<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Herindelingsontwerp
 Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2
    Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Voorwoord

Landgraaf en Heerlen bestaan over enige tijd niet meer. Voor u ligt het herindelingsontwerp
voor de vrijwillige herindeling van de gemeenten Landgraaf en Heerlen tot één nieuwe
gemeente per 1 januari 2019. Het voorliggende herindelingsontwerp maakt onderdeel uit van
het voorgeschreven wettelijk spoor van het herindelingstraject, formeel geregeld in de Wet
Algemene regels herindeling, oftewel de Wet arhi.

De gemeenten Landgraaf en Heerlen hebben een langere gezamenlijke geschiedenis dan
een aparte. Daarnaast is onderlinge samenwerking al vele jaren een vanzelfsprekendheid.
In het huidige tijdsbeeld worden steeds meer eisen gesteld aan gemeenten door zowel de
burger als de (hogere) overheden. De omgeving waarin gemeenten opereren en de daarmee
samenhangende opgave wordt steeds complexer. Goede samenwerking is dan niet meer
voldoende.

Herindeling levert verreweg de meeste meerwaarde op en is de enige optie om de ‘troeven en
de proeven’ van beide gemeenten in de toekomst aan te kunnen pakken. Door de herindeling
ontstaat een robuuste gemeente van 125.000 inwoners, die in staat is de huidige en toekomstige
opgaven effectief op te kunnen pakken. Een gemeente die vanuit een krachtig centrum door de
grotere schaal toegerust is om de kansen van morgen te grijpen en de weerbarstige opgaven
op te lossen. Een schaal die niet ten koste gaat van, maar juist een waarborg vormt voor behoud
van de identiteit van de wijken, kernen en stadsdelen. Een gemeente die een grote, maar vooral
ook noodzakelijke stap voorwaarts zet. Een gemeente die niet alleen voor haar inwoners, maar
ook voor de hele regio een rol van betekenis speelt.

De gemeenteraden van Landgraaf en Heerlen hebben ingestemd met dit herindelingsontwerp.
Het is voor iedereen mogelijk op dit ontwerp zienswijzen in te dienen. Op basis van dit ontwerp
en de daarop binnenkomende zienswijzen wordt het herindelingsadvies opgesteld. In het eerste
hoofdstuk gaan we verder in op de route die daarvoor is uitgestippeld.

We spreken in dit herindelingsontwerp afwisselend over 'fusie' en over 'herindeling'. Met beide
begrippen wordt hetzelfde bedoeld.




                                                                                             3
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Vooraf
Voorwoord.................................................................................................................................................................... 3
Inhoudsopgave............................................................................................................................................................ 4
Leeswijzer...................................................................................................................................................................... 5
Omdat we samen aan de slag willen voor onze toekomst.............................................................................. 6

Hoofdstuk 1
De weg naar een fusie
1.1    Vertrekpunt en daadwerkelijke start van het proces........................................................................ 9
1.2    Voorbereidende vervolgstappen....................................................................................................... 10
1.3    Vaststelling herindelingsontwerp en mogelijkheid een reactie te geven............................... 10
1.4    Ontwerpbesluit herindelingsontwerp............................................................................................... 11

Hoofdstuk 2
Profiel van van de gemeente Landgraaf en Heerlen en de (eu)regionale context
2.1      Korte geschiedenis van de regio........................................................................................................ 13
2.2      Landgraaf.................................................................................................................................................. 15
2.3      Heerlen...................................................................................................................................................... 21
2.4      Landgraaf en Heerlen in (Eu)regionale context.............................................................................. 26
2.4.1    De Euregio................................................................................................................................................ 26
2.4.2    Provincie Limburg................................................................................................................................... 26
2.4.3    Regio Zuid-Limburg............................................................................................................................... 27
2.4.4    Stadsregio Parkstad Limburg .............................................................................................................. 28
2.4.5    Overige samenwerking......................................................................................................................... 29

Hoofdstuk 3
De Nieuwe Gemeente
3.1    Welke gemeente willen we zijn?......................................................................................................... 31
3.2    Motivering van de fusie......................................................................................................................... 32
3.2.1  Maatschappelijke trends en ontwikkelingen................................................................................... 32
3.2.2  Regionale ontwikkelingen.................................................................................................................... 33
3.2.3  Vergelijking............................................................................................................................................... 34
3.2.4  Waarom fuseren?.................................................................................................................................... 36
3.3.   De herindeling in perspectief.............................................................................................................. 38
3.3.1  Coalitieakkoord Rijk................................................................................................................................ 38
3.3.2  Toetsing aan beleidskader BZK........................................................................................................... 38
3.3.3  Coalitieakkoord Provincie Limburg.................................................................................................... 44

Hoofdstuk 4
Financiën en personeel
4.1.1   Financiële cultuur en opgave.............................................................................................................. 45
4.1.2   Financiële cijfers gemeente Landgraaf en Heerlen....................................................................... 45
4.1.2.1 Jaarrekeningresultaten.......................................................................................................................... 45
4.1.2.2 Verdiepingsonderzoek toezichthouder............................................................................................ 45
4.1.2.3 Meerjarig begrotingssaldo 2016 en 2017 ...................................................................................... 46
4.1.2.4 Lokale lastendruk begroting 2016..................................................................................................... 47
4.1.2.5 Vermogenspositie en enkele ratio’s................................................................................................... 47
4.1.3   Financiële gevolgen van de herindeling.......................................................................................... 48
4.2     Personele aspecten................................................................................................................................ 48
4.2.1   Harmonisatie............................................................................................................................................ 48
4.2.2   Personeelsomvang................................................................................................................................. 48

Hoofdstuk 5
Vooruitblik en verdere aanpak
5.1     Vertrouwen en draagvlak...................................................................................................................... 49
5.2     Naamgeving van de nieuwe gemeente............................................................................................ 49

Bijlagen (zie Leeswijzer)........................................................................................................................ 51 t/m 62
4
                                                                                                                          Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Leeswijzer
Het herindelingsontwerp is in de hoofdstukken 1 tot en met 5 als volgt opgebouwd:

Hoofdstuk 1
In dit eerste hoofdstuk leggen we uit waarom en hoe de gemeenten Landgraaf en Heerlen in
gesprek zijn geraakt over verdere samenwerking met een fusie als mogelijke optie. Vervolgens
geven we aan welke de vervolgstappen zijn geweest die tot dit ontwerp hebben geleid. We
laten daarna het ontwerpbesluit zien dat aan beide gemeenteraden is voorgelegd.

Hoofdstuk 2
We schetsen hier de profielen van de gemeenten Landgraaf en Heerlen in historisch en in huidig
perspectief. De laatste paragraaf beschrijft de samenwerking dichtbij huis en met partners op
wat grotere afstand.

Hoofdstuk 3
Het derde hoofdstuk is het hoofdstuk over de toekomst. Over de motivering van de fusie en via
welk spoor we dat gaan bereiken.

Hoofdstuk 4
Bij de gemeentelijke herindeling dienen de financiën van de beide gemeenten op elkaar te
worden afgestemd. Daarom hebben we in dit herindelingsontwerp de meest relevante financiële
informatie van beide gemeenten op een rij gezet. Ook zoomen we in op de financiële gevolgen
van een fusie en op de personele kant van een herindeling.

Hoofdstuk 5
In dit laatste hoofdstuk wordt uitgewerkt hoe, nu voldaan is aan de kaders voor een gemeentelijke
herindeling, de verdere aanpak eruitziet en welke werknaam de aanstaande fusiegemeente
voorlopig krijgt.

Om de omvang van het herindelingsontwerp beperkt te houden, zijn de volgende bijlagen
opgenomen:

bijlage 1:       globale kaart met begrenzing van de nieuwe gemeente
bijlage 2:       rapport BMC (separaat)
bijlage 3:       rapport Experteam Deetman-Hazeu-Mans (separaat)
bijlage 4A:      infographic Gezondheid, Onderwijs en Jongeren
bijlage 4B:      infographic Werk en Inkomen
bijlage 4C:      infographic Opleidingsniveau
bijlage 5:       logboek draagvlak bevorderende activiteiten
bijlage 6:       brief van zorgaanbieders / Partnerschap in het Sociaal Domein van 6-10-2016




                                                                                               5
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Omdat we samen aan de slag willen voor onze toekomst….
Een herindeling is ingrijpend voor veel mensen. Laten we er niet omheen draaien: het is omdat
we het willen, maar we willen het vooral omdat het moet. In Landgraaf en Heerlen, is het ons de
afgelopen 20 jaar niet gelukt om de forse sociaal maatschappelijke achterstand van het einde
van vorige eeuw in te lopen. Op vele gebieden hebben we wél succes gehad en het gevoel van
trots en identiteit hebben we teruggevonden, maar de werkloosheid en het aantal uitkeringen
blijft behoorlijk hoger dan het landelijk gemiddelde. Onze gezondheid en ons scholingsniveau
blijft lager. We hebben niet stil gezeten. Alles uit de kast gehaald om die achterstand in te lopen.
Beleid gemaakt, samengewerkt met onze inwoners, andere overheden en deskundigen. Maar
de achterstand blijft. Dat wringt. Dat willen we niet accepteren. En het blijft ook moeilijk om uit
te leggen aan onze inwoners.

Een verhaal heeft meestal twee kanten. Er is ook reden tot optimisme. Inwoners van Landgraaf
en Heerlen in de kernen zijn zonder meer tevreden over de plaats waar ze wonen. Ze vinden de
omgeving netjes en schoon. De eigen buurt of wijk heeft genoeg voorzieningen van een goed
niveau. De mensen voelen zich veilig en dat is weleens anders geweest. Dat geldt zeker ook
voor het stadscentrum waar steeds meer te doen is en waar goede stedelijke voorzieningen
zijn. Dat is niet uit de lucht komen vallen. Daar hebben we als afzonderlijke gemeenten hard aan
getrokken. Vaak eigenwijs en met visie.

En zie, we krijgen aandacht in binnen- en buitenland op velerlei gebied: Pinkpop, als toeristische
regio, Smart Services, Cultura Nova, ons mijnverleden, IBA. Zóveel inspanningen van zóveel
mensen. We kijken naar de toekomst. We weten waar we naartoe willen en wat we daarvoor
nodig hebben. Zelfbewuster. En we vragen ons steeds weer af hoe we nog een tandje bij kunnen
zetten voor onszelf, onze regio en de rest van Limburg.
Met slimme oplossingen bijvoorbeeld die we bij de Smart Services bedenken voor de
vraagstukken van morgen. Of met onze focus op toerisme. Witte leeuwen, foto's van de kolonie,
architecturale transparantie van het Glaspaleis. Onze eeuwige sneeuw, de langste trap van
Nederland en volle parkeerplaatsen van de Woonboulevard. De WTTC-prijs als ’s werelds beste
bestemming is een mooie erkenning voor deze koers. Maar daarmee is het eindstation niet
bereikt; het is eerder een stimulans om toerisme en leisure nog vaster te verankeren.

Dit is in onze ogen geen opsomming vanuit de afzonderlijke gemeenten. Wij zien Landgraaf
en Heerlen als twee gemeenten die elkaar heel goed aanvullen. Het zijn daarnaast ook twee
gemeenten die veel gemeenschappelijk hebben: onze identiteit, onze cultuur en, helaas, ook
onze sociale en maatschappelijke problematiek.
Misschien hebben we samen een beetje door de ogen van toeristen leren kijken. Wat er te
lang niet is geweest, is terug: we zijn weer trots op waar we wonen, op wie we zijn. Op ons
recente verleden, toen we letterlijk 'heel diep' zijn gegaan om Nederland overeind te helpen.
We hebben de luiken opengezet. Zien en gezien worden. Ontdekken en ontdekt worden. We
zijn goed bereikbaar. In fysiek opzicht, maar belangrijker: via onze stevige maatschappelijke
verbanden en netwerken weten we elkaar steeds beter te vinden. We zien in alles wat we doen
dat we gelijkwaardig zijn, complementair aan elkaar.

Dit allemaal willen we vasthouden, verbreden en doorontwikkelen. Tegelijkertijd willen we hoe
dan ook de werkloosheid aanpakken en ervoor zorgen dat méér mensen méér te besteden
krijgen. We willen onze gezondheid verbeteren, het opleidingsniveau verhogen en onze
kinderen binden aan deze regio.
Kortom, we willen doorpakken op de regionale opgaven en de regionale plannen die er zijn.
Als we al die puzzelstukjes op de juiste plek weten te leggen, buigen we bedreigingen om in
kansen. En lossen we de problemen op door die kansen te benutten. Kansen voor iedereen. Van
Rimburg tot in Nieuw Einde en van 't Eikske tot in Benzenrade.
Daarvoor is een rigoureuze stap nodig. We moeten sterker worden. Herindelen, fuseren. Niet als
doel, maar als middel om krachtiger te opereren, beter te organiseren en klaar te zijn voor wat
morgen van ons gevraagd wordt.


6
                                                                    Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Dat gaat als nieuwe gemeente beter lukken. In eigen huis, maar ook buiten de deur zijn we
straks een lobby-krachtige gemeente die ertoe doet en waarmee rekening wordt gehouden.
Tot in Den Haag en Brussel. We zijn voor anderen straks een partner van formaat. Letterlijk en
figuurlijk. Denk bijvoorbeeld aan de overleggen waaraan wij deelnemen: 100.000+, G32.

Steun in de rug van deze stap is de recente brief van het Partnerschap in het Sociaal Domein
waarin onderbouwd wordt aangegeven dat samenwerking van gemeenten een betere zorg
voor burgers oplevert en tevens mogelijkheden biedt om enerzijds zorg en welzijn kleinschalig
en op maat voor burgers in buurten en wijken op te bouwen, maar ook effectief en efficiënt op
grote schaal te organiseren en faciliteren.

Het klinkt misschien als een paradox: grootschaligheid als voorwaarde voor behoud van
kleinschaligheid en identiteit in dorp, wijk of stadsdeel. Aan de schaal van het thuisgevoel doen
we echter geen concessies. Inwoners hoeven niet eens te zien of te merken dat de schaal een
grotere wordt. Ze moeten straks wel merken dat het op tal van gebieden soepeler en vooral
beter gaat. Daar gaan wij voor!

Samen gaan we aan de slag voor onze toekomst...




• De toekomst wordt er een van nóg meer bruggen bouwen.




                                                                                               7
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>8
    Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>HOOFDSTUK 1
De weg naar een fusie

 In dit eerste hoofdstuk leggen we uit waarom en hoe de gemeenten Landgraaf en Heerlen in
 gesprek zijn geraakt over verdere samenwerking met een fusie als mogelijke optie.
 Vervolgens geven we aan welke de vervolgstappen zijn geweest die tot dit ontwerp hebben
 geleid. We laten daarna de inhoud van het ontwerpbesluit zien dat aan beide gemeenteraden
 is voorgelegd.


1.1. Vertrekpunt en daadwerkelijke start
In het najaar van 2015 zijn de gemeenten Landgraaf en Heerlen in gesprek gegaan over
intensivering van de samenwerking. Het initiatief daartoe kwam, na het mislukken van de
ambtelijke fusie tussen Landgraaf en Brunssum, vanuit Landgraaf. Het college van Landgraaf
kreeg de opdracht om op zoek te gaan naar een of meer partners. Naast de varianten
netwerksamenwerking, gedeeltelijke ambtelijke fusie en volledige ambtelijke fusie zou ook de
variant van een gemeentelijke herindeling/fusie onderzocht moeten worden.

Na een positieve reactie van Heerlen hebben beide gemeenten gezamenlijk de overige
Parkstadgemeenten uitgenodigd mee te doen aan het onderzoek. Die gemeenten hebben
aangegeven de onderzoeken van Landgraaf en Heerlen met belangstelling te volgen, maar daar
zelf geen deel van uit te willen maken. Onderbanken, Nuth en Schinnen gaan samen fuseren,
Brunssum is te druk bezig met een eigen reorganisatie en Kerkrade heeft geen behoefte aan
een structuurdiscussie. Toen dat er dus niet toe leidde dat ook andere gemeenten zich meldden,
hebben Landgraaf en Heerlen gezamenlijk begin 2016 de opdracht verstrekt om onderzoek te
doen naar de genoemde varianten. Het onderzoek werd daarbij in een redelijk unieke vorm
in tweeën geknipt. BMC kreeg de opdracht om de organisatiekracht van beide gemeenten te
onderzoeken en het Expertteam (een team bestaande uit de heren Wim Deetman, Wim Hazeu
en Jan Mans) kreeg de opdracht om de bestuurskracht te onderzoeken.

Om zich een goed beeld te kunnen vormen, heeft het Expertteam tijdens negen burgeravonden
gesproken met inwoners, ondernemers en (vertegenwoordigers van) het maatschappelijk
middenveld. Daarnaast is het Expertteam in 15 zogenoemde ronde-tafelgesprekken de
dialoog aangegaan met onder andere vertegenwoordigers van de zorgsector, ouderen en
kerkgenootschappen, het midden- en kleinbedrijf en de grotere ondernemingen.

Verder werd er besloten een brede burgerpeiling onder een groot deel van de bevolking uit
te voeren. Die representatieve burgerpeiling onder 15.000 inwoners van Landgraaf en Heerlen
was gericht op wensen en bevindingen van inwoners op het vlak van wonen, werken en leven
in deze regio.

In het rapport van het Expertteam wordt geconcludeerd dat herindeling de beste oplossing
is. De experts komen tot die conclusie op basis van de omvang van de sociale problematiek
op gebieden als werkloosheid, armoede, opleidingsniveau en gezondheid. Dáár vraagt de
samenleving van de overheid oplossingen. Vanuit één nieuwe gemeente kan een krachtig
bestuur en een krachtige ambtelijke organisatie voor de kwalitatieve leefomgeving zorgen waar
de inwoners om vragen. Het Expertteam concludeert dat ‘de vrijblijvendheid voorbij is’ en dat
de stem van de nieuwe gemeente door haar kracht en omvang ook in de rest van Nederland en
in Europa gewicht in de schaal legt.

In het rapport van BMC ('Samen op basis van gelijkwaardigheid') komt BMC eveneens tot de
slotconclusie dat een bestuurlijke fusie de meest optimale variant is voor beide gemeenten. De
gemeenten hebben te maken met dezelfde opgaven op sociaal-economisch, demografisch en
organisatorisch gebied. BMC concludeert dat deze variant inwoners, organisaties en bedrijven
een robuuste en toekomstbestendige gemeente biedt, die door de grotere schaal in staat is de
genoemde opgaven effectief en efficiënt op te kunnen pakken.

                                                                                            9
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>We denken dan vooral aan de opgaven om de sociaal maatschappelijke en economische
achterstanden om te buigen. De werkloosheid is te hoog en te veel mensen hebben te weinig
te besteden. Deze mensen blijven buiten de boot vallen vanwege de mismatch tussen een vaak
beperkte opleiding en de gevraagde hogere niveaus bij banen in de regio. Armoede komt
daardoor te vaak voor. Het aanpakken van deze problematiek staat al decennia bovenaan de
agenda’s, maar ondanks alle inspanningen is het te weinig gelukt om die spiraal te doorbreken.

We denken verder aan aandacht voor de arbeidsmarkt, duurzaamheid, ICT en het doorontwikkelen
van de organisatie. Daarbij moet worden geïnvesteerd in kwaliteit (dienstverlening, personeel)
en partnerschap (met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties). De kwetsbaarheid
van de organisatie zal afnemen en nieuwe taken en opgaven (ontwikkelingen op bijvoorbeeld
het gebied van e-dienstverlening en de Omgevingswet) kunnen eenvoudiger worden opgepakt.
Er ontstaat een robuuste gemeente waarbij er kwantitatief en kwalitatief kan worden gewerkt
aan een toekomstbestendige organisatie.
In economisch opzicht hebben de gemeenten een complementair profiel: cultuur en
vrijetijdseconomie zorgen voor een aantrekkelijk toeristisch gebied met een breed aanbod.
De nieuwe gemeente is bovendien een krachtige speler in regionale en bovenregionale
samenwerkingsverbanden, zoals de G32.

Aandachtspunten zijn er ook. Het verschil in omvang, verschil in (financiële) cultuur, dienstverlening
nabij en het behoud van de ‘couleur locale’, waarmee vooral de eigen identiteit wordt bedoeld.
Een fusie levert grote meerwaarde op, zowel bestuurlijk, organisatorisch als maatschappelijk.
In deze variant kunnen op het gebied van kwaliteit, kwetsbaarheid en klantgerichtheid de
meest toekomstbestendige stappen worden gezet. Op basis van gelijkwaardigheid, met de
maatschappelijke en economische opgaven als uitgangspunt voor de nieuwe gemeente.

Ten slotte: in dit herindelingsontwerp wordt regelmatig verwezen naar de sociale problematiek
in beide gemeenten op het gebied van werkloosheid, uitkeringen en opleidingen. In bijlage 4 is
dit in een aantal infographics gevisualiseerd.


1.2 Voorbereidende vervolgstappen
Op 15 november 2016 besloten de colleges van Landgraaf en Heerlen om te komen tot een
herindeling per 1 januari 2019 en hebben ze dit de gemeenteraden voorgesteld. Daarbij
werd tegelijkertijd het rapport van het Experteam met daaronder de rapporten van BMC ter
kennisgeving aangenomen en direct doorgeleid naar de gemeenteraden.

In de afzonderlijke vergaderingen van de gemeenteraden op 16 januari 2017, hebben beide
gemeenteraden ingestemd met de voorgestelde herindeling en werd het nu voor u liggend
herindelingsontwerp vastgesteld.

De in dit herindelingsontwerp gebruikte cijfers komen uit officiële bronnen. Het zijn veelal de
bronnen en cijfers van de gemeenten en samenwerkingsverbanden, die ook door onderzoekers
van het expertteam en door de opsteller van het BMC-rapport zijn gebruikt. Het gaat om
gegevens afkomstig van onder andere ETIL en het CBS.


1.3 Vaststelling herindelingsontwerp en mogelijkheid om te reageren
Beide gemeenteraden hebben dit herindelingsontwerp vastgesteld. Het herindelingsontwerp
dient als voorloper van het herindelingsadvies dat uiteindelijk, voorzien van een provinciale
zienswijze, door de minister van Binnenlands Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) wordt
getoetst aan het geldende Beleidskader, alvorens dit wordt omgezet in een voorstel voor een
herindelingswet. De toetsingscriteria uit het Beleidskader dienen daarom terug te komen in het
herindelingsontwerp en –advies. Het herindelingsontwerp is door beide colleges van B&W ter
eensluidende besluitvorming voorgelegd aan hun gemeenteraden die het vast hebben moeten
stellen. Door het herindelingsontwerp vast te stellen, verklaren de gemeenteraden formeel dat
zij voornemens zijn een nieuwe gemeente te vormen.

10
                                                                     Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Na besluitvorming door de gemeenteraden wordt het herindelingsontwerp ter inzage gelegd
en naar Gedeputeerde Staten gestuurd en naar het Waterschap gestuurd. Het ter inzage
leggen betekent dat het fysiek ingezien kan worden op de gemeentehuizen en dat het ook
online beschikbaar moet worden gesteld. Gedurende acht weken kan een zienswijze op het
herindelingsontwerp worden ingediend. Een zienswijze moet worden gericht aan het college van
de betreffende gemeente. Hoewel niet verplicht is het 'goed gebruik' om het ontwerp ook aan
de omliggende gemeenten te sturen met het verzoek desgewenst een zienswijze in te dienen.
Na het ter inzage leggen van het herindelingsontwerp geven de colleges een reactie op de
zienswijzen. De zienswijzen, inclusief de reacties van de colleges, worden in het herindelingsadvies
verwerkt of als bijlage toegevoegd. Het herindelingsadvies wordt daarna eensluidend door de
gemeenteraden vastgesteld. De gezamenlijke colleges sturen het advies aan Gedeputeerde
Staten van Limburg. De provincie voegt de provinciale zienswijze aan dat gemeentelijke advies
toe en stuurt dat pakket naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
Vanuit het ministerie wordt gezorgd dat het voorstel op de wetgevingsagenda van de Tweede
Kamer komt. Voor een herindeling is een wetswijziging nodig.


1.4 Inhoud ontwerpbesluit herindelingsontwerp
De raden van de gemeenten Landgraaf en Heerlen besluiten:
1. Het (bijgevoegde) herindelingsontwerp voor de gemeenten Landgraaf en Heerlen vast te
   stellen waarvan de inzet is dat:
   - per 1 januari 2019 de herindeling voor de gemeenten Landgraaf en Heerlen feitelijk
		 gerealiseerd wordt;
   - de grenzen van de nieuwe gemeenten komen te liggen volgens de kaart zoals
		 opgenomen in de bijlage 1 van het herindelingsontwerp;
   - de bestaande grenzen tussen Landgraaf en Heerlen komen te vervallen;
   - de bestaande buitengrenzen van de Gemeenten Landgraaf en Heerlen ongewijzigd blijven.

2. De colleges van Landgraaf en Heerlen op te dragen alles te doen wat nodig is om de
   herindeling van Landgraaf en Heerlen te realiseren.

3. De colleges van Landgraaf en Heerlen op te dragen het gesprek aan te gaan met burgers
   over de vier, in het expertrapport genoemde, zorgpunten om te komen tot bindende
   afspraken vóór het vaststellen van het herindelingsadvies.

4. Als werknaam voor de nieuwe gemeente te kiezen voor Landgraaf-Heerlen en een nieuwe
   naam over te laten aan de nieuwe gemeenteraad .

5. De colleges van Landgraaf en Heerlen op te dragen het vastgestelde herindelingsontwerp
   conform de Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) acht weken voor een ieder ter inzage
   te leggen.

6. De colleges van Landgraaf en Heerlen op te dragen het vastgestelde herindelingsontwerp
   aan de omliggende regiogemeenten (Kerkrade, Brunssum, Simpelveld, Voerendaal, Nuth en
   Onderbanken) te sturen met het verzoek eventueel een zienswijze in te dienen.

7. De colleges van Landgraaf en Heerlen op te dragen het vastgestelde herindelingsontwerp
   conform de Wet arhi aan Het College van Gedeputeerde Staten van Limburg en het nieuwe
   waterschap te zenden.

8. De colleges van Landgraaf en Heerlen op te dragen naar aanleiding van de binnengekomen
   zienswijzen op het herindelingsontwerp een nota van zienswijzen en het herindelingsadvies
   voor de gemeenten Landgraaf en Heerlen in concept voor te bereiden en uiterlijk in mei
   2017 ter besluitvorming aan de raad voor te leggen.

9. Kennis te nemen van:
   - Het onderzoeksrapport van BMC Advies.
   - Het onderzoeksrapport van het expertteam.
                                                                                                 11
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>12
     Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>HOOFDSTUK 2
Profiel Landgraaf en Heerlen en de (Eu)regionale context

 In dit tweede hoofdstuk schetsen we de profielen van de gemeenten Landgraaf en Heerlen
 in historisch en in huidig perspectief. De laatste paragraaf beschrijft de samenwerking dichtbij
 huis en met partners op wat grotere afstand.


2.1 KORTE GESCHIEDENIS VAN DE REGIO
De geschiedenis van het huidige Landgraaf en Heerlen begint in de Romeinse tijd. Rond het
begin van onze jaartelling kwamen de Romeinen naar Zuid-Limburg en legden een weg aan van
Boulogne sur Mer via Tongeren en Heerlen naar Keulen: de Via Belgica. In de buurt van de weg
                                                                vestigden zich kolonisten.
                                                                Bij de kruising van de weg
                                                                met het riviertje de Worm
                                                                ontstond het straatdorp
                                                                Rimburg (in de gemeente
                                                                Landgraaf). Een eindje
                                                                verderop in Coriovallum
                                                                (Heerlen)      kruiste      de
                                                                Via Belgica een andere
                                                                Romeinse handelsweg die
                                                                van Xanten naar Trier liep: de
                                                                Via Traiana. Goed bewaarde
                                                                resten van een Romeins
                                                                badhuis aan dit kruispunt
                                                                zijn te bewonderen in
                                                                het Thermenmuseum in
                                                                Heerlen.

• De Via Belgica en de Via Traiana uit de Romeinse tijd.




• Het Romeinse badhuis in Heerlen vlak na de opgraving.

                                                                                               13
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Na het vertrek van de Romeinen rond 400 na Christus trad een periode van verval in, maar het
gebied bleef wel bevolkt. Vanaf de tiende eeuw begon de grote ontginningsperiode van de
vruchtbare löss in Zuid-Limburg. Edelen en patriciërs kregen land in leen en lieten versterkte
huizen en kastelen bouwen, waardoor de regio nog altijd de hoogste kastelendichtheid van
Nederland kent. Denk daarbij aan kasteel Strijthagen, kasteel Schaesberg, kasteel Hoensbroek
en kasteel Terworm. Eeuwenlang werd de regio verdeeld en herverdeeld onder verschillende
landsheren. Bij het Verdelingstractaat van 1661-1663 werd Heerlen samen met Nuth, Klimmen,
Nieuwenhagen en Voerendaal ‘Staats’. Onder meer Schaesberg, Ubach over Worms en
Hoensbroek kwamen onder Spaans gezag. De Staatse gebieden werden protestants. De kerk
van Heerlen is tot 1830 gebruikt door zowel protestanten als katholieken (Simultaneum).


                                                                              Geleen

                 Stein
                                                                                                                Oirsbeek     Brunssum
                                                                                                     Schinnen
                                     Elsloo
                                                                Beek
                                                                                                                 Vaesrade
                       Geulle
                                                                                                     Nuth                                                               Ubach
                                                                                                                Hoensbroek

                   Bunde
                                                                                                     Wijnandsrade                 Schaesberg
                                                Ulestraten
             Itteren
                                     Meerssen                                                                                                              Merkstein
       Borgharen                                                                                      Klimmen
                                      Houthem                                                                                 Heerlen
                                                                                                                                                                ‘s-Hertogen-
                                           Sint-Gerlach                                                                                                Klooster-    rade
                                           Berg        Valken-     Schin op Geul                                                            Kerkrade     rade
                                                        burg
                                           Terblijt
                                               Bemelen       Oud
                                                            Valken- Strucht
MAASTRICHT                                                   burg
                                                                                                                              Simpelveld
                             Cadier                                        Margraten


                                                                                                       Gulpen
          Oost


                                                            Mheer
                                                                                                                                                          AKEN
                                                                                                                                   Vaals
       Eijsden                ‘s-Gravenvoeren Noorbeek
                 Moelingen                                                    Sint-
                                                                             Martens-
                                                                             voeren

• De bestuurlijke lappendeken Zuid-Limburg na het Verdelingstractaat van 1661.

 Bevolkingsgroei mĳngemeenten                                                                                       Na de Franse Revolutie kwam er een einde aan
 Oostelĳk Zuid-Limburg                                                                                 50.000       de bestuurlijke lappendeken van Limburg en
 1859-1930                                                                                             45.000       volgde er een bestuurlijk-rechterlijk systeem
                                                                                                       40.000
                                                                                                                    dat aan de basis stond van onze huidige
                                                                                                       35.000
                                                                                                                    democratie en grondwet. Eind negentiende
                                                                                                       30.000
                                                                                                                    eeuw, met de opkomst van de moderne
                                                                                                       25.000
                                                                                                                    mijnindustrie, onderging de regio de meest
                                                                                                       20.000
                                                                                                                    ingrijpende metamorfose in haar geschiedenis.
                                                                                                       15.000
                                                                                                                    De bevolking van de regio groeide van 20.000
                                                                                                       10.000
                                                                                                                    eind negentiende eeuw tot 140.000 in 1930.
            1930




                                                                                                       5.000
           1920
          1910
         1900
        1889




                                                                                                       0
       1879
      1869
     1859




                                                                              Hoensbroek
                       Eygelshoven

                                     Kerkrade


                                                   Schaesberg


                                                                Brunssum




                                                                                           Heerlen




                                                                                                                    • De bevolkingsexplosie in de toenmalige
                                                                                                                    mijngemeenten tussen 1859 en 1930.

14
                                                                                                                                        Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Met de hoofdkantoren van de Oranje-Nassaumijnen en de Staatsmijnen werd Heerlen het
centrum van de mijnbouwindustrie in Limburg. De dorpen in de Oostelijke Mijnstreek werden
door de komst van mijnkoloniën aaneengeregen tot één groot stedelijk gebied.

                                                                 De ontdekking van aardgas
                                                                 in Slochteren in 1959 én
                                                                 het feit dat het verschepen
                                                                 van fossiele brandstoffen
                                                                 op       mondiale     schaal
                                                                 steeds    goedkoper    werd,
                                                                 hadden tot gevolg dat de
                                                                 steenkoolmijnbouw in eigen
                                                                 land onrendabel werd. Op
                                                                 17 december 1965 kondigde
                                                                 de toenmalige minister van
                                                                 Economische Zaken, Joop den
                                                                 Uyl, in de Stadsschouwburg
                                                                 van Heerlen de sluiting
                                                                 aan van alle Nederlandse
                                                                 steenkoolmijnen.


Om de klap van de mijnsluiting op te vangen, zorgde de rijksoverheid er bij wijze van
‘vervangende werkgelegenheid’ voor dat rijkdiensten zoals het ABP en het CBS naar deze regio
verhuisden. De aard van deze werkgelegenheid sloot niet aan bij de duizenden lagergeschoolde
ex-mijnwerkers die werkloos waren geworden. Er werd in elk geval niet mee voorkomen dat de
werkloosheid snel opliep met veel en intense sociale problematiek tot gevolg.

Ook de latere transformatie ‘van zwart naar groen’ zorgde te weinig voor een noemenswaardige
verbetering van de cijfers over werkloosheid, armoede en sociale uitval, iets waar de regio ook
in de laatste decennia nog niet mee heeft afgerekend.
De combinatie van bevolkingskrimp als gevolg van vergrijzing, ontgroening en jongeren die
hun toekomst elders zoeken, is een zware wissel op de demografische toekomst gaan trekken.


2.2 LANDGRAAF

Ontstaan
De gemeente is in 1982 ontstaan uit de samenvoeging van de voormalige gemeenten
Schaesberg, Ubach over Worms en Nieuwenhagen. De oude kernen werden met elkaar
verbonden door de aanleg van het nieuwe centrum Op de Kamp. Dit is het bestuurlijk hart van
de gemeente en tevens winkel- en woongebied. De drie kernen zijn nog steeds duidelijk te
onderscheiden binnen de gemeente, samen met het pittoreske dorpje Rimburg aan de oostrand
van de gemeente, dat al sinds 1886 deel uitmaakt van Ubach over Worms.

De kernen hebben een eigen gezicht, een eigen centrum en voorzieningen naast een rijk eigen
verenigingsleven. Landgraaf kan worden getypeerd als een groene woongemeente binnen
Parkstad. Het heeft een stedelijke bevolkingsomvang, maar heeft met zijn kernen een gevoel
van kleinschaligheid behouden. Landgraaf heeft een oppervlakte van 2.468 ha. Daarvan is 471
ha. openbaar groen. Het buitengebied van de Gemeente Landgraaf beslaat met 1.530 ha. zo'n
62 % van de totale oppervlakte van de gemeente (Brunssummerheide, buitengebied Ubach
over Worms, Haesdal-Kissel en Park Gravenrode).

Landgraaf grenst aan de gemeenten Heerlen, Brunssum en Kerkrade en in het oosten aan
Duitsland. Landgraaf is qua omvang de derde gemeente van Parkstad.



                                                                                            15
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>• Landgraaf in kaart gebracht.

Geschiedenis
De naam Landgraaf is ontleend aan 'de Landgraaf', een ringwal die onder andere door de
gemeente Landgraaf loopt. Met omringende grafheuvels en urnenvelden herinnert deze
ringwal aan de prehistorische bewoners van het gebied.
In de Romeinse tijd werd het gebied gekoloniseerd. In deze tijd ontstond de Romeinse vicus
Rimburg. Na de Romeinse tijd werden ook andere gebieden bewoond. Zo ontstonden Waubach,
Nieuwenhagen en Scheidt, dat pas veel later Schaesberg ging heten. Omstreeks 1100 was
Nieuwenhagen een belangrijk centrum voor de productie van aardewerk.

Bestuurlijk was het gebied lange tijd sterk versnipperd. Schaesberg en Nieuwenhagen hoorden
bij Heerlen. Waubach hoorde als 'Overworms kwartier' bij Ubach en viel zo onder het gezag van
de abdis van Thorn. Rimburg was een zelfstandige heerlijkheid. In de 17e eeuw verwierf de heer
van Schaesberg bestuursrechten rond zijn kasteel.

Na de Tachtigjarige Oorlog werden internationale grenzen door het gebied getrokken:
Schaesberg en Ubach werden vanuit Brussel (Spaans) bestuurd, Nieuwenhagen vanuit Den
Haag. Om het verkeer tussen Heerlen en Ubach mogelijk te maken, werd vanuit Schaesberg
door Nieuwenhagen een internationale weg aangelegd: de Pasweg. In 1700 werd Schaesberg
een zelfstandige parochie. Waubach en Rimburg kregen in dezelfde tijd ook eigen kerkjes.

16
                                                                Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>In Nieuwenhagen werd op Spaans gebied een kapel gebouwd aan het 'Spaans Kentje'. In 1795
werd het hele gebied bij Frankrijk ingelijfd. Bestuurlijk bracht dit radicale veranderingen met
zich mee. Er kwamen vier gemeenten: Schaesberg, Nieuwenhagen, Rimburg en Ubach over
Worms.

Na de val van Napoleon kwamen deze gemeenten bij Nederland. Doordat de Worm de grens
ging vormen, bleef van Rimburg - dat gescheiden was van het kasteel en zijn Duitse deel -
zo weinig over dat het nauwelijks zelfstandig kon bestaan. In 1886 werd het dan ook, na lang
onderhandelen, op eigen verzoek bij Ubach over Worms gevoegd.

Tot het begin van de 20e eeuw was de regio zeer landelijk met veel boerenbedrijven. De
mijnbouw, die na 1890 opkwam, bracht ingrijpende veranderingen met zich mee, zoals
grootschalige industrie, een enorme groei van de bevolking en nieuwe woonwijken. Twee grote
mijnen werden in respectievelijk Schaesberg en Kerkrade gevestigd: de Oranje-Nassau II (1904-
1971) en de Staatsmijn Wilhelmina (1906-1969). De woonwijken Leenhof, het Eikske, Lauradorp
en Kakert vormen nu nog tastbare herinneringen aan de mijnbouwperiode, net als de in de
hele omgeving zichtbare mijnsteenberg van de Wilhelminamijn op de grens met Heerlen en
Kerkrade.




• De Wilhelminaberg met de langste trap van Nederland.

In 1897 kwam ook de spoorwegverbinding van Heerlen, via Schaesberg, naar Herzogenrath
tot stand waardoor het gebied beter ontsloten werd. Opvallend is dat gedurende de
bevolkingsexplosie, die het directe gevolg was van de nieuwe industrie, Landgraaf desondanks
geen stedelijk karakter heeft gekregen. Dit in tegenstelling tot de buurgemeenten Heerlen en
Kerkrade.

Na de sluiting van de mijnen volgde een moeizame herstructurering. De oude mijngebouwen
met de omliggende terreinen werden grotendeels afgebroken en geruimd, om plaats te maken
voor woonwijken en recreatiegebieden. Ook kwamen er nieuwe industriegebieden, zoals
Strijthagen en Abdissenbosch. De draf- en renbaan, het tegenwoordige Megaland, en enkele
grote groengebieden getuigen van deze transitie.

                                                                                            17
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Bevolking
Landgraaf telt in 2016 37.469 inwoners en 18.539 huishoudens. Landgraaf heeft al enkele
jaren te maken met een afnemend inwoneraantal. In 2006 telde Landgraaf nog circa 39.161
inwoners, in 2011 was dit 38.177. De gemeente heeft te maken met vergrijzing, ontgroening,
maar ook een positief migratiesaldo. Een recente bevolkingsprognose van het Planbureau voor
de Leefomgeving en CBS geeft aan dat Landgraaf na 2030 minder dan 35.000 inwoners heeft
(zie tabel 1). Verwacht wordt dat ook het aantal huishoudens de komende jaren zal afnemen tot
circa 16.500 in 2030.
                                                                          Bevolkingsprognose
De groene druk (=de verhouding tussen het aantal 0- tot 19-jarigen
                                                                              Landgraaf
en het aantal 20- tot 65-jarigen) bedraagt in de gemeente Landgraaf             (inwoneraantal)
30.6%. De grijze druk (de verhouding tussen het aantal personen
van 65 jaar of ouder tot het aantal personen van 20 tot 65 jaar) is




                                                                            500
met 38,6% hoger dan de groene druk. De groene druk is lager dan




                                                                           36.
het landelijke gemiddelde (38,0%), terwijl de grijze druk hoger is
dan het landelijk gemiddelde (29,9%). Verder heeft 23,0% van de
inwoners van de gemeente Landgraaf een migratie-achtergrond
(ten opzichte van 21,7% landelijk).




                                                                                 300
                                                                                      000
                                                                                35.
Om de demografische ontwikkeling van de gemeente te begeleiden,




                                                                                     35.
zijn voor Landgraaf drie Wijkontwikkelingsplannen (WOP’s)
opgesteld. De WOP’s geven integraal richting aan de toekomstige
ruimtelijke ontwikkeling van Landgraaf en de transformatieopgave




                                                                                           100
die daarin leidend is. Anticiperend op de demografische




                                                                                          34.
ontwikkeling en de daarmee samenhangende en noodzakelijke
transformatie van de woningvoorraad, zijn in de periode 2004-2016
enkele woonbuurten in Landgraaf ingrijpend geherstructureerd
(Achter de Winkel, de Oude Kakert, Surinameplein, Lichtenberg,




                                                                                                  800
Heiveld en Achter de Haessen). Nieuwe herstructureringsprojecten




                                                                                               32.
zijn in voorbereiding. Alles overziend kan geconcludeerd worden
dat het overal goed wonen is in Landgraaf. Van aandachtsbuurten
is geen sprake. De inwoners beoordelen Landgraaf als woonplaats
met een 7.3 (Parkstadgemiddelde 7.0).
                                                                            2020 2025 2030 2035 2040

Bestuur
Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014 is er in Landgraaf een brede coalitie van
PvdA (4), SP (4), CDA (3), Fractie Haarbosch (1), GroenLinks (1) en VVD (1). De coalitiepartijen
hebben samen 14 van de 25 zetels in de gemeenteraad. De GBBL-fractie vormt de oppositie
met 11 zetels. In vergelijking met de vorige bestuursperiode (2010-2014) is de samenstelling
van de coalitie gewijzigd. De GBBL maakt niet langer deel uit van de coalitie, terwijl SP, CDA,
Fractie Haarbosch en GroenLinks juist zijn toegetreden tot de coalitie. Raymond Vlecken (CDA)
is sinds oktober 2010 burgemeester van Landgraaf.

Wonen
In 2015 telde Landgraaf 17.905 woningen. 61,5% van de woningvoorraad bestaat uit
koopwoningen, terwijl 38,5% bestaat uit huurwoningen. Een groot gedeelte van de
huurwoningen zijn sociale huurwoningen (71,9%). Een derde van de inwoners is alleenstaand.
De gemiddelde WOZ-waarde van een woning in Landgraaf (€ 147.000) ligt fors lager dan
het landelijke gemiddelde (€ 206.000). De inwoners van Landgraaf beoordelen hun woning
met een 8.1 (Parkstadgemiddelde 7.8). Zij beoordelen hun woon- en leefomgeving met een
7,4 (Parkstadgemiddelde 7,2). In navolging van de demografische krimp en een afname van
het aantal huishoudens zal ook de woningvoorraadbehoefte in Landgraaf de komende jaren
afnemen. Een ander gevolg van die de vergrijzing en ontgroening (de krimp) is dat de vraag
naar typen woningen verandert.




18
                                                                 Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Economie
In de gemeente Landgraaf zijn 2.170 bedrijfsvestigingen en ruim 9.300 werkzame personen. De
zakelijke dienstverlening (30%), de collectieve dienstverlening (23%) en de handel (20%) zijn de
grootste economische sectoren in de gemeente. Het aantal vestigingen per 1.000 inwoners (15-
64 jaar) ligt lager dan het landelijke gemiddelde (90 vestingen t.o.v. 122 vestingen landelijk). In
Landgraaf zijn er 383 banen per 1.000 inwoners, ten opzichte van 721 banen per 1.000 inwoners
landelijk.

Vooral de leisuresector ontwikkelt zich de afgelopen jaren sterk in Landgraaf. Het jaarlijkse
Pinkpopfestival, de ontwikkeling van het gebied rondom Kasteel Strijthagen, Mondo Verde en
de vestiging van Snowworld Landgraaf op de Wilhelminaberg zijn voorbeelden van de ambitie
om het toeristisch-recreatieve profiel van de gemeente verder te ontwikkelen. Landgraaf wil
meer bezoekers naar de gemeente trekken en die langer vasthouden. Landgraaf profileert zich
ook als 'evenementengemeente' met uiteraard Pinkpop als evenement in de buitencategorie.

Op het gebied van arbeidsparticipatie, werkloosheid, inkomen en uitkeringen scoort Landgraaf
ver onder het landelijk gemiddelde (graphic). Deze cijfers ombuigen is de grootste opdracht
voor de gemeente. Naast onderstaande grapic worden deze thema’s ook in bijlage 4 bij dit
herindelingsontwerp gevisualiseerd en vergeleken met landelijke cijfers en met die van Heerlen.


                         netto arbeidsparticipatie                        61,4%
                            (werkzame beroepsbevolking
                         t.o.v. beroepsbevolking in 2015)                  65,4%
                            percentage werklozen            7,2%
                                                (in 2015)   7,0%
                gemiddeld besteedbaar inkomen                                      € 18.800,-
                                   (per persoon in 2012)                           € 20.600,-
                  inwoners met een ww-uitkering                   21,0%
                        (inwoners van 15-65 jaar in 2014)      15,0%
          huishoudens met een bijstandsuitkering            6,0%                    Landgraaf
                                                (in 2015)   5,6%                    Landelijk




Op Parkstad-niveau is de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in een actief arbeidsmarktbeleid. De
inzet is gericht op het doorbreken van de vicieuze cirkel van armoede, een laag opleidingsniveau,
gebrek aan werk voor laagopgeleiden en de afhankelijkheid van gemeentelijke voorzieningen.
Dit doen de gemeenten in Parkstad door het versterken van de kansen van de doelgroepen op
de arbeidsmarkt. Dat is noodzakelijk doordat de regio gekenmerkt wordt door een mismatch
tussen arbeidsaanbod en arbeidsvraag.

Duurzaamheid
Landgraaf heeft een eigen uitvoeringsprogramma dat invulling geeft aan de regionaal verankerde
ambitie om als Parkstad Limburg in 2040 energieneutraal te zijn. Landgraaf is koploper van
het zonnepanelenproject. De gemeente heeft plaatsing van zonnepanelen voor veel inwoners
financieel mogelijk gemaakt, onder andere door afspraken met de belastingdienst.

Voorzieningen
Uit de Parkstadmonitor (2015) blijkt dat 64 procent van de inwoners van Landgraaf (zeer)
tevreden is over de voorzieningen in de buurt. Elke wijk heeft zijn eigen, goed bereikbare
winkelcentrum, waar gratis kan worden geparkeerd. De winkelcentra van Schaesberg en Ubach
over Worms zijn recent volledig vernieuwd en het hoofdwinkelcentrum Op de Kamp heeft
een facelift ondergaan door een uitbreiding, de bouw van het Burgerhoes en de volledige
herinrichting van de openbare ruimte en het Raadhuisplein. Daarnaast beschikt Landgraaf over
diverse (typen) buurtvoorzieningen, zoals gemeenschapshuizen, multifunctionele centra en
wijkpunten met brede maatschappelijke voorzieningen en sportaccommodaties. De gemeente
vindt het belangrijk dat deze voorzieningen op een goed niveau blijven.

                                                                                                19
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Vervoer
Met de Binnenring, de aanleg van de Buitenring en de in voorbereiding zijnde Randweg
Abdissenbosch, is Landgraaf goed ontsloten in de richting van Heerlen en in de toekomst ook in
de richting van Duitsland. De aanwezigheid van het station en de aangekondigde elektrificatie
en verdubbeling van het spoor maken Landgraaf ook met het openbaar vervoer nog beter
bereikbaar.

Natuur, recreatie, cultuur en sport
De ligging tussen grote groengebieden - de Brunssummerheide, Mondo Verde en Park
Gravenrode - draagt sterk bij aan het aantrekkelijke karakter van Landgraaf als woongemeente.
Landgraaf telt 176 Rijksmonumenten en drie beschermde stads- en dorpsgezichten: Leenhof,
Lauradorp en Rimburg. Op het gebied van cultuur en vrije tijd heeft Landgraaf onder meer het
grote evenement Pinkpop, een klein theater, drie bibliotheekvestingen, een lokale omroep, een
klein poppodium met oefenruimtes in de Oefenbunker, Kasteel Strijthagen en Slot Schaesberg
dat op ambachtelijke wijze wordt herbouwd. Op het gebied van sport heeft Landgraaf een
aantal sportparken, sporthallen, gymzalen en een zwembad. Snowworld en het ernaast gelegen
sportpark trekken publiek van ver buiten Landgraaf naar de gemeente.




Onderwijs en zorg
Onverlet de inspanningen en de aanwezige voorzieningen heeft Landgraaf op het gebied
van onderwijs en zorg een achterstand in te halen. Kijkend naar gezond bewegen, roken en
alcoholgebruik scoort Landgraaf ongunstiger ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Dat
geldt ook voor het gevoel van gezondheid, zoals inwoners dat zélf ervaren. Het opleidingsniveau
ligt vergeleken met het landelijke gemiddelde lager.
Op het gebied van onderwijs telt Landgraaf negen basisscholen en twee locaties voor
middelbaar onderwijs. Er zijn tien locaties voor kinderopvang in Landgraaf. Daarnaast telt
Landgraaf circa tachtig zorgaanbieders, waaronder dertien huisartsenpraktijken, drie apotheken
en drie verpleeg- en verzorgingshuizen.

20
                                                                Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>2.3 HEERLEN

Ontstaan
Heerlen is een nieuwe stad, maar tevens één van de oudste steden van Nederland (Romeins
Coriovallum). De stad is gebouwd tussen twee beekdalen, die van de Caumerbeek en de
Geleenbeek, die de stad van veel bos en natuur voorzien. De gemeentelijke herindeling van
1982 stond aan de basis van de huidige gemeente Heerlen. Bij deze gemeentelijke herindeling
werden de gemeenten Heerlen en Hoensbroek (exclusief Treebeek) samengevoegd tot de
nieuwe gemeente Heerlen. Heerlen wordt omringd door een achttal Nederlandse gemeenten
en grenst in het zuiden direct
aan Duitsland. In het westen Hoensbroek
                                                                      Heerlerheide
en noorden grenst Heerlen
aan Simpelveld, Voerendaal,
Nuth, Onderbanken (samen
het niet-stedelijke deel van
Parkstad) en Schinnen. In
het oosten grenst Heerlen
aan Brunssum, Landgraaf en
Kerkrade, waarmee het samen
het stedelijke deel van Parkstad
vormt.

Heerlen telt vier stadsdelen
(Hoensbroek,       Heerlerheide,
Heerlen-Stad en Heerlerbaan)                       Heerlen-Stad
en 42 buurten. De buurten
kennen een oude dorpskern,
zijn als mijnkolonie ontstaan
tijdens de mijnbouwperiode
                                                                                     Heerlerbaan
of zijn als nieuwbouwwijk
of bedrijventerrein na de
mijnbouwperiode gerealiseerd.
De oppervlakte van Heerlen
beslaat 4.553 ha., er wonen
1.920 inwoners per vierkante
kilometer en er staan 993
woningen       per     vierkante
kilometer in Heerlen.


Geschiedenis
De Romeinen stichtten ruim 2000 jaar geleden op de plek van het huidige Heerlen de
nederzetting Coriovallum. De plaats was gelegen in de Romeinse provincie Germania Inferior,
op het kruispunt van twee belangrijke wegen. Nog altijd worden bij archeologische opgravingen
in Heerlen delen van de Romeinse nederzetting blootgelegd.

Vanaf de tiende eeuw, toen in Europa landbouw goed tot ontwikkeling kwam, kreeg Heerlen
een dorpse structuur. Herle vormde rond 1050 het bestuurscentrum van het grotere 'Land van
Herle'. Waarschijnlijk was het op de 'droge hoogte' (de verklaring voor het Germaanse ‘Her-ilo’
of ‘Her-ila’) ook toen al verdedigbaar. Heerlen bestond tussen 1050 en 1200 uit een (burcht)
kerk, een kerkhof, een verdedigbare woontoren (de huidige Schelmentoren) en enkele tientallen
huizen die binnen een ommuring stonden. Na 1200 breidde het dorpje zich uit buiten de
ommuring. Heerlen kwam in de loop van de 13e en 14e eeuw steeds meer onder de Brabantse
invloedssfeer. Rond 1225 was er sprake van het 'castrum Herle' oftewel de 'versterking Heerlen'.
Tussen 1225 en 1244 moet de versterking geheel of grotendeels vernield zijn, want de hertog
van Brabant gaf in 1244 de graaf van Hochstaden toestemming de vesting te herbouwen. In
1318 was sprake van een 'oppidum': een 'versterkte plaats Heerlen'. Heerlen werd toen op één

                                                                                             21
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>• Het Glaspaleis, ontworpen door architect Frits Peutz.

lijn gesteld met de plaats Sittard, dat iets later zou uitgroeien tot stad. In 1354 werd Heerlen
de 'vestene Hirle' genoemd. Rond 1390 werd de vesting aanmerkelijk uitgebreid met een
verdedigbare toren aan de kerk. In 1388 werd Hoensbroek (Gebrook = moeras) afgescheiden
van Heerlen en geschonken aan ridder Herman Hoen, wiens familie vanaf dat moment Hoen van
den Broeck, later Van Hoensbroeck zou heten en een van de adellijke families met groot aanzien
in Limburg werd. Deze Herman Hoen bouwde het kasteel Hoensbroek.

Tot in de 19e eeuw was Heerlen behoorlijk geïsoleerd. Het dichtstbijzijnde station lag in
Simpelveld, aan de spoorlijn Aken - Maastricht. De enige andere mogelijkheid om Heerlen te
bereiken, was het nemen van de postwagen vanuit Valkenburg, Sittard of Aken. Pas in 1896
kreeg Heerlen een station, toen de spoorlijn Sittard - Herzogenrath werd aangelegd.

Heerlen was rond 1900 nog een kleine gemeente met een bescheiden centrumfunctie. Er was
een dokter, een veearts, een kantongerecht, een postkantoor en een aantal winkels. De aanleg
van een spoorlijn was noodzakelijk vanwege de steenkoolwinning. In 1894 werd in Heerlen
namelijk begonnen met de aanleg van de schachten van de Oranje-Nassau I, die vijf jaar later
in productie ging. Daarna volgden nog de Oranje-Nassau III in Heerlerheide, de Oranje-Nassau
IV in Heksenberg en de Staatsmijn Emma in Treebeek, dat destijds nog grondgebied van de
gemeente Heerlen was.

Vanaf dat moment nam de bevolking in korte tijd explosief toe. Heerlen groeide van een
dorpje met 6.646 inwoners in 1900 tot een stad van 32.263 inwoners in 1930 en ruim over de
90.000 inwoners eind jaren negentig. Voor al de mijnwerkers met hun gezinnen uit binnen- en
buitenland moesten huizen, scholen, winkels, wegen en een ziekenhuis worden gebouwd. En
dat alles in korte tijd. De mijnindustrie bracht rijkdom en welvaart naar Heerlen. Die welvaart
werd belichaamd door het Glaspaleis, dat in 1935 door de Heerlense architect Frits Peutz in
opdracht van de lokale winkelier Peter Schunck werd gebouwd. De expansiedrift van Heerlen
zette door in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Heerlen moest bovendien een moderne
stad worden. Het resultaat was een modern stadshart bestaand uit een voetgangersgebied met
een groot plein en een moderne stadsschouwburg. Veel kleinschalige historische bebouwing

22
                                                                 Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>werd gesloopt in het stadscentrum van Heerlen om plaats te maken voor grote gebouwen die
de openbare ruimte flankeren.

Op 31 december 1974 sloot de Oranje-Nassau I als laatste van de Limburgse mijnen haar
poorten. In rap tempo werden de mijngebouwen, koeltorens en schoorstenen gesloopt en
werden mijnsteenbergen afgegraven. Er kwamen nieuwbouwwijk, bedrijventerrein en parken
voor in de plaats. Op het terrein van de Oranje-Nassau I werd het kantoor van het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) gebouwd en in 1969 kwam ook het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
(ABP) van Den Haag naar Heerlen.
                                                                            Bevolkingsprognose
Bevolking
                                                                                  Heerlen
Heerlen heeft per 1 januari 2016 87.407 inwoners. Heerlen krimpt,               (inwoneraantal)
in 1990 was het inwoneraantal van Heerlen nog 94.049. Het aantal
inwoners daalde de afgelopen vijf jaar met 2,0%. De gemeente




                                                                             700
heeft te maken met vergrijzing, ontgroening, maar ook een positief




                                                                            86.
migratiesaldo. Een recente bevolkingsprognose van Planbureau voor




                                                                                  600
de Leefomgeving en CBS geeft aan dat Heerlen na 2030 minder dan




                                                                                      000
                                                                                85.
85.000 inwoners heeft (zie tabel).




                                                                                           500
                                                                                    85.



                                                                                                  000
                                                                                         84.
De groene druk (de verhouding tussen het aantal 0- tot 19-jarigen




                                                                                              84.
en het aantal 20- tot 65-jarigen) bedraagt in de gemeente Heerlen
29,7%. De grijze druk (de verhouding tussen het aantal personen van
65 jaar of ouder tot het aantal personen van 20 tot 65 jaar) is met 35,7%
hoger dan de groene druk. De groene druk is lager dan het landelijke
gemiddelde (38,0%), terwijl de grijze druk hoger is dan het landelijk
gemiddelde (29,9%). Daarnaast heeft 27,6% van de inwoners van de
gemeente Heerlen een migratie-achtergrond (t.o.v. landelijk 21,7%).

Bestuur
Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014 wordt de
coalitie gevormd door de SP (11), Ouderen Partij Heerlen (6), PvdA
(2), VVD (2) en D66 (2). Zij hebben samen 23 van de 37 zetels. De
oppositie wordt gevormd door CDA (5), Hart-Leers (3), Stadspartij (2),
Partij Hoensbroek Belang (2), GroenLinks (1) en RPN (1). In vergelijking
met de vorige bestuursperiode (2010-2014) is de VVD in de coalitie
gekomen en is Stadspartij Heerlen uit de coalitie gegaan. Ralf
Krewinkel (PvdA) is sinds augustus 2015 burgemeester van Heerlen.
                                                                            2020 2025 2030 2035 2040

Wonen
Als 34e gemeente van Nederland wordt Heerlen jaarlijks meegenomen in de Atlas van
Gemeenten, waarin de vijftig grootste gemeenten van Nederland met elkaar worden vergeleken.
Op het gebied van woonaantrekkelijkheid heeft Heerlen de laatste plek in 2008 al verlaten en
is het bezig aan een gestage opmars. De inwoners beoordelen Heerlen als woonplaats met een
7.0 (Parkstadgemiddelde 7.0).

Begin 2016 waren er in Heerlen 45.435 woningen. 46,8% van de woningen zijn koopwoningen,
terwijl 53,2% bestaat uit huurwoningen. Een groot gedeelte van de huurwoningen zijn sociale
huurwoningen (70,2%). Van de huishoudens is 44,1% alleenstaand. Vergrijzing zorgt voor een
groot aantal oudere eenpersoonshuishoudens in Heerlen. De gemiddelde WOZ-waarde van een
woning in Heerlen (€ 120.000) ligt behoorlijk lager dan het landelijke gemiddelde (€ 206.000).
Het woningaanbod stamt voornamelijk uit de periode 1920-1990. De inwoners van Heerlen
beoordelen hun woning gemiddeld met een 7.7 (Parkstadgemiddelde 7.8). In navolging van de
demografische krimp vanwege de vergrijzing, de ontgroening en (mede daardoor) een afname
van het aantal huishoudens zal ook de woningvoorraadbehoefte in Heerlen de komende jaren
afnemen. Daarnaast zullen er als gevolg hiervan andere typen woningen nodig zijn.



                                                                                                       23
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Economie
In de gemeente Heerlen zijn 5.718 bedrijfsvestigingen. De zakelijke dienstverlening (35%), de
collectieve dienstverlening (22%) en de handel (22%) zijn de grootste economische sectoren
in Heerlen. Heerlenaren zijn voornamelijk werkzaam in de zorg (22,2%), industrie (14,9%)
en de handel (13,4%). APG (financiële dienstverlener in pensioenen), Medtronic (medische
technologie), DSM, CBS, Zuyderland (ziekenhuis), verschillende zorgaanbieders en de
Woonboulevard zijn voorbeelden van belangrijke werkgevers in Heerlen. Het aantal vestigingen
per 1.000 inwoners (15-64 jaar) ligt lager dan het landelijke gemiddelde (100 vestigingen t.o.v.
122 vestigingen). In Heerlen zijn er 929 banen per 1.000 inwoners (15-64 jaar). Dit is hoger dan
het landelijke gemiddelde van 721 banen per 1.000 inwoners.

De grootste opgave waarvoor Heerlen zich al decennia gesteld ziet, betreffen de
arbeidsparticipatie, werkloosheid, inkomen en uitkeringen (zie graphic). Naast onderstaande
grapic worden deze thema’s ook in bijlage 4 bij dit herindelingsontwerp gevisualiseerd en
vergeleken met landelijke cijfers en met die van Landgraaf.

                      netto arbeidsparticipatie                            58,1%
                         (werkzame beroepsbevolking
                      t.o.v. beroepsbevolking in 2015)                       65,4%
                         percentage werklozen             8,7%
                                             (in 2015)   7,0%
              gemiddeld besteedbaar inkomen                                       € 18.300,-
                                (per persoon in 2012)                                 € 20.600,-
                inwoners met een ww-uitkering                    26,4%
                     (inwoners van 15-65 jaar in 2014)      15,0%
        huishoudens met een bijstandsuitkering             10,3%                         Heerlen
                                             (in 2015)   5,6%                            Landelijk




Ook in de sociaal-economische index van de Atlas van Gemeenten stijgt Heerlen de afgelopen
jaren gestaag. Opvallend is wel de huidige mismatch tussen banen en beroepsbevolking. Er
zijn veel banen in Heerlen, maar toch is de werkloosheid relatief hoog. Dat heeft onder meer
te maken met een relatief hoog aantal middelbaar en laag opgeleide arbeidskrachten en
anderzijds een steeds grotere vraag naar hoogopgeleide kenniswerkers. De beschikbaarheid
van gemotiveerde, flexibele en gekwalificeerde arbeid is bovendien een belangrijke
vestigingsvoorwaarde voor bedrijven. Hier ligt een grote uitdaging voor Heerlen en de gehele
regio Parkstad. De gemeente Heerlen zet verder in op een aantal sectoren die zichtbaar zijn,
succesvol zijn, potentie hebben of verbonden zijn met de identiteit van de stad. Het gaat om de
sectoren zorg, smart services en detailhandel en de groeisectoren creatieve industrie, medisch-
technische innovaties, zorginnovaties, Nieuwe Energie en (maak)industrie.

Heerlen wil de regionale en internationale (euregionale) focus van burgers, bedrijven en
overheden vergroten. Het is belangrijk om over de stads- en landsgrenzen heen te kijken om de
arbeidsmarkt en het potentieel voor ondernemers te vergroten. De gemeente Heerlen stimuleert
en coördineert grensoverschrijdende samenwerking op bestuurlijk niveau op het gebied van
onderwijs, economie en arbeidsmarktbeleid binnen Parkstad, onder meer door samenwerking
op te zoeken met de stad Aken en andere euregionale partners.

Duurzaamheid
In het kader van ‘Palet’ (Parkstad Limburg Energie Transitie) werkt Heerlen aan het levensloop-
bestendig, energiezuinig en energie-beheersbaar maken van de woningvoorraad.
Nieuwe Energie krijgt vooral vorm door middel van het Mijnwaterproject dat hoog op de
duurzaamheidsagenda van Heerlen staat.

Voorzieningen
Uit de Parkstadmonitor (2015) blijkt dat 65 % van de inwoners uit Heerlen (zeer) tevreden is
over de voorzieningen in de buurt. Heerlen heeft elf (samenwerkende) gemeenschapshuizen,

24
                                                                         Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>waarover 57 % van de Heerlenaren (zeer) tevreden is. Voor winkelen als ‘uitje’ is het Heerlense
centrum voor Parkstad hét winkelcentrum. Doelgericht winkelen kan op de Woonboulevard en
voor het doen van de dagelijkse boodschappen zijn de wijk- en buurtclusters geschikt.

Vervoer
De bereikbaarheid van Heerlen is een voorwaarde om (economische) ambities waar te kunnen
maken. De kwaliteit van die bereikbaarheid is goed, maar kan naar een hoger niveau worden
getild. Een intercity-verbinding van Eindhoven naar Aken is daarbij een grote wens van Heerlen.
De aanleg van de Buitenring Parkstad draagt uiteraard bij aan de bereikbaarheid.

Natuur, recreatie, cultuur en sport
Vooral de beekdalen van Caumerbeek en Geleenbeek en de Brunssummerheide zorgen voor veel
                                                                     groen en mogelijkheden
                                                                     tot recreatie in Heerlen.
                                                                     De      Culturele    Lente
                                                                     van Heerlen heeft de
                                                                     stad cultureel op de
                                                                     Limburgse, maar ook op
                                                                     de landelijke kaart gezet.
                                                                     Veel is geïnvesteerd in de
                                                                     podiuminfrastructuur van
                                                                     de stad, wat op het gebied
                                                                     van        podiumkunsten
                                                                     geresulteerd heeft in een
                                                                     vijfde plek in de Atlas
                                                                     voor Gemeenten achter
                                                                     Amsterdam,         Utrecht,
                                                                     Nijmegen en Den Bosch.
                                                                     Heerlen      heeft     een
                                                                     theater met drie zalen,
                                                                     Poppodium de Nieuwe
Nor, amateurkunstpodium Cultuurhuis Heerlen, multidisciplinair cultuurcentrum SCHUNCK*,
kasteel Hoensbroek, het Thermenmuseum, het Nederlands Mijnmuseum, het Savelbergklooster,
een bioscoop met vier zalen, Filmhuis de Spiegel, vier bibliotheekvestingen (in ieder stadsdeel
één) en twee muziekschoollocaties (Heerlen centrum en Hoensbroek). Heerlen telt verder
151 Rijksmonumenten. Op het gebied van sport heeft Heerlen verschillende sportparken,
sporthallen, gymzalen, een skatehal en een zwembad.

Onderwijs en zorg
Ondanks alle inspanningen en de aanwezige voorzieningen heeft Heerlen op het gebied van
onderwijs en zorg een achterstand in te halen. We constateerden eerder al hetzelfde voor
Landgraaf. Ook voor Heerlen geldt dat het op het gebied van gezond bewegen, roken en
alcoholgebruik ongunstiger scoort ten opzichte van het landelijke gemiddelde. En eveneens
voor Heerlen speelt dat ook een rol voor het gevoel van gezondheid, zoals inwoners dat zélf
ervaren. Het opleidingsniveau ligt vergeleken met het landelijke gemiddelde lager.

Op het gebied van onderwijs telt Heerlen negentien basisscholen, tien middelbare scholen,
twee mbo's, een hbo en op academisch niveau de Open Universiteit. In 2015 volgden 2733
Heerlenaren middelbaar beroepsonderwijs, 1806 hoger beroepsonderwijs en 374 inwoners
wetenschappelijk onderwijs. Ook driekwart van de leerlingen uit Landgraaf volgt een opleiding
in Heerlen, met name aan het Arcus College. De Heerlense vestigingen van Zuyd Hogeschool
op het gebied van gezondheidszorg ('de Zorgacademie'), hotel- en facilitymanagement, beta
sciences en technology hadden in dat jaar 7.100 studenten. De hoofdvestiging van de Open
Universiteit in Heerlen telde in 2015 15.295 studenten. Tevens zijn er in Heerlen 43 locaties
voor kinderopvang. Heerlen telt 196 zorgaanbieders, waaronder één ziekenhuis, zeventien
huisartsenpraktijken, twaalf apotheken en dertien verpleeg- verzorgingshuizen.


                                                                                             25
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>2.4 LANDGRAAF EN HEERLEN IN (EU)REGIONALE CONTEXT

2.4.1 De Euregio
De Euregio rond Zuid-Limburg manifesteert zich als een krachtige grensoverschrijdende
agglomeratie met veel uitwisseling op het gebied van cultuur, recreatie, leisure en winkelen.
Voor dagelijkse zaken als wonen, werken en leren is er door grensweerstanden echter nog geen
sprake van een 'daily urban system'. De potenties op het gebied van economie, arbeidsmarkt
en toerisme zijn vanwege de internationale ligging echter groot, net als de potentiële bijdrage
van Zuid-Limburg aan de Nederlandse economie.

Er is sprake van een grote dichtheid van onderwijsinstellingen, onderzoeksclusters en er
liggen duidelijke kansen in de grensoverschrijdende relaties met middelgrote steden als Luik,
Hasselt, Genk en vooral met Aken. Aken is de meest nabijgelegen dichtbevolkte regio, met
een al krachtige en tevens gestaag groeiende kenniseconomie. Grotere economische clusters
(Ruhrgebied, München, Brussel, Parijs) zijn via Europese verkeers- en vervoersassen verbonden.

De opgave is om de stap te zetten van het bezoeken van de buren naar het samenleven in een
economisch en ruimtelijk samenhangende regio.

2.4.2 Provincie Limburg
In het grensoverschrijdend willen denken en doen staan Heerlen en Landgraaf niet alleen.
Integendeel, ook de Provincie Limburg heeft de crossborder-strategie tot een van de belangrijkste
speerpunten van het beleid nu én op langere termijn benoemd. Binnen de Euregio om de hoek,
maar ook in het buitenland dat verder weg ligt en kansen biedt. De ambities van Landgraaf en
Heerlen sluiten daar naadloos bij aan. Het samenspel en de samenwerking met de provincie en
haar partners kan ook op dit gebied alleen maar tot wederzijds voordeel leiden.

In het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL 2014) staat deze ambitie vertaald als het creëren
van een voortreffelijk grensoverschrijdend leef- en vestigingsklimaat, dat eraan bijdraagt dat
burgers en bedrijven kiezen voor Limburg: om ernaartoe te gaan en vooral ook om hier te blijven.
Belangrijke uitdagingen zijn het faciliteren van innovatie, het aantrekkelijk houden van de regio
voor jongeren en arbeidskrachten, het versnellen van de energietransitie, de fundamenteel
veranderde opgaven op het gebied van wonen en voorzieningen, de leefbaarheid van kernen
en buurten en het inspelen op de klimaatverandering.

Woningen, bedrijventerreinen, kantoren en winkels zijn er genoeg en in toenemende mate zelfs
te veel. Tegelijkertijd is de kwaliteit steeds minder toegesneden op de behoefte. De uitdaging is
een omslag te maken ‘van kwantiteit naar kwaliteit’ en meer schaarste te creëren door dynamisch
voorraadbeheer. De provincie richt zich op het verbeteren van de kwaliteit van de bestaande
voorraad, de mogelijke aanpak van overmatige leegstand en het schrappen van plannen die
niet goed passen bij de beoogde kwaliteit. Er is onder voorwaarden ruimte voor het toevoegen
van goede nieuwe voorraad, maar dan wel in combinatie met het schrappen van bestaande
voorraad.

Om ervoor te zorgen dat Limburg ook in de toekomst goed bereikbaar is, zijn op een aantal
punten nog verbeteringen nodig, zoals op het gebied van de spoorverbindingen met het
buitenland. Op energiegebied is er een forse transitie nodig naar energiebesparing en duurzame
opwekking om aan de ambities te voldoen. Windenergie krijgt hierbij bijzondere aandacht.
Binnen het landelijk gebied onderscheidt de provincie vier zones met uiteenlopende opgaven
en ruimte voor de ontwikkeling van natuur, water, landschap en land- en tuinbouw.

Voor een aantal van de thema’s, waarvoor in het POL 2014 op hoofdlijnen de ambities, opgaven,
rolopvatting en aanpak zijn vastgelegd, zijn nadere regionale afspraken nodig voor de verdere
operationalisatie van de aanpak. Heerlen en Landgraaf vallen binnen de regio Zuid-Limburg en
afspraken worden gemaakt op de thema’s wonen, bedrijventerreinen, kantoren, detailhandel,
land- en tuinbouw, energie en vrijetijdseconomie.


26
                                                                  Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>2.4.3 Regio Zuid-Limburg
Zuid-Limburg grenst op het smalste punt van de provincie voor zes kilometer aan Nederland en
voor 220 kilometer aan het buitenland.

De aantrekkelijkheid van Zuid-Limburg wordt in sterke mate bepaald door de aanwezigheid van
relatief op korte afstand van elkaar gelegen, dichtbevolkte stedelijke gebieden (vergelijkbaar
met de dichtheid in de Randstad) en het daartussen gelegen unieke Nationaal Landschap Zuid-
Limburg. In Zuid-Limburg wonen ruim 600.000 mensen, meer dan de helft van alle inwoners in
Limburg. Het maakt onderdeel uit van een Europese regio met een rijk palet aan economische
topsectoren. De dragende sectoren van de economie van Zuid-Limburg zijn Chemie &
Materialen, Life Sciences & Health, en Smart Services. Daarmee wordt een substantiële bijdrage
geleverd aan de ontwikkeling van de Brainport Zuidoost-Nederland en Kennis-As Limburg
tot een innovatieve, duurzame en internationale economische topregio. Deze ontwikkelingen
zijn gebundeld, samen met die op het gebied van agro en food in de regio Venlo. Het is de
Limburgse invulling van Brainport en treedt naar buiten onder de naam 'Brightlands'. Ook hier
blijkt de grensoverschrijdende ambitie uit de ondertitel: knowledge crossing borders.
In het rijtje 'motoren van de Zuid-Limburgse economie' hoort ook de automotive-sector, met
autofabriek NedCar in Born als de grote aanjager ervan.
Daarnaast is Zuid-Limburg sterk in nieuwe energie, logistiek, detailhandel en leisure.

Kortom, Zuid-Limburg is een heel aantrekkelijke regio om te wonen, te werken en te recreëren.
Tegelijkertijd worden deze potenties bedreigd. De gevolgen van de bijzondere grensligging
en de demografische ontwikkeling in Limburg spelen namelijk nergens zo sterk als in Zuid-
Limburg. In economisch opzicht is Zuid-Limburg te typeren als een ’tussenregio’, tussen de
metropoolregio’s Randstad, Vlaamse Ruit (het gebied tussen Brussel, Gent, Antwerpen en Leuven)
en het Duitse Ruhrgebied. Er zijn relatief weinig bereikbare banen binnen de landsgrenzen en
daarmee is sprake van een beperkte veerkracht van de regionale en lokale economie. Bovendien
kampt Zuid-Limburg met leegstandsproblematiek op het gebied van woningbouw, kantoren,
verblijfsrecreatie, bedrijventerreinen en detailhandel: er is van alles te veel, en dat vraagt om
een heldere visie en bovenal sturing.




• In Zuid-Limburg woont de helft van de Limburgse bevolking.

                                                                                              27
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Zuid-Limburg ontwikkelt zich steeds meer als één ruimtelijk en functioneel samenhangend
stedelijk netwerk (daily urban system), met een grote dichtheid aan relaties tussen het stedelijk
en landelijk gebied. De reisafstanden zijn in Zuid-Limburg immers relatief kort. Tevens leiden
schaalvergroting en reorganisaties binnen het onderwijs, de zorg, cultuur en leisure, ertoe dat
inwoners vaker naar een andere stad, kern of gemeente moeten om er gebruik van te maken.
Ook ontstaan er structurele samenwerkingsverbanden tussen onderwijsinstellingen, overheden
en ondernemers (triple-helix) binnen hetzelfde daily urban system.


2.4.4 Stadsregio Parkstad Limburg
Vijftig jaar na de sluiting van de mijnen is het nog altijd zoeken naar een structurele positieve
omslag van de sociaal-economische situatie in Parkstad Limburg. De laatste decennia is de
arbeidsparticipatie toegenomen, maar nog altijd onvoldoende.
Landgraaf en Heerlen werken met de gemeenten Nuth, Simpelveld, Voerendaal,
Brunssum, Kerkrade en Onderbanken intensief samen op een aantal gebieden binnen de
Gemeenschappelijke Regeling Stadsregio Parkstad Limburg. Met circa 87.500 inwoners is
Heerlen de grootste gemeente binnen dit samenwerkingsverband; Landgraaf komt met ruim
37.000 inwoners op de derde plaats. Samen zijn beide gemeenten goed voor de helft van de
bijna 246.000 inwoners van alle gemeenten in Parkstad.

Om die samenwerking vorm te kunnen geven, is een ontwikkelagenda opgesteld. Die is
geschraagd op drie pijlers: Vitaal Parkstad, Leefbaar Parkstad en Sociaal Parkstad.
Vitaal Parkstad streeft naar een krachtig economisch profiel. Smart services, leisure, de zorg en
de retail zijn daarbij belangrijke sectoren.
Leefbaar Parkstad streeft naar een aantrekkelijk leven in Parkstad. Een belangrijke opgave is het
in evenwicht brengen van de vastgoedmarkt. Door de demografische ontwikkeling (krimp en
vergrijzing) bestaan er grote discrepanties tussen vraag en aanbod op de woningmarkt en de
vastgoedmarkt, zowel kwantitatief als kwalitatief. Verder heeft Parkstad zich ten doel gesteld om
in 2040 energieneutraal te zijn en het heeft daarvoor een ambitieus plan gemaakt.
Sociaal Parkstad streeft er naar dat meer mensen meedoen. Het versterken van de sociale
samenhang in de buurt en de stad is een belangrijk doel. Daarnaast is de transformatie in het
sociaal domein een belangrijke opgave.

Mobiliteit is een essentiële voorwaarde voor een economisch, sociaal en recreatief vitale regio.
Het verbeteren van de mobiliteit en bereikbaarheid is een regionaal vraagstuk, aangezien veel
problemen niet meer lokaal zijn op te lossen. De gezamenlijke Retailstructuurvisie geeft de
koers aan op weg naar een duurzame en vitale verzorgingsstructuur. Het is belangrijk dat de
gemeenten gezamenlijk optrekken en het retailbeleid eenduidig uitdragen.
Parkstad Limburg organiseert in de periode 2013-2020 de Internationale Bau Ausstellung. IBA
is een aanpak met een economische, sociale en culturele impuls voor transformatiegebieden.
IBA Parkstad staat voor de transformatie van Parkstad en leidt tot een structureel beter woon-,
werk- en leefklimaat.

De laatste jaren is veel in het toerisme in Parkstad Limburg geïnvesteerd, met aantoonbare
successen. De toekenning van de prestigieuze WTTC-prijs oftewel de Destination Award is
een bevestiging van deze koers. De regio wil de ontwikkeling van deze kansrijke sector verder
bestendigen en uitbouwen. Investeringen in toerisme maken de regio aantrekkelijker voor zowel
bezoekers als voor de eigen bewoners.

Het sociaal beleid is qua inzet en intentie (activering, onderwijs en opleiding, gezondheid)
goed, maar moet meer in samenwerking tussen de gemeenten op het niveau van Parkstad
uitgevoerd worden. Meer massa is nodig om de achterstand weg te werken. Het economisch
structuurbeleid en het sociaal beleid zijn daarnaast te veel als separaat en losstaand beleid
van elkaar ontwikkeld. Ook is er in het verleden te weinig sprake geweest van daadwerkelijke
samenwerking tussen de relevante partijen: gemeenten, provincie, Rijksinstanties, onderwijs
en ondernemers. Samenwerken en samen investeren is onontbeerlijk, zeker in een tijd van
bezuinigingen en schaalvergroting.

28
                                                                  Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Een verhoging van de participatiegraad is alleen mogelijk als vraag en aanbod op de arbeidsmarkt
goed op elkaar aansluiten. Dit betekent dat de (beroeps)bevolking beter en meer afgestemd
op de vraag moet worden geschoold. Het betekent ook dat er meer banen beschikbaar moeten
komen voor de lager geschoolden. De regio moet zowel inzetten op het versterken van de
economische structuur om meer (duurzame) banen te scheppen als op het versterken van de
sociale structuur om de bevolking gezond, goed opgeleid en actief te houden en waar nodig
te maken.




• Sociaal Parkstad streeft ernaar dat iedereen kan meedoen.

2.4.5. Overige samenwerking
Het voert hier te ver om alle voorbeelden te noemen waarin Landgraaf en Heerlen, ook met
andere gemeenten in Limburgs of Zuid-Limburgs verband, samen de schouders zetten onder
gemeenschappelijke opdrachten en taken. Op het gebied van veiligheid bijvoorbeeld in het
RIEC, binnen de zware (gesubsidieerde) jeugdhulp en rond een vraaggerichte aanpak van
de arbeidsmarkt. En dichtbij huis binnen gemeenschappelijke regelingen zoals de RUD Zuid-
Limburg (regionale uitvoeringsdienst), de GGD, WOZL, Omnibuzz, Kredietbank Limburg of Rd4.
Apart vermelden we hier nog de stedelijke samenwerking in Zuid-Limburg tussen Heerlen,
Maastricht en Sittard-Geleen. Met de gezamenlijke AgendaStad Zuid-Limburg 2020 willen de
drie steden elkaar versterken op het gebied van de economische en sociale opgave, op het
gebied van fysieke en verstedelijkingsopgaven en bij veiligheidsvraagstukken.




                                                                                             29
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>30
     Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>HOOFDSTUK 3
BLIK VOORUIT...

We weten wat we hebben. We kennen onze sterke punten en zeker ook onze problemen. Dát
we daarmee intensief aan de slag gaan, staat vast. Hoe? Dat bepalen we straks samen zodra we
één zijn. Een nieuwe start, vanaf nul.


3.1 Welke gemeente willen we zijn?
Het is gebruikelijk om in een herindelingsontwerp aan te geven wat voor een gemeente die
nieuwe gemeente moet worden. Vaak wordt dan het bestaande beleid van de afzonderlijke
gemeenten in elkaar geschoven. Dat kunnen coalitieakkoorden zijn, meerjarige bestuurlijke
programma’s of recente begrotingen.

Wij kiezen daar uitdrukkelijk niet voor. Op de eerste plaats omdat deze beleidsdocumenten
van coalities zijn die straks niet meer bestaan. In dit verband: oud beleid dus. En op de tweede
plaats omdat wij er expliciet voor kiezen om SAMEN vanaf NUL te beginnen. Het is een unieke
kans die zelden voorbij komt. De ‘nieuwe gemeente die wij willen zijn’ moet het resultaat van
een open transformatie-
en creatieproces worden,
waarin onze burgers een
centrale rol spelen. Vanuit
een volstrekt nieuwe
context willen wij samen
met inwoners, instellingen
en ondernemers inter-
actief bouwen aan deze
nieuwe gemeente van
125.000 inwoners. Hierbij
spelen begrippen zoals
gelijkwaardigheid,        de
identiteit, kernenbeleid
en een robuuste, sterke
gemeente een centrale
 rol.

Het kompas waarop wij daarbij manoeuvreren mag, wat ons betreft, bestaan uit de opgaves
die kenmerkend zijn in onze regio. We denken daarbij bijvoorbeeld aan een gemeente die
de jeugd hier weet te houden, die bestuurlijk zichtbaar is en voldoende invloed heeft om de
belangen van onze inwoners veilig te stellen, die daadwerkelijk samenwerkingskracht weet te
ontwikkelen, die burgerparticipatie als norm hanteert, die de machteloosheid op onderdelen
omzet in daadkracht, die achterstanden wegwerkt, die kansen benut en die de positieve flow
vasthoudt.

Maar wij willen vooral een gemeente zijn die de vraag ‘welke gemeente willen wij zijn?’ samen
met haar inwoners beantwoordt. We willen ons niet bij voorbaat vastleggen en zodoende
ruimte creëren voor onze inwoners om deze vraag in te vullen. Dat willen wij gaan doen vanaf de
formele start van het herindelingsproces, namelijk vanaf de vaststelling door de gemeenteraad
van dit herindelingsontwerp.
We zullen vervolgens in het herindelingsadvies in staat zijn om op hoofdlijnen inhoudelijk
invulling te geven aan de vraag ‘welke gemeente willen wij zijn?’. Deze hoofdlijnen komen dan
niet vanachter een schrijftafel, maar rechtstreeks vanuit de samenleving. Dat willen wij doen en
dat gaan wij doen.




                                                                                             31
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>3.2 Motivering van de fusie
Op deze plaats zetten wij de argumenten, verbonden aan deze fusie, op een rij. Allereerst noemen
wij een aantal relevante maatschappelijke trends en ontwikkelingen om vervolgens dieper in
te gaan op actuele en relevante regionale ontwikkelingen. Vervolgens maken wij een korte
vergelijking van beide gemeenten Landgraaf en Heerlen rondom een aantal kerngegevens om
in 3.2.4. een overzicht te geven van de argumenten die leiden tot de conclusie van herindeling.

3.2.1	Maatschappelijke trends en ontwikkelingen
Een aantal ontwikkelingen kleurt onze maatschappij en de opgaven waar wij als gemeenten
de komende jaren mee te maken krijgen. Kenmerkend is dat ze moeilijk beïnvloedbaar en
dominant aanwezig zijn. Het is belangrijk om in het verlengde van deze fusie een aantal van
deze ontwikkelingen te noemen, want de nieuwe gemeente kan niet anders dan antwoorden
formuleren op deze ontwikkelingen en fenomenen.

Deze maatschappelijke trends en ontwikkelingen spelen zich, zoals eerder aangegeven, af in
een regio met een sociaal maatschappelijke achterstand. Beide onderzoeken van BMC en de
experts zijn daar ook duidelijk over. Ten opzichte van landelijke cijfers scoren wij in Landgraaf
en Heerlen beduidend lager op het gebied van scholingsniveau, gemiddeld inkomen en
gezondheid. Op het gebied van aantallen uitkeringen en werklozen scoren we vervolgens weer
hoger dan het landelijk gemiddelde. Uit de grafieken in bijlage 4 blijkt dit verschil met landelijke
cijfers.

In dat verband is het ook belangrijk ons te realiseren dat we de economische groeicijfers van
vóór de crisis niet meer zullen halen. Dit betekent dat het zinloos is om als overheid af te wachten.
Het aanpakken van sociaal maatschappelijke achterstanden zal actief moeten plaatsvinden.
Schaalgrootte van lokale overheden speelt daarbij een belangrijke rol.

In algemene zin is te zien dat de samenstelling van de Nederlandse bevolking verandert; in
leeftijdsopbouw, naar herkomst, en ook naar woonplaats. Vergrijzing brengt onder meer met zich
mee dat de arbeidspopulatie daalt en onder andere de druk op de gezondheidszorg toeneemt.
Ontgroening heeft daarnaast op korte termijn gevolgen voor het onderwijs en maatschappelijke
voorzieningen en op de iets langere termijn ook gevolgen voor de arbeidspopulatie. Deze
fenomenen worden extra gevoeld in onze regio, waar ze samengaan met bevolkingsdaling.

Met de invoering van de Omgevingswet, Erfgoedwet, de Jeugdwet, de nieuwe WMO en
de Participatiewet krijgen en kregen we er een groot aantal taken bij. Kenmerkend bij deze
decentralisaties is dat het vooral gaat om taken ter ondersteuning van kwetsbare inwoners. Die
intensivering van ondersteuning loopt gelijk op met een terugtrekkende beweging. De gedachte
wint terrein dat de overheid niet altijd en in alle gevallen volledige hulp en ondersteuning kan
bieden. De mate waarin de overheid zich terug moet en kan trekken, zal onderwerp zijn en
blijven van het politieke debat, landelijk én lokaal. De uitkomsten kunnen leiden tot aanzienlijke
verschillen in verzorgingsniveau op lokale schaal. Het is belangrijk dat de lokale overheid
hierover goed in gesprek blijft met de burgers omdat de individuele belangen enorm kunnen
zijn. Feit is dat de schaalgrootte van de lokale overheid een bepalende factor is bij de mate
waarin burgers ondersteund kunnen blijven.

Het is belangrijk te beseffen dat burgers veel mondiger zijn dan vroeger en de komende jaren
nog mondiger worden. Dat komt doordat we anders met elkaar omgaan, anders met elkaar
communiceren en ook steeds meer de regie over ons eigen leven voeren. In de nabije toekomst
bemoeien mensen zich actief met onderwerpen en gemeenschappen die hen direct raken.
Dankzij de eenvoudige communicatiemogelijkheden kan iedereen zelf spreekbuis worden van
zaken die hem bezighouden. Overheden en bedrijven zagen tien jaar geleden al dat burgers
en klanten de weg naar media en klantenservice goed wisten te vinden. Dit heeft zijn weerslag
op de manier waarop wij als overheid de komende jaren om moeten gaan met onze burgers.




32
                                                                     Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Over een aantal jaren is er evenveel ruimte voor het individu als voor de groep. Er is sprake van
een ‘geïndividualiseerde socialisering’. Netwerken zijn socialiseringsinstrumenten, waarbij
eigenbelang en groepsbelangen hand in hand gaan. Maar de burger van de toekomst zoekt niet
alleen via de computer zijn netwerk op. Fysieke netwerken zijn eveneens belangrijk. Vaste sociale
structuren breken af, waardoor sociale schaalverkleining optreedt. Wat je dan ziet, is dat mensen
meer belangstelling voor hun eigen wijk krijgen. De eigen buurt wordt het referentiekader voor
het te voeren beleid. In hun eigen omgeving lopen inwoners tegen maatschappelijke problemen
aan. Om die problemen op te lossen moeten ze in gesprek gaan met andere burgers en de
lokale overheid. Tegelijk verruimen mensen hun blik op de wereld via virtuele netwerken. Ze
laten zich daarbij niet beperken door geografische grenzen. Er is meer contact met mensen over
de hele wereld, maar dat is veel vrijblijvender dan het contact in de eigen wijk. Er is behoefte aan
buurthuizen en lokale cultuur om vorm te geven aan de (lokale) identiteit.

Al deze ontwikkelingen, of het om krimp, schaalverkleining of de terugtrekkende overheid gaat,
vragen om een professioneel, strategisch opererende overheid die in staat is zich aan te passen
aan de verschuivingen in de wereld om ons heen. Ook lokale overheden kunnen het zich niet
meer permitteren om maatschappelijke ontwikkelingen ‘maar te laten gebeuren’ of ‘zich de
veranderingen te laten overkomen’. Hiervoor zijn de risico’s te groot en zijn de burgers (terecht)
kritisch.

Feit is dat een lokale overheid voldoende ‘massa’ moet hebben om met daadkracht te kunnen
anticiperen op deze over het algemeen autonome maatschappelijke ontwikkelingen. Er moet
in ieder geval voldoende kennis, bestuurskracht, overtuigingskracht, organisatiekracht en
uitvoeringskracht aanwezig zijn. Maar vooral ook is het de dialoog met de burgers die een
overheid in staat stelt om op maatschappelijke ontwikkelingen in te spelen.

3.2.2	Regionale ontwikkelingen
In regioverband zijn er een aantal belangrijke ontwikkelingen die ons als regio, en dus als
individuele gemeenten, concrete resultaten opleveren. Het is in de kern om die reden dat ook
vanuit een nieuwe gefuseerde gemeente deze ontwikkelingen ondersteund en uitgevoerd
blijven worden. Het is goed om op deze plaats, op hoofdlijnen, de voor ons belangrijkste
regionale ontwikkelingen te noemen.




• Het nieuwe busstation in Heerlen.

                                                                                                 33
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Een in het oog springende economische ontwikkeling is de nieuwe Brightlands Smart
Services Campus, die ontstaan is uit een initiatief van APG, de Universiteit van Maastricht en de
provincie. Een ander terrein waarop wij belangrijke ontwikkelingen verwachten is leisure.
Parkstad is de snelst groeiende toeristische bestemming in Nederland en heeft zich de
afgelopen jaren een specifieke plek in het Zuid-Limburgse leisureproduct verworven met de
nadruk op dagattracties (Snowworld, Gaiapark, kasteel Hoensbroek, Mondo Verde) grote events
(Pinkpop, Cultura Nova en het WMC) en kooptoerisme. In regioverband werken we aan de
gebiedsontwikkeling Oostflank Brunssum rondom de plannen voor Nature Wonderworld en
projecten als C-city in Kerkrade en Slot Schaesberg.

Inmiddels loopt de uitvoering van de Buitenring Parkstad op volle kracht en heeft de lobby
rond het grensoverschrijdend openbaar vervoer vruchten afgeworpen, zodat uitvoering de
komende jaren steeds dichterbij komt. Dankzij een forse financiële injectie van de provincie kan
het centrum van Heerlen zich rondom het nieuwe profiel ‘urban’ doorontwikkelen de komende
jaren terwijl het nieuwe station, het Maankwartier, voltooid zal worden.

De arbeidsmarktsituatie in Zuid-Limburg verandert drastisch wanneer de grensbarrières zouden
wegvallen. Daarom is het slechten van deze barrières om te komen tot één gemeenschappelijke
arbeidsmarkt een belangrijk speerpunt in onze regionale en provinciale lobby. Met projecten
als het Grensinfopunt en de Nacht der Unternehmen wordt aan deze ambitie gewerkt. De AG
Charlemagne is hiervoor een belangrijk instrument, maar ook op andere schaalniveaus zoeken
we de samenwerking. Denk daarbij aan Eurode en MAHHL.

We zitten middenin een belangrijke transformatieopgave in onze regio op het gebied van
economie, zorg, demografie en energie. Op zich is onze regio daarin niet uniek. Belangrijk is wel
dat Zuid-Limburg zich onderscheidt wat betreft de demografische ontwikkeling en geografische
ligging aan de grens in de nabijheid van grote stedelijke agglomeraties. Binnen Zuid-Limburg
en in Nederland loopt Parkstad met deze thema’s voorop. Parkstad is het belangrijkste
stedelijke gebied in Nederland waar krimp zich in deze omvang voordoet. Een perfecte plek dus
voor een ‘living lab’. Dat wil Parkstad ook zijn en de IBA is daarvoor een vehikel. Met de IBA heeft
de regio een goede kans om de transformatieopgave om te zetten in een duurzame impuls
voor de regio. In het expositiejaar 2020 moet Parkstad een voorbeeldregio zijn voor stedelijke
transformatie in Nederland en Europa.

Al met al zijn wij ervan overtuigd dat een centrumgemeente die groter is dan de huidige
centrumgemeente nog meer voordelen oplevert. Niet alleen voor de regio, maar ook voor Zuid-
Limburg én voor Limburg. Dat komt doordat de schaalvergroting de samenwerkingskracht,
organisatiekracht, bestuurskracht en de lobbykracht flink kan vergroten.

3.2.3 Vergelijking
BMC Advies heeft op grond van een profielschets van zowel Landgraaf als Heerlen op kernpunten
een vergelijking gemaakt van beide gemeenten. De resultaten van dit BMC-onderzoek zijn
opgenomen in een bijlage van dit herindelingsontwerp. Op hoofdlijnen behandelen we op
deze plek de uitkomsten. Wat in ieder geval opvalt is het feit dat de beide gemeenten op tal van
onderdelen overeenkomsten hebben en elkaar daarnaast aanvullen.

In Landgraaf met 37.000 inwoners en in Heerlen met 87.000 inwoners, dalen de inwonersaantallen.
We weten dat die daling, weliswaar gestaag, ook in de nabije toekomst zal doorzetten. Hierbij
zijn in beide gemeenten verschillende effecten te zien. Voorbeelden hiervan zijn vergrijzing,
een meer dan gemiddelde druk op zorg en een afname van de woningvoorraadbehoefte.
Opvallend is dat de gemiddelde WOZ-waarde in Landgraaf (€ 147.000) hoger ligt dan in Heerlen
(€ 120.000).

Beide gemeenten kennen een hoog voorzieningenniveau en hebben op het gebied van cultuur
en vrije tijd veel te bieden. Burgers zijn nagenoeg even tevreden over de voorzieningen in de
buurt.


34
                                                                    Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>In Landgraaf en in Heerlen zijn banen voornamelijk te vinden in de zakelijke dienstverlening,
de collectieve dienstverlening en de handel. De arbeidsparticipatie ligt voor beide gemeenten
lager dan het landelijk gemiddelde, terwijl het percentage werklozen en het percentage
inwoners en huishoudens met een uitkering weer behoorlijk hoger ligt (zie ook bijlage 4). Ook
het gemiddeld besteedbaar inkomen per persoon ligt lager dan het landelijke gemiddelde. In
Heerlen zijn er wel veel meer banen per 1000 inwoners. Dat is echter verklaarbaar gezien de
stedelijke functie van Heerlen.

Beide gemeenten staan voor grote ruimtelijke herstructureringsopgaven en hebben als
speerpunt van beleid het bouwen aan vitale en aantrekkelijke woon- en leefomgevingen. Voor
beide gemeenten zijn krimp, leegstand, herstructurering en leefbaarheid dominante thema’s en
beide gemeenten willen in 2040 energieneutraal zijn.

Specifiek voor Heerlen geldt dat het bouwt aan een compactere stad en aan het aantrekkelijk
houden van het stadscentrum als winkel- en cultuurcentrum, als ontmoetingsplek, als plek om
te ondernemen en als plek om te wonen. Voor Landgraaf daarentegen is de oriëntatie op de
kernen een belangrijk thema. Hierbij gaat het om het versterken van de identiteit en het creëren
van een op behoefte afgestemd woningaanbod. Daarnaast hecht Landgraaf aan het versterken
van de toeristische positie en is er krachtige focus op de vrijetijdseconomie.

In het sociale domein zijn de overeenkomsten talrijk: zoveel mogelijk inwoners moeten meedoen
in de samenleving, inzetten op eigen kracht, maatwerk, sociale wijkteams en een integrale
aanpak (één gezin, één plan, één regisseur), het verminderen van de administratieve lasten, de
sturing op zorg en de bekostiging van de zorg in overleg met partners aanpassen.

De talrijke overeenkomsten gelden ook op het gebied van economie: beide gemeenten
willen een aantrekkelijke en sterke vestigingsplaats zijn voor ondernemers, willen hier de juiste
voorwaarden voor scheppen (goede bereikbaarheid, goede infrastructuur, goed onderwijs),
willen de kansen van de euregionale arbeidsmarkt beter benutten en willen de mismatch van
arbeidsaanbod en arbeidsvraag aanpakken.
Verschillen tussen beide gemeenten zitten met name in de accenten die zij zetten. Heerlen zet
in op zorg(innovaties), Smart Services, detailhandel, creatieve industrie en de (maak)industrie
terwijl Landgraaf haar toeristische positie verder wil uitbouwen en zich nog meer wil ontwikkelen
als evenementengemeente.




• Landgraaf wil de toeristische positie versterken.

                                                                                              35
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>3.2.4 Waarom fuseren?
We kunnen en mogen onze ogen niet sluiten voor de realiteit. Alhoewel we hebben ingelopen op
onze sociaal maatschappelijke achterstand uit de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw,
blijft de achterstand bestaan. Het gemiddeld besteedbaar inkomen is lager dan de landelijke
cijfers, we hebben meer werklozen én uitkeringen. Ook zijn wij minder opgeleid en gezond
dan de gemiddelde Nederlander. Daarnaast kampen we met bevolkingsdaling, met vergrijzing,
ontgroening en trekken onze goed opgeleide kinderen nog altijd vaker weg naar de Randstad
dan we zouden willen. De effecten hiervan zien we onder andere terug in leegstand en een
arbeidsmarkt die te eenzijdig is, waardoor er op verschillende terreinen een negatieve spiraal
ontstaat die vraagt om een krachtige, visionaire aanpak. Maar juist op dat gebied komen we
tekort. Dat uit zich in bestuurlijke drukte, een provinciale mentaliteit, versnippering van beleid
en het beeld dat Zuid-Limburg een ‘eiland’ in Duitsland en België is. Het zijn feiten die pijn doen.

Maar we lopen zeker niet alleen maar achter de feiten aan. Het gaat ook goed. Burgers geven
aan graag in Landgraaf en Heerlen te wonen. De scores op onze basale taken (schoon/heel/
veilig) zijn goed en inwoners zijn tevreden over de voorzieningen in de buurten en kernen. Het
voorzieningenniveau is er hoog zowel kwantitatief als kwalitatief. Ook wordt frequent en graag
gebruik gemaakt van de voorzieningen van het Heerlense stadscentrum door zowel de inwoners
uit Landgraaf als de inwoners uit Heerlen.
De ontwikkeling van dat stadscentrum naar een krachtig, hoogstedelijk, regionaal centrum
verloopt met opzienbarende sprongen. In beide gemeenten is er daarnaast een opvallende en
succesvolle oriëntatie op nieuwe kansen: grote tot megagrote evenementen (Pinkpop, Cultura
Nova), intercity naar Aken (en daarmee snelle verbindingen naar Keulen, Parijs en Londen),
een onderscheidend urban profiel van het stedelijk centrum, een sterke toeristische regio, het
aanboren van nieuwe economische markten als leisure (woonboulevard) en Smart Services.

We zien dat een nieuwe wind in de beide gemeenten én in de regio waait. Het is een gevoel van
trots dat gepaard gaat met een succesvolle zoektocht naar onze identiteit en onze eigenwaarde.
Daarnaast zien we bijvoorbeeld dat het vastgoed ten opzichte van de rest van het land goedkoop
is, hetgeen allerlei mogelijkheden biedt voor burgers en ondernemers en dat er amper files zijn
in onze regio. Van oudsher beschikken wij daarnaast over sterke sociale en maatschappelijke
verbanden en netwerken die niet alleen een stevige basis vormen voor authentieke culturele
en folkloristische activiteiten, maar ook een basis zijn voor een aangename samenleving waarin
men voor elkaar zorgt en voor elkaar klaar staat.

We zijn blij met onze successen, maar het knelt dat we, ondanks keihard werken, niet in staat
zijn gebleken de sociaal maatschappelijke achterstand in te lopen in de afgelopen jaren. Wij
willen ons daar pertinent niet bij neerleggen, maar een nieuwe stap zetten met onze inwoners:
herindeling. Dat zal ons en onze regio sterker maken. Op het gebied van uitvoering, bestuur,
samenwerking en organisatie. Uit onze successen hebben we geleerd dat je met realiteitszin,
doorzetten, vernieuwing, optimisme, externe gerichtheid en bestuurlijke visie en moed, tot
resultaten komt. Dat denken wij middels een fusie te kunnen versterken.

En laten we eerlijk zijn. Er is potentie genoeg. We bevinden ons in een van de economisch
krachtigste regio’s van Europa, waar we overigens veel meer van moeten profiteren. De op
stapel staande IC-verbinding met Aken plaatsen Landgraaf en Heerlen nog meer in het midden
van de wereld: Amsterdam: 2,5 uur, Brussel: 1 uur, Parijs: 3 uur, Keulen: ¾ uur, en Londen: 4
uur. Dat het centrum van Heerlen potentie heeft, laten de afgelopen jaren zien. Maar waar dat
toe kan leiden, is een nog onbeantwoorde vraag. Feit is dat het huidige optimisme rondom het
centrum zich niet alleen vertaalt in mooie woorden, maar ook in banen (Smart Services Campus,
zorg, leisure). Het centrum als regionale economische motor waar de hele regio plezier van zal
hebben. Nu en in de toekomst.

Een belangrijke kracht van Landgraaf en Heerlen is het vestigingsklimaat. Dat geldt voor zowel
burgers als voor ondernemers. Helaas is dit nog vaak te onzichtbaar, maar de potentie is er.



36
                                                                    Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>De kernen hebben goede voorzieningen, er is veel groen en de sociale verbanden zijn goed.
Maar ook voor ondernemers is er veel potentie: goedkoop vastgoed, een grote Euregionale
markt en een zeer goede, op Europa gerichte, infrastructuur.
Tot slot zijn er kansen. Denk daarbij aan het verstevigen en uitbouwen van het toeristisch
potentieel met leisure (onder andere Snowworld, Mondo Verde en Kinderstad), cultuur (onder
andere Pinkpop, Cultura Nova en podiumkunsten) en cultureel erfgoed (onder andere Romeinse
verleden, kastelen en mijnverleden) naar een internationale schaal.

Wij zijn er van overtuigd dat fusie hét middel is om onze wensen te verwezenlijken: het inhalen van
de sociaal maatschappelijke achterstand én het vergroten van onze kansen voor onze inwoners.
Gezien de potentie bij beide gemeenten moeten negatieve spiralen zoals bijvoorbeeld de
bevolkingsdaling, omgezet kunnen worden in positieve effecten.

                                                               Door middel van een fusie
                                                               organiseren we de bestuurlijke
                                                               slagkracht die daarvoor nodig is.
                                                               Lokale wensen kunnen hierdoor
                                                               beter vorm krijgen op het gebied
                                                               van subsidies, ondersteuning,
                                                               externe investeringen etc. We
                                                               creëren meer massa en daarmee
                                                               een bestuurlijke stem die eerder
                                                               en beter gehoord wordt. Van
                                                               de 34e en 269e gemeente in
                                                               Nederland worden we de 20e
                                                               waardoor we zichtbaarder worden
                                                               en aan tafels aanschuiven die
                                                               ertoe doen. We worden op allerlei
                                                               onderdelen een ‘betere’ en dus
                                                               effectievere/efficiëntere overheid:
                                                               we verbeteren de kwaliteit, we
                                                               verminderen onze kwetsbaarheid,
                                                               we reduceren onze kosten en we
                                                               creëren nieuwe kansen.

                                                            Ook verbeteren we door deze
                                                            fusie onze eigen lobbykracht en
                                                            ook de toekomstbestendigheid,
                                                            duurzaamheid en veerkracht. We
                                                            zijn vervolgens beter in staat zijn
                                                            om bestaand beleid in stand te
houden en nieuw en opgelegd beleid te ontwikkelen en uit te voeren binnen de financiële
kaders.
De regio als geheel zal baat hebben bij deze fusie. Doordat de centrumgemeente een grotere
massa krijgt, zijn er meer tafels waar de regio kan aanschuiven. De lobby wordt sterker en
daarmee de kansen en opties diverser en groter.

De keuze voor herindeling wordt regelmatig aangemoedigd vanuit de samenleving. Een goed
voorbeeld hiervan is de recente brief van het Partnerschap in het Sociaal Domein (bijlage 6).
Een aantal citaten uit deze brief: ‘………we zien bij gemeenten een toenemend besef dat
intensievere samenwerking en bestuurlijke schaalvergroting kan leiden tot een krachtigere
aanpak van de bestuurlijke vraagstukken in onze regio…………Vanuit zorg en welzijn juichen
wij deze bestuurlijke schaalvergroting van harte toe……. Samenwerking van gemeenten levert
betere zorg voor burgers op……’
Ook onderzoeken komen regelmatig tot de conclusie dat bestuurlijke schaalvergroting in onze
regio de enige manier is om de ontwikkelingen in de wereld om ons heen bij te houden. Denk
aan het onderzoek ‘op hete kolen…..de beloftes voor 2030’ in opdracht van Parkstad Limburg.

                                                                                                37
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Een belangrijke vraag die wij graag beantwoorden is: waarom nu fuseren ?
Misschien is het belangrijkste argument voor fusie nu: ‘het ijzer smeden nu het heet is’. Mogelijk
zijn we te laat wanneer we wachten. Wij constateren in onze gemeenten successen en problemen.
We willen de successen uitbouwen en de problemen oplossen. En we zien een manier om dit te
realiseren: fusie. Het is een eenvoudige analyse die NU om actie vraagt. Hoe leg je immers uit
aan je inwoners dat je nu geen actie onderneemt ?

Wij lezen tussen de regels van het actuele rijksbeleid dat er een sterke herindelingswens is aan
de kant van het kabinet. Ook wij hebben de overtuiging dat zowel Landgraaf als Heerlen eigenlijk
te klein zijn om opgaven als de drie decentralisaties 100% effectief op te pakken. Landgraaf
en Heerlen zitten wat dat betreft in hetzelfde schuitje. We weten echter dat dit soort opgaven
steeds frequenter op ons bordje zullen komen. We willen ons daar nu al op voorbereiden.
De financieel-economische vooruitzichten in de nabije toekomst zijn niet denderend. We komen
niet meer in een hoogconjunctuur zoals die vroeger ontstond na een economische crisis. We
komen er aldus niet onderuit om de handen ineen te slaan. Niet over een paar jaar, maar nu.


3.3. De herindeling in perspectief

Op deze plaats geven wij aan hoe Rijk en Provincie aankijken tegen deze herindeling. Belangrijk
onderdeel is de behandeling van de toetsingscriteria verbonden aan het beleidskaders van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK).

3.3.1 Coalitieakkoord Rijk
In het regeerakkoord uit 2012 stelt het kabinet dat de grote decentralisaties van taken en
bevoegdheden vragen om overheden die op een passende schaal zijn georganiseerd. Naar
aanleiding van het regeerakkoord is op 28 mei 2013 door de ministerraad het vernieuwde
‘Beleidskader gemeentelijke herindeling’ vastgesteld. In dit beleidskader wordt gesteld
dat ‘de eisen aan de bestuurskracht van gemeenten (met de decentralisaties in het sociaal
domein) meer en meer toenemen; van de bestuurlijke, ambtelijke en financiële slagkracht van
gemeenten wordt steeds meer gevraagd’. Zowel de minister van BZK als het kabinet vinden dat
de gemeenten primair zelf aan zet zijn om via herindeling te werken aan versterking van hun
bestuurskracht.

In de wet Algemene regels herindeling (Wet arhi) is de procedure voor de voorbereiding van
een herindeling beschreven. In het vernieuwde beleidskader is de provinciale rol verruimd;
wanneer bijvoorbeeld de herindelingsdiscussies van onderop te lang voortduren, zonder reëel
zicht op een bevredigende uitkomst, kan de provincie zelf een arhi-procedure starten.

3.3.2 Toetsing aan het beleidskaders Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
Op 28 mei 2013 stuurde de minister van BZK het nieuwe beleidskader gemeentelijke
herindeling naar de Tweede Kamer. Het herindelingsadvies van Landgraaf en Heerlen zal straks
zowel door de provincie als door de minister van BZK aan dit beleidskader worden getoetst.
In dit beleidskader staat dat ‘herindelingsvoorstellen van onderop, die bij de gemeenten zelf
vandaan komen, door het kabinet worden toegejuicht’. Uiteraard zijn er meer criteria aan de
hand waarvan het herindelingsadvies getoetst zal worden. Het beleidskader noemt er vijf:

1. Draagvlak zowel lokaal bestuurlijk als regionaal als maatschappelijk;
2. De interne samenhang/dorps- en kernenbeleid. De nieuwe gemeente moet meer zijn dan
   een administratieve eenheid waarmee burgers en organisaties zich niet verbonden voelen;
3. Bestuurskracht. De nieuwe gemeente moet haar maatschappelijke opgaven op kunnen
   pakken en haar wettelijke taken adequaat kunnen uitvoeren;
4. Evenwichtige regionale verhoudingen. Hoe is de verhouding tot andere gemeenten, tot de
   centrumgemeenten en wat betekent schaalvergroting daarbij?;
5. Toekomstbestendigheid. In welke mate is de gekozen oplossing toekomstbestendig oftewel
   duurzaam?


38
                                                                  Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>In het beleidskader vraagt de minister aan gemeenten die willen herindelen om deze punten
mee te nemen in het herindelingsadvies.

ad1. Draagvlak: lokaal bestuurlijk, maatschappelijk en regionaal

Het samenvoegen van zelfstandige gemeenten tot een nieuwe gemeente, is een ingrijpend
proces dat de hele samenleving raakt. Om dit tot een goed resultaat te brengen moet er
sprake zijn van voldoende bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak.

a. Lokaal bestuurlijk draagvlak:
Met het bestuurlijk draagvlak bij herindeling op initiatief van gemeenten bedoelen we
op de eerste plaats de democratische legitimatie aan de hand van de besluitvorming in de
gemeenteraden van de betrokken gemeenten.
In ons geval is het voorliggende herindelingontwerp democratisch gelegitimeerd en van
bestuurlijk draagvlak voorzien door:
- Het eensluidende uitgangspunt van Landgraaf en Heerlen om onderzoek te doen naar
   verdergaande samenwerking. Landgraaf in de motie van oktober 2015 en Heerlen in het
   coalitieakkoord uit 2014.
- Het eensluidende besluit om te kiezen voor twee parallelle onderzoekssystematieken en
   twee onderzoekers : BMC Advies en het Expertteam.
- Besluitvorming in beide gemeenteraden inzake het herindelingsontwerp op 16 januari 2017.

b. Maatschappelijk draagvlak:
Zoals aangegeven raakt een herindeling alle inwoners, bedrijven en instellingen binnen een
gemeente. Vanaf april 2016 hebben wij daarom geïnvesteerd in de communicatie en de dialoog
met onze inwoners en maatschappelijke organisaties.

Met name middels het onderzoek van het expertteam, bestaande uit Jan Mans, Wim Deetman
en Wim Hazeu, is er op allerlei manieren gepeild naar de mening van de inwoners van beide
gemeenten. In totaal zijn 15 zogenoemde ronde-tafelgesprekken gevoerd. Daarnaast nog vier
wijkbijeenkomsten waarvoor 20 tot 30 inwoners en vertegenwoordigers van maatschappelijke
organisaties en bedrijfsleven waren uitgenodigd. Vervolgens zijn er nóg vijf van deze
wijkbijeenkomsten geweest, waarvoor geïnteresseerden zich ook zélf konden aanmelden. Wie
daarna nog behoefte had om zijn of haar opvatting met ons te delen, is uitgenodigd te reageren
via de speciale website.
Hoewel de agenda nadrukkelijk de vier varianten van samenwerking vermeldde, hebben we
geconstateerd dat de meeste aandacht van de deelnemers naar fusie/herindeling uitging.
Belangrijk om te vermelden is verder dat er vier zorgpunten zijn opgehaald. Dat zijn het
gewenste behoud van identiteit, de lastendruk, het behoud van de voorzieningen en de wens
dat de afstand tussen bestuur en inwoners in de toekomst niet groter zou mogen worden.
De punten van zorg en de aanbevelingen op dit punt zijn overgenomen. Hierover worden
                                                           bindende       afspraken   gemaakt
                                                           vóórdat het herindelingsadvies
                                                           wordt vastgesteld. De onderzoeken
                                                           speelden zich af in een periode van
                                                           meerdere maanden. Door op deze
                                                           schaal de dialoog aan te gaan met
                                                           de samenleving en standpunten
                                                           uit te wisselen is niet alleen het
                                                           draagvlak gepeild, maar is ook
                                                           draagvlak gecreëerd.

                                                            Daarnaast hebben we allerlei
                                                            ter      beschikking       staande
                                                            communicatiemiddelen gebruikt
                                                            zoals websites, huis- aan- huis
                                                            kranten, persberichten. We hebben

                                                                                           39
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>uitgelegd waarom wij als gemeenten een onderzoek naar samenwerking zijn gestart, hoe de
procedure verloopt, hoe tot het herindelingsontwerp is gekomen, wanneer informatieavonden
plaatsvinden en op welke wijze een zienswijze kan worden ingediend.

Het herindelingsontwerp ligt ter inzage gedurende een periode van 8 weken na besluitvorming
in beide raden op 16 januari 2017.

c. regionaal draagvlak:
Vanaf de start van het onderzoek naar vormen van samenwerking is er actief contact
gezocht en gecommuniceerd met buurgemeenten. Zoals eerder aangegeven zijn andere
Parkstadgemeenten uitgenodigd om mee op te trekken in het onderzoek naar samenwerking.
Daarmee is dit proces vanaf de start bespreekbaar gemaakt en zijn verschillende vragen
reeds in het voortraject van dit herindelingsontwerp beantwoord. De andere regiogemeenten
hebben om hun moverende redenen er echter voor gekozen om niet deel te nemen aan deze
herindeling. Zo gaan Onderbanken, Nuth en Schinnen per 1 januari 2019 fuseren en worden dan
één gemeente. Brunssum wilde vanwege een interne reorganisatie de eigen organisatie niet
belasten met een nieuw onderzoek naar samenwerking, maar heeft aangegeven wel benieuwd
te zijn naar de uitkomsten van het onderzoek van Landgraaf en Heerlen. Ook Kerkrade volgt de
ontwikkelingen met belangstelling, maar heeft zelf geen behoefte aan een structuurdiscussie.
De buurgemeenten worden na vaststelling van het herindelingsontwerp actief uitgenodigd om
binnen 8 weken hun zienswijzen kenbaar te maken. Deze worden samen met de reacties daarop
onderdeel van het herindelingsadvies Landgraaf-Heerlen.

ad2. Interne samenhang

Op basis van dit criterium wordt beoordeeld of de nieuwe gemeente een logische samenhang
heeft en hoe men inwoners, dorpen, wijken en organisaties bij beleidsvorming en –uitvoering
denkt te betrekken.

Wij zien een sterke samenhang tussen beide gemeenten Landgraaf en Heerlen. Heerlen bestaat,
naast een groot aantal kernen uit een hoogstedelijk centrum dat min of meer kunstmatig
ontstaan is in de bloeiperiode van de mijnbouw. Deze verstedelijking heeft in Landgraaf
niet plaatsgevonden. Wel zien we zowel in Landgraaf als in Heerlen dat door de explosieve
bevolkingsgroei in die periode, de oorspronkelijke kernen een enorme groei hebben
doorgemaakt waardoor ze aan elkaar gegroeid zijn met het behoud van flinke groene stroken.
Dit is een kenmerkend beeld in de gehele regio Parkstad (de oude Oostelijke Mijnstreek).

Het centrum van Heerlen heeft voor de hele regio een centrumfunctie op het gebied van
economie, cultuur, onderwijs, retail etc. Echter, de kernen in de regio identificeren zich in eerste
instantie niet met dit centrum. Dat geldt grotendeels ook voor de kernen in Heerlen zelf. De
identiteit van de inwoners in de regio wordt op de eerste plaats ontleend aan de eigen kern
op het gebied van taal, ontspanning, contacten en voorzieningen. Eigenlijk is dat altijd al zo
geweest.
We zien ook dat deze identificatie weinig relatie heeft met de bestuurlijke grenzen. Op de
vraag of een kern zijn identiteit verliest als hij geen eigen gemeentebestuur meer heeft en het
nieuwe bestuur op grotere afstand staat, is ons antwoord ontkennend. Burgers trekken zich
door toegenomen mobiliteit en digitalisering al lange tijd weinig meer aan van bestuurlijke
grenzen. Werk, onderwijs en amusement vindt men doorgaans ver buiten de gemeentegrenzen.
Misschien kan zelfs wel gesteld worden dat in de kernen met een bestuur meer op afstand, de
verbanden tussen inwoners, ondernemers en verenigingen juist worden aangehaald, waardoor
de identiteit binnen de betreffende kern sterker wordt. We zagen dit effect al eerder bij de
passage over maatschappelijke ontwikkelingen.

De samenhang in de nieuwe gemeente heeft aldus een tweeledige vorm. Enerzijds de
bestaande, historische samenhang en structuur in de kernen en anderzijds het (bestaande)
gedeelde belang van een economisch en cultureel sterk centrum met stedelijke voorzieningen
op het gebied van retail, onderwijs en mobiliteit.

40
                                                                    Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                      In beide gemeenten is sprake van
                                                      een actief kernenbeleid, zowel fysiek
                                                      (o.a. herstructurering) als sociaal (o.a.
                                                      wijkgerichte aanpak van de zorg) en in
                                                      beide gemeenten is sprake van een sterke
                                                      infrastructuur van overleg tussen burgers
                                                      en overheid.

                                                   Die nieuwe vorm van governance wordt
                                                   erop gericht om inwoners en organisaties
                                                   nog actiever te betrekken bij de
                                                   ontwikkeling van beleid en plannen in hun
                                                   woonomgeving. Dat geldt bijvoorbeeld
voor onderwerpen binnen het sociale domein, de ruimtelijke ordening en veiligheid. De nieuwe
gemeente staat open voor initiatieven en plannen van de inwoners zelf. Waar nodig en mogelijk
worden die plannen ondersteund en kiest de nieuwe gemeente een faciliterende rol, passend
in de nieuwe visie op governance.


ad3. Bestuurskracht

De nieuwe gemeente moet over voldoende bestuurskracht op ambtelijk en bestuurlijk niveau
beschikken. Een gemeente is bestuurskrachtig als zij zelfstandig (en in samenwerking met
andere partners) in staat is haar maatschappelijke opgaven op te pakken en haar wettelijke
taken adequaat uit te voeren.

De bestuurskracht van een gemeentelijke overheid uit zich in het vermogen om maatschappelijke
opgaven op te pakken en wettelijke taken te vervullen. Essentieel is dat de gemeente daarbij altijd
in het belang handelt van de bestaande maatschappelijk context. In de coalitieovereenkomst uit
2014 van Landgraaf werd de passage opgenomen: ‘..Voor de grote opgaven waarmee we op
korte termijn worden geconfronteerd, is het schaalniveau van Landgraaf ontoereikend….’ Een
tekst van gelijke strekking staat in de coalitieovereenkomst van Heerlen. Beide gemeenten laten
hiermee een sterke focus op het vergroten van de bestuurskracht zien, hetgeen enerzijds het
sterke ambitieniveau van beide gemeenten onderstreept en anderzijds een uiting is van een
bestuurlijk realiteitsbesef.
We zijn straks in staat om de bestuurlijke sturing te versterken als het gaat om de besluitvorming
over, de uitvoering van én de verantwoording over ons beleid. We gaan dit meer vanuit eigen
kracht doen en minder vanuit samenwerkingsverbanden. Onderdeel hiervan is een sterkere
en evenwichtige ambtelijke organisatie zijn, die in staat is om taken en verantwoordelijkheden,
zoals bijvoorbeeld de taken binnen het Sociale Domein, adequaat, professioneel en efficiënt uit
te voeren. Ook zijn we beter in staat zijn om maatschappelijke opgaven en taken die in de regio
aan de orde zijn op te pakken en gaan we beter de regie voeren bij processen en projecten met
andere overheden en maatschappelijke partners.
De ambtelijke organisatie van de nieuwe gemeente is groot genoeg voor de noodzakelijke
specialisaties en voldoende aantrekkelijk op de regionale arbeidsmarkt. Bovendien zal het
functioneren van deze ambtelijke organisatie gekenmerkt worden door laagdrempeligheid.
Daar waar voor bepaalde taken samenwerking met anderen nodig is vanwege de schaal,
complexiteit en/of specialisme, is er voldoende bestuurlijk en politiek vermogen om dit te
organiseren en te regisseren. De schaal en daarmee samenhangende bestuurskracht van de
nieuwe gemeente biedt ruim voldoende mogelijkheden om haar maatschappelijke opgaven
vorm te geven en daarbij bovendien ook herkenbaar, betrokken en transparant te blijven.

En ‘last but not least’ zijn wij beter in staat zijn om het financiële perspectief van Landgraaf en
Heerlen te beheersen. Wij zijn ervan overtuigd dat het geen enkele zin heeft om te fuseren
primair om kosten te besparen. We denken meer aan fusiedoelen als toekomstbestendig zijn, het
op peil houden van de kwaliteit van de dienstverlening, het verminderen van de kwetsbaarheid
en het versterken van onze slagkracht.

                                                                                                41
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>ad4. Evenwichtige regionale verhoudingen

Draagt de nieuwe gemeente bij aan het ontstaan van goede regionale samenwerkingsverbanden
en wordt het toekomstperspectief van omliggende gemeenten niet nadelig beïnvloed?

Door het samengaan van Landgraaf en Heerlen zal de regio Parkstad gaan bestaan uit één
grote centrumgemeente waarin de helft van alle inwoners woont. Daarnaast zijn er twee grotere
gemeenten: Brunssum en Kerkrade met respectievelijk 28.000 en 46.000 inwoners. En ten slotte
nog vier, meer landelijke gemeenten: Nuth, Voerendaal, Simpelveld en Onderbanken. (samen
46.000 inwoners). Inmiddels hebben de gemeenten Nuth, Onderbanken en Schinnen de eerste
stappen gezet naar herindeling.

De nieuwe gemeente staat niet op zichzelf, maar maakt net zoals alle andere gemeenten
deel uit van een bestuurlijke omgeving waarbij de omringende gemeenten en regionale
samenwerkingsverbanden betrokken zijn. Naast haar eigen opgave heeft de nieuwe gemeente
ook een regionale opgave. In het verleden hebben wij onze rol gespeeld en een bijdrage
geleverd aan de regionale opgaven op het terrein van de veiligheid en volksgezondheid,
economische, ruimtelijke, toeristische en recreatieve, infrastructurele en sociaal maatschappelijke
functies. Dit wordt voor de nieuwe gemeente niet minder, maar wordt juist versterkt door de
krachtenbundeling.

De regionale samenwerking in Parkstad is al oud en stond tot 1998 bekend als het ‘streekgewest
oostelijke mijnstreek’. Vanaf 1998 heeft de samenwerking de naam Parkstad gekregen en
sinds drie jaar officieel de ‘Gemeenschappelijke Regeling Stadsregio Parkstad Limburg’. Dit is
een zogenoemde ‘regeling van colleges’ waarbij de verantwoordelijkheid bij de wethouders
van de gemeenten ligt. Iedere wethouder heeft een thema in zijn of haar portefeuille en
vertegenwoordigt dat thema in een bestuurscommissie. De bevoegdheden binnen deze thema’s
(ruimte, mobiliteit, economie/toerisme en wonen/herstructurering) zijn vastgelegd in het model
van bestuurscommissies.

De samenwerking tussen de gemeenten in de regio vindt plaats binnen deze gemeenschappelijke
regeling en daarnaast is er de reguliere, pragmatische bilaterale samenwerking tussen
individuele gemeenten. Dit zal ook na de fusie tussen Landgraaf en Heerlen niet veranderen. De
meerwaarde van deze samenwerking was en is evident. De inhoudelijke leidraad daarbij was en
is de ‘Ontwikkelagenda Parkstad Limburg’ uit 2015 met als thema’s: Vitaal Parkstad: een krachtig
economisch profiel (smart-services, Leisure, zorg, hoogstedelijk centrum van de regio, groeien
aan de grens, menselijk kapitaal); Leefbaar Parkstad: aantrekkelijk leven (een vastgoedmarkt in
evenwicht met wervende woonmilieus, stad en park, energietransitie) en Sociaal Parkstad: meer
mensen doen mee (versterken van de sociale samenhang in buurt en stad).

Naast de onderlinge verbondenheid in de regio door een gemeenschappelijke historie en
gemeenschappelijke cultuur en identiteit is er door een jarenlange samenwerking een collectief
besef gegroeid dat deze samenwerking in welke vorm dan ook noodzakelijk is én uiteindelijk
resultaat oplevert. Actuele voorbeelden zijn de Smart Services Campus, IBA, de IC verbinding
Heerlen-Aken, PALET en regie op de vastgoedmarkt. Wij denken dan ook dat de vernieuwde
schaal binnen de samenwerking geen invloed zal hebben op het regionale opgavenprofiel.

ad5. Duurzaamheid

Bij het criterium duurzaamheid dient onderbouwd te worden dat door fusie een vitale gemeente
ontstaat die naar de toekomst toe (op middellange termijn) in staat is om haar taken zelfstandig
aan te kunnen.

Voor ons betekent duurzaamheid/toekomstbestendigheid dat de nieuwe gemeente een schaal
heeft die voor inwoners een laagdrempelige en tegelijkertijd professionele dienstverlening biedt
en dat de gemeente ook toekomstbestendig is. De beoogde herindeling leidt tot een nieuwe
gemeente van zo’n 125.000 duizend inwoners. Voor de fusiegemeenten moet duurzaamheid

42
                                                                   Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>niet alleen in feitelijke en cijfermatige omvang van de gemeente worden gezocht, maar ook
in de bijzondere positie van de nieuwe gemeente als sterke centrumgemeente in de regio, in
Limburg en in de Euregio.

Wij zijn het proces van herindeling gestart met de intentie een nieuwe gemeente te creëren die
op korte en lange termijn genoeg bestuurskracht zal ontwikkelen om haar opgaven en taken
uit te voeren. Die nieuwe gemeente moet bijvoorbeeld in staat zijn om verdere decentralisaties
van taken van het Rijk en Provincie te kunnen opvangen. Tevens biedt ‘de 100-duizend-plus-
omvang’ ruim voldoende waarborgen om in de regio, bij de Provincie Limburg en het Rijk als
een volwaardige, sterke partner op te treden.

We gaan de samenwerking met andere gemeenten zoveel mogelijk zoeken en ondersteunen,
evenals dat nu het geval is. De noodzaak daartoe zal, gezien de taken die nu reeds bij gemeenten
zijn neergelegd, eerder toe- dan afnemen. Dit geldt ook voor een gemeente van meer dan
100.000 inwoners. De verwachting is dat met behulp van bestaande en verder te intensiveren
samenwerkingsverbanden hieraan invulling kan worden gegeven. Daarnaast zijn wij een
grensgemeente. Deels gepositioneerd langs de grens met Duitsland, biedt dit goede kansen
voor het uitbouwen van landsgrensoverschrijdende samenwerking. Bijvoorbeeld op het vlak
van recreatie, winkelen, natuur, arbeid, acquisitie en dienstverlening.

Hierboven is beargumenteerd en uiteengezet dat de nieuwe gemeente, naar onze mening,
voldoet aan de ‘eisen’ zoals die in het beleidskader gemeentelijke herindeling worden gesteld.
Landgraaf en Heerlen zien dan ook met vertrouwen de toets aan het beleidskader gemeentelijke
herindeling tegemoet. Er is in beide gemeenten voldoende bestuurlijk en maatschappelijk
draagvlak, er is draagvlak in de regio en andere mogelijke ontwikkelingen worden door deze
herindeling niet gehinderd. Er ontstaat een bestuurskrachtige centrumgemeente van 125.000
inwoners, die meer is dan de som der delen en die iets extra’s toevoegt aan de regionale opgave
die wij hebben.

                                                                                             43
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>3.3.3 Coalitieakkoord Provincie

Het bestuur van de provincie Limburg erkent in het coalitieakkoord 2015-2019 de noodzaak
van bestuurskrachtige gemeenten om aan de opgaven van deze tijd te voldoen. De provincie
stelt zich daarbij op het standpunt dat opgaven en slagkracht van gemeenten leidend dienen
te zijn voor de bestuurlijke organisatie. Het is de opvatting van het College van Gedeputeerde
Staten van Limburg dat als lijn heeft dat herindelingen van gemeenten op vrijwillige basis en
op initiatief van gemeenten zelf moeten plaatsvinden. Het hier voorliggende initiatief van de
gemeenten Landgraaf en Heerlen kan rekenen op ondersteuning door en op een positief advies
van de Provincie Limburg.




44
                                                                Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>HOOFDSTUK 4
Financiën EN PERSONEEL

Bij de gemeentelijke herindeling dienen de financiën van de beide gemeenten op elkaar
te worden afgestemd. Daarom hebben we in dit herindelingsontwerp de meest relevante
financiële informatie betreffende de beide gemeenten op een rij gezet. Ook zoomen we in op
de financiële gevolgen van een fusie en kijken we naar de personele kant van de zaak.


4.1 Financiële aspecten

4.1.1 Financiële cultuur en opgave
Een groot verschil tussen de gemeente Landgraaf en Heerlen heeft te maken het verschil in
cultuur met de omgang van financiën. Een verschil in cultuur dat past bij de omvang en opgave
van de beide individuele gemeenten. De gemeente Landgraaf kan bestempeld worden als een
bedachtzame en voorzichtige organisatie in het financieel handelen. Het risico hierbij is dat
kansen worden gemist, omdat het lef om te investeren soms ontbreekt. De gemeente Heerlen kan
juist bestempeld worden als een organisatie die wil investeren in de stad (‘maximaal rendement
voor de stad’) en daarbij een hoge ambitie aan de dag legt. Het financieel handelen is daarop
gericht. Het risico is dat er soms wordt geïnvesteerd in projecten die geen succes blijken te zijn
en de verliezen een negatief effect hebben op de vermogenspositie van de gemeente.
De in dit hoofdstuk gebruikte cijfers zijn afkomstig uit het BMC-rapport, uit de verdiepings-
onderzoeken van de Provincie Limburg 2016 voor de gemeente Landgraaf en de gemeente
Heerlen, uit de jaarrekeningen 2013, 2014 en 2015 van de gemeenten Landgraaf en Heerlen,
de gemeentebegroting 2017 van beide gemeenten en uit de COELO-rapportage 2016 (Atlas
van de Lokale Lasten).

4.1.2 Financiële cijfers gemeenten Landgraaf en Heerlen
We presenteren aspecten van de financiële stand van zaken van de beide gemeenten.
1. Rekeningresultaten 2013 t/m 2015
2. Meest recente verdiepingsonderzoek toezichthouder begroting 2016
3. Meerjarig begrotingsaldo begroting 2016 en begroting 2017
4. Lokale lastendruk

4.1.2.1 Jaarrekeningresultaten
De jaarrekeningresultaten 2013, 2014 en 2015 van beide gemeenten waren:




Het rekeningresultaat 2014 en 2015 van de gemeente Landgraaf was nagenoeg volledig
incidenteel van aard. Het grote plussaldo in 2014 was primair het gevolg van de gewijzigde
regelgeving BBV en dus technisch van aard. Ook de saldi van de gemeente Heerlen waren
nagenoeg volledig incidenteel. Het grote plus-saldo voor Heerlen in 2014 was het gevolg van
de afwikkeling faillissement Licom en vrijval participatiebudget.

4.1.2.2 Verdiepingsonderzoek toezichthouder
Eenmaal in de vier jaar voert de provincie Limburg als toezichthouder financiën een verdiepingson-
derzoek uit op een begroting van een gemeente. Op basis van dit rapport doen Gedeputeerde
Staten van Limburg een uitspraak over de toezichtvorm voor vier jaar. Er wordt als het ware een
foto van de financiële positie en financiële functie gemaakt. Het verdiepingsonderzoek gaat
verder dan het traditionele begrotingsonderzoek. Het rapport geeft aan welke de belangrijkste
aandachtspunten voor de financiële positie en financiële functie zijn.


                                                                                               45
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Op 21 juni 2015 hebben Gedeputeerde Staten van Limburg besloten om de gemeente Heerlen
op basis van de begroting repressief toezicht toe te kennen. Aan het besluit voor Heerlen waren
geen voorwaarden verbonden, waaraan de gemeente zou moeten voldoen om de meerjarige
uitspraak te behouden.
Wel zijn een aantal aandachtspunten benoemd. Dit betreft punten die de financiële positie van
Heerlen in de jaren 2016- 2019 zouden kunnen verzwakken. Dit betreft: aandacht voor de nog te
realiseren taakstellingen, de gevolgen van de demografische ontwikkelingen, goede monitoring
van de 3 decentralisaties, aanpak van het achterstallig onderhoud conform het plan daarvoor,
blijven versterken van de sociaal economische structuur, good governance van de verbonden
partijen en beoordelen noodzaak normering positie vreemd versus eigen vermogen.

Op basis van het onderzoek zoals uitgevoerd door de toezichthouder hebben Gedeputeerde
Staten 21 juni 2015 geconcludeerd dat ook de gemeente Landgraaf aan de voorwaarden van
meerjarig repressief toezicht voldoet. Dit betekent dat de periode t/m het begrotingsjaar 2019
ook voor Landgraaf toezichtarm zal zijn. Aan dit besluit waren wel de volgende voorwaarden
verbonden:
- zorg voor een structureel en reëel evenwicht voor het begrotingsjaar 2017 inclusief meerjaren-
   raming (tenminste tot en met 2019);
- uit de begroting 2017 moet blijken hoe het achterstallig onderhoud bij wegen volledig wordt
   ingelopen, uiterlijk eind 2019.
Naast de genoemde voorwaarden is nog als extra aandachtspunt benoemd de goede monitoring
van de financiële ontwikkelingen in het sociaal domein en de herstructureringsopgave
voortkomend uit de demografische ontwikkelingen:

4.1.2.3 Meerjarig begrotingssaldo 2016 en 2017




De begroting 2016 van de gemeente Landgraaf was in 2016 structureel en reëel in evenwicht
maar had meerjarig zowel voor het jaar 2018 en 2019 nog te kampen met een grotendeels ook
structureel tekort.

De begroting 2016 van de gemeente Heerlen was in 2016 structureel en reëel in evenwicht.
In 2017 was er een tekort en in 2018 en 2019 is sprake van een overschot. De reële structurele
meerjarige saldi vertoonden in alle vier de jaren een overschot.




46
                                                                 Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Door groei van de algemene uitkering en een verbeterde kostenallocatie binnen de in 2015
gedecentraliseerde taken in het sociaal domein is de meerjarenbegroting 2017 van de gemeente
Landgraaf structureel en reëel in evenwicht gebracht. Ook de gezuiverde (lees structurele)
saldi 2017 t/m 2020 zijn in evenwicht. In de begroting 2017 zijn structureel en incidenteel
extra middelen ter beschikking gesteld voor het volledig wegwerken van het achterstallig
onderhoud aan de wegen binnen de meerjarige begrotingsperiode. De meevallers uit de
septembercirculaire zijn in de meerjarige begrotingssaldi van Landgraaf nog niet verwerkt .

De meerjarenbegroting 2017 van de gemeente Heerlen is structureel en reëel in evenwicht
ondanks enkele tegenvallers op het sociaal domein die opkwamen gedurende het
begrotingsproces. Meerjarig zijn er kleine overschotten. Door inzet van de meevallers uit
de septembercirculaire in 2019 en 2020 voor toekomstige taakstellingen en tegenvallers
is de begroting niet alleen meerjarig sluitend maar ook financieel vitaler, veerkrachtiger en
evenwichtiger.




4.1.2.4 Lokale lastendruk begroting 2016
De gemeente Landgraaf en Heerlen nemen in de Atlas van de Lokale Lasten de 206e
respectievelijk 199e positie in . Hierbij geldt dat nummer 1 de laagste lokale lasten heeft. Daarmee
behoort de lokale lastendruk van Landgraaf en Heerlen tot het gemiddelde in Nederland. Voor
beide gemeenten geldt dat de tarieven voor OZB boven het landelijke gemiddelde liggen. In
Landgraaf ligt het tarief voor rioolheffing boven het landelijk gemiddelde en dat voor afvalstoffen
eronder. In Heerlen is dat precies andersom.

4.1.2.5 Vermogenspositie en enkele ratio’s
Treasury
Het treasurybeleid van beide gemeenten komt met elkaar overeen. Beide gemeenten sturen
zoveel mogelijk op de kasgeldlimiet en proberen door middel van het aantrekken van kort
lopend vreemd vermogen in de eigen liquiditeitsbehoefte te voorzien. Dit resulteert in een
nettoschuldquote voor beide gemeente die als 'goed' te kenmerken is.
De vermogenspositie (uitgedrukt door middel van solvabiliteit en schuldratio) verschilt tussen
de gemeenten. De gemeente Landgraaf heeft relatief veel eigen vermogen en de gemeente
Heerlen heeft relatief veel vreemd vermogen. Dit past ook bij het karakter en de financiële
cultuur van beide gemeenten.

Weerstandsratio
De weerstandsratio is een kengetal ter beoordeling van de mate waarin het weerstandsvermogen
van een gemeente groot genoeg is om eventuele opkomende risico’s af te dekken. Aan de hand
van de landelijke definitie scoort Landgraaf een 2,9. Dat is uitstekend. Heerlen scoort op grond
van die normering een 1,62. Dit is ruim voldoende conform de landelijke normering.

Schuldratio en schuldquote
De schuldratio is een kengetal dat aangeeft in welke mate een organisatie is gefinancierd met
vreemd vermogen. Op basis van de landelijke normering is het goed wanneer een gemeente
met de schuldratio onder de 50% blijft.


                                                                                                 47
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>De schuldquote geeft een indicatie van de druk van de schuldenlasten op de begroting van
de gemeente. Heerlen heeft met een schuldratio van 85% in 2015 ten opzichte van andere
gemeenten een relatief groot gedeelte van haar activa gefinancierd met vreemd vermogen
maar blijft met haar schuldquote van 68% onder de grens van de commissie Depla van 80%,
waardoor de schuldquote als 'goed' te bestempelen is. Landgraaf heeft een schuldratio in 2015
van 35% en een schuldquote van 12,15% in 2015. Op beide kengetallen scoort Landgraaf dus
goed.

4.1.3 Financiële gevolgen van de herindeling
Een nieuw gevormde gemeente komt in aanmerking voor een uitkering op grond van de
tijdelijke verdeelmaatstaf herindeling in het gemeentefonds. Met de tijdelijke verdeelmaatstaf
herindeling wordt een vergoeding ontvangen voor de zogeheten frictiekosten van de herindeling.
Frictiekosten zijn lasten die zonder herindeling niet gemaakt zouden zijn en die per definitie
extra en tijdelijk zijn. Het bedrag van de verdeelmaatstaf wordt in vier termijnen uitgekeerd.
Het eerste jaar ontvangt de nieuwgevormde gemeente 40% van het toegekende bedrag. In
de drie jaren daarna elk jaar 20%. Conform de laatste standaarden komt het bedrag voor de
vergoeding frictiekosten uit op € 7.335.535. Voor de gemeenten Landgraaf en Heerlen heeft
een bestuurlijke fusie een positief effect op de uitkering uit het gemeentefonds. De algemene
uitkering wordt bepaald door de eenheden van de verdeelmaatstaven. Voor de berekening van
de algemene uitkering worden over het algemeen deze maatstaven bij elkaar opgeteld of wordt
een gewogen gemiddelde genomen. In sommige gevallen zijn de maatstaven bepaald door
een herberekening van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS). Daarnaast houdt het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) rekening met de structuurkenmerken van
vergelijkbare gemeenten voor de berekening van de algemene uitkering. Het positieve effect
wordt veroorzaakt door de toename van de verdeelmaatstaven 'klantenpotentieel lokaal en
regionaal', waarbij het negatieve effect op bijvoorbeeld maatstaaf vast bedrag voor iedere
gemeente teniet wordt gedaan. Uitgaande van de gegevens van de septembercirculaire 2016
en met het uitkeringsjaar 2016 als startpunt bedraagt het voordeel ca. 800 K€ in 2016 afnemend
tot 466 K€. Deze berekening geeft een indicatie van het effect van een fusie op de hoogte van
de algemene uitkering.


4.2 PERSONELE ASPECTEN

4.2.1 Harmonisatie
Naast het krijgen van inzicht in de financiële positie van de twee fuserende gemeenten Landgraaf
en Heerlen, is het ook belangrijk om duidelijkheid te geven over personele aspecten als gevolg
van de herindeling. Volgens de uitgangspunten in de wet Arhi worden na het vaststellen van dit
ontwerp voorbereidingen getroffen om de personele harmonisatie voor te bereiden. Er worden
afspraken gemaakt over zaken als bijvoorbeeld een gezamenlijke salarisadministratie, de
nieuwe rechtspositionele verplichtingen op grond van de CAO, de inrichting van de organisatie.
De verschillende medezeggenschapsorganen worden vanzelfsprekend uitgenodigd hun rol
in de voorbereiding op de nieuwe gemeente op te pakken. De nieuwe organisatie betekent
voor de personele component niet simpelweg het ineenschuiven van de huidige organisatie-
onderdelen c.q. taakvelden. Eén en één is in dit verband niet simpel gezegd twee. Er wordt
daadwerkelijk gebouwd aan een nieuwe organisatie. Robuust en toekomstbestendig.

4.2.2. Personeelsomvang
De praktijk leert dat er zich ook op het terrein van het personeel steeds belangrijke
ontwikkelingen voordoen. Aan de ene kant biedt een herindeling de gelegenheid mogelijke
schaalvoordelen te realiseren door uitvoeringsprocessen efficiënter in te richten en door de
gemeentelijke organisatie goed te laten aansluiten op de omvang van de nieuwe gemeente en
de daarbij behorende opgaven. Aan de andere kant zijn er ook ontwikkelingen die maken dat
er op onderdelen uitbreiding of andere keuzes noodzakelijk zijn. Over formatieomvang doen
wij dan nu ook geen uitspraken. Zoals eerder gezegd gaan wij een nieuwe organisatie bouwen
die vanaf 2019 de inwoners van de nieuwe gemeente dient.


48
                                                                 Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>HOOFDSTUK 5
Vooruitblik en verdere aanpak

 In dit hoofdstuk wordt, nu voldaan is aan de kaders voor een gemeentelijke herindeling,
 uitgewerkt hoe de verdere aanpak en de naamgeving eruitziet.


5.1 VERTROUWEN EN DRAAGVLAK
In de voorgaande hoofdstukken is beargumenteerd uiteengezet dat de nieuwe gemeente zal
kunnen voldoen aan de ‘eisen’ zoals die in het beleidskader gemeentelijke herindeling worden
gesteld. Landgraaf en Heerlen zien dan ook met vertrouwen de toets aan het beleidskader
gemeentelijke herindeling tegemoet. Er is in beide gemeenten voldoende bestuurlijk en
maatschappelijk draagvlak. We hebben in hoofdstuk 1 al aangegeven dat er via ondere
andere burgerpeiling, burgeravonden en ronde-tafelgesprekken de dialoog met de inwoners,
maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven is gevoerd over de vraag op welke manier
of manieren de samenwerking tussen Landgraaf en Heerlen vormgegeven zou moeten worden.
Er is draagvlak in de regio en andere mogelijke ontwikkelingen worden door deze herindeling
niet gehinderd. Er ontstaat een bestuurskrachtige centrumgemeente van 125.000 inwoners, die
meer is dan de som der delen.
Zoals ook eerder aangegeven, houden Landgraaf en Heerlen per 1 januari 2019 op te bestaan.
Vanuit het uitgangspunt dat de nieuwe gemeente méér is dan de som van beide huidige delen,
wordt dan ook een intensief en interactief traject ingezet, waarin we samen met inwoners en
stakeholders uittekenen hoe die nieuwe gemeente eruit gaat zien. We hebben hierover in
hoofdstuk 3 al aangegeven hoe we die nieuwe gemeente gaan bouwen: SAMEN, VANAF NUL.


5.2 NAAMGEVING VAN DE NIEUWE GEMEENTE
Het proces rondom het bepalen van de naam van de nieuwe gemeente is een belangrijk
onderdeel en een fundamentele stap binnen het herindelingsproces.
De ervaring leert dat dit een zeer belangrijk onderdeel is van het herindelingsproces waarbij we
de zorgvuldigheid extra aandacht gaan geven. Wij stellen daarom voor de naam over te laten
aan de nieuwe gemeenteraad en tot die tijd de werknaam Landgraaf-Heerlen te voeren.




                                                                                             49
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>50
     Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>BIJLAGEN




                                        51
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>52
     Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Bijlage 1
Begrenzing van de nieuwe gemeente




                                        53
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Bijlage 2
Rapport BMC (separaat)




54
                         Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Bijlage 3
Rapport Expertteam Deetman-Hazeu-Mans (separaat)




                                                   55
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Bijlage 4a
Infographics met sociaal-economische en maatschappelijke gegevens.




                               Onderwijs                                                                 Gezondheid




                                                                                                                                                5
        % achterstandsleerlingen in het basisonderwijs




                                                                                                                                              43
               ,38




                                       ,48




                                                              ,99
             19




                                     19




                                                            18
                                                       ,93
                                ,30
                        ,78




                                               ,29




                                                                      ,61
        ,38




                                                     12
                              13
                      12




                                             12




                                                                    11
      11




                                                                                                                                          0
                                                                                                                                        31
              2010                    2011                   2012
                                                                                   Landgraaf




                                                                                                                                                      1
     Bron: Verwey Jonkerinstituut: Kinderen in Tel




                                                                                                                                                    25
                                                                                   Heerlen
                                                                                   Landelijk
                              Jongeren
     % jongeren tot 18 jaar in uitkeringsgezin, 2012 *
                                                              ,1
                                                            26
                                                       ,4
                                                     17




                                                                                            ,5
               ,7




                                       ,4




                                                                                                   ,8
                                                                      ,0




                                                                                          76




                                                                                                       ,2
                                                                                     ,5
             13




                                     13




                                                                              ,5




                                                                                                 70
                                                                    13




                                                                                                     69
                                                                                   67




                                                                                                              ,4
                                                                            66
                                ,1




                                                                                                            60
                              11




                                               ,0
                                             10
         5
      7,5




                                                                                                                           ,7
                                                                                                                      ,2
                         6




                                                                                                                                  ,8
                                                                                                                         19
                      5,6




                                                                                                                    19




                                                                                                                                14




                                                                              % ervaren          % één of meer      % één of meer           Gebruik
                                                                             gezondheid            langdurige        lichamelijke          maatwerk
       % jongeren tot          % jongeren tot         % jongeren tot          als goed           aandoeningen       beperkingen          arrangement
           18 jaar in           18 jaar met          18 jaar met kans                                                                       hulp bij
       uitkeringsgezin          jeugdhulp              op armoede                                                                        huishouden
             2012 *                  2015 **             2013 ***            bevolking van 19    bevolking van 19    bevolking van 19      per 10.000
                                                                              jaar of ouder *     jaar of ouder *     jaar of ouder *     inwoners **
      Bron: * Jonker Verweyinstituut: Kinderen in Tel
            ** CBS: Beleidsinformatie Jeugd                                 Bron: * Gezondheidsmonitor GGD Zuid-Limburg, 2012
            *** CBS: Regionaal InkomensOnderzoek                                  ** CBS: monitor Sociaal Domein, 2015




56
                                                                                                               Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Bijlage 4B
Infographics met sociaal-economische en maatschappelijke gegevens.




                                                       Werk en Inkomen
                                                                                        Landgraaf




                                                  ,6
                                                                                        Heerlen




                                                20
                                                                                        Landelijk
                                    ,8

                                           ,3
                                  18

                                         18




                                                                   ,3
                                                                 10
                                                           6,2



                                                                          5,6




                                                                                           5,6
                                                                                         33
                                                                 %
                                     gemiddeld             huishoudens
                                    besteedbaar            met bijstands-
                                      inkomen               uitkeringen
                                        per persoon         t.o.v. totaal aantal
                                         x € 1.000 *        huishoudens** in
                                           in 2012                  2015
                                    8,6
                                  21




                                                             8,0
                                                           19
                                            3,9
                                          17


                                                   1,6




                                                                                                  9,7
                                                 15




                                                                                                14
                                                                                     6,6
                                                                                   13
                                                                             4,4
                                                                           12
                                                                    ,4
                                                                  97




                                      Nieuwe                Beeindigde                 Lopende
                                    reïntegratie-           reïntegratie-            reïntegratie-
                                   voorzieningen           voorzieningen            voorzieningen

                                    per 10.000 inw.          per 10.000 inw.         per 10.000 inw.
                                    15-64 jaar ** in         15-64 jaar ** in        15-64 jaar ** in
                                         2015                     2015                    2015

                                Bron: * CBS: Regionaal InkomensOnderzoek
                                      ** CBS: Participatiewet




                                                                                                        57
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Bijlage 4C
Infographics met sociaal-economische en maatschappelijke gegevens.




                                                     Opleidingsniveau
                         opleidingsniveau in %                                    netto % arbeidsparticipatie
                 van de totale beroepsbevolking in 2015                                t.o.v. opleidingsniveau in 2015




                                                                                                                                  ,4
                                  ,83




                                                                                                                    ,1



                                                                                                                                80
                                                                                                                  79
                                44


                                        ,79

                                              ,78
                                      41




                                                                                                                           ,2
                                            39




                                                                                                          ,3




                                                                                                                         71
                                                                                                        69
                                                                                                ,9
                   ,84




                                                                                              65
                 32
           ,3




                          ,14




                                                                                                     ,4
                                                                   ,92
         31




                                                                                                   61
                        30




                                                                 28
                                                          ,88
                                                       23
                                                      ,69
                                                    20




                                                                                         ,5
                                                                                       46
                                                                              ,5
                                                                           ,0
                                                                            43
                                                                         43




                 laag              midden                 hoog


                    werkloosheidspercentage
                        t.o.v. opleidingsniveau in 2015
                          ,2
                        11
                   ,7
            ,1
                 10




                                                                                laag              midden              hoog
          10




                                      8,7
                                7,0




                                            7,0




                                                          6,8




                                                                                                                         Landgraaf
                                                    5,0




                                                                3,9




                                                                                                                         Heerlen
                                                                                                                         Landelijk


                 laag              midden                 hoog
                                                                                                               Bron: www.statline.nl




58
                                                                                                  Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Bijlage 5
Logboek draagvlak bevorderende activiteiten

In onderstaand overzicht staan de draagvlak bevorderende activiteiten die de gemeenten
Landgraaf en Heerlen hebben ondernomen ten behoeve van de herindeling/samenwerking

Dit in de breedste zin van het woord; van draagvlakbevordering gericht op externe partners
en inwoners, tot activiteiten gericht op draagvlakbevordering binnen de organisaties zelf
(gemeenteraden, colleges, medewerkers).


Wat                             Wanneer                         Voor wie
		
Schriftelijke uitnodiging om December 2015                      Alle overige colleges
mee te doen met onderzoek		                                     binnen de Stadsregio Parkstad

Gezamenlijke website                     December 2015          iedereen
www.Landgraaf-Heerlen.nl

Samenwerkingskranten April en juli 2016                         Huis aan huis bezorgd
Landgraaf-Heerlen 		                                            in beide gemeenten

Gesprekken in de wijken  Juni 2016                              Afvaardigingen van verenigingen,
Ubach over Worms, 		                                            instellingen, maatschappelijke
Schaesberg, Nieuwenhagen		                                      partners en inwoners
en Hoensbroek door het
Expertteam

15 rondetafelgesprekken       Juni 2016                         Vertegenwoordigers van partijen
door het Expert-team met 		                                     binnen een cluster of
verschillende sectoren zoals 		                                 aandachtsveld zoals onderwijs,
onderwijs, kerken, MKB etc		                                    MKB, kerkgenootschappen,
			                                                             cultuur etc.

Bijeenkomsten management                  Juli/sept. 2016       Directies en afdelingshoofden
van beide gemeenten

Burgerpeiling Juli 2016                                         Ongeveer 15.000 willekeurig
			                                                             benaderde inwoners uit beide
			                                                             gemeenten

Gesprekken in de wijken        Sept./okt. 2016                  Afvaardigingen van verenigingen,
Ubach over Worms, Schaesberg, 		                                instellingen, maatschappelijke
Nieuwenhagen, Heerlerbaan en		                                  partners en inwoners
Heerlerheide

Bijeenkomsten klankbord vanuit          Maart, juli, oktober,   Een deelnemer per fractie
beide gemeenteraden                      november 2016

Bijeenkomsten colleges en directies     Mei/oktober 2016        Colleges en directies

Bijeenkomst voltallige raden             September 2016         Raadsleden, colleges en griffiers

Twee inloopavonden; een in       December 2016                  iedereen
Landgraaf en een in Heerlen waar
rapporten toegelicht worden		


                                                                                                59
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Bijlage 6
Brief van zorgaanbieders/Partnerschap in het Sociaal Domein van 6-10-2016




60
                                                              Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Bijlage 6 - vervolg
Brief van zorgaanbieders/Partnerschap in het Sociaal Domein van 6-10-2016




                                                                            61
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Bijlage 6 - vervolg
Brief van zorgaanbieders/Partnerschap in het Sociaal Domein van 6-10-2016




62
                                                              Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                        63
Herindelingsontwerp Landgraaf-Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>