<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Adviesraad Natuur en Milieu Gemeente Mook en Middelaar
Onderwerp: Advies over het Grondstoffenplan 2021
Adviesnummer: A1903
Datum: Mook, 15 december 2019


Geacht college,

Aan de Adviesraad Natuur en Milieu (ANM) heeft u een tweetal vragen voorgelegd in het kader van
het Grondstoffenplan 2021 dat beoogt per 1 januari van dat jaar een andere wijze van inzameling
van huishoudelijk afval te introduceren. Dit nieuwe systeem heeft vooral tot doel de hoeveelheid
restafval (en met name ook het GFT in het restafval) te verminderen door de introductie van een
'tariefzak' die na enige jaren weer vervangen zal worden door de methode van 'omgekeerd
inzamelen' via ondergrondse containers.

De twee adviesvragen zijn:

1.   Wat vindt de ANM van het systeem van de aan huis op te halen ‘betaalde restafvalzak’?
2.   Wat vindt de ANM van de invoering van een container voor PMD?


Voorwoord
De gemeente Mook en Middelaar geeft in haar Grondstoffenplan van 5 december 2019 haar visie op
een verantwoorde omgang met grondstoffen (huishoudelijke restproducten en afval).

“Het is belangrijk om op een verantwoorde manier om te gaan met grondstoffen om nu en in de
toekomst gezond te blijven en de kwaliteit van onze leefomgeving te behouden. De gemeente wil,
samen met inwoners, bedrijven en andere overheden, bijdragen aan het realiseren van een circulaire
economie. In dit economisch systeem worden producten en materialen volledig hergebruikt en
ontstaat zo geen restafval. Ze neemt haar verantwoordelijkheid als het gaat om de inzameling,
recycling en verwerking van huishoudelijk afval op haar grondgebied. Juist omdat gemeenten een
positie aan het eind van de gebruiksketen hebben, vervullen zij een belangrijke rol bij het ombuigen
van ‘afval’ naar waardevolle producten en grondstoffen. Dit kan onder meer door inwoners te
stimuleren grondstoffen apart te houden, zogeheten bronscheiding. De ambitie is de landelijke
doelstelling programma VANG te halen in het komend jaar 2020, met niet meer dan 100 kilogram
restafval per inwoner ingezameld (grof en fijn) en het percentage afvalscheiding is 75% of meer”. Van
de 126 kilogram (grof en fijn) restafval die per persoon per jaar in de grijze bak terecht komt in de
gemeente Mook en Middelaar, is circa 70 kilogram herbruikbaar indien de grondstoffen gescheiden
waren geweest. Vooral GFT, PMD en papier/karton kunnen nog beter gescheiden worden.”

Sedert 2015 hebben de gemeenten de regie over inzameling, verwerking en exploitatie van afval .
Op 29 november 2019 heeft de VNG met het Afvalfonds Verpakkingen afspraken gemaakt die ervoor
moeten zorgen dat het gescheiden inzamelen van plastic en metalen verpakkingen en drankkartons
eenvoudiger en begrijpelijker wordt voor inwoners.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Deze ambities van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en de gemeente Mook en
Middelaar zijn congruent, in het beleid rond bronscheiding, het gemak bij inzameling en de inrichting
van de milieustraat. De echte motivatie voor de burger om bij de bron te scheiden is de belofte dat
restverwerking echt werkt. Daartoe zijn burgers te mobiliseren om mee te gaan met een gemeente
die met een verbeterd inzamelsysteem faciliteert, binnen kostengrenzen.

In 2020 gaat de regie over verwerking en exploitatie van gemeenten naar de verpakkingsindustrie of
een samenwerkingsverband van inzamel- en verwerkingsbedrijven (NVRD). De gemeente raakt met
dit besluit van de VNG haar invloed kwijt op de keten, met name wat betreft transport en verwerking
en daarmee op dat wat haar burgers motiveert om aan bronscheiding te doen: namelijk milieuwinst
en gemak.
Het echte belang en winstmodel van de NVRD ligt bij transport en extra logistieke ketens, en niet bij
de beoogde milieuwinst. Als transporteurs en verwerkers hebben zij belang bij extra inzamelketens
(na glas en papier en GFT ook PMD). De milieuwinst is groot bij papier en glas, maar bij PMD is alleen
het metaal waardevol voor de verwerkers. Het plastic, met circa 20% zinnig hergebruik is een
bijproduct dat momenteel over lange afstanden wordt getransporteerd om in ZO-Azië te worden
verwerkt, met een grote transport-footprint van dien (bron : Hugo Bellaart, NRC 26-11-2019).

In de overweging van de gemeente Mook en Middelaar, over een hernieuwd gemeentelijk beleid
rond een verandering van de inzameling en de keuze van een inzamelaar, dient in de discussie
daarover terdege rekening te worden gehouden met het uiteindelijk doel van gescheiden inzameling,
zijnde milieuwinst. Dit is verwoord in de gemeentelijke visie en dient in overeenstemming te zijn met
de werkelijkheid van verwerking verderop in de keten.
Verandering in beleid en acceptatie en motivatie daarvan door de burger hangen daar direct mee
samen. Kortom, is milieuwinst uitgangspunt of het financieel model van de inzamelaar? En welk
inzamelscenario beantwoordt daar het beste aan?


Inleiding op de adviezen van de ANM
In het licht van bovenstaande proloog adviseert de ANM aan de gemeente als eerste in haar
afwegingen en maatregelen voor verandering van het grondstoffenbeleid = afvalstoffenbeleid ook
de beoogde milieueffecten en milieuwinst mee te nemen, die juist in het vervolg van de keten
plaatsvinden.

Het optimaliseren van het ophalen van gescheiden afval en het effect daarvan op recycling is immers
cruciaal. De burger is mondig en veelal goed geïnformeerd. Indien met een goede communicatie-
strategie het gemeentelijk ophaalbeleid ook echt het resultaat van recycling wordt onderbouwd, dan
zal de motivatie voor bronscheiding van de burger alleen maar toenemen en zal een veranderd
grondstoffenbeleid haar vruchten afwerpen.

De concrete vragen aan de ANM zijn hoe zij denkt over de keuze voor de nieuwe vorm van
afvalinzameling met de tariefzak voor restafval en over het voorstel de gratis plastic zak voor het
PMD, plastic en metalen verpakkingen en drankkartons, te vervangen door een niet-gewogen
container, die regelmatig aan huis zal worden geleegd. Het bestaande Diftar-systeem met een
gewogen grijze restafvalcontainer en een eveneens gewogen groene GFT-container gaat daarmee
verdwijnen.

De ANM heeft zich terdege laten informeren door een drietal onafhankelijke deskundigen en door
enkele gemeenten die ervaring hebben opgedaan met de beoogde vormen van afvalinzameling.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>In grote lijnen kan de ANM zich vinden in de twaalf voorgestelde maatregelen van de gemeente
Mook en Middelaar, die ter uitvoering van het eerste nieuwe inzamelingsscenario met de 'tariefzak'
zijn opgenomen in het Grondstoffenplan 2021.

De ANM heeft hier echter een aantal kanttekeningen bij te maken.



Adviezen van de ANM
De keuze van een inzamelingsscenario door de ANM

Op grond van een uitgebreide analyse van de vier in principe mogelijke inzamelingsscenario's zou
het handhaven van het huidige Diftar-systeem met een aantal aanpassingen en vooral voorlichting
richting de inwoners de betere optie zijn.

          Het weegsysteem is 'eerlijk' wat betreft de kosten door de weging van het afval ('de
           vervuiler betaalt').
          Het biedt een hoog serviceniveau omdat veel afval van huis wordt opgehaald.
          Het inzamelen van één maal per twee weken met een driecompartimentenwagen is qua
           transportbewegingen en transportfootprint milieuvriendelijk.
          Vanuit het perspectief van de ARBO-wet is het het beste alternatief qua
           arbeidsomstandigheden (tillen van dure, en daarmee zwaar gevulde, restzakken).
          Het komt tegemoet aan de wens van veel inwoners zo weinig mogelijk te veranderen aan
           het huidige systeem.

De ANM adviseert een aanpassing van het voorgestelde scenario met de tariefzak uit het
Grondstoffenplan 2021, met daarbij een combinatie van de huidige Diftar-procedure zonder
weging met de nieuw in te voeren betaalde tariefzak.

Over de verwachting van de gemeente dat aanbesteding aan een ophaaldienst met ‘wegen van afval’
problematisch zou kunnen zijn, omdat er minder particuliere inzamelbedrijven bereid zijn de
inzamelvoertuigen hierop in te richten en er dus onvoldoende concurrentie is op de markt, lijkt een
aanname, die in het licht van vorige aanbestedingen niet evident is (zie ook oriënterende notitie
‘Afvalbeleid en Aanbesteden’ van 19 maart 2013 en het ‘Afvalbeleidsplan 2013’ van 25 april 2013).

Zet in op het invoeren van een tariefzak voor restafval die 1x per 2 weken wordt opgehaald in
combinatie met de bestaande groene en grijze containers. De groene container wordt daarbij
gebruikt voor GFT-afval en de grijze voor PMD. Beide containers worden gratis geleegd.

De ANM reageert daarmee op de wens dat de inwoners zo min mogelijk verandering willen en het
huidige hoge serviceniveau zeer waarderen (zie verslag bewonersbijeenkomsten in Middelaar en
Mook en straatinterviews). Dat wil zeggen éénmaal per twee weken inzamelen van een groot deel
van het geproduceerde afval. Dit is een milieuvriendelijke oplossing via de bestaande
driecompartimentenwagen. De grote plastic PMD-zak verdwijnt omdat die vervangen wordt door de
bestaande grijze container. Weliswaar wordt de door de afvalproducent te betalen tariefzak
ingevoerd, maar als de afvalscheiding sterk wordt verbeterd, dan zal deze minder vaak worden
aangeboden. Dit is een milieutechnisch en sanitair voordeel boven de PMD-zakken van het huidige
systeem. De ANM redeneert dat de tariefzak vaak volledig gevuld zal worden met mogelijk zwaar
afval, hetgeen niet goed is voor de Arbo-omstandigheden van de ophalende dienst. Er is wel een
risico van vraat en ongedierte in de tariefzak, waardoor zich zwerfafval kan verspreiden. De ANM
geeft aan dat deze laatste drie, moeilijk af te wegen nadelen de voordelen niet overtreffen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Communicatie met de burger zet aan tot gedragsverandering

Communiceer duidelijk naar de inwoners welk afval écht als restafval moet worden beschouwd,
met een overzichtelijke afvalscheidingskaart en een informatiesticker op de beide huiscontainers.
Leg helder uit welke grondstoffen kunnen worden hergebruikt en hoe de keten die verwerkt tot
halffabrikaten of eindproducten.

Zonder goede communicatie gaat verandering geen succes worden, want de service wordt minder
(een betaalde restafvalzak) en veel inwoners willen eigenlijk helemaal geen verandering in het
inzamelingssysteem. Communicatie met de burger zet aan tot de gewenste gedragsverandering.

Maak geen melding van het invoeren van een ander systeem over enkele jaren (ondergrondse
opslag) op het moment dat de invoering van het 'tariefzak-scenario' per 1-1-2021 richting de
inwoners plaatsvindt, óók niet in het Grondstoffenplan 2021.

De tariefzak lijkt in verschillende gemeenten een zo succesvol alternatief rond minimalisering van het
restafval, dat het prematuur is om dit 'dure zak'-scenario na enkele jaren weer te vervangen door de
ondergrondse container waarbij het serviceniveau wéér daalt doordat de afvalproducent zijn
restafval zelf naar een inzamelpunt moet brengen.



Footprint en milieutechnische meerwaarde

Bied een kortingsbon aan voor de aanschaf van een kleine twee-compartimentenafvalbak voor de
keuken om GF- en restafval te scheiden. Hiervoor is een afspraak met één of meer
detailhandelsbedrijven noodzakelijk.

De ANM ziet als mogelijke oorzaken van het aanzienlijk aandeel van GFT in de grijze container tot nu
toe: ( 1) het ontbreken van scheiding tussen GF en restafval binnenshuis, (2) het snel vol raken van de
GFT-container en (3) het ontbreken van de motivatie omdat de GFT-container kostenvrij wordt. Het
idee van een kortingsbon daarom kan ook worden toegepast voor een betere scheiding van keuken-
en restafval middels een mini-container in huis.

Haal het PMD-afval 1x per 2 weken op (tegelijk met de tariefzak en het GFT-afval) en laat het
verzamelen in twee compartimenten (petflessen en blikjes in de ene helft en drankkartons + overig
plastic en metalen verpakkingsmateriaal in de andere helft) verdeelde grijze container, die nu nog
voor restafval wordt gebruikt. Een toelichtende sticker op de deksel is gewenst

Het PMD-afval dient zo veel mogelijk gescheiden te worden aangeboden. Juist kleine petflessen
(bestaande uit waardevol polyethyleentereftalaat) dienen gescheiden te worden van ander plastic.
Zolang er geen statiegeldregeling voor deze flessen bestaat is een aparte inzameling van deze flessen
gewenst. Dit geldt evenzeer voor blikjes, waarvoor in Nederland ook nog geen statiegeld wordt
betaald. Hiermee krijgt de (daartoe in twee compartimenten verdeelde) grijze restafvalcontainer een
tweede leven als PMD-container. Er hoeven dan ook geen plastic zakken meer te worden gebruikt
voor PMD. Een mogelijkheid is pas een scheiding in de PMD-container toe te passen als blijkt dat het
vernieuwde driestromenscenario goed werkt.

Treed in overleg met de beide supermarktbeheerders om overbodig verpakkingsmateriaal van
levensmiddelen te voorkomen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Veel voedingsmiddelen in supermarkten zijn verpakt om praktische, tactische en voedselveiligheids-
redenen. Er is veel gebruik van verpakkingsmateriaal. Aan de ene kant leidt dit tot veel PMD-afval en
aan de andere kant tot zwerfafval. Overleg is nodig met de supermarktbeheerders in onze gemeente
om overbodige verpakking terug te dringen

Actualiseer het Zwerfafvalplan 2016-2018 na evaluatie van de bereikte doelstellingen, en stem dit
af met het grondstoffenbeleid.

Onduidelijk is hoe de keuze voor een bepaald scenario van grondstofinzameling gevolgen heeft voor
de toe- of afname van de hoeveelheid zwerfafval. Gemeentelijk beleid op dit punt is gewenst.



Financiële meerwaarde

Onderzoek welk tarief voor de restafvalzak moet worden ingesteld om de totale afvalinzameling
kostenneutraal te kunnen uitvoeren en bied de tariefzak voor een realistisch acceptabel bedrag
aan, terwijl de afvalstoffenheffing (het vastrecht) per huishouden niet wordt verhoogd.

Naast het milieu en de service is de derde bepalende factor in het inzamelingsbeleid die van de
kosten. Het lijkt verstandig om ter verhoging van het draagvlak bij de inwoners de totale kosten voor
huishoudens niet te laten stijgen. De motivatie kan zijn dat het serviceniveau voor de burger met
milieugerichte acties is verhoogd : de GFT- en PMD-containers worden gratis geleegd aan huis en het
afleveren of ophalen van tuinafval wordt verbeterd.

Tegen betaling kan in een 'big bag' grof bouw- en sloopafval en steenpuin aan huis worden
aangeboden en opgehaald.

In het nieuwe scenario worden restafval, GFT, PMD en oud-papier periodiek gratis opgehaald. Bouw-
en sloopafval en steenpuin worden op afroep opgehaald tegen betaling in een daarvoor door de
gemeente beschikbaar gestelde 'big bag', terwijl glas, textiel + schoeisel en luiers +
incontinentiemateriaal in daarvoor in de dorpen strategisch geplaatste bakken kunnen worden
gedeponeerd. Het grove tuinafval kan gratis bij de milieustraat worden ingeleverd.



Inrichting milieustraat en bijzondere inzamelingsvormen

Onderzoek of het inzamelen van glas (wit, groen en bruin in één bak), textiel + schoeisel en luiers
en incontinentiemateriaal op een schone manier kan plaatsvinden, bijvoorbeeld met behulp van
ondergrondse containers.

Gezien de vervuiling rond de bij beide supermarkten Spar en Plus geplaatste containers voor glas en
textiel + schoeisel en eventueel in de toekomst te plaatsen containers voor luiers en
incontinentiemateriaal, lijkt het gewenst daarvoor een ondergrondse container te plaatsen.

Stel voor bedrijven en instellingen een speciale regeling voor het ophalen van restafval, GFT en
PMD in, waarbij een goede scheiding van grondstoffen voorop staat.
Het verdient aanbeveling om voor bedrijven (horeca, detailhandel, industrie, tankstations) en
instellingen (scholen, verzorgingshuizen) een efficiënt scheidings- en ophaalsysteem in te stellen.
Voeg een gedragscode toe om geen eigen huishoudelijk afval in de bedrijfsafvalcontainers te
deponeren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Maak een kosten-batenanalyse van de inzameling door vrijwilligers van oud-papier.

Tot nu toe wordt het oud-papier in Molenhoek en Mook opgehaald door de Scouting. Dat is een te
continueren optie maar kosten en baten zijn niet duidelijk. ANM stelt voor om voor oud-papier een
analyse te maken en op basis daarvan een besluit over de inzameling door verenigingen te nemen.



Nawoord
Met deze adviezen als aanvulling of amendement op de beoogde twaalf maatregelen uit het
Grondstoffenplan 2021, geeft de ANM aan dat een evenwichtige verhouding tot stand kan komen
tussen de drie factoren in de 'afvaldriehoek': 'milieu', 'service' en 'kosten'. Dit betekent dat naast het
terugdringen van het restafval als hoofdmotief van de wijziging van het inzamelingsscenario op weg
naar de 'circulaire economie', de bestaande service verbeterd wordt. Het gaat om het deels
handhaven van het huidige inzamelingssysteem, een verbeterde bronscheiding, een verbeterde
dienst verlening aan de inwoners en het beperken van de kosten door het bevriezen van het
vastrecht en via de in rede geprijsde tariefzak voor de inwoners.

Voor de advisering is gebruik gemaakt van de expertise van een drietal onafhankelijke deskundigen
en informatie van de bij afvalinzamelaar Dar aangesloten gemeenten Berg en Dal, Beuningen,
Druten, Heumen, Nijmegen en Wijchen en de gemeenten Apeldoorn, Gennep en Horst aan de Maas.
Vooral het inzamelingssysteem van Horst lijkt daarbij een succesvol verloop te hebben. Zie hiervoor
de bijgesloten 'Afvalscheidingskaart', het Evaluatieblad en het artikel in 'de Volkskrant' van 28
oktober 2019, alsmede het artikel in 'NRC-Handelsblad' van 26 november 2019 .

Samenvattend kan betreffende de voorgestelde twaalf maatregelen uit het Grondstoffenplan 2021
het volgende worden geconcludeerd:

        1. Tariefzak voor restafval
        2. Afschaffen tarief voor GFT-afval
        3. Verbeteren gescheiden inzameling GF-fractie
        4. Verbeteren GFT-inzameling bij de gestapelde bouw
        5. Invoeren h-a-h inzameling oud papier in gehele gemeente
        6. Invoeren PMD-containers
        7. Onderzoeken separaat inzamelen van luiers en inco-materiaal
        8. Onderzoek naar optimalisatie milieustraat in 2020
        9. Opstellen en uitvoeren communicatie- en participatieplan
        10. Verbeteren afvalscheiding gemeentehuis
        11. Opstellen en uitvoeren plan voor toezicht en handhaving (ook zwerfafval)
        12. Tussentijdse evaluatie en eindevaluatie (ook burgertevredenheidsonderzoek)

De maatregelen 1, 2 en 3 komen overeen met de bovenstaande ANM adviezen. De maatregelen 4, 5,
7, 8, 9, 10, 11 en 12 worden ondersteund door de ANM. Maatregel 6 krijgt de kanttekening dat er
geen mini-container voor PMD moet worden ingezet, maar de bestaande grijze restafvalcontainer
gehandhaafd blijft in mogelijk gecompartimenteerde vorm.

Met vriendelijke groet,
namens de Adviesraad Natuur en Milieu van de gemeente Mook en Middelaar,

Madeleine van Mansfeld, voorzitter ANM
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>