<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>OMGEVINGSVISIE
             GEMEENTE MOOK EN MIDDELAAR


      BEELDVERSLAG VAN DE PARTICIPATIE
                                                                                     6 juni 2024




                                                                                    Gemeente Mook en Middelaar

   Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Beeldverslag van de participatie
Op weg naar de Omgevingsvisie voor de gemeente Mook en Middelaar
In gesprek met de omgeving
Het opstellen van de Omgevingsvisie voor Mook en Middelaar vraagt om betrokkenheid van bewoners, onder-
nemers en andere belanghebbenden. Want alleen als inwoners, ondernemers, lokale gebiedspartijen, belan-
genorganisaties, mede-overheden (zoals buurgemeenten, waterschap en provincie) en sleutelfiguren uit de
gemeenschap actief meedenken en meedoen tijdens het planproces, ontstaat een breed gedragen visie met
uitvoeringskracht. Zij worden daarom betrokken bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie. Hiervoor organi-
seerden we in de eerste maanden van 2024 een participatieronde met de omgeving.

Tijdens deze participatieronde (in de periode vanaf half januari tot half maart 2024) haalden we bij inwoners,
ondernemers en stakeholders op welke boodschap zij wilden meegeven voor de toekomstige inrichting van de fy-
sieke leefomgeving in de gemeente Mook en Middelaar. Om zo breed mogelijk informatie op te halen, deden we dit
door middel van een online vragenlijst, twee bijeenkomsten met stakeholders en loakle belangengroepen, twee
bewonersavonden (zowel fysiek als online) en gesprekken met jongeren.

Inwonersconsultatie
Als aftrap van de participatieronde konden alle inwoners van de gemeente Mook en Middelaar via de website
www.omgevingsvisiemookenmiddelaar.nl een online vragenlijst invullen. In totaal is deze vragenlijst door 587
personen ingevuld. De resultaten van de inwonersconsultatie en alle antwoorden op de vragen uit de enquête zijn
door bureau Citisens gebundeld en geanalyseerd. Hiervan is een onderzoeksrapport opgesteld, dat als separate
bijlage bij dit beeldverslag is opgenomen. De belangrijkste resultaten zijn samengevat in die rapportage en ver-
beeld met een infographic.

Stakeholdersbijeenkomst
Op 5 maart 2024 organiseerden wij op de gemeentewerf in Mook twee bijeenkomsten voor de stakeholders. Meer
dan 30 belangenorganisaties, mede-overheden en andere betrokken gebiedspartijen uit de gemeente en regio
waren vertegenwoordigd. Er was zowel een sessies in de middag als in avond. Het verslag van deze bijeenkomsten
is opgenomen in deze rapportage. Een overzicht van alle deelnemers is opgenomen in bijlage 1.

Bewonersavonden
Op 7 en 13 maart 2024 organiseerden wij (fysieke en online) gesprekken met de inwoners van de gemeente. In
totaal hebben 25 personen deelgenomen aan de fysieke bijeenkomst op de gemeentewerf in Mook en 9 personen
aan de online bewonersavond. Met hen voerden we inspirerende en enthousiaste (video)gesprekken in verschil-
lende groepjes. De verslagen van deze gesprekken zijn gebundeld in dit rapport.

Gesprekken met jongeren
We vinden het belangrijk om van jongeren te horen hoe zij aankijken tegen de toekomst van hun gemeente. Juist
omdat zij er mogelijk nog vele jaren zullen wonen. We hebben daarom extra aandacht gegeven aan de jongeren-
doelgroep door met hen in gesprek te gaan. We spraken met jonge sportievelingen bij de sportvereniging Een-
dracht ‘30 in Mook. Een weergave van die gesprekken is opgenomen in deze rapportage.

Aanvulling
Met een aantal stakeholders en ketenpartners, die op 5 maart verhinderd waren, heeft na afloop van de partici-
patieronde nog aanvullend overleg plaatsgevonden, zodat ook zij inbreng konden leveren voor de Omgevingsvisie.
Dit betreft een videogesprek met Destion (woningcorporatie) en schriftelijke input van Enexis Netbeheer en het
bedrijf Peutz B.V. uit Molenhoek. Hun inbreng is aan deze versie van het beeldverslag toegevoegd (zie bijlage 2).




                           Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Gespreksonderwerpen
In fase 1 van de Omgevingsvisie (Uitgangspuntennotitie) is vastgelegd over welke thema’s en onderwerpen we
actief gaan participeren met de omgeving: wonen en volkshuisvesting, werken en economie, landschap en natuur,
recreatie en toerisme, kunst, cultuur en erfgoed, leefbaarheid en gezondheid, samenleving en maatschappij. Voor
een aantal onderwerpen is recent al beleid vastgesteld, of in ontwikkeling. Hierover gaan we niet (nogmaals) in
gesprek. Dat geldt o.a. voor de thema’s mobiliteit, milieu, water, klimaat en duurzaamheid.

         samenhangende hoofdopgaven waarover (actieve) participatie plaatsvindt met de omgeving




                                           RECREATIE            KUNST, CULTUUR    WONEN EN      WERKEN EN
      LANDSCHAP         NATUUR            EN TOERISME            EN ERFGOED    VOLKSHUISVESTING ECONOMIE




                             SAMENLEVING
                            EN MAATSCHAPPIJ           GEZONDHEID            LEEFBAARHEID




    DUURZAAMHEID       CIRCULAIR      KLIMAATADAPTATIE           GROEN EN WATER             MOBILITEIT      MILIEU


samenhangende hoofdopgaven waarvoor beleid is vastgesteld of in ontwikkeling is (geen actieve participatie)

Vervolgstappen
In dit rapport wordt verslag gedaan van de participatieronde met inwoners, ondernemers en stakeholders. Alle
door hen genoemde inbreng voor de Omgevingsvisie is hierin verzameld. In dit beeldverslag wordt geen afwe-
ging gemaakt tussen alle opgehaalde informatie vanuit de participatie. Ook worden er nu nog geen conclusies
getrokken. Dat betekent dat de in dit verslag opgenomen punten niet altijd op elkaar aan hoeven te sluiten, en
soms zelfs in tegenspraak met elkaar kunnen zijn. Keuzes worden in deze fase van de Omgevingsvisie nog niet
gemaakt. Dat doen we in de volgende stap, de ‘visie op hoofdlijnen’.

De uitkomsten van de participatie zijn op 11 april 2024 gedeeld met de gemeenteraad (RIA). Daarna stellen we de
‘visie op hoofdlijnen’ op. In dat visiedocument schetsen we voor alle onderwerpen de gewenste ontwikkelrichting
voor de (verre) toekomst van Mook en Middelaar. Hierbij maken we in eerste instantie gebruik van het bestaande
beleid van de gemeente. Waar nodig vullen we dit bestaande beleid aan met nieuwe beleidskeuzes. Bij het schet-
sen van de ontwikkelrichting wordt de opbrengst gebruikt die vanuit de participatie is opgehaald en in dit beeld-
verslag is vastgelegd.

In de ‘visie op hoofdlijnen’ wordt een eerste aanzet gegeven voor de wijze van samenwerking tussen de gemeen-
te en de inwoners van de gemeente bij de verdere uitvoering van de visie. Dan gaan we dieper in op de rol die de
gemeente daarbij speelt en welke rol er is weggelegd voor de stakeholders, burgers en andere initiatiefnemers in
de gemeente. In de Ontwerp Omgevingsvisie wordt dit verder uitgewerkt.

Eind juni 2024 wordt de ‘visie op hoofdlijnen’ teruggekoppeld aan de inwoners en samenwerkingspartners van de
gemeente. Hiervoor organiseren we dan opnieuw een moment met de omgeving.


                           Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Stakeholdersbijeenkomst (5 maart 2024)
Op 5 maart 2024 gingen we in de middag en avond in gesprek met vertegenwoordigers van in totaal circa 30
lokale verenigingen, belangenorganisaties, mede-overheden en andere betrokken stakeholders uit de gemeente
en regio. Een overzicht van de deelnemers aan de stakeholdersbijeenkomst is opgenomen in de bijlage van dit
beeldverslag. De inbreng van al deze partijen is hierna (per thema) samengevat.

Landschap en natuur

  -   Natuur is van groot belang voor de gemeente Mook en Middelaar.
  -   Bescherm de bestaande natuurgebieden in de gemeente.
  -   Behoud de huidige natuurwaarden en versterk de biodiversiteit in de NNN-gebieden.
  -   Natuur is kwetsbaar en staat onder druk door de hoge recreatiedruk.
  -   Om de natuurwaarden te beschermen en een rustige omgeving te behouden in de natuurgebieden is het
      noodzakelijk om de recreatie in goede banen te leiden.
  -   Recreatiedruk zorgvuldig reguleren door intensievere vormen van recreatie te concentreren op een beperkt
      aantal plekken (met name Plasmolen).
  -   Zet het recreatieve routenetwerk en het knooppunten-systeem strategisch in om recreanten in het buiten-
      gebied over alternatieve routes te leiden, waardoor kwetsbare natuurgebieden kunnen worden ontzien.
  -   Ga met de agrariërs in de gemeente in gesprek over het aanleggen van klompenpaden en boerenlandpaden
      over hun akkers en weilanden.
  -   Creëer een doorgaande struinroute langs de Maas, waardoor je langs de rivier kunt wandelen.
  -   Behoud het unieke Maasheggenlandschap als een ‘levend’ cultuurlandschap met agrarische functies en
      natuurwaarden.
  -   Houdt het agrarisch gebruik in het Maasheggenlandschap duurzaam in stand, maar biedt op beperkte schaal
      ook mogelijkheden voor verbreding en nevenactiviteiten op het platteland (zorgboerderijen, verkoop biologi-
      sche streekproducten, wandelpaden, etc.).
  -   Als de huidige agrarische bedrijven in het Maasheggengebied stoppen, dan komt het landschap onder druk
      te staan. De gemeente zou pro-actief kunnen bijdragen aan behoud van het kleinschalige landschap door
      vrijkomende gronden van stoppende boerenbedrijven aan te kopen en partijen bij elkaar te brengen.
  -   Vee in de weilanden en kruidenrijke graslanden zijn belangrijk voor het karakteristieke landschapsbeeld van
      het Maasheggenlandschap. Hou dat beeld in stand.
  -   Geen aantasting van het waardevolle Maasheggenlandschap door grootschalige ontwikkelingen (klei- of
      zandwinning), energielandschappen of intensieve teelten.
  -   ‘Water en bodem sturend’ dient als leidraad voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen.
  -   Denk aan waterveiligheid, overstromingsgevoeligheid van de Maas en verdroging in natuurgebieden.
  -   Maak mensen bewust van de gevolgen van klimaatveranderingen, zoals het vaker voorkomen van natuur-
      branden en overstromingsgevaar. Wat kunnen mensen zelf doen, wat kan de gemeente doen, wat zijn de
      risico’s, wat zijn ingrepen die gedaan kunnen worden om de impact te verkleinen?
  -   Denk na over (brand)veiligheid in natuurgebieden. Houd bijvoorbeeld rekening met open stukken binnen een
      bebost gebied en ruimtelijke reserveringen vanuit veiligheidsoogpunt.
  -   Plant meer diverse (loof)boomsoorten aan in de bossen, zodat een veerkrachtiger natuurgebied ontstaat.
  -   Er moet aandacht zijn voor voldoende ruimte voor waterberging en het tegengaan van verdroging in het
      landschap en de natuurgebieden.
  -   In de bebouwde kom de ‘3-30-300-vuistregel’ aanhouden: 3 bomen zichtbaar vanuit elk huis (liefst bomen
      van behoorlijke omvang), op wijkniveau is minimaal 30% bladerdek aanwezig en elke woning staat maximaal
      300 meter van het dichtstbijzijnde park of een groene ruimte waar je kunt recreëren.
  -   Zorg bij inbreidingslocaties in de kernen voor behoud van groene verbindingen vanuit de woonwijk met het
      buitengebied.
  -   Zorg voor voldoende robuuste groenstructuren tussen de kernen en hou deze duurzaam in stand.
  -   Bescherm de bomen. Daar wordt nu vaak makkelijk over gedaan. Bomen worden veel te snel weggehaald bij
      nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.


                           Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Recreatie en Toerisme

  - Zorg voor een juiste balans (in ruimtegebruik) tussen recreatie en natuur. Er is een betere spreiding van
    recreatie nodig, zowel in tijd als in locaties) zodat de druk op kwetsbare natuurgebieden afneemt. Dit is o.a.
    te bereiken door een betere informatievoorziening en routenetwerken.
  - Er is grote zorg over de recreatieve druk op natuurgebieden. Door het gebied voor recreatie groter te maken
    kan een deel van die druk worden weggenomen. Benut hiervoor bijvoorbeeld de uiterwaarden van de Maas en
    het Maasheggengebied, want ook die gebieden zijn aantrekkelijk voor recreatie.
  - Behoud lange afstandspaden. Besteed aandacht aan de infrastructuur voor wandelaard. Kijk waar knoop-
    punten moeten komen.
  - Maak het buitengebied beter toegankelijk vanuit de kernen door ommetjes te realiseren.
  - Zorg voor zo weinig mogelijk vervuiling in het landschap.
  - Zorg voor zo weinig mogelijk kruisingen tussen fietsen/wandelen.

Kunst, Cultuur en Erfgoed

  - De rijke geschiedenis van de gemeente dient beter onder de aandacht te worden gebracht en beter beleef-
    baar te worden gemaakt, bijvoorbeeld door het plaatsen van informatieborden.
  - Maak ook gebruik van digitale technologieën zoals apps/QR-codes en podcasts om informatie te geven op
    bijzondere plekken langs wandel- en fietsroutes.
  - Met name langs lange afstandspaden is het belangrijk om in informatie te voorzien.
  - Er is veel meer aandacht nodig voor erfgoed. Mook en Middelaar heeft een interessante geschiedenis. Vertel
    dat verhaal. Een goed voorbeeld is de Archeo-route in Roermond.
  - Breng het erfgoed beter voor het voetlicht. Het verhaal wordt op verschillende plekken wel verteld (vooral
    door particuliere initiatieven). Kan de gemeente hierin ondersteunen? Of inzichtelijk maken wat er allemaal
    wordt opgepakt?
  - Heb voldoende aandacht voor het belang van cultuur in de gemeente.
  - Neem waardevolle dorps- en landschapsgezichten op in de Omgevingsvisie.


                            Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Wonen en Volkshuisvesting

  - Bouw voldoende woningen zodat toekomstige generaties in de gemeente kunnen blijven wonen. Richt je
    voornamelijk op senioren en starterswoningen, omdat daarmee doorstroming kan worden gestimuleerd.
  - Bouw seniorenwoningen. De gemeente bestaat voor een groot gedeelte uit ouderen en vergrijst. Voor deze
    doelgroep bouwen we te weinig. Belangrijke eisen voor deze woningen zijn: gelijkvloers, genoeg ruimte en
    betaalbaar (koop of sociale huur).
  - Er zijn te weinig woningen voor starters in de gemeente. Dat zorgt ervoor dat jongeren wegtrekken en er
    weinig jongeren worden aangetrokken. Er moeten dus meer betaalbare starterswoningen worden gebouwd.
    Daarnaast moet doorstroming worden gestimuleerd.
  - Realiseer meer woningen voor kwetsbare doelgroepen (zorgwoningen, etc.). Zorg dat er voldoende afstand
    is tussen deze woningen en bedrijven en infrastructuur. Bij dit type woningen is het ook belangrijk dat het
    binnenklimaat in de woning als prettig wordt ervaren. Betrek architecten vroegtijdig bij het planproces.
  - In De Bisselt zouden kleinschalige woningbouwontwikkelingen moeten worden toegestaan/gestimuleerd.
  - Voeg mantelzorgwoningen toe in De Bisselt, ook op eigen terrein.
  - Benut waar mogelijk kansen voor herontwikkeling en transformatie. Op dit moment wordt er weinig aan-
    dacht besteed aan herontwikkeling of transformatie van verouderde bebouwing. Daar liggen kansen.
  - Vorm bestaande bebouwing om naar woningtypen die nu gewenst zijn. Richt je daarbij voornamelijk op huur-
    woningen.
  - Woningsplitsing kan een interessante optie zijn voor ruime eengezinswoningen die te groot zijn voor ouderen,
    maar te duur voor jonge starters. Transformeer deze woningen naar beneden-bovenwoningen: de begane
    grond is dan geschikt voor ouderen (gelijkvloers) en daarboven (eerste verdieping en kap) kunnen wooneen-
    heden worden gerealiseerd voor starters.
  - Verduurzaming van de huidige bebouwing (woningen en bedrijfspanden) vormt een belangrijke opgave. Laat
    zien op welke manier ondernemers en inwoners hier zelf aan kunnen bijdragen.
  - Industriegebieden, horen die nog wel thuis in onze gemeente? Bekijk de mogelijkheden voor transformatie
    naar wonen.
  - Woningen ontwikkelen rondom het station.
  - Om vergrijzing tegen te gaan zullen er juist voor jonge gezinnen woningen moeten worden gebouwd binnen
    de gemeente. Voor jonge gezinnen is het echter lastig om een geschikte woningen te vinden in de gemeente.
    Hierdoor vertrekken veel jonge gezinnen naar buurtgemeenten en neemt het aantal kinderen op de basis-
    scholen in de gemeente af.
  - In Middelaar is de vergrijzing een steeds groter probleem aan het worden. Probeer nieuwe instroom van
    bewoners te stimuleren door toekomstbestendig te bouwen.
  - Gebruik de groene omgeving als belangrijkste trekpleister van de gemeente Mook en Middelaar om mensen
    uit de stad aan te trekken: mensen vinden hier rust en kunnen er prachtig wonen. Er is steeds meer vraag bij
    jongeren om juist in zo’n omgeving te wonen.
  - Bied de huidige jongeren binnen de gemeente een kans om hier te kunnen blijven wonen. Daarom moeten er
    geschikte en betaalbare woningen komen.
  - Het middelbare schoolgebouw is verouderd en heeft nieuwbouw nodig. Dat zou ook meer mensen kunnen
    aantrekken om hier te gaan wonen.
  - Bij woningbouw heeft inbreiden de voorkeur boven uitbreiden. Er is alleen niet veel ruimte beschikbaar, dus
    ga slim om met de ruimte die we hebben.
  - Primair inzetten op ‘binnendorpse’ inbreidingslocaties in de huidige kernen om waardevol landschap in het
    buitengebied te sparen.
  - Kleinschalige dorpsuitbreidingen aan de rand van de kern zijn eventueel mogelijk, mits passend bij het land-
    schap. Dat vraagt om een zorgvuldige aansluiting op het dorp en het landschap met een kleinschalig karakter
    (geen hoogbouw).
  - Denk goed na over wat we er echt nodig is aan woningtypen.
  - Mook lijkt meer geschikt voor transformatie en inbreiding, terwijl Molenhoek meer ruimte biedt voor nieuw-
    bouw op uitbreidingslocaties.
  - Molenhoek is vol, het is er al dicht gebouwd. Inbreiding zou daar alleen nog op de sportvelden of het bedrij-
    venterrein kunnen.

                          Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>  - Bij nieuwbouw is de uitstraling belangrijk. Nieuwbouw moet passen bij de kernen, maar tegelijkertijd wel
    uniek zijn. Je moet kunnen herkennen waar je bent, en niet het gevoel hebben dat het ook een wijk zou kun-
    nen zijn in een andere gemeente.
  - Benoem in de visie wat voor soort gemeente we willen zij, wat willen we aanbieden? Kijk niet alleen naar wat
    de vraag is, maar ook naar wat voor mensen je wilt aantrekken.
  - Denk nog verder in de toekomst, de huidige behoefte aan woningen hoeft niet hetzelfde te zijn als de toe-
    komstige, na 2050.
  - De gemeente bevindt zich onder de rook van Nijmegen. De kwaliteit van de gemeente is juist het dorpse
    karakter en dat moet ook zo blijven. We hoeven niet altijd maar te groeien.
  - Niet alleen bouwen, bouwen, bouwen. Bouw de juiste woningen op de juiste plek.
  - Houd rekening met de drukte op de wegen. Dat wordt alleen maar erger als er meer woningen en meer inwo-
    ners komen in de gemeente. Stimuleer/investeer in openbaar vervoer en snelfietsroutes. Daardoor kan de
    verkeersdrukte op de wegen afnemen.

Werken en Economie

  - De gemeente Mook en Middelaar profileren als een aantrekkelijk vestigingsgebied voor innovatieve, klein-
    schalige bedrijvigheid op het gebied van duurzaamheid (in de breedste zin van het woord).
  - Richt je vooral op economische sectoren die passen bij het kleinschalige, rustige en groene karakter van de
    gemeente Mook en Middelaar.
  - Stimuleer de sociaal-maatschappelijke betrokkenheid van het bedrijfsleven in Mook en Middelaar. Er is
    vel aandacht voor samenwerking, lokaal en inclusief ondernemerschap, veiligheid op de werkvloer, soci-
    aal-maatschappelijk ondernemerschap, bijscholing van werknemers, stageplekken voor mensen met een
    achterstand tot de arbeidsmarkt, etc.
  - Benut de goede bereikbaarheid van de gemeente voor het aantrekken van (jonge) werknemers uit de regio.
    Het station ligt op loopafstand van de bedrijventerreinen Korendal en Hoeveveld. Benut deze kans!
  - Biedt voldoende ruimte aan jonge ondernemers om zich in de gemeente te vestigen en zich hier verder te
    ontwikkelen. Het aantrekken van bedrijvigheid en jong ondernemerschap is belangrijk voor de levendigheid
    in de gemeente.
  - Maak van Mook en Middelaar geen ‘slaap-gemeente’ waar alleen nog maar wordt gewoond. Neem als ge-
    meente stelling in: Mook en Middelaar biedt ruimte om te wonen én werken!
  - Mook en Middelaar kent veel zelfstandige ondernemers (ZZP-ers) en kleine bedrijfjes aan huis. Creëer pas-
    sende ontwikkelingsruimte voor deze kleine ondernemers door maatwerk te bieden per locatie.
  - Biedt meer ruimte voor (kleinschalig) ondernemerschap in Hoeveveld, wonen in combinatie met werken. De
    huidige regelgeving werkt te beperkend voor (jonge) ondernemers om zich op het terrein te vestigen. Hier-
    door verandert het woon-werkgebied steeds verder in de richting van een eenzijdig woongebied. De combi-
    natie van wonen en werken (milieucategorie 1 en 2) biedt juist kansen om kleine, startende ondernemers aan
    te trekken.
  - Mook en Middelaar heeft een aantal grotere industriële bedrijven die lokaal overlast veroorzaken (milieuhin-
    der, transport, veiligheid). Passen deze (zware) industriële activiteiten wel bij de gemeente?
  - De uitvoering van de revitalisatie/herstructureringsplannen voor het bedrijventerrein Korendal is niet van de
    grond gekomen. Er is te weinig aansturing, capaciteit en ondersteuning vanuit de gemeente om dit proces in
    goede banen te leiden.
  - Voor de uitvoering van het economisch beleid van de gemeente wordt sterk geleund op bereidwilligheid van
    lokale ondernemers. Er is meer inzet en daadkracht nodig vanuit de gemeente. Bundel de ‘kracht van onder-
    op’ met de uitvoeringskracht van de gemeente.
  - Toerisme en recreatie zijn belangrijk voor de gemeente en zorgen voor veel bezoekers. Het zorgt echter ook
    voor een hoge recreatiedruk en aantasting van kwetsbare groen- en natuurgebieden in de gemeente. Weegt
    de economische betekenis van de recreatieve en toeristische sector voor de gemeente Mook en Middelaar
    op tegen de overlast die het geeft?
  - Besteed aandacht aan de verduurzaming van de huidige en nieuwe bedrijvigheid in de gemeente. Denk daar-
    bij bijvoorbeeld aan duurzame energie-opwekking door middel van zonnepanelen op daken of boven parkeer-
    plaatsen, zuinig energieverbruik en laadinfrastructuur voor elektrische vervoersmiddelen.

                          Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Samenleving en Maatschappij

  - Creëer een veilige woon- en werkomgeving voor iedereen.
  - Veiligheid is een belangrijk onderdeel van de fysieke leefomgeving. Het is van groot belang om hier aandacht
    aan te besteden in de Omgevingsvisie.
  - Hoe kunnen we ervoor zorgen dat iedereen op een laagdrempelige manier mee kan (blijven) doen in deze
    maatschappij?
  - Privacywetgeving heeft het moeilijker gemaakt om met bepaalde groepen in contact te komen. Hoe hou je
    iedereen goed geïnformeerd?
  - Hoe bereiken we de mensen die het echt nodig hebben?
  - Zorg dat het basisvoorzieningenniveau in de gemeente op peil blijft.
  - De gemeente ligt nabij twee grote steden. Dus niet alle voorzieningen hoeven in de gemeente zelf te worden
    gerealiseerd.
  - Hou aandacht voor het verenigingsleven, dat houdt de samenleving bij elkaar.
  - Zorg voor samenhang binnen de kleine dorpen. Noaberschap.
  - Dorpen moeten aantrekkelijk worden/blijven voor jongeren. Richt je voorzieningen dus ook op deze (jonge)
    doelgroep.
  - Behoud van de huidige VMBO-onderwijsinstelling (Kandinsky) is belangrijk voor de gemeente. Mook en Midde-
    laar biedt voor jongeren uit de regio een mooie, groene onderwijsomgeving om te leren en is goed bereikbaar
    per fiets en OV.
  - Nieuwbouw van het Kandinsky-college is op korte termijn noodzakelijk. Dit zou kunnen worden gecombi-
    neerd met andere maatschappelijke voorzieningen, zoals een Brede School, kinderdagverblijf, of een clubhuis
    voor sport- en andere verenigingen.
  - Maak een koppeling tussen de uitdagingen waarmee de voetbalclub te maken heeft (Eendracht ‘30) en de
    middelbare school. Een multifunctionele accommodatie voor de school kan bijvoorbeeld bij Eendracht ’30
    worden ontwikkeld. De vrijkomende locatie van het huidige Kandinsky-college in Molenhoek kan dan worden
    benut als inbreidingslocatie voor woningbouw.
  - Er is verbinding nodig. Er zijn verschillende projecten en initiatieven van mensen die zelf dingen oppakken
    (actieve samenleving). Maar er is meer verbinding nodig tussen als die losse projecten en initiatieven. Maak
    een overzicht van wat er allemaal gebeurt/wordt geïnitieerd in de gemeente.
  - Houd bij het plaatsen van statushouders in de gemeente rekening met de nabijheid van dagelijkse voorzienin-
    gen in de directe woonomgeving.

Leefbaarheid en Gezondheid

  - Het is belangrijk om de gezondheidsverschillen tussen hoog- en laagopgeleiden tegen te gaan, zoals niveau
    van taalvaardigheid, computervaardigheid en beschikbare financiën. Geef de kwetsbare groepen meer aan-
    dacht en hulp.
  - De problematiek van kwetsbare groepen, zoals vereenzaming en de wil om voor zichzelf te blijven zorgen,
    blijft hoog. Hierdoor worden deze mensen nog kwetsbaarder. Zorg voor verbinding tussen jong en oud om
    probleem tegen te gaan.
  - Speel in op de vergrijzing. Wat kan je daar als gemeente aan doen of over zeggen?
  - Schoolpleinen dienen een natuurlijke uitstraling te krijgen en voor alle leeftijden toegankelijk te zijn, zodat
    jong en oud elkaar kunnen ontmoeten. Betrek omwonenden bij het ontwerpproces. Ontwerp speelplekken
    echt als een ontmoetingsplek voor de buurt die openbaar toegankelijk is.
  - Maak ruimte voor een uitdagende speel- en leeromgeving.
  - Behoud de wensbus, daar wordt veel gebruik van gemaakt. Helaas rijdt hij niet in het weekend.
  - Behoud de buurtbus. Ook die voorziening is erg belangrijk. Er gaat naar verwachting nog meer animo voor
    komen in de toekomst.
  - Het zou fijn zijn als er nog een platform komt voor ouderen, waarbij zij contact kunnen leggen met jongeren.
    Bijvoorbeeld om hulp te vragen met klusjes of technische vragen te stellen.
  - Besteed aandacht aan mentale gezondheid en hoe de fysieke leefomgeving daaraan kan bijdragen. Denk aan
    ontmoetingsplekken, ontspanning, plekken om te bewegen en te sporten en houd dit vooral laagdrempelig
    en veilig (verlichting).
                           Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>- Behoud het LOP (Lees en Ontmoetingspunt) in Molenhoek en de dorpskamer in Middelaar. Deze worden erg
  gewaardeerd door bewoners en moeten behouden blijven.
- Een dagelijks ommetje of uitje moet in elke wijk beschikbaar en toegankelijk zijn en dichtbij bij de eigen voor-
  deur zijn. Koppel deze ommetjes ook aan natuurgebieden waar dat kan. Zorg ervoor dat langs deze ommetjes
  ook zitplekken en soms picknicktafels staan, voor een rustmoment of als ontmoetingsplek.
- Gebruik Molenhoek-Zuid als kans om ook aandacht te besteden aan mentale en fysieke gezondheid binnen
  de nieuwe ontwikkeling. Betrek de toekomstige bewoners bij het inrichten van het groen.
- Er moeten veilige(r) routes zijn van school/sport naar huis. Denk hierbij aan verlichting, maar ook hoe barriè-
  res kunnen worden overgestoken. Aandacht voor zowel sociaal als fysiek veilige routes.
- De witte weg en brug naar Plasmolen zijn nu onveilig voor voetgangers. Het is gewenst om een voetpad toe
  te voegen, zodat de voetgangers niet langer op het fietspad hoeven te wandelen.
- Bewegen in de buitenlucht beschikbaar en toegankelijk maken voor alle leeftijden.
- Stimuleer actief vervoer. Dat is goed voor de gezondheid, zowel direct (bewegen) als indirect (minder uit-
  stoot/luchtvervuiling).
- Denk aan de bereikbaarheid van woningen voor hulpdiensten. Steeds meer wordt er bij nieuwbouw in hofjes
  gebouwd. Dat is zeker leuk wonen, maar niet praktisch en toegankelijk voor hulpdiensten. Betrek de hulp-
  diensten bij het ontwerpproces van nieuwe gebiedsontwikkelingen.
- Het verenigingsleven is belangrijk voor de sociale cohesie binnen de gemeente en de verschillende kernen.
- De gemeente moet verenigingen beter faciliteren.
- Vergrijzing zorgt ervoor dat verenigingen leeglopen (dat verschilt wel per kern). Komt er daarvoor iets
  nieuws in de plaats? Het is gewenst om ontmoeting te blijven stimuleren, maar dat kan niet meer op dezelfde
  manier als vroeger. Denk bijvoorbeeld aan een omni-vereniging. Geef ruimte voor nieuwe soorten van vereni-
  gingsontwikkelingen.
- Jongeren zijn meer individueel en flexibeler ingesteld als het gaat om sporten. Hier moet je dus ook de ruimte
  voor geven.
- Wat wil de gemeente met het verenigingsleven? Denk aan de toekomst met mogelijk meer inwoners. Hier-
  door komt er ook meer (of andere) vraag naar verenigingsleven.
- We hebben veel leuke speeltuintjes, maar er mist een trapveldje in de kern. Het zou voor jongeren fijn zijn om
  openbaar beschikbare speelplekken te hebben. Dat geldt ook voor scholen of andere organisaties. Het is fijn
  om een ongedefinieerd veldje te kunnen gebruiken voor spelletjes of andere activiteiten. Gebruik hiervoor
  bijvoorbeeld het veldje naast de Jumbo in Mook.
- Belangrijk dat kinderen veilig kunnen spelen. Bij speeltuintjes is het belangrijk dat er toezicht op is en dat er
  voldoende binnen de kern beschikbaar is.
- Samenhorigheid verbeteren; initiatieven stimuleren en ondersteunen om mensen te verbinden.
- Verlichting bij AED-locaties toevoegen, duidelijk zichtbaar maken.
- Een app voor zorgverlening dichtbij. Hierdoor kunnen zorgverleners die in de buurt zijn snel bij mensen ko-
  men die hulp nodig hebben.
- Een ontmoetingsplek creëren voor jongeren. Jongeren worden vaak weggejaagd/-gestopt, of de plek wordt
  omheind/verstopt. Dat leidt vaak juist tot meer overlast. Jongeren mogen ook een plek hebben om te kunnen
  ontmoeten, die vriendelijk oogt en veilig is.
- Zorg dat er bij lange wandelroutes genoeg doorsteekjes zijn, zodat het ook korte ommetjes kunnen zijn. En
  plaats bankjes (ook op de dijk).
- Creëer ontmoetingsplekken voor alle leeftijden binnen de kernen.
- Zorg in de kernen voor voldoende ruimte om te lopen met brede trottoirs, aantrekkelijk groen en ontmoe-
  tingsplekken met zit- en speelruimte.
- Schakel de inwoners in op het gebied van initiatieven die sociale cohesie bevorderen en bij de uitvoering en
  onderhoud van gebieden. Ondersteun en faciliteer dit als gemeente. Maak gebruik van de betrokkenheid en
  het enthousiasme van inwoners.
- Er wordt nu gewerkt aan de kerkenvisie, maar op dit moment geeft de gemeente hier geen duidelijke sturing
  aan. Wat gebeurt er met deze bebouwing?




                         Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Bewonersavond (7 maart 2024)
Op 7 maart 2024 gingen we in de avond in gesprek met 25 inwoners en ondernemers uit de gemeente. De bood-
schappen die door hen zijn meegegeven voor de Omgevingsvisie, zijn hierna per thema samengevat.

Landschap en natuur

  - De kernkwaliteiten van Mook en Middelaar zijn natuur, rust en landschap. Dat moeten we behouden.
  - Behoud de huidige kwaliteit en de omvang van de natuur in de gemeente. Denk ook na over het toevoegen
    van nieuwe natuur.
  - De kwaliteit van de natuur staat onder druk. Dat geldt voornamelijk voor de waterkwaliteit en aantasting van
    natuurwaarden als gevolg van droogte/watertekort.
  - Zorg voor meer samenhang tussen de verschillende natuurgebieden. Denk daarbij ook aan de aansluiting op
    de natuurgebieden in Duitsland en de verbinding met het Reichswald.
  - In de natuurgebieden worden veel bomen gekapt. Dat moeten we tegenhouden.
  - Natuur versus recreatiedruk vormt een bekend conflict in de gemeente. Behoud van natuur staat voorop.
    Dus sta geen grootschalige recreatieve voorzieningen en evenementen toe in de natuur. En ook geen verdere
    uitbreiding van recreatie en toerisme, want dat geeft te veel druk op de natuur.
  - Het is belangrijk om de recreatieve druk af te laten nemen in de kwetsbare natuurgebieden in de gemeente
    (Natura2000 en NNN). Dit kan bijvoorbeeld door verplaatsing van recreatie naar andere delen in de gemeente
    met een grotere opname-capaciteit, zoals het Maasheggenlandschap.
  - Niet bouwen in de natuur. Natuur mag niet ten koste gaan van de woningbouwopgave.
  - Geen energielandschappen voor grootschalige energie opwek in het buitengebied. De energieopgave moet
    kleinschalig worden opgelost. Stimuleer dat particulieren zelf energie opwekken voor eigen gebruik.
  - Besteed aandacht aan versterking van de biodiversiteit (flora en fauna) in de natuur. Maar besteed ook aan-
    dacht aan de mens in de natuur. Hoe kan de natuur (beter) beleefbaar worden gemaakt, zonder aantasting
    van natuurwaarden?
  - Behoud het groen in de kernen. De huidige groengebieden in de dorpen mogen geen andere functie krijgen.
  - Voor een aantrekkelijk woon- en leefmilieu is het ook belangrijk om voldoende groen in de kernen te behou-
    den en waar mogelijk te versterken.
  - De kernen zijn behoorlijk ‘stenig’ en zouden meer groen mogen bevatten.
  - Zorg bij nieuwbouw voor voldoende groen en hou vooral rekeningen met bestaand groen in de kernen.
  - Groen toevoegen aan de kernen (de kernen zijn nu heel stenig).
  - Zorg voor meer groen binnen de kernen.
  - De inrichting van het groen in de kernen mag wat meer los worden gelaten.

Recreatie en Toerisme

  - Bied geen extra ruimte voor recreatie, want dat geeft te veel druk op de natuur.
  - Recreatie kleinschalig houden.
  - Richt je vooral op extensieve vormen van recreatie en toerisme. Intensieve vormen van recreatie en toerisme
    en grote evenementen passen niet bij het rustige karakter van de gemeente.
  - Toerisme in het huidige volume behouden, maar niet verder laten toenemen.
  - Handhaven en niet uitbreiden van toerisme/recreatie, om geluidsoverlast en drukte te verminderen.
  - Wat is de visie van de gemeente op het gebied van toerisme en recreatie? Wanneer zitten we aan het maxi-
    mum? Of zitten we dat nu al?
  - De drukte en overlast van recreatie wordt niet in elke kern hetzelfde ervaren. Dat is afhankelijk van waar de
    inwoners wonen. In Plasmolen is de druk het hoogst, maar de inwoners zijn er ook aan gewend. In Mook en
    Molenhoek zou zelfs recreatie mogen worden toegevoegd.
  - Handhaven van parkeren/parkeerterreinen, vooral op drukke dagen.
  - Benut de mogelijkheden voor lokale recreatie in het buitengebied. Denk aan klompenpaden over agrarische
    gronden en het terugbrengen van Maasheggen.
  - In het buitengebied meer ruimte bieden aan kleinschalige recreatieve voorzieningen, zoals een voedselbos
    en pluktuinen.
                          Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>  - De intensiviteit van het recreatieve gebruik moet beter verdeeld en gereguleerd worden over de gemeente.
  - De Mookerplas als intensieve recreatieplek behouden, als scheiding tussen intensieve recreatie en extensie-
    ve/geen recreatie.
  - De Mookerplas zit aan zijn limiet wat betreft de hoeveelheid recreatie. Er is nu al te veel druk op het gebied.
  - Het Bikepark Mook wordt goed ervaren en druk bezocht, er is geen overlast.
  - De camping niet laten transformeren naar een vakantiepark met vakantiewoningen en recreatiehuisjes.
  - De VVV in Plasmolen werd erg gewaardeerd, maar is weggegaan omdat dat de gemeente uit de VVV is ge-
    stapt en zich heeft aangesloten bij Visit Noord-Limburg. Hierdoor zijn er minder (zichtbare) toeristische
    voorzieningen in de gemeente.
  - De bewegwijzering naar recreatieve en toeristische plekken mag worden verbeterd.
  - De locatie van de jachthaven wordt niet door iedereen gewaardeerd, maar verplaatsing is geen optie.

Kunst, Cultuur en Erfgoed

  - Plasmolen is een officieel erkende kunstenaarskolonie (EuroArt), met een rijke geschiedenis en bekende
    kunstenaars die uit deze gemeente komen. Dat zou meer zichtbaar mogen zijn.
  - Plasmolen is een kunstenaarsdorp, maar dit is nauwelijks terug te zien.
  - Cultuur is het ondergeschoven kindje van de gemeente. Er is weinig belangstelling voor kunst in de gemeen-
    te, dat mag meer aandacht krijgen. Ook de rijke cultuurhistorie mag meer te zien zijn in de openbare ruimte.
  - Culturele voorzieningen moeten worden behouden of nieuwe worden toegevoegd om de culturele beleving in
    stand te houden.
  - De natuur is onze cultuur.
  - Kunst en cultuur gebruiken als verbindende factor tussen de kernen en inwoners.
  - Heropen het kunstlokaal, laat de kunst van huidige kunstenaren zien en benut deze kans.
  - Erfgoed mag meer onder de aandacht worden gebracht in de openbare ruimte.

                            Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>  - Initiatieven op het gebied van het aanleren van kunst en muziek als kans gebruiken om kunst, cultuur en
    erfgoed meer naar voren te laten komen en te stimuleren.

Wonen en Volkshuisvesting

  - Voor veel mensen in Mook en Middelaar is de groene woonomgeving (rust en natuur) een belangrijke reden
    om in de gemeente te wonen. De mensen in Mook en Middelaar hebben ‘hart voor de natuur’ en kijken daar
    graag naar om. Offer dus geen natuur op voor woningbouw.
  - Nieuwe woningbouwlocaties dienen een groene uitstraling te hebben.
  - Woningbouw moet qua maat en schaal aansluiten bij het kleinschalige, dorpse karakter van de kernen.
  - Bouw niet te hoog. Bewoners willen een dorps gevoel behouden.
  - Kenmerkend voor het wonen in de gemeente Mook en Middelaar zijn (grote) bomen in de tuin, laagbouw
    (maximaal 3 bouwlagen) en architectuur die past bij het historische karakter van het gebied. Sluit hierbij aan
    met nieuwe ontwikkelingen.
  - Elke kern is anders. Sluit bij nieuwbouw van woningen aan bij de gebiedskenmerken en bouwstijl in de kern.
  - Kies voor inbreidingslocaties in de kern. Daarmee wordt aantasting van het buitengebied voorkomen.
  - Kleinere dorpsuitbreidingen zijn mogelijk, mits passend bij het kleinschalige karakter van de kern. Bouw
    bijvoorbeeld bij elk dorp een klein, autoluw woonbuurtje met bij het dorp passende woningen (maximaal 3
    bouwlagen) en veel groen rond de woning.
  - De vraag is wel of dit realistisch is en financieel haalbaar kan worden uitgevoerd.
  - Benut leegstaande (bedrijfs)panden voor nieuwe woningbouwontwikkeling.
  - In het buitengebied kunnen vrijkomende agrarische bedrijven worden omgezet naar ruimte voor wonen.
  - Het is belangrijk om betaalbare woningen te bouwen voor jonge starters.
  - Er is te weinig woningaanbod voor jongeren.
  - De gemeente vergrijst. Er is dus ook behoefte aan nieuwe woningen voor ouderen. Door te bouwen voor
    ouderen kan bovendien de doorstroming op gang worden gebracht, zodat ook jongeren een geschikte woon-
    ruimte kunnen vinden.
  - Er kan ook gedacht worden aan oplossingen zoals woningsplitsing of het bouwen van een tweede woning op
    het eigen perceel. Daardoor kunnen ouderen in de eigen woning blijven wonen, maar kunnen zijn ook een deel
    van de woning verhuren of verkopen.
  - Bij perceelsplitsing en het bouwen van een tweede woning dreigt het gevaar dat kenmerkend groen in de tuin
    komt te vervallen. Behoud van bomen is belangrijk voor het dorpsgezicht van de kernen. Als bomen worden
    gekapt dient er dus een volwaardige boom (1e orde grootte) te worden terug geplant op hetzelfde perceel.
  - Voor ouderen biedt het woonconcept van een ‘knarrenhof’ uitkomst.
  - Voor jongeren zouden Tiny Houses kunnen worden ontwikkeld.
  - Bouw ook (mantel)zorgwoningen en woningen die geschikt zijn voor kwetsbare doelgroepen, zoals bijvoor-
    beeld jongeren met mentale problemen.
  - Is het nodig om steeds maar verder te blijven uitbreiden? Het toevoegen van 250 woningen in Molen-
    hoek-Zuid lijkt uit verhouding.

Werken en Economie

  - Molenhoek is vooral een ‘slaapkern’. Bewoners werken over het algemeen elders (vooral in Nijmegen) of gaan
    buiten de kern naar school.
  - Er zijn veel kleine bedrijfjes en ZZP-ers in de gemeente. Kleinschalige bedrijfjes, kleine ondernemers, dienst-
    verlening en horeca passen bij het karakter van de gemeente.
  - Benut leegstaande (bedrijfs)panden voor de ontwikkeling van broedplaatsen voor startende ondernemers.
  - Zware industrie past niet bij de gemeente Mook en Middelaar. Bied geen uitbreidingsmogelijkheden aan de
    huidige zware industrie in de gemeente.
  - In Plasmolen wordt veel ruimte geboden aan de toeristische sector. Met name voor veel jongeren biedt dit
    ook werkgelegenheid.
  - Hoeveveld moet ruimte (blijven) bieden aan wonen in combinatie met werken. Voor (jonge) ondernemers is
    het onmogelijk geworden om zich in het gebied te vestigen als gevolg van financiële regelgeving en beleid.

                          Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Samenleving en Maatschappij

  - De sociale cohesie is goed binnen de kernen. Dat is belangrijk en moet de gemeente verder stimuleren.
  - Zorg voor een goede leeftijdsverdeling in de kernen. Bouw dus zowel voor jonge stellen als voor ouderen
    (Knarrenhof).
  - Er zijn weinig voorzieningen voor jongeren (18-30 jaar) in de gemeente.
  - Door woningen te bouwen ontstaat er meer draagvlak voor voorzieningen.
  - De behoefte aan een bibliotheek (een van de uitkomsten van de online enquete) wordt niet door iedereen
    herkend, want er zijn meerdere kleine boekenkasten/uitleenpunten om boeken te ruilen of te lenen.
  - Zorg dat woninguitbreidingen zich goed verhouden tot de voorzieningen in de kern.
  - Gemeenschapshuizen moeten behouden blijven. Die voorzieningen zijn heel belangrijk voor de samenhang in
    een dorp. Als gemeenschapshuizen particulier zijn, moet de gemeenten eerste recht van koop hebben.
  - Het voorzieningenniveau is niet in elke kern even goed op orde. Vooral op het gebied van zorg zijn er verschil-
    len tussen de kernen.
  - Houdt rekening met de verenigingen. Bijvoorbeeld bridge- en schaakverenigingen kunnen eenzaamheidspro-
    blemen voorkomen.
  - Zorg voor verbinding tussen de inwoners van de gemeente. Dat kan door:
     • leegstaande panden te gebruiken voor buurtbijeenkomsten/verenigingen;
     • broedplaatsen voor cultuur te realiseren;
     • gezamenlijke moestuinen te faciliteren;
     • bermen van woonstraten gezamenlijk door bewoners in te laten zaaien en te onderhouden.
  - Het voorzieningenniveau in Molenhoek is goed. Men hoopt dat dit zo kan blijven. Het station is een van de
    belangrijkste levensaders van de gemeente.
  - De gemeente ligt in een mooie omgeving met goede voorzieningen. Dit wil men graag zo houden.
  - De gezondheidscentra zijn zeer goed.
  - Samenhang/verbinding is een belangrijk thema in het dorp. Eenzaamheid vormt een probleem (vergrijzing).
  - Zorg voor goede vervoersvoorzieningen voor ouderen (taxi).
  - Maak het aantrekkelijker voor jeugd. Zij kunnen zorgen voor ouderen en eenzaamheid tegengaan.
  - Verenigingen zijn erg belangrijk voor de gemeente. De gemeente moet dit ondersteunen.
  - Zorg voor een goede sporthal. Nu moet vaak worden uitgeweken naar sporthallen buiten de gemeente. Hier
    is eventueel een samenwerking met Kandinsky mogelijk.
  - Gemeente moet jeugd- en jongerenwerk blijvend ondersteunen. Faciliteer ontmoetingsplaatsen/buurthuizen
    voor jongeren.
  - Stimuleer het dat bewoners meer zelf doen. Bijvoorbeeld het groenonderhoud.
  - Kleinschaligheid is kenmerkend en belangrijk voor de gemeente. Het is belangrijk dat de gemeente klein-
    schalige activiteiten ondersteunt. Hierbij kun je denken aan beweegclubs.
  - Het verenigingsleven is belangrijk, maar staat ook onder druk. Bestuursleden zijn lastig te vinden. Hoe sti-
    muleer je dat? De gemeente kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat het financieel aantrekkelijker/makkelijker
    wordt. Denk aan een gratis aansprakelijkheidsverzekering voor bestuurders van verenigingen.
  - De deelnemers hechten veel waarde aan de gemeenschapshuizen. Zorg dat deze betaalbaar blijven voor
    verenigingen.
  - Zorg voor voldoende voorzieningen voor alle leeftijden (de 20- en 30-jarigen komen tekort).
  - Stimuleer de juiste dingen, zoals een hospice of een knarrenhof.

Leefbaarheid en Gezondheid

  - Positieve gezondheid moet meer worden gepropageerd.
  - Geluidsoverlast en overlast van industrie mag niet toenemen. Dat vraagt om een visie op het type bedrijvig-
    heid dat we bij de gemeente vinden passen.
  - Natuur draagt bij aan positieve gezondheid. Zorgkosten kunnen worden verlaagd door natuur en zorg beter
    met elkaar te combineren.
  - Er is behoefte aan meer sportvoorzieningen in de open lucht.
  - De verhuizing van de volkstuin is heel goed gedaan.
  - Handhaving is een zorg (bij foutparkeren, hondenpoep en te hard rijden).
                          Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>  - Zorg voor beperkte uitbreiding van woningen (voor jeugd) om de kernen leefbaar te houden.
  - Voor de leefbaarheid is het belangrijk om het voorzieningenniveau in de kernen op peil te houden. Met name
    in Middelaar vormt het gebrek aan voorzieningen een probleem. Er is vooral behoefte aan een school, super-
    markt en een sociale ontmoetingsplek (zoals een gemeenschapshuis of een buurtcafé) in de kern.
  - Draag bij aan het veiligheidsbewustzijn (de gemeente ligt in overstromingsgebied).
  - Veiligheid: de aanrijtijd van ambulances is te lang. Er is maar één politieauto. Hulpdiensten houden hulp af en
    vragen bewoners problemen zelf op te lossen.


Bewonersavond - videogesprek (13 maart 2024)
Op 13 maart 2024 gingen we (online) in gesprek met 9 betrokken inwoners uit de gemeente. De bewoners waren
afkomstig uit de kernen Plasmolen, Middelaar en Molenhoek. De boodschappen die zij tijdens het videogesprek
hebben meegegeven, zijn per thema samengevat.

Landschap en Natuur

  - De groene omgeving van Mook en Middelaar is dé belangrijkste kwaliteit. Om die reden willen mensen graag
    in de gemeente wonen.
  - Er zijn zorgen om het bomenbestand in de natuurgebieden. Veel bomen zijn aangetast en er vallen regelmatig
    bomen om. Oorzaken zijn divers (verdroging, bevers, etc.).
  - Houd het groen en de natuurwaarden in stand. Daarom is het ook belangrijk dat de spoorzone een groene,
    natuurlijke invulling krijgt (eco-zone).
  - De Mookerplas is ook waardevol als natuurgebied. De nadruk ligt nu vooral op toerisme en recreatie, maar
    het gebied is ook aantrekkelijk vanuit het oogpunt van natuur en rust. Dat geldt met name voor het bosge-
    bied rond de plas.
  - De beleefbaarheid en gebruikswaarde van natuur kan worden verbeterd. Bijvoorbeeld door meer routes aan
    te leggen en kleine evenementen toe te staan. Uiteraard moet dat wel passen bij het natuurlijke karakter,
    dus op beperkte schaal (evenementenkalender).

Toerisme en Recreatie

  - Toerisme en recreatie zijn de belangrijkste sectoren voor Plasmolen.
  - Zoek naar de juiste balans tussen de economische activiteiten van Leisurelands en de betekenis voor natuur
    en extensieve vormen van recreatie (wandelen, rust) in het gebied rond de Mookerplas.
  - Houd de Mookerplas publiek (gratis) toegankelijk. Verdergaande commercialisatie van de plas leidt tot een
    ontoegankelijk gebied voor bewoners en bezoekers uit de omgeving. Het is belangrijk dat iedereen rond de
    plas kan blijven genieten van het gebied.

Kunst, Cultuur en Erfgoed

  - Aandacht voor cultureel erfgoed in de gemeente is belangrijk. Het wordt vooral gedragen door vrijwilligers.
    De gemeente zou dit meer moeten ondersteunen (met budget en andere middelen).
  - De zichtbaarheid van het erfgoed in de gemeente kan worden vergroot, maar doe dat niet te opzichtig.
    Verleid de mensen om zelf op zoek te gaan naar informatie. Beperk de informatievoorziening dus tot enkele
    belangrijke herkenningspunten in de gemeente.
  - De kunstenaars in de gemeente zijn nog te weinig zichtbaar. De gemeente zou ook zelf meer uiting kunnen
    geven aan de kunst uit de gemeente. Bijvoorbeeld door kunst te exposeren of meer beeldwerken in het open-
    baar gebied te plaatsen. De kunstenaarskolonie in Plasmolen heeft hier in het verleden ook aandacht voor
    gevraagd.




                            Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Wonen en Volkshuisvesting

  - Veel ouderen (55-80 jaar) zijn op zoek naar een kleinere woning.
  - Nieuwbouw voor ouderen is vooral gericht op sociale huur en betaalbare koopsegment.
  - In de kleinere kernen is vooral behoefte aan wat luxere, ruime appartementen en kleinere wooneenheden
     voor ouderen in het duurdere segment.
  - Bouw voor met name die doelgroep levensloopbestendige, gelijkvloerse woningen.
  - In de kernen Plasmolen en Middelaar is geen grote lokale woonvraag. Met de realisatie van zo’n 5 tot 10 wo-
     ningen per jaar kan daarin worden voorzien. Hier zijn dus geen grote bouwlocaties nodig.
  - Er zijn voldoende inbreidingsmogelijkheden in de bestaande kern om aan deze woningvraag te voldoen.
  - Voor het behoud van de huidige voorzieningen in de kern kan het wel raadzaam zijn om meer woningen bij te
     bouwen.
   - Bouw ook voor jonge gezinnen, want daarmee kan het draagvlak voor voorzieningen worden vergroot
     (school, sport).

Werken en Economie

  - De wat grotere bedrijven in de kern passen niet bij het kleinschalige karakter van Plasmolen en Middelaar. De
    bedrijfsmatige activiteiten en transportbewegingen leiden tot overlast in het dorp. Uitbreiding van bedrijven
    in de kern is daarom ongewenst.
  - Als bedrijven in de kern op termijn verdwijnen, zoek dan naar een passende nieuwe bestemming en kies niet
    opnieuw voor industrie. Bedrijven horen op een bedrijventerrein.

Samenleving en Maatschappij

  - Bepaalde voorzieningen staan onder druk in de kleine kernen. Met name voor de lokale sportverenigingen
    is het lastig om aan voldoende leden te blijven komen. Daarom wordt er nu ook samengewerkt met andere
    clubs in de regio.


                          Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>  - De sportvraag verandert. Er komt steeds meer behoefte aan individueel sporten (hardlopen, bootcamp, etc.)
    en minder vraag naar sporten in verenigingsverband. Speel daarop in door informele sportveldjes aan te
    leggen in de wijken.
  - Het verenigingsleven is van groot belang in de kleine kernen. Maar het is lastig om vrijwilligers te vinden. Hier
    wordt sterk geleund op de ouderen in de kern, er is te weinig jonge aanwas.
  - De gemeente zou het verenigingsleven meer moeten ondersteunen (financieel) en faciliteren (vergaderruim-
    te, etc.).
  - In Plasmolen en Middelaar zijn geen winkels, maar deze worden ook niet echt gemist door de lokale inwoners.
    Men is eraan gewend om boodschappen elders te doen en gebruiken hiervoor de auto.
  - In het zomerseizoen kan voor kleine boodschappen gebruik worden gemaakt van de campingwinkel. Dat is
    handig.
  - De kleine kernen zijn met OV goed bereikbaar (buurtbus en wensbus). Daardoor is het ook voor minder
    mobiele ouderen goed mogelijk om zelfstandig te blijven wonen. Er zijn echter wel zorgen over het beperkte
    gebruik van met name de wensbus. Het is belangrijk om deze voorziening in stand te houden, omdat anders
    ouderen wegtrekken uit de kleine kernen.
  - Dat geldt ook voor het gemeenschapshuis en de school in Middelaar. Dit zijn belangrijke voorzieningen voor
    het dorp en moeten in stand worden gehouden. Koester dit!

Leefbaarheid en Gezondheid

  - Er wordt aandacht gevraagd voor goede en veilige fietsverbindingen vanuit Plasmolen en Middelaar. Het
    huidige fietspad langs de Rijksweg is al een verbetering, maar het is niet altijd aantrekkelijk om langs een
    drukke verkeersweg te moeten fietsen. Andere ‘fietsvriendelijke’ routes zijn gewenst, maar die moeten dan
    wel veilig zijn (verlichting).
  - Er is sprake van overlast in de kernen en het buitengebied (lachgaspatronen, drugs dealen, brandstichting)
    waardoor een gevoel van onveiligheid ontstaat. Dit vraagt om aandacht.
  - De indruk bestaat dat er meer afval op straat wordt gegooid. Ook wordt er regelmatig huisvuil gedumpt in
    het openbaar gebied of achtergelaten bij publieke vuilnisbakken. En hondenpoep op straat. Er zijn vrijwilligers
    die zich hier om bekommeren, maar de gemeente en Leisurelands zouden dit moeten oppakken. Bijvoorbeeld
    door meer prullenbakken te plaatsen of regelmatiger vuil op te halen. En hondenuitlaatstroken aan te leggen.


In gesprek met jongeren
Medewerkers van Bureau Nieuwe Gracht en Citisens zijn naar sportvereniging Eendracht ‘30 in Mook gegaan om
met enkele jongeren te spreken over wat zij belangrijk vinden voor de Omgevingsvisie. Zo willen we erachter zien
te komen wat deze jonge leeftijdsgroep als wensen heeft voor de toekomstige inrichting van hun woon- en leef-
omgeving. De resultaten van deze gesprekken zijn samengevat op de volgende pagina.




                           Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>De volgende vragen zijn gesteld aan de jongeren:
• In welke kern woon je?
• Waar zit je op school?
• Wat is je leeftijd?
• Waar ben je tevreden over in de gemeente Mook en Middelaar? En wil je dat er behouden blijft in de gemeente?
• Wat mist er volgens jou nog in jouw omgeving, of wat zou je graag willen toevoegen in de gemeente?

              1               2                 3                 4                  5                  6              7
woonkern      Mook            Mook              Mook              Mook               Mook               Malden         Mook
school        Cuijk           Cuijk             Cuijk             Nijmegen           Nijmegen           Nijmegen       Nijmegen
leeftijd      13              14                14                14                 16                 16             16
Waar ben      IJscafé ’t      Il Forno, Hip     Il Forno, Hip     Il Forno, Hip      Eigenlijk          Eigenlijk      Erg tevre-
je tevreden   Hoekje,         & Cozy, de        & Cozy, de        & Cozy, de         heel tevre-        heel tevre-    den, zwem-
over / wat    Eethuis Il      voetbalclub,      voetbalclub,      voetbalclub,       den, vaak          den, vaak      men bij
wil graag     Forno, Hip      zwemmen           zwemmen           zwemmen            bij vrienden       bij vrienden   Plasmolen
behouden in   & Cozy, de      in de zomer       en varen bij      in de zomer        afspreken,         afspreken      en Il Forno
de gemeen-    voetbalclub,    bij Plasmo-       Plasmolen is      bij Plasmo-        wel Il Forno       voorna-        behouden
te?           Plasmolen;      len en ook        in de zomer       len moet zo        behou-             melijk en      en de voet-
              leuk voor in    de ijssalon.      erg leuk.         blijven.           den en de          voetballen.    balclub.
              de zomer                                                               voetbalclub
              om te                                                                  uiteraard.
              zwemmen
              en te varen.
Wat mist      Een open-       Een open-         Een open-         Een open-          Een open-          Een open-      Een open-
er volgens    baar voet-      baar voet-        baar voet-        baar voet-         baar voet-         baar voet-     baar voet-
jou nog /     balveld, het    balveld. Het      balveld Dat       balveld,           balveld.           balveld,       balveld.
wat zou er    liefst kunst-   zou leuk zijn     zou bijvoor-      waar we na         Een jeugd-         meer is niet   Misschien
nog kunnen    gras. En        als we ook        beeld op          school kun-        hangplek /         echt nodig.    ook leuk om
worden toe-   ergens waar     overdag           de hoek bij       nen voet-          jeugdhoek                         te kijken
gevoegd in    ze niemand      naar een          Eendracht         ballen, of in      om te ga-                         naar een
de gemeen-    lastigvallen.   voetbalveld       ‘30 kunnen.       de avond.          men (fifa)                        jeugdplek
te?           Ook zou het     kunnen, na        Met dan           Nu zijn er         of andere                         / buurt-
              dan fijn zijn   school bij-       een eigen         dan trai-          spellen te                        huis om
              dat er een      voorbeeld.        ingang/hek.       ningen, dus        kunnen                            te kunnen
              fietsenstal-    Graag met                           dan kan er         doen. Met                         gamen en af
              ling bij het    een fietsen-                        niet worden        filmavonden                       te spreken
              voetbal-        rekje erbij.                        gespeeld op        en wat mu-                        met vrien-
              veldje wordt                                        de velden          ziek erbij.                       den. Een
              toegevoegd.                                         van de club.                                         overdekte
                                                                                                                       plek zou wel
                                                                                                                       een toevoe-
                                                                                                                       ging zijn.




                          Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: deelnemers aan de stakeholdersbijeenkomsten
Provincie Limburg
Waterschap Limburg
Gemeente Berg en Dal
Gemeente Gennep
Veiligheidsregio Limburg Noord
GGD Limburg-Noord
Toeristisch Platform Maasduinen
Natuurmonumenten
Animo
LLTB
Erfgoedplatform
Gelders Genootschap
Wandelnet
Dorpsraad Middelaar & Plasmolen
Wijkraad De Bisselt
Adviesraad Sociaal Domein
Werkbedrijf
Beweegcollectief
Vereniging Bos en Kuil
Vrouwen in Beweging
Lijn 83
Kandinsky Molenhoek
Bedrijventerrein Korendal
Bedrijventerrein Hoeveveld
Energiecoöperatie Stroom van hier
MTB Rijk van Nijmegen
Jachthaven De Driessen
Marina Mookerplas
WSV De Mookse Plassen
Astrantia SV
Eendracht ‘30




                         Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Bijlage 2: aanvullende inbreng
Enexis (schriftelijke input per e-mail d.d. 11 en 16 april 2024)
Voor Enexis is het belangrijk om aandacht te vragen voor de nog uit te breiden energie infrastructuur in de ge-
meente. Op het niveau van middenspanning zal een MS/MS-station nodig zijn. Er wordt al overlegd over een moge-
lijke locatie op de Gemeentewerf. Er wordt nog veel nieuwbouw van woningen gepland. Houd er rekening mee dat
voor iedere 100–120 woningen een nieuw netstation (ook wel MS/LS station) nodig is, om te kunnen voorzien in de
aan- en afvoer van energie. Ook in de bestaande kernen wordt een aantal netstations bijgeplaatst (ca. 15 voor de
hele gemeente) voor het faciliteren van de energietransitie. Denk aan o.a. zonnepanelen, warmtepompen, elektri-
sche auto’s en meer. Dit gaat in de komende 10 jaar gebeuren en heeft impact op de leefomgeving. Voor de boven-
genoemde MS/MS en MS/LS stations en de bijbehorende ruimtevraag is ter inspiratie een menukaart opgesteld:
www.enexisgroep.nl/media/uk2n22fc/menukaart-midden-en-laagspanninsstations-april-2024.pdf. Daarnaast
leveren we een bouwstenen document aan, waarin voorbeeldteksten staat, die gebruikt kunnen worden voor de
Omgevingsvisie.

Destion (videogesprek d.d. 25 april 2024)
Met Destion heeft een online gesprek plaatsgevonden. De inbreng vanuit dat videogesprek is in deze bijlage be-
knopt samengevat.
  - Destion herkent zich in het beeld dat wordt geschetst in het beeldverslag van de participatie.
  - Kleinschalige uitbreidingen bij de kernen sluiten aan bij het principe van “het straatje erbij” dat aan de randen
    van Limburgse dorpen kan worden toegepast.
  - Betaalbaarheid is een belangrijk aandachtspunt. Er is weinig aanbod van sociale huur en betaalbare koop in
    de gemeente.
  - Er moet aandacht zijn voor een gedifferentieerde mix van doelgroepen. Waarbij er ook aandacht dient te zijn
    voor een goede spreiding van aandachtsgroepen in de wijk.
  - Destion herkent de urgente vraag naar woningen voor starters en ouderen, maar vraagt ook aandacht voor
    woonruimte voor gezinnen bij nieuwbouwopgaven.
  - Doorstroming op de woningmarkt is een belangrijk uitgangspunt, maar dat komt niet alleen op gang door de
    bouw van seniorenwoningen. Er is meer voor nodig om mensen te bewegen om te gaan verhuizen naar een
    seniorenwoning. Denk bijvoorbeeld aan een verhuiskostenvergoeding, een ‘verhuiscoach’, huurgewenning of
    lagere woonlasten.
  - Hoe zorg je ervoor dat er ook in de (verre) toekomst een gezonde mix van doelgroepen is in de gemeente?
    Dat vraagt om een lange termijnvisie op de demografische ontwikkeling van de gemeente Mook en Middelaar.
    Houdt daarbij rekening met de vergrijzingsgolf die eraan komt.
  - Er zijn kansen voor functiecombinaties van wonen met zorg en welzijn. Dit vraagt om een integrale aanpak.

Peutz B.V. (schriftelijke input per e-mail d.d. 28 mei 2024)
Peutz is gevestigd aan de Lindenlaan 41 te Molenhoek, op het bedrijventerrein Hoeveveld. Dat is een bedrijventer-
rein voor bedrijven met een lage milieu-impact, waarop ook bedrijfswoningen zijn toegestaan.
Naast kantoorwerk vindt hier ook onderzoek plaats in laboratoriumruimten naar de eigenschappen van materia-
len, constructies en voorwerpen en onderzoek aan fysieke (schaal-)modellen van gebouwen en omgevingen zoals
een stadscentrum of -wijk.
Voor de continuïteit en ontwikkeling van deze activiteiten zijn noodzakelijk en gewenst:
   - voldoende fysieke ruimte, waaronder ruimte voor bebouwing. In het huidige omgevingsplan zijn (van rechts-
      wege sinds 1 januari 2024) de voorheen geldende bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen ter
      afwijking daarvan opgenomen. In combinatie met de nog in procedure zijnde bestemmingswijzigingen en
      omgevingsvergunningen, waaronder bestemmingsplan ‘Lindenlaan 33-45 Molenhoek’, wordt in voldoende
      fysieke ruimte voorzien en dat dient te worden gecontinueerd;

                           Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>  - voldoende milieuruimte. Het huidige omgevingsplan bevat daarvoor regels die in de zgn. bruidsschat (van de
    rijksoverheid voor de andere overheden) zijn opgenomen. Die regels volstaan over het algemeen en dienen
    daarom bij voorkeur te worden gecontinueerd, waarvoor de (al bestaande) bedrijfsmatige bestemming van
    Hoeveveld van belang is. Als minder strikte regels voldoende zijn volgens de huidige inzichten, blijkend uit de
    instructieregels uit het Besluit kwaliteit leefomgeving, dan dienen die te worden gehanteerd;
  - voldoende bereikbaarheid per fiets, openbaar vervoer en (vracht-)auto. Bereikbaarheid per fiets is prima,
    mede door de aanleg van de F73 (incl. fiets- en voetgangersbrug over de Maas) en het fietspad langs de
    Heumensebaan/Rijlaan. OV is prima door station op loopafstand. Bereikbaarheid per (vracht-)auto is goed, al
    begint de Rijksweg tussen Jan J. Ludenlaan en Ringbaan in de spits aan de grens van zijn capaciteit te komen
    (filevorming). Mede door realisatie van woonwijk Molenhoek Zuid zal de verkeersintensiteit (verder) toene-
    men. Dat punt behoeft aandacht;
  - voldoende beschikbare stroomnetcapaciteit, mede in relatie tot de energietransitie. Het gebruik van fossiele
    brandstoffen dient (ook van rijkswege) te worden teruggedrongen. Dat betekent dat zowel de vraag van
    electrische energie voor apparatuur en voertuigen (oplaadvoorzieningen) hoger gaat worden, maar ook het
    aanbod (lokaal waarschijnlijk vooral uit zonne-energie) en de fluctuaties in vraag en aanbod van electriciteit.
    Hierop dient te worden geanticipeerd.




Colofon
Het beeldverslag van de participatie voor de Omgevingsvisie Mook en Middelaar is in opdracht van de gemeente
Mook en Middelaar opgesteld door Bureau Nieuwe Gracht en Citisens. Bij dit beeldverslag vormt de Onderzoeks-
rapportage van de inwonersconsultatie voor de Omgevingsvisie Mook en Middelaar (Citisens, 1 maart 2024) een
losse bijlage.



Bureau Nieuwe Gracht
 • Robert Arends
 • Nadèche Westrus


Citisens
 • Machteld Beekhuis
 • Eva van Malsen

Utrecht, 6 juni 2024

                          Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>BUREAU NIEUWE GRACHT
stedenbouw & landschap

                Beeldverslag van de participatie | Omgevingsvisie Mook en Middelaar | pagina 22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>