<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>HANDLEIDING
PREVENTIE
SUÏCIDE BIJ
JONGEREN
   Expertiseteam
Gemeente Heerlen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inleiding
Het aantal suïcides in Nederland vertoont sinds 2007 een stijgende lijn. Jaarlijks doen
ongeveer 90.000 mensen een suïcidepoging. Een van de groepen waarbij het aantal
suïcides het sterkst toeneemt, is de groep jongeren. Met name pubers in de leeftijd van
15 tot 20 jaar vormen een belangrijke risicogroep (https://www.nvvp.net/.../zorg-voor-
jeugd-factsheet-suicidepreventie-en-jongeren-maart2015).
Met gemiddeld 5 suïcides per dag in Nederland, is de mogelijkheid groot dat één van de
cliënten uit het cliëntenbestand van elke professional suïcidale gedachten heeft. Het
signaleren van deze gedachten bij een cliënt is van groot belang.
Een suïcide komt meestal niet uit de lucht vallen, hoewel dat soms voor de directe
omgeving niet zichtbaar is.
Er bestaan veel opvattingen over suïcide, die het denken van mensen over zelfmoord en
de wijze waarop ze ermee omgaan, sterk kunnen beïnvloeden. Soms is een suïcide een
impulsieve daad. Een suïcide is echter meestal een eindpunt van een vaak lang proces en
elke fase in dit proces biedt mogelijkheden om het tij te keren.
Om te begrijpen hoe iemand tot zelfdoding komt, is het belangrijk inzicht te krijgen in
het proces dat voorafgaat aan zelfdoding, ook wel het ‘suïcidaal proces’ genoemd.
          Het suïcidaal proces begint met zelfdodingsgedachten (vb. hoe zou het zijn als ik
           dood was).
          Daarna worden deze gedachten omgezet in een zelfdodingswens (vb. ik wil er niet
           meer zijn; ik wil dood).
          Nog een stap verder in dit proces is er de zelfdodingsdreiging (“ik ga zelfmoord
           plegen”) of het zelfdodingsplan.
          De plannen en gedachten worden concreter en de kans op een zelfdoding(poging)
           neemt toe.
Deze eerste fasen van het suïcidaal proces duiden we aan met suïcidale ideatie: het zijn
gedachten die zich in het hoofd van de suïcidale persoon afspelen; er zijn nog geen
duidelijk zichtbare zelfdodingsgedragingen. Tijdens deze suïcidale ideatie zijn signalen
voor de omgeving heel moeilijk waar te nemen. Pas in een volgende fase van het proces
gaat de persoon over tot een zelfdodingspoging en mogelijk daarna tot zelfdoding. Dan
zijn de gedragingen zichtbaar en makkelijker waar te nemen door de omgeving. Het
gedrag kan echter de dood tot gevolg hebben. Daarom is het belangrijk om alert te zijn
op de allereerste, vaak moeilijk waarneembare, signalen en om deze steeds ernstig te
nemen. Het is van belang suïcidaal gedrag vroeg te herkennen en te weten hoe er
gehandeld dient te worden om zodoende suïcide te voorkomen.
Onderhavige handleiding voor preventie van suïcide bij jongeren voorziet in een
stappenplan voor het handelen in geval (vermoedens) van suïcidale gedachten en/of
gedrag.
Suïcide preventieprotocol Expertiseteams Gemeente Heerlen – versie 1, aug 2018 – Auteurs: S.L./C.K./K.D. 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Deze handleiding geeft geen garanties op het daadwerkelijk voorkomen van incidenten,
echter wordt de professionaliteit van handelen vergroot en gepositioneerd binnen de
keten van samenwerkingspartners en daarbinnen gemaakte afspraken.
Over suïcide en suïcidale gedachten
Bij suïcidaliteit gaat het om Psychische Pijn, die door een persoon ervaren wordt als
Onoplosbaar, Ondraaglijk en Oneindig (2xP en 3xO).
Het stress-kwetsbaarheidsmodel van Goldney gaat ervan uit dat suïcidaal gedrag
ontstaat vanuit duurzame kwetsbaarheidsfactoren die de individuele kwetsbaarheid
verhogen of verlagen, in combinatie met stressoren die het actuele gedrag losmaken en
onderhouden.
Uit onderzoek blijkt, dat 75% van de personen die overlijden aan zelfdoding, op
voorhand signalen uitzenden (https://www.domusmedica.be/documentatie/downloads/
...en-andere.../file.html). Dat betekent niet dat suïcide eenvoudig te voorzien of
voorspellen is. Signalen zijn vaak onduidelijk en blijken vaak pas achteraf
geïnterpreteerd te kunnen worden als signalen. Wegens het taboe op zelfdoding en uit
angst dat anderen proberen te voorkomen dat iemand suïcide pleegt, ervaren suïcidale
personen een drempel om over hun suïcidale gedachten te praten. Het is daarom van
belang alert te zijn.
Professionals kunnen terughoudendheid ervaren om over suïcidaliteit te praten, uit angst
het probleem groter te maken. Praten over suïcidale gedachten vergroot het risico
Suïcide preventieprotocol Expertiseteams Gemeente Heerlen – versie 1, aug 2018 – Auteurs: S.L./C.K./K.D. 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>op suïcidaal gedrag                     echter      niet.      Het      is    juist    één        van    de belangrijkste
preventiemaatregelen!
Door te vragen naar gedachten en gevoelens kan de professional de ernst van het
suïciderisico inschatten om zodoende de te volgen route te bepalen. Daarnaast kan de
professional, door te praten over de suïcidale gedachten, het vertrouwen van de jeugdige
winnen en een eventueel isolement doorbreken. De jeugdige krijgt hiermee het gevoel
dat hij/zij over zijn gedachten kan en mag praten, en krijgt al pratend de kans om zijn
gedachten te ordenen.
Het is van belang, dat de professional, tijdens het gesprek met de jeugdige concreet
vraagt of de jeugdige aan suïcide denkt, teneinde te kunnen inschatten hoe acuut het
risico is.
Een belangrijke basishouding bij een gesprek over suïcide is empathie; accepteer
gevoelens, benoem en erken het lijden op een waardenvrije manier.
Elke jongere met suïcidale gedachten heeft zijn eigen motieven om suïcide te plegen,
maar in algemene zin kan worden gesteld dat het doel van het doodgaan is gelegen in
het bereiken van veranderingen in het bewustzijn. Niet de dood is het doel van suïcide.
Doodgaan ontleent zijn betekenis vooral aan het niet meer willen of kunnen doorleven op
de manier waarop het leven nu geleefd wordt. Jongeren die suïcide plegen willen dat de
nare gevoelens ophouden te bestaan, ze willen het hier en nu uitschakelen.
Suïcidaal gedrag kan worden opgevat als betekenisvol gedrag. Een jeugdige die suïcidaal
is, wil iets bereiken. Vaak is dat, zoals aangegeven, niet de dood zelf, maar is de dood
een manier om rust te krijgen, verlost te raken van problemen. De suïcidale jeugdige wil
de ondraaglijke pijn doden, maar doodt daarmee ook zichzelf. Voor de suïcidale persoon
in kwestie is dit niet altijd duidelijk, omdat de wereld vernauwd is. Het is daarom van
belang helderheid te krijgen omtrent de betekenis van de suïcidale gedachten van een
jeugdige. Vanuit die betekenis kan worden gezocht naar alternatieven of naar hulp.
Het onderhavige protocol tracht een richtlijn te verschaffen voor de te nemen stappen in
geval er sprake is van (vermoedens van) suïcidaal gedrag. Het is van belang om het
protocol te hanteren als een cyclisch werkproces. Dit omdat er niets zo veranderlijk is als
een mens, omdat de persoon, de situatie en het gedrag altijd aan veranderingen
onderhevig zijn. Het is daarom van belang aanwezige signalen niet als statisch te bezien,
maar steeds aandacht te hebben voor de situatie van het moment, om waar nodig het
handelen of het inmiddels opgestelde veiligheids- of hulpverleningsplan bij te stellen.
Stappenplan:
      1. Signaleren
      2. Bevragen en benoemen
      3. Risicotaxatie
      4. Duiden
      5. Verwijzen en overleggen
Suïcide preventieprotocol Expertiseteams Gemeente Heerlen – versie 1, aug 2018 – Auteurs: S.L./C.K./K.D.                  3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                    1.    SIGNALEREN
      6. Opvolgen                                                                                         [Citeer hier uw bron.]
Signalen die (kunnen) wijzen op de aanwezigheid van suïcidale gedachten of plannen,
zijn onder andere:
  Zichtbare signalen:
         Spreken over suïcide                                                  Wisselende stemming
         Spreken over de zinloosheid van                                       Sombere stemming
             het leven
         Dreigen zichzelf iets aan te doen                                     Roekeloosheid
            Schrijven over de dood (let ook                                    Kwaadheid
             op social media)
                                                                                Angst
            Aangeven dat je een last bent
                                                                                Doelloosheid
             voor anderen in je omgeving
                                                                                Slaapproblemen (meer of
            Hopeloosheid
                                                                                 minder slapen dan voorheen)
            Middelenmisbruik (verhoogd
                                                                                Fysieke klachten
             gebruik van alcohol/drugs)
                                                                                Weggeven van persoonlijke
            Op zoek gaan naar middelen
                                                                                 spullen
             (online zoeken naar manieren
 Non-verbale         signalen: en/of spullen
             van zelfdoding,                                                    Afscheid nemen
             aanschaffen)
        Vermoeid overkomen                                                     Overmatig piekeren
        Naar alcohol ruiken
        De persoon kijkt je niet aan                                           Zelfbeschadigend gedrag
        Hyperactief of opgefokt overkomen
        Onverzorgd uitzien                                                     Gedragsverandering
        Verdrietig kijken of huilen
        De persoon reageert nauwelijks op                                      Zich terugtrekken
            je
        Ongeïnteresseerd overkomen
                                                                           Risicofactoren:
                                                                                Eerdere suïcidepogingen
                                                                                Depressie en / of een andere
                                                                                 psychiatrische stoornis
                                                                                Laag zelfbeeld
  * Zelfbeschadiging is een risicofactor, geen suïcidaal gedrag. Bij zelfbeschadiging gaat het om het tijdelijk willen
  verminderen van emotionele spanning. Er is vaak sprake van toekomstverwachtingen
                                                                                 (Voorgeschiedenis       en van)
                                                                                                            geen suïcide ideatie.
  Zolang de zelfbeschadiging werkt, is er minder hulpeloosheid en hopeloosheid.
                                                                                 emotionele verwaarlozing,
                                                                                 huiselijk geweld, misbruik
                                                                                Problemen in de familiesfeer
Suïcide preventieprotocol Expertiseteams Gemeente Heerlen – versie 1, aug 2018 – Auteurs: S.L./C.K./K.D.                          4
                                                                                Zelfbeschadigend gedrag *
                                                                                Sociaal isolement
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                  2. BEVRAGEN EN BENOEMEN
                                                                                                         [Citeer hier uw bron.]
Het is van belang het gesprek met de jeugdige apart te voeren, aangezien de problemen
van de jeugdige vaak erg persoonlijk zijn en ook over zijn leefomgeving kunnen gaan.
Informatie van ouders of andere direct betrokkenen zijn eveneens van belang. Het is van
belang transparant hierover te zijn naar de jeugdige en het gesprek met derden bij
voorkeur met de jeugdige erbij te voeren.
Het bespreken van de situatie met ouders in aanwezigheid van de jeugdige kan de eerste
stap zijn in een proces dat tot herstel kan leiden.
Mocht een jeugdige verzoeken niet met ouders te spreken, is het van belang te
achterhalen welke beweegredenen de jeugdige hiertoe heeft. Indien er sprake is van een
onveilige situatie, of ernstige verstoring van de verhoudingen tussen de jeugdige en zijn/
haar ouders, kunnen deze verstoorde verhoudingen een rol spelen bij de suïcidaliteit van
de jeugdige. Er dient in zulke gevallen aandacht te zijn voor de veiligheid. Veiligheid gaat
te allen tijde voor beleid. Het niet betrekken van ouders binnen het onderhavige protocol
is een besluit, dat enkel weloverwogen en beargumenteerd dient te worden genomen.
Dit, aangezien de rol van ouders van groot belang is in geval van suïcidaal gedrag bij een
jeugdige.
Het betrekken van derden in het algemeen, is in geval van suïcidaal gedrag van groot
belang. Zoals aangegeven, gaat veiligheid te allen tijde voor beleid. Dat houdt concreet
in, dat er altijd gecommuniceerd dient te worden met belangrijke anderen, zoals de
school, leeftijdsgenoten, de huisarts etc, óók als de jeugdige hiertoe geen toestemming
geeft. Keuzes die hierin worden gemaakt, dienen steeds te worden beargumenteerd na
multidisciplinaire besluitvorming.
Doelen van het gesprek met de jeugdige en diens omgeving zijn onder andere;
vertrouwen winnen, isolement door breken, helder krijgen van gedachten en gevoelens,
ordenen van gedachten bij de jeugdige, erkennen van de jeugdige, luisteren op een
waardenvrije manier, en het inschatten van de ernst van de situatie.
                  3. RISICOTAXATIE
                                                                                                          [Citeer hier uw bron.]
Het suïciderisico kan worden ingeschat door gebruikmaking van de VOZZ-SCREEN. De
VOZZ is een cultuursensitief signaleringsinstrument voor suïcidaliteit bij jeugdigen. De
VOZZ bestaat uit zelfrapportagevragen naar gedachten en gevoelens die het risico op
suïcidaal gedrag en feitelijke zelfbeschadiging of suïcidepogingen vergroten.
Het instrument bestaat uit twee delen; eerst wordt middels de VOZZ-SCREEN, bestaande
uit 10 items, nagegaan of er kan worden gesproken van een mogelijk verhoogd risico op
suïcidaliteit.
Inzet van de VOZZ-SCREEN vindt plaats na overleg met de gedragswetenschapper.
Suïcide preventieprotocol Expertiseteams Gemeente Heerlen – versie 1, aug 2018 – Auteurs: S.L./C.K./K.D.                         5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Als de score op de VOZZ-SCREEN of de specifieke situatie van de jeugdige daar volgens
de gedragswetenschapper aanleiding toe geeft, wordt ook het tweede deel van het
instrument afgenomen, bestaande uit 29 items.
Afname van de gehele VOZZ geeft zowel een indicatie van de ernst van de suïcidaliteit,
alsook van de aanwezigheid van depressieve emoties en cognities, de mate van ervaren
sociale steun, impulsiviteit, hopeloosheid en cultuurspecifieke problematiek.
                  4. DUIDEN
                                                                                                         [Citeer hier uw bron.]
De score op de VOZZ wordt besproken met de gedragswetenschapper.
      A. Indien de score lager is dan de voor de VOZZ geldende afkappunten, zal moeten
           worden nagegaan welke vorm van ondersteuning of hulp kan worden geboden aan
           de jeugdige en zijn gezin, gericht op aanwezige problematiek.
      B. Bij een score van 23 of hoger op de VOZZ-SCREEN en een score van 86 of hoger
           op de totale VOZZ, óf een score van 23 of hoger op de VOZZ-SCREEN, maar lager
           dan 86 op de totale VOZZ, dient vervolgonderzoek plaats te vinden.
                  5. VERWIJZEN EN OVERLEGGEN
                                                                                                         [Citeer hier uw bron.]
      A. Er dient een brede analyse van de gezinssituatie en bijhorende indicatiestelling
           plaats te vinden. De regie dient te worden belegd bij een professional van de
           gemeente of hulpverlenende organisatie met ervaring op het gebied van multi-
           problematiek en veiligheidsrisico’s. Het uitblijven van een hoge score op de VOZZ
           wil niet per definitie wijzen op afwezigheid van risico op suïcidaliteit. Er kunnen
           snelle wijzigingen ontstaan in de emoties en cognities van de jeugdige. Daarom
           zal er een veiligheidsplan moeten worden opgesteld. Vraag wat de jeugdige
           nodig heeft en betrek naasten bij de zorg om de jeugdige, zodat er een netwerk
           rondom de jeugdige ontstaat. Jeugdigen met suïcidale gedachten hebben behoefte
           aan communicatie en willen niet alleen zijn. Het netwerk kan hierin een
Suïcide preventieprotocol Expertiseteams Gemeente Heerlen – versie 1, aug 2018 – Auteurs: S.L./C.K./K.D.                        6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>           belangrijke rol spelen door beschikbaar te zijn en de jeugdige op zijn/haar gemak
           te stellen, maar ook een signalerende rol innemen. Het is hierbij van groot belang
           een rol toe te kennen aan vrienden en klasgenoten van de jeugdige. Zij kunnen
           informatie verschaffen over uitingen op bijvoorbeeld de social media en daarmee
           een signalerende rol vervullen. Daarnaast kunnen zij een belangrijke steunbron
           zijn voor de jeugdige.
           Behalve het betrekken van het netwerk is het van belang dat de omgeving van de
           jeugdige suïcide-veilig te zijn (bv geen toegang hebben tot middelen).
           In het veiligheidsplan dient te worden opgenomen wat de jeugdige zelf kan doen
           om een moeilijke situatie te overbruggen, wat de jeugdige samen met een ander
           kan ondernemen, en wat een ander hierin kan doen. Er dient ook te worden
           omschreven wat in de beleving van de jeugdige het beste níet kan worden gedaan
           als er sprake is van een moeilijke situatie. De professional dient erop toe te zien,
           dat het veiligheidsplan voorziet in een oplossing die 24/7 voorhanden is. Tevens
           dient de professional erop toe te zien dat samenwerkingsafspraken concreet zijn
           omschreven en gecommuniceerd naar betrokkenen (crisisdienst GGZ, school,
           hulpverlening, etc) zodat er wordt voorzien in een integrale en sluitende aanpak.
      B. Er dient per direct een inschatting te worden gemaakt door een bevoegd
                  6. OPVOLGEN
           professional (arts of psychiater). Ingeval de bevoegd professional                            [Citeer inschat
                                                                                                                 hier uw bron.]
                                                                                                                          dat er
           sprake is van suïcidaliteit, dient er per direct gespecialiseerde hulp vanuit de GGZ
           te worden geïndiceerd. Het is van belang erop toe te zien dat de jeugdige niet
           alleen gelaten mag worden. Vervolgens dient de werkwijze te worden gevolgd
           zoals weergegeven bij A.
De professional die de regie heeft, draagt er actief zorg voor dat de gemaakte afspraken,
zoals opgenomen in het veiligheidsplan, worden nagekomen. Afhankelijk van de ernst
van de situatie wordt de frequentie van contact met betrokkenen vastgesteld. Dit vindt
plaats in overleg met de Gedragswetenschapper. Rekening dient te worden gehouden
met het eerder weergegeven feit, dat de situatie van de jeugdige snel aan verandering
onderhevig kan zijn. Het is daarom van belang een beroep te doen op alle betrokkenen,
te handelen en communiceren wanneer er veranderingen                                               aan de orde zijn. Een
verandering in de situatie brengt met zich mee, dat het opgestelde veiligheidsplan
opnieuw dient te worden beoordeeld en waar nodig aangepast.
Suïcide preventieprotocol Expertiseteams Gemeente Heerlen – versie 1, aug 2018 – Auteurs: S.L./C.K./K.D.                         7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Suïcide preventieprotocol Expertiseteams Gemeente Heerlen – versie 1, aug 2018 – Auteurs: S.L./C.K./K.D. 8</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Tips
113.nl
De website 113.nl biedt veel informatie en mogelijkheden voor
zowel de jeugdige, zijn netwerk als de professional. Deze site
biedt daarnaast de mogelijkheid te bellen of chatten.
BackUp
BackUp is een mobiele applicatie die houvast kan geven bij zelfmoordgedachten. De app
bevat verschillende tools die kunnen helpen een crisis te overbruggen of een volgende
crisis te voorkomen. De app is interactief, dus je kunt er ook mee aan de slag als je
BackUp wilt zijn voor iemand anders.
                                                  BackUps
                                                  Verzamel belangrijke contactpersonen onder BackUps:
                                                  een vriend, familielid of hulpverlener. Met wie kun je
                                                  contact opnemen op het moment dat het niet gaat? Je
                                                  kunt ook een nood-sms opstellen om direct te
                                                  versturen naar een BackUp (zodat je die niet meer
                                                  hoeft te schrijven op een moeilijk moment).
                                                  BackUp Kaarten
                                                  Maak BackUp Kaarten van activiteiten die je kunt
                                                  ondernemen om rustiger te worden op moeilijke
                                                  momenten. Verzamel ideëen en activiteiten die je
                                                  afleiding geven en je helpen weer controle te krijgen
                                                  over je gedachten.
Suïcide preventieprotocol Expertiseteams Gemeente Heerlen – versie 1, aug 2018 – Auteurs: S.L./C.K./K.D. 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                  BackUp Box
                                                  Vul je BackUp Box met foto’s, muziek, quotes en
                                                  afspraken in de toekomst om naar uit te kijken. Zo
                                                  heb je een overzicht van dingen waar je blij van
                                                  wordt. Wat geeft jou een positief gevoel?
                                                  Veiligheidsplan
                                                  Jouw veiligheidsplan helpt je om in 6 stappen een
                                                  crisis te overbruggen. Vul hem in op momenten dat
                                                  het beter met je gaat, zodat je bij een crisis weet wat
                                                  te doen. Vind je het moeilijk om deze stappen in te
                                                  vullen? Doe het dan samen met één van je BackUps.
                                                  BackUp zijn
                                                  Help iemand anders er bovenop te komen door
                                                  iemands BackUp te zijn.
LET OP! Deze app is geen vervanging van professionele hulpverlening!
Suïcide preventieprotocol Expertiseteams Gemeente Heerlen – versie 1, aug 2018 – Auteurs: S.L./C.K./K.D.  10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>