemelwater.
Geschiktheid van de tuin
Om na te gaan of de grond in jouw tuin geschikt is voor                         Ga naar www.waterklaar.nl voor meer gedetailleerde
infiltratie graaf je op verschillende plekken in je tuin een gat                informatie en neem contact op met de adviseur in
van één spade diep. Vul deze gaten met water. Als het water                     jouw gemeente.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Wil je graag direct aan de slag?
Ga naar www.waterklaar.nl
Mede mogelijk gemaakt door:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>