<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Managementsamenvatting
Financiële analyse ten behoeve van Regioplan-proces Windenergie
Zuidelijk en Oostelijk Flevoland
Resultaten 26 mei 2015
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>       Managementsamenvatting
Page 2 ACHTERGROND EN AANPAK
        Beleidsafwegingen ten aanzien van de wind opgave in Flevoland
        Rebel heeft in de periode november 2014 – mei 2015 het financieel resultaat van een groot aantal
        ruimtelijke scenario’s van de windopgave in Flevoland in kaart gebracht.
        Deze analyses hadden tot doel om beleidsmakers te faciliteren bij het maken van beleidskeuzes
        ten aanzien van het regioplan. Daarbij was bijzondere aandacht voor het kiezen van een
        ruimtelijke voorkeursvariant waarmee landschappelijke en milieueffecten van nieuwe
        windontwikkelingen worden beperkt, en waarbij tegelijkertijd voldoende perspectief ontstaat om
        een financieel haalbaar park te realiseren. Deze laatste toets op voldoende financieel economisch
        perspectief is steeds aan de hand van modelberekeningen uitgevoerd.
        In dit document vatten we de resultaten van de finale analyses samen, en trekken we voorlopige
        conclusies ten aanzien van de laatste ruimtelijke scenario’s die de betrokken beleidsmakers
        hebben voorgesteld.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>       Managementsamenvatting
Page 3 ACHTERGROND EN AANPAK
        Een rekenmodel voor 5 indicatieve business cases
        Gedurende het onderzoeksproces zijn de beleidsmakers tot een indeling van de provincie in 5
        deelgebieden gekomen. Binnen deze deelgebieden worden het saneren en opschalen aan elkaar
        gekoppeld, en ontwikkelaars dienen binnen deze gebieden participatiemogelijkheden te
        organiseren. Deze deelgebieden zijn op basis van ruimtelijk en organisatorisch redeneren tot
        stand gekomen, met als resultaat een indeling van de provincie in de gebieden: Noord, Oost,
        West, Zuid en Houtribdijk.
        Om de financiële consequenties van verschillende beleidskeuzes in kaart te brengen, hebben we
        een financieel model opgesteld dat de business case van elk van deze 5 deelgebieden binnen de
        provincie Flevoland simuleert.
        In praktijk zullen echter meer dan 5 windparken ontstaan, waarbinnen elke ontwikkelaar eigen
        afwegingen maakt ten aanzien van de turbineleverancier, financieringsstructuur,
        saneringsvergoeding e.d. Dergelijke keuzes zullen echter pas over jaren aan de orde komen, en
        deze afwegingen vallen buiten de invloedsfeer van de beleidsmedewerkers.
        De beleidskaders en saneringsopgave worden per gebied vastgesteld, de impact van
        beleidskeuzes zal daarmee voor elk park binnen een gebied gelijk zijn. We aggregeren de analyse
        daarom tot 5 business cases, om per gebied te bekijken hoe het beleid de haalbaarheidskansen
        van windparken in dat gebied beïnvloedt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                    Managementsamenvatting
   Page 4           ACHTERGROND EN AANPAK
                      Gebiedsindeling in 5 deelgebieden, waarbij Houtribdijk (niet op de kaart) het 5e gebied betreft
1) De berekeningen zijn gebaseerd op kaartversie 13.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>       Managementsamenvatting
Page 5 METHODE EN AANNAMES
        Voldoende financieel perspectief..
        De analyse naar het financieel perspectief in de verschillende deelgebieden kent in deze fase
        ruime bandbreedtes. Het is gedurende deze vroege projectontwikkeling namelijk nog moeilijk te
        voorspellen hoe de business case van de uiteindelijke projecten er uit zullen zien, daar het
        vergunningenproces nog moet starten en start bouw nog een aantal jaar op zich zal laten
        wachten. Project specifieke keuzes zoals het parkontwerp en turbinetypes moeten dus nog
        gemaakt worden, maar ook ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt en SDE kennen nog grote
        onzekerheden. We rekenen daarom steeds met bandbreedtes.
        We hebben een afwegingskader opgesteld op basis waarvan beleidsmakers inzicht krijgen in de
        impact van beleidskeuzes op de voorlopige business cases. Deze business cases zijn niet bedoeld
        om een oordeel te vellen ten aanzien van de absolute haalbaarheid van een ontwikkeling.
        Enerzijds is dit niet goed mogelijk in deze vroege ontwikkelfase, anderzijds bestaat er altijd een
        informatie asymmetrie tussen de ontwikkelaar en beleidsmakers. De focus ligt daarom op
        relatieve beoordeling van verschillende beleidskeuzes voor de verschillende gebieden, en het
        vinden van voldoende perspectief voor doorontwikkeling van een gebied.
        Het bieden van perspectief wil niet zeggen dat de business case per definitie nu al ‘sluitend’ is (op
        basis van de gehanteerde kengetallen). De ervaring leert dat gegeven de voorziene doorlooptijd
        tot aan bouw, de business case in de komende jaren ook nog verschillende keren over de kop zal
        gaan. Beleidsmakers streven echter naar een realistisch startpunt, op basis van randvoorwaarden
        waarmee een voor de ontwikkelaar haalbare casus kan ontstaan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                     Managementsamenvatting
    Page 6           METHODE EN AANNAMES
                       ..op basis van kengetallen..
                       Bij de berekeningen zijn voornamelijk kengetallen gebruikt zoals onderzoeksinstituut ECN die
                       hanteert voor het vaststellen van de SDE bedragen. Voor de windopbrengsten is gebruik gemaakt
                       van windopbrengstberekeningen op zowel 100 als 119 meter ashoogte.
                       Een grote onbekende parameter betreft de saneringskosten. Hiervoor is de rekenmethodiek uit
                       het federatievoorstel gebruikt: we rekenen een bedrag per MWh voor elk resterende levensjaar
                       van de turbine. De hoogte van het bedrag is daarbij afhankelijk van de leeftijd van de turbines. De
                       referentiebedragen uit het federatievoorstel lagen echter vrij hoog ten opzichte van de huidige
                       energieprijs, er zijn daarom ook scenario's doorgerekend met lagere saneringskosten. Het is
                       uiteindelijk aan de deelgebieden zelf, hoe zij huidige moleneigenaren daadwerkelijk zullen
                       afkopen of dat zij op een andere manier compenseren voor de sanering van bestaande turbines.
                       .. en een voorzichtige inschatting van de kansrijkheid van een ontwikkeling.
                       Gegeven de bandbreedtes die in deze ontwikkelfase gebruikelijk zijn, kunnen we enkel
                       voorzichtige uitspraken doen ten aanzien van de absolute haalbaarheid van een project. Om wel
                       een beeld te krijgen van het financiële perspectief, houden we in het achterhoofd dat extreme
                       afwijkingen ten opzichte van het projectrendement waar de SDE op wordt gebaseerd (een
                       projectrendement van 6 a 7% (1)) een indicatie zijn van moeilijk te ontwikkelen gebieden.
                       De focus van het onderzoek ligt echter op het in kaart brengen van de impact van verschillende
                       beleidsopties ten opzichte van elkaar, en ten opzichte van de verschillen tussen de 5
                       deelgebieden.
1) Bij een rendementseis op eigen vermogen van 10-15%, en een rentevoet van 5%, kom je bij een verhouding van 20% EV met 80% VV op een projectrendement
   van 6 - 7%: 80% * 5% + 20% * 15% = 7%
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>       Managementsamenvatting
Page 7 RESULTATEN IN PERSPECTIEF
        Op basis van de financiële doorrekening kunnen we een aantal vergelijkingen maken
        Wind in meer komt relatief slecht uit in Flevoland. Voor deze SDE-categorie wordt (momenteel)
        geen gemeente differentiatie gehanteerd en in het Houtribdijk gebied waait het substantieel
        minder dan de vollasturen waarop de SDE is uitgelegd. De rendementen voor wind in meer zijn
        daarom relatief laag, zoals goed zichtbaar is geworden in de analyse voor de Houtribdijk.
        Ook in Gebied Noord staat op huidige kaart ca. 25% van de turbines in het water. Ondanks deze
        duurdere turbines, zijn de rendementen voor dit deelgebied bij de hoogste binnen Flevoland – na
        gebied Zuid. Op basis van de kengetallen zou er ruimte zijn voor rendementsverbetering als de
        opstellingen enkel op het land geplaatst worden, mits hier voldoende ruimte voor is. Het ligt in de
        lijn der verwachting dat de ontwikkelaars zelf de meest haalbare (en rendabele) opstelling zal
        kiezen, binnen de gegeven ruimte. Een belangrijk aandachtspunt voor gebied Noord is de
        mogelijke hoogtebeperking door het vliegveld, de analyses laten zien dat de rendementen voor
        turbines op 100 meter ashoogte met 15% dalen ten opzichte van 120 meter ashoogtes.
        Gebied Zuid komt als meest kansrijk gebied uit de analyses. Dit heeft grotendeels te maken met
        het feit dat dit gebied een hogere SDE-vergoeding mag ontvangen dan de rest van Flevoland, op
        basis van de gemeentedifferentiatie die sinds 2015 geldt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>       Managementsamenvatting
Page 8 RESULTATEN IN PERSPECTIEF
        Voor Gebied Oost worden vergelijkbare windopbrengsten verwacht als in Zuid, maar de
        toegestane SDE is fors lager. Dit leidt tot relatief lage rendementsverwachtingen voor dit gebied.
        Wanneer Oost dezelfde SDE zou mogen aanvragen als Zuid (bijv. na herziening van de SDE-
        windkaart door EZ), schiet het rendement boven dat van Zuid uit. Dit komt omdat de verwachtte
        saneringskosten in Oost lager zijn dan in Zuid.
        De mogelijkheid om rendementen voor Oost te verbeteren met een langere dubbeldraai periode
        is beperkt gegeven de overlap tussen bestaand en nieuw te bouwen opstellingen. Dit impliceert
        dat de business case met name meer perspectief kan krijgen door een latere realisatie, wanneer
        de saneringsopgave minder kostbaar wordt. Maar ook dan blijft gelden dat het rendement in dit
        gebied (substantieel) lager zal zijn dan in bijvoorbeeld Zuid, vanwege de (scheve) relatie tussen
        de toegestane SDE en windopbrengsten.
        Voor Gebied West ligt de situatie het meest gecompliceerd. De verhouding tussen nieuw te
        bouwen en de te saneren megawatturen is bijna 1 op 1, waardoor de saneringsopgave zwaar
        drukt op deze ontwikkeling. In de laatste kaart is getracht zoveel mogelijk ruimte tot
        dubbeldraaien te creëren, maar ook bij 5 jaar dubbeldraaien blijven de rendementen laag. Het
        vraagt nadere uitwerking om een passende oplossing voor dit gebied te vinden.
        Wanneer de situatie van West en Oost zonder saneringskosten wordt bekeken, ontstaat voor
        beide hetzelfde beeld: voldoende perspectief. Zonder extra opschalingsruimte, zal men in West
        vermoedelijk (moeten) wachten tot de saneringskosten dusdanig afnemen dat opschalen weer
        aantrekkelijk worden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                  Managementsamenvatting
   Page 9         RESULTATEN IN ABSOLUTE ZIN
                    De financiële resultaten kunnen worden afgezet tegen een streefrendement:
                    Ondanks de grote bandbreedtes en de notie dat de analyses op kengetallen zijn uitgevoerd, is
                    een voorzichtige uitspraak ten aanzien van ‘voldoende perspectief’ mogelijk. Voor deze analyse
                    baseren we ons op het project rendement voor belastingen (pre-tax IRR) van de 5
                    gebiedsbusiness cases. Dit projectrendement is zuiver op de operationele kasstromen gebaseerd
                    en abstraheert daarmee van –nu nog volstrekt onbekende- financieringsstructuren en faciliteiten.
                    Ter indicatie van het perspectief in de gebieden, kan de project IRR worden afgezet tegen een
                    gewogen rendementseis van vermogensverstrekkers 1). Bij een rendementseis op eigen
                    vermogen van 10-15%, en een rentevoet van 5%, kom je bij een 20-80 verhouding (EV-VV) op
                    een benodigd project rendement voor belastingen van 6 tot 7%.
                    Als we de resultaten afzetten tegen deze rendementsnorm tussen de 6 en 7% dan is situatie in
                    West het meest gecompliceerd. Daar liggen de te verwachtte rendementen onder de norm,
                    hetgeen o.a. komt doordat dit gebied wordt gekenmerkt door 1 op 1 vervangingen met een
                    relatief bescheiden opschaling. Dergelijke vervangingen worden doorgaans pas aantrekkelijk
                    wanneer bestaande molens zijn afgeschreven. Voor Noord en Zuid is op basis van het
                    streefrendement in ieder geval perspectief. Voor Oost is het krapper, maar daar zou met turbines
                    op 120 meter ashoogte en nadere verkenning van optimalisaties in timing, afkoopmechanisme en
                    dubbeldraaien (waar mogelijk), een gezonde casus kunnen ontstaan. Een eventuele herziening
                    van de windkaart in de SDE zou deze casus tevens flink verbeteren.
1) De WACC: weighted average cost of capital
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Bijlage: Algemene uitgangspunten</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>        1. Algemene uitgangspunten
Page 11
         • Voor de verschillende deelgebieden zijn de ruimtelijke opstellingen uit kaart versie 11 (v11) en
           12 (v12) doorgerekend. Om vergelijkingen tussen de gebieden te kunnen maken, zijn een
           aantal parameters voor elk gebied gelijk verondersteld:
         • Bouw in 2020-2021
         • Grijze stroomprijs: Endex forward prijs 2019: gemiddelde base + peak: 44,5 EUR / MWh.
         • Indexatie: 2%, prijspeil 2019 aangehouden (i.v.m. niet indexeren SDE, t.a.v. SDE is
           aangenomen dat de systematiek van 2015 in 2019 nog steeds geldt.)
         • 2 type M turbines: 3,3 MW @ 119 meter, en 3,4 MW @ 100 meter.
         • Sanering (base case): 0,5 jaar dubbeldraaien, o.b.v. vergoeding conform federatie voorstel.
           Uitgangspunt: gebied leeg in ruil voor de nieuwe opstellingen.
           Wanneer in een gebied minder kan worden teruggebouwd dan het huidige bestaande bestand,
           wordt saneringsopgave gemaximeerd op terug te bouwen MWh.
         • Financiering: 80 – 20% (VV – EV), rente: 5%, looptijd 15 jaar, annuïtaire aflossing.
          In het model is in feite elke aanname eenvoudig te wijzigen en gevoeligheden zijn goed
           inzichtelijk te maken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Contact
Info@Rebelgroup.com
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>