<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2019-2034
                    Deel A: Inleiding, opzet en context




                            Mei 2019
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                     2019--2034
                                Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2019


Inhoudsopgave



                Inleiding en opzet


D e e l A:      Context, ontwikkelingen en situatieschets


D e e l B:      Vernieuwd beleidskader onderwijshuisvesting


D e e l C:      IHP Jaarprogramma 2019-2020


D e e l D:      IHP Meerjarenperspectief 2021-2034


D e e l E:      Financiële Planning 2019-2034


Bijlagen:       Leerlingenprognose 2019-2034
                Schoolgebouwen primair onderwijs



                                                                                  Foto omslag: Muurschildering basisschool De Finnjol
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>3    Deel A: Inleiding, opzet en context


                                                                                     geclusterde voorzieningen, om doorgaande leerlijnen en binding en
                                                                                     ontmoeting in de wijken te stimuleren.

    INLEIDING
                                                                                     Daarmee zijn we er nog niet…

    Onderwijs is de sleutel tot een succesvolle toekomst voor Lelystad.
                                                                                     Veel van de bestaande schoolgebouwen in de stad zijn in de jaren 70 en 80 van
    Onderwijshuisvesting kan daar (letterlijk) een ‘steentje’ aan bijdragen.
                                                                                     de vorige eeuw gebouwd, in de tijd van opbouw en snelle groei van de stad. In
                                                                                     toenemende mate voldoen deze gebouwen niet meer aan de eisen van deze
    Het staat buiten kijf dat het onderwijsproces zelf en de leerkrachten en
                                                                                     tijd. Zowel voor wat betreft technische eisen als functionele eisen. Door krimp
    medewerkers die dat vorm geven, de belangrijkste bijdrage leveren aan de
                                                                                     van het aantal kinderen in de basisschoolleeftijd is daarnaast sprake van steeds
    toekomst van en kansen voor de Lelystadse jeugd. Het gebouw waarin dit
                                                                                     meer leegstand, veelal versnipperd over de verschillende schoolgebouwen.
    plaats vindt, kan hierin een ondersteunende en stimulerende rol spelen. ‘Onze’
                                                                                     Deze ontwikkelingen zorgen er voor dat de kosten van onderwijshuisvesting
    leerlingen verdienen goede schoolgebouwen waarin het hedendaags onderwijs
                                                                                     steeds meer uit de pas gaan lopen met de rijksinkomsten die hiertegenover
    zo goed mogelijk kan worden vormgegeven.
                                                                                     staan. Dit kan ten koste gaan van de beschikbare middelen voor het onderwijs
                                                                                     zelf.
    Op basis van dit uitgangspunt heeft de gemeente Lelystad de afgelopen jaren
    geïnvesteerd in vernieuwing van schoolgebouwen in de stad. Zo hebben in
                                                                                     Tegelijk staan de scholen voor belangrijke onderwijskundige vraagstukken,
    2008 de scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs, De Rede en Herman
                                                                                     zoals het realiseren van doorgaande leerlijnen, de inbedding van 21e -eeuwse
    Bekius, en in 2010 De Zevenster, nieuwe gebouwen gekregen. In 2018 heeft de
                                                                                     vaardigheden in het curriculum, passend onderwijs en toenemende
    gemeenteraad besloten om ook voor de voortgezet speciaal school voor
                                                                                     zorgleerlingen/zorgvragen. Ook worden er hogere kwaliteitseisen aan
    havo/vwo, Het Aurum College, nieuwbouw te realiseren. In het schooljaar
                                                                                     gebouwen gesteld in het kader van bijvoorbeeld duurzaamheid en ‘Frisse
    2020/2021 is daarnaast de oplevering van de ‘campus’ voor het voortgezet
                                                                                     scholen’. Deze veranderende vereisten voor schoolgebouwen knellen steeds
    onderwijs voorzien.
                                                                                     meer met de bestaande huisvesting.

    Ook voor het primair onderwijs zijn de afgelopen jaren verschillende nieuwe
                                                                                     Al deze constateringen hebben er toe geleid om samen met de schoolbesturen
    gebouwen gerealiseerd waar we trots op mogen zijn. In recent ontwikkelde
                                                                                     van het primair onderwijs en mede op verzoek van de gemeenteraad, een plan
    wijken, maar ook in de oudste wijken van de stad, hebben een aantal scholen
                                                                                     op te stellen voor de fasegewijze vernieuwing van de huisvesting van het
    (nieuwe) huisvesting gekregen. Deze hebben de vorm gekregen van
                                                                                     primair onderwijs: het IHP-meerjarenperspectief. Het is tegelijk ook aanleiding
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>4    Deel A: Inleiding, opzet en context


    geweest om de beleidsuitgangspunten voor onderwijshuisvestings-                     onderbouwing daarvan. De context van deze voorstellen en achterliggende
    voorzieningen onder de loep te nemen. Deze zijn in 2012 vastgelegd in het           informatie zijn opgenomen in deel A en in de bijlagen.
    beleidskader onderwijshuisvesting primair onderwijs, maar vragen op punten
    om een actualisatie en herijking.                                                   Deel A geeft op hoofdlijnen een schets van de van de context van de
                                                                                        onderwijshuisvesting en actuele ontwikkelingen, zowel landelijk als lokaal.
    De actualisering van de geplande voorzieningen voor de korte termijn en het
    wettelijk verplicht jaarlijks vast te stellen huisvestingsprogramma voor het        Deel B geeft beleidsmatige uitgangspunten voor de onderwijshuisvesting, in

    komende jaar, waarvoor de schoolbesturen van zowel het primair, als                 aanvulling op het wettelijke kader (onderwijswetten en verordening). In dit deel

    (voortgezet) speciaal en voortgezet onderwijs aanvragen kunnen indienen,            wordt het bestaande beleidskader uit 2012 herijkt en geactualiseerd.

    maken ook onderdeel uit van dit IHP.                                                Voorstellen worden gedaan voor het oplossen van bestaande knelpunten, het
                                                                                        aanscherpen van ambities en het vaststellen van nieuwe doelstellingen op

    Daarmee wordt dit jaar een omvangrijk stuk voorgelegd. Het doel is evenwel          bijvoorbeeld het gebied van duurzaamheid. Hierin zijn verschillende keuzes te

    om met herijkte beleidsuitgangspunten en een plan voor gefaseerde                   maken door de gemeenteraad.

    vernieuwing, een helder toetsingskader voor onderwijshuisvestings-
    voorzieningen te hebben voor de komende jaren. Zo is voor zowel de                  Deel C omvat het IHP jaarprogramma 2019 en 2020. De aanvragen van de

    gemeente als de schoolbesturen helder hoe de investeringsagenda voor                schoolbesturen voor nieuwe huisvestingsvoorzieningen voor 2020 zijn hierin

    onderwijshuisvesting er de komende jaren uit ziet. Dit stelt schoolbesturen in de   opgenomen. Daarnaast omvat het (de bijstelling van) het programma voor uit

    gelegenheid om hun beleid en onderhoudsuitgaven hierop afstemmen en het             te voeren onderhuisvestingsvoorzieningen in het lopende jaar en het volgende

    geeft de gemeente duidelijkheid over de te verwachten uitgaven. Het                 begrotingsjaar. Ofwel de korte termijn planning.

    meerjarenperspectief vormt de huisvestingsagenda voor de toekomst.
                                                                                        Deel D omvat het IHP-meerjarenperspectief voor de periode 2021 – 2034.
                                                                                        Ofwel de lange termijn planning. Het omvat een concrete investeringsagenda
                                                                                        voor het primair onderwijs voor de periode 2021-2026 en geeft een doorkijk

    OPZET                                                                               naar de opgave voor de periode daarna. Op basis van de analyse van de vier
                                                                                        stadsdelen, noordoost, noordwest, zuidoost en zuidwest, is door de
    Om de verschillende onderdelen van het IHP zo behapbaar mogelijk voor te            gezamenlijke schoolbesturen van het primair onderwijs, in afstemming met de
    leggen, zijn ze zo veel mogelijk opgezet als op zich zelf staande delen. De delen   gemeente, een prioritaire investeringslijst opgesteld. In onderlinge samenhang
    B, C, D en E omvatten de voor besluitvorming voorliggende voorstellen en de
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>5    Deel A: Inleiding, opzet en context


    is gekeken waar de grootste knelpunten en kansen tot vernieuwing liggen en in
    welke volgorde van urgentie deze bij voorkeur worden aangepakt.


    In deel E tenslotte, komen de financiële consequenties van het IHP
    jaarprogramma 2019 – 2020 en het IHP meerjarenperspectief 2021-2034 samen
    in een meerjarige financiële planning en voorstel voor bijstelling van de IHP-
    begroting. De investeringsagenda voor het primair onderwijs is hiertoe
    uitgewerkt in een aantal, politiek af te wegen scenario’s, met bijbehorende
    financiële consequenties. De scenario’s variëren van een snelle tot
    getemporiseerde uitvoering en van een ‘sober en adequaat’ tot een ‘groen en
    onderscheidend’ kwaliteitsniveau voor nieuwe investeringen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>6    Deel A: Inleiding, opzet en context




    DEEL A: Context, Ontwikkelingen en situatieschets                                1. Context


    In dit deel van het Integraal Huisvestingsplan 2019-2034 wordt, op hoofdlijnen      1.1. Wettelijk kader

    en zonder uitputtend te zijn, een schets gegeven van de context van de
    onderwijshuisvesting. Dat wil zeggen, zoals deze er op dit moment uitziet en        1.2. Financieringsstromen onderwijshuisvesting

    zoals deze verwacht wordt te veranderen. Ze verandert namelijk voortdurend.
    Zowel voor wat betreft aanpalende domeinen als de (regelgeving voor)             2. Ontwikkelingen

    onderwijshuisvesting zelf. De relevante ontwikkelingen die we in ons blikveld
    hebben en die van invloed zijn op de keuzes, worden in dit deel toegelicht.         2.1 Ontwikkelingen in en om de (speciale) basisschool

    Achtereenvolgens gaan we in op de volgende onderwerpen:
                                                                                        2.2. Ontwikkelingen onderwijshuisvesting


                                                                                     3. Situatieschets


                                                                                     4. Beleidskader onderwijshuisvesting 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>7       Deel A: Inleiding, opzet en context


                                                                                        •   (Functionele) aanpassingen
    1. CONTEXT                                                                          •   Het gehele onderhoud van schoolgebouwen
                                                                                        •   Het beheer en de exploitatie van de scholen


    1.1 WETTELIJK KADER                                                             Dit is de situatie sinds 1 januari 2015. Sinds deze datum zijn de schoolbesturen
                                                                                    verantwoordelijk voor het buitenonderhoud (ook wel ‘groot’ of ‘planmatig’

    De verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting is verdeeld over de           onderhoud) en (functionele) aanpassingen2 van schoolgebouwen. Gemeente en

    gemeente en de schoolbesturen. Dit is vastgelegd in de onderwijswetten: de      schoolbesturen hebben dus beiden een wettelijk verankerde

    Wet op het primair onderwijs (Wpo), de Wet op de regionale expertisecentra      verantwoordelijkheid daar waar het gaat om de kwaliteit van de

    (Wec)1 en de Wet op het voortgezet onderwijs (Wvo). De in deze wetten           schoolgebouwen.

    opgenomen regelgeving over onderwijshuisvesting is gelijk voor de Wpo en de
    Wec. De Wvo wijkt op onderdelen iets af. Gezien de scope van het voorliggende   Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs (VHO)

    IHP-meerjarenperspectief, wordt ingegaan op de Wpo.
                                                                                    Ter uitvoering van de wet, dient de gemeente in een lokale verordening vast te

    Wet op het primair onderwijs (Wpo)                                              leggen hoe zij juridisch en procedureel vormgeeft aan haar zorgplicht voor
                                                                                    onderwijshuisvesting. De gemeente Lelystad heeft dit gedaan in de Verordening

    In de Wet op het primair is vastgelegd dat de gemeente de zorgplicht heeft      voorzieningen huisvesting onderwijs Gemeente Lelystad 2016. In deze

    voor passende onderwijshuisvesting. Zij is verantwoordelijk voor o.a.:          verordening is onder andere geregeld wat de minimale normen zijn voor

          •    Uitbreiding                                                          onderwijshuisvestingsvoorzieningen en is op hoofdlijnen vastgelegd wat de

          •    (Vervangende) nieuwbouw                                              procedure is om in aanmerking te komen voor huisvestingsvoorzieningen. De

          •    Eerste inrichting onderwijsleerpakket en meubilair                   gemeentelijke verordening is gebaseerd op de modelverordening

          •    Nieuwbouw, vervanging, onderhoud, exploitatie en inrichting van      Voorzieningen huisvesting onderwijs van de VNG.

               gymzalen

    Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor o.a.:



    1                                                                               2
        De Wec heeft betrekking op het (voortgezet) speciaal onderwijs               Tot 1 januari 2015 was de gemeente verantwoordelijk voor het groot onderhoud van
                                                                                    schoolgebouwen PO. De schoolbesturen waren toen verantwoordelijk voor het binnen
                                                                                    onderhoud en de exploitatie van hun schoolgebouwen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>8       Deel A: Inleiding, opzet en context


    Integraal Huisvestingsplan Onderwijs                                                  Hoewel het Lelystadse IHP een periode van tien jaar bestrijkt en zoveel mogelijk
                                                                                          meerjarig wordt gepland, ligt de focus tot noch toe toch vooral op de korte
    Het belangrijkste instrument dat de gemeente Lelystad hanteert bij het geven          termijn. In feite fungeert het meer als een ‘huisvestingsprogramma’ zoals in de
    van concrete uitvoering aan haar zorgplicht voor onderwijshuisvesting is het          meeste andere gemeenten wordt gehanteerd. Voor de korte termijn, het
    jaarlijks vaststellen en uitvoeren het integraal huisvestingsplan onderwijs, het      actueel houden van de planning en voor het inspelen op veranderingen, werkt
    IHP. Hiermee wordt invulling gegeven aan de wettelijke verplichting om jaarlijks      de IHP-systematiek zoals in Lelystad toegepast, goed. Dit willen we graag zo
    een -met de schoolbesturen besproken- huisvestingsprogramma vast te stellen.          voortzetten, zei het in een iets gewijzigde vorm3. Met de toevoeging van het
                                                                                          meerjarenperspectief willen we ook voor de langere termijn een programma
    Jaarlijks kunnen schoolbesturen aanvragen voor nieuwe                                 vastleggen.
    huisvestingsvoorzieningen indienen voor opname in dit plan. Aangevraagde
    voorzieningen worden beoordeeld op basis van de VHO en het Beleidskader               Eigendom schoolgebouwen
    Onderwijshuisvesting uit 2012. Leerlingenprognoses spelen daarbij een grote
    rol. Deze geven inzicht in het toekomstig verloop van het aantal leerlingen per       Uitgangspunt van de Wpo is dat het eigendom van het schoolgebouw bij het
    school en zijn bepalend voor het vaststellen van de benodigde capaciteit voor         schoolbestuur ligt. De verantwoordelijkheden voor het gebouw zijn daarmee
    de huisvesting van deze leerlingen.                                                   ook voor het schoolbestuur. Dit betreft de verantwoordelijkheid voor al die
                                                                                          zaken die te maken hebben met de exploitatie, het beheer en het onderhoud
    Het IHP vormt in Lelystad de schakel in het wettelijk verplichte overleg tussen       van het schoolgebouw en met aansprakelijkheid als deze zaken niet goed zijn
    gemeente en schoolbesturen over het te voeren onderwijshuisvestingsbeleid.            geregeld.
    Het IHP kan gezien worden als het totaal van de – voor zover mogelijk, op
    elkaar afgestemde – huisvestingsplannen van zowel de gemeente als de                  Dit eigendom van schoolgebouwen, wordt, in het kader van
    schoolbesturen. Via het IHP vindt inhoudelijke en politieke besluitvorming            onderwijshuisvesting, vaak aangeduid als het ‘juridisch eigendom’. Dit ter
    plaats over de te treffen voorzieningen.                                              onderscheiding van het ‘economisch claimrecht’ (ook wel, ‘economisch
                                                                                          eigendom’). Het economisch claimrecht van schoolgebouwen ligt bij de
                                                                                          gemeente. Daarmee wordt bedoeld dat, wanneer het onderwijs in een



    3
     I.c. een IHP voor de korte termijn dat betrekking heeft op het lopende en volgende
    begrotingsjaar: het IHP jaarprogramma en een IHP voor de periode daarna: het IHP
    meerjarenperspectief (zie resp. deel C en deel D).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>9    Deel A: Inleiding, opzet en context


    schoolgebouw wordt beëindigd, het schoolgebouw terugvalt aan de gemeente.      1.2   FINANCIERINGSSTROMEN ONDERWIJSHUISVESTING
    Dit, omdat de gemeente verantwoordelijk is voor de initiële bekostiging van
    onderwijshuisvestingsvoorzieningen. Oftewel, de gemeente heeft het gebouw      Voor de bekostiging van onderwijshuisvesting ontvangen zowel de gemeente
    betaald.                                                                       als de schoolbesturen middelen van het Rijk. In de vorige paragraaf (1.1) is
                                                                                   beschreven voor welke taken gemeenten en schoolbesturen middelen
    Het juridisch eigendom van een schoolbestuur is als gevolg van het             ontvangen. De bekostigingssystematiek wordt hieronder toegelicht.
    gemeentelijk claimrecht ook beperkt. Het schoolbestuur mag het gebouw niet
    verkopen. Ze mag het ook niet verhuren zonder toestemming van de               Gemeente
    gemeente. De “waarde” van het gebouw blijft dus bij de gemeente.
    De gemeente heeft ook het vorderingsrecht op leegstaande lokalen. Indien ze    De gemeente ontvangt voor de uitvoering van haar zorgplicht voor
    deze wil inzetten voor een andere school of voor andere maatschappelijke of    onderwijshuisvesting de middelen via het gemeentefonds. Deze middelen
    recreatieve doeleinden, dan heeft zij het recht om deze ruimten, onder         maken integraal onderdeel uit van de Algemene Uitkering. Dit betekent dat ze
    voorwaarden, te vorderen.                                                      niet geoormerkt zijn en dat het gemeentebestuur in principe vrij is in de wijze
                                                                                   waarop deze middelen worden besteed, onder de voorwaarde dat ze voldoet
    Multifunctionele voorzieningen                                                 aan haar wettelijke zorgplicht. Van een directe koppeling tussen inkomsten en
    Het uitgangspunt van de Wpo dat schoolbesturen (juridisch) eigenaar zijn van   uitgaven voor onderwijshuisvesting dan ook geen sprake. De bedoeling hiervan
    schoolgebouwen, is geen verplichting. Gemeenten en schoolbesturen mogen        is dat de lokale situatie bepalend is voor de omvang van de middelen die de
    anders overeenkomen.                                                           gemeente inzet voor onderwijshuisvesting.


    in Lelystad zijn, conform het uitgangspunt van de Wpo, de meeste               In Lelystad vindt de besluitvorming over de voor de onderwijshuisvesting
    schoolgebouwen van het p.o. in eigendom van de schoolbesturen. Uitzondering    benodigde of gewenste investeringsruimte jaarlijks plaats op basis van het IHP
    hierop vormen de multifunctionele voorzieningen waarin meerdere gebruikers     in het kader van het gemeentelijk begrotingsproces. De onderwijshuisvesting-
    zijn gehuisvest. Hiervan is de gemeente eigenaar. De gemeente zorgt ook voor   uitgaven maken daarmee onderdeel uit van de integrale afweging over het
    het onderhoud en het beheer van deze gebouwen. Via een                         totaal van de gemeentelijke uitgaven. Dit brengt met zich mee dat er geen
    gebruiksovereenkomst worden de lokalen in deze gebouwen in gebruik             sprake is van een vooraf vastgesteld budget voor nieuwe uitgaven en/of
    gegeven aan scholen.                                                           investeringen en bijgevolg dat de begrote IHP-uitgaven jaarlijks dienen te
                                                                                   worden bijgesteld.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>10    Deel A: Inleiding, opzet en context


     Schoolbesturen                                                                   de mogelijkheden voor de besturen om te investeren het gebouw wel verruimd.
                                                                                      De verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud is immers uitgebreid
     De schoolbesturen ontvangen de middelen voor de uitvoering van hun               tot het gehele gebouw.
     verantwoordelijkheden op het gebied van onderwijshuisvesting via de
     lumpsumvergoeding die zij van het Rijk ontvangen. Deze vergoeding is onder       Met de wetswijziging hebben de besturen bijvoorbeeld de bevoegdheid
     andere gekoppeld aan het aantal leerlingen dat onderwijs volgt op een van de     gekregen om te investeren in aanpassingen aan het gebouw, bijvoorbeeld op
     onder het bestuur vallende scholen. De lumpsumvergoeding die                     het gebied van energiezuinigheid, binnenklimaat of het aanpassen van het
     schoolbesturen ontvangen bestaat uit een vergoeding voor personele lasten        gebouw aan het onderwijsconcept. Voorwaarde is wel dat is dat de
     (ca. 85%) en een vergoeding voor de lasten van materiele instandhouding (ca.     investeringen zich in een redelijke termijn terugverdienen en zich beperken tot
     15%), waaronder onderhoud- en exploitatielasten van gebouwen.                    een redelijk bedrag. Wat ‘redelijk’ is, is aan het schoolbestuur om te bepalen.
                                                                                      De investeringen mogen in ieder geval niet leiden tot financiële risico’s.
     Het geld dat in de lumpsum zit, is niet geoormerkt. Ook schoolbesturen
     hebben, binnen de grenzen van hun wettelijke verantwoordelijkheden, een          Onderlinge vergoedingen
     zekere vrijheid in de wijze waarop ze de lumpsumvergoeding inzetten. Ze dient
     te worden besteed aan personele kosten en kosten van materiële                   De hierboven beschreven vergoedingsstromen van de Rijksoverheid voor
     instandhouding, maar het is aan het schoolbestuur om te bepalen hoe het geld     onderwijshuisvesting zijn gebaseerd op de situatie dat een schoolbestuur
     over de scholen wordt verdeeld en waar de accenten liggen. Ook hiervan is het    eigenaar en exploitant is van een schoolgebouw en dat de gemeente dat is van
     idee dat schoolbesturen kunnen inspelen op lokale omstandigheden                 de gymzalen voor het p.o. en (v)so.


     Investeringsverbod primair onderwijs                                             Zoals aangegeven in paragraaf 1.1 zijn schoolbesturen niet in alle gevallen
     In de Wpo is bepaald dat schoolbesturen het geld uit de lumpsum moeten           eigenaar van schoolgebouwen. In Lelystad ligt het eigendom van de
     besteden aan die taken waar het bestuur verantwoordelijk voor is. Ze mogen de    multifunctionele voorzieningen bij de gemeente. De gemeente zorgt ook voor
     lumpsumvergoeding niet aanwenden voor huisvestingsvoorzieningen die horen        de exploitatie en het onderhoud van deze gebouwen. Voor de kosten hiervan
     tot de gemeentelijke zorgplicht, zoals nieuwbouw en uitbreiding. Dit wordt het   ontvangt de gemeente van de schoolbesturen een vergoeding voor ieder lokaal
     zogenoemde ‘investeringsverbod primair onderwijs’ genoemd.                       dat zij gebruiken, ter hoogte van het bedrag dat de schoolbesturen hiervoor
                                                                                      ontvangen via de Lumpsum vergoeding.
     Bij de overheveling van de verantwoordelijkheid voor het groot onderhoud en
     aanpassingen van de gemeenten naar de schoolbesturen per 1 januari 2015 zijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>11    Deel A: Inleiding, opzet en context


     Andersom geldt dit voor gymzalen die eigendom zijn van een schoolbestuur           Doorlopende leerlijnen / Integrale kindcentra
     van een school voor p.o. of (v)so. In Lelystad is dit bijvoorbeeld het geval bij
     enkele inpandige gymzalen van een schoolgebouw waarvan het schoolbestuur           Zowel landelijk als lokaal zijn scholen en organisaties voor kinder- of
     eigenaar is. Het schoolbestuur draagt in dat geval zorg voor het onderhoud en      peuteropvang de afgelopen jaren steeds meer gaan samenwerken ten behoeve
     de exploitatie van de gymzaal en ontvangt hiervoor van de gemeente een             van de ontwikkeling van kinderen in de leeftijd van 0 tot en met 12 jaar. De
     genormeerde vergoeding.                                                            samenwerking is gericht op een betere samenhang en afstemming tussen
                                                                                        onderwijs, kinderopvang en voor- en vroegschoolse educatie. Om deze
                                                                                        afstemming en samenhang te bereiken worden er steeds meer zogenaamde
                                                                                        ‘Integrale Kindcentra’ (IKC’s) gerealiseerd waar in elk geval basisonderwijs en
     2. ONTWIKKELINGEN                                                                  kinderopvang deel van uitmaken. Zo ook in Lelystad.


                                                                                        Er bestaan verschillende definities voor en vormen van IKC’s. In algemene zin
     2.1. ONTWIKKELINGEN IN EN OM DE (SPECIALE) BASISSCHOOL                             kan worden gesteld dat de ambitie van een IKC is om één pedagogische en
                                                                                        educatieve omgeving te realiseren voor kinderen van 0 tot 12 jaar, waarin
     Het onderwijs is voortdurend in beweging en ontwikkeling. Het vormgeven of
                                                                                        kinderen zich optimaal kunnen ontwikkelen en ontplooien doordat sprake is
     implementeren van onderwijskundige ontwikkelingen is een taak van de
                                                                                        van een doorgaande leer- en ontwikkelingslijn.
     schoolbesturen en scholen. Ze staat in principe los van de huisvesting.

                                                                                        Het integraal kindcentrum is in eerste instantie een inhoudelijk concept. Het kan
     Een aantal onderwijskundige ontwikkelingen kunnen evenwel ruimtelijke
                                                                                        in één gebouw zijn gehuisvest, maar kan ook in nabij elkaar gelegen
     gevolgen hebben. De beperkingen van een bestaand gebouw kunnen dan
                                                                                        voorzieningen functioneren. Gezamenlijke huisvesting kan de samenwerking
     knellen met het gewenste onderwijs. In het geval van nieuwbouw of andere
                                                                                        echter wel bevorderen of versterken en heeft daarom vaak de voorkeur van de
     grootschalige investeringen kunnen deze ontwikkelingen leiden tot wensen die
                                                                                        betrokken partijen.
     een bijzondere of extra huisvestingsvraag met zich meebrengen. De
     ontwikkelingen die hier worden bedoeld zijn onder meer:
                                                                                        Multifunctionaliteit


                                                                                        Om de ontwikkelingskansen van kinderen verder te vergroten of om deze te
                                                                                        verbreden, werken scholen ook steeds vaker samen met andere partijen dan
                                                                                        kinder- of peuteropvangorganisaties.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>12    Deel A: Inleiding, opzet en context


                                                                                      Afhankelijk van het onderwijsconcept is er bijvoorbeeld behoefte aan meer
     Het onderwijsaanbod wordt dan verbreed met een naschools aanbod van              kleinere ruimten voor individuele begeleiding, of begeleiding van kleine
     bijvoorbeeld sport en cultuur waarvoor wordt samengewerkt met                    groepjes leerlingen, werkplekken waar leerlingen zelfstandig kunnen werken,
     sportverenigingen en/of culturele instellingen.                                  leerpleinen en/of open lesruimten. Zelfgestuurd onderwijs of soortgelijke
                                                                                      onderwijsconcepten vragen om een andere functionaliteit dan de traditionele
     De betekenis die scholen (willen) hebben voor de wijk of buurt neemt ook toe.    inrichting die veel schoolgebouwen hebben.
     Door de school meer onderdeel te laten zijn van de maatschappelijke omgeving
     wordt de verbinding van de leerlingen met die omgeving ook sterker. De           Passend onderwijs
     laagdrempeligheid ervan maken scholen voor allerlei maatschappelijke
     organisaties andersom ook aantrekkelijk als samenwerkingspartner. Via scholen    1 augustus 2014 is de Wet passend onderwijs ingevoerd en is er sprake van een
     kunnen maatschappelijke functies voor een breder publiek toegankelijk worden     zorgplicht bij schoolbesturen en scholen om ieder kind dat zich bij hen
     en eenvoudiger worden bereikt.                                                   aanmeldt een passende onderwijsplaats te bieden.


     Ook hiervoor geldt dat de inhoudelijke samenwerking tussen deze organisaties     Passend onderwijs kan gevolgen hebben voor de onderwijshuisvesting van
     los van de huisvesting kan bestaan; ze is aan inhoud gebonden en is niet per     scholen. Als meer kinderen met een extra zorgvraag op reguliere scholen
     definitie afhankelijk van huisvesting. De huisvesting van zorg, buurt- of        instromen, kan dit van invloed zijn op de benodigde capaciteit. Meer nog is het
     wijkorganisaties of andere maatschappelijke instellingen in of nabij de school   een vraag van kwaliteit van de gebouwen. Te denken valt aan verzorgruimtes
     kan de bereik- en vindbaarheid ervan wel versterken. Door het onder één dak      die nodig zijn, time-out ruimtes of drempelloze toegangen, afhankelijk van het
     huisvesten van verschillende maatschappelijke functies kunnen scholen een        zorgprofiel van de betreffende school.
     ontmoetingsplaats vormen en daardoor een bijdrage leveren aan de sociale
     cohesie in de wijk.                                                              Het treffen van noodzakelijke bouwkundige aanpassingen voor passend
                                                                                      onderwijs zoals het aanbrengen van een invalidentoilet of het
     Leren op maat                                                                    rolstoeltoegankelijk maken valt onder de verantwoordelijkheid van
                                                                                      schoolbesturen. De wetgeving voorziet echter niet in aanvullende middelen
     Door ontwikkelingen als gedifferentieerd en gepersonaliseerd leren,              hiervoor. In bestaande gebouwen is het bovendien vaak niet eenvoudig de
     projectmatig werken en de aandacht voor 21ste eeuwse vaardigheden, is er         noodzakelijke aanpassingen te realiseren.
     meer behoefte aan een diversiteit van ruimten in schoolgebouwen. Klassikaal
     onderwijs is zeker niet afgeschreven, maar het is niet meer de norm.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>13    Deel A: Inleiding, opzet en context


     Jeugdhulp                                                                           basisscholen daalt naar schatting met nog 11%. Vanaf 2029 wordt weer een
                                                                                         voorzichtige stijging verwacht.
     Vanaf 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdhulp. Er
     moet sprake zijn van een sluitende zorgstructuur waarbij er veel aandacht is        Een daling van het leerlingenaantal heeft gevolgen voor het onderwijs. Deze
     voor preventie. Hiervoor is een stevige basisinfrastructuur nodig, waarin het       gevolgen hebben betrekking op zaken als de inhoud en de organisatie van
     onderwijs een belangrijke rol vervult. Voor de hand ligt dat er koppelingen zijn    onderwijs, maar ook op de huisvesting. De Rijksvergoeding voor huisvesting is
     tussen voorzieningen voor jeugdzorg en onderwijs om snel en adequaat                namelijk gebaseerd op het aantal leerlingen. Wanneer een school minder
     preventief en curatief te kunnen optreden in situaties van jeugdproblematiek.       leerlingen heeft, betekent dit dat er ook minder inkomsten zijn. Een
                                                                                         vermindering van het aantal leerlingen leidt niet direct tot minder kosten voor
     Als gevolg van de zogenaamde ‘vereveningsopdracht’ Passend Onderwijs heeft          het gebouw. Het hele schoolgebouw moet immers onderhouden, verwarmd en
     het Samenwerkingsverband Passend Onderwijs Lelystad / Dronten de                    schoongemaakt worden. Dit kan betekenen dat er naar verhouding meer
     doelstelling om meer leerlingen met een passend aanbod in het regulier              middelen aan de huisvesting moet worden besteed, in plaats van aan het
     basisonderwijs in plaats van het speciaal onderwijs onder te brengen. Hierdoor      onderwijs zelf. Dat de extra beschikbare ruimte, die als gevolg van de daling van
     neemt het aantal leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte in het             het aantal leerlingen in bestaande gebouwen ontstaat, ook kansen biedt is
     regulier onderwijs toe. Deze kinderen hebben daarbuiten vaak ook zorg,              toegelicht onder hoofdstuk 3, onder ‘de ontwikkeling van de ruimtebehoefte’.
     jeugdhulp of begeleiding nodig.


     De fysieke nabijheid tussen jeugdhulp en scholen kan in dat licht aanzienlijke      2.2 ONTWIKKELINGEN ONDERWIJSHUISVESTING
     voordelen opleveren. Het kan een gezamenlijke aanpak tussen professionals
     bevorderen als ook vroegsignalering van gedragsproblemen of                         Het beleidsterrein onderwijshuisvesting is sterk in beweging. Per 1 januari 2015
     leerachterstanden.                                                                  is het onderhoud van schoolgebouwen geheel onder verantwoordelijkheid van
                                                                                         de schoolbesturen gekomen, waardoor een andere verhouding tussen
     Demografische ontwikkelingen                                                        gemeenten en schoolbesturen is ontstaan. Het heeft bovendien nog eens naar
                                                                                         het voetlicht gebracht waar de manco’s in de wetgeving zitten. Vorig jaar
     Het aantal kinderen in de basisschoolleeftijd daalt al geruime tijd. Sinds enkele
     jaren speelt dit ook in Lelystad. Naast ontgroening speelt hierbij de vergrijzing
     van Lelystad een rol. De verwachting is dat deze gestage daling zich nog enkele
     jaren voortzet. Het aantal leerlingen dat is ingeschreven op Lelystadse
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>14       Deel A: Inleiding, opzet en context


     hebben de PO-Raad, VO-Raad en de VNG een voorstel gepresenteerd voor                hiervoor. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het onderhoud, maar
     wijziging van de wetgeving omtrent onderwijshuisvesting4.                           renovatie wordt over het algemeen gezien als méér dan (groot) onderhoud.
                                                                                         Omdat renovatie een volwaardig – en soms beter of duurzamer – alternatief kan
     Huisvestingsvoorstel PO-raad, VO-raad en VNG                                        zijn voor nieuwbouw, pleiten de PO-raad, VO-raad en VNG voor een wettelijke
                                                                                         basis voor renovatie:
     Het doel van het ‘Huisvestingsvoorstel’ van de sectorraden en de VNG, is om in
     de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting meer                 -   Renovatie moet worden gezien als een volwaardig alternatief voor
     evenwicht te brengen in de relatie tussen gemeenten en schoolbesturen.                  nieuwbouw, in te zetten als mogelijke maatregel aan het einde van de
     Hiertoe omvat het een drietal voorstellen voor aanpassing van het stelsel van           levensduur van een schoolgebouw;
     onderwijshuisvesting:                                                               -   Renovatie dient maatregelen te omvatten die gericht zijn op
                                                                                             levensduurverlenging van ten minste 25 jaar en aanpassing van het
     1. Een wettelijke basis voor een meerjarige planning                                    gebouw aan de eisen van deze tijd.
     Het huidige stelsel gaat uit van een individuele behandeling van aanvragen          -   Omdat renovatie een alternatief is voor nieuwbouw valt het, net als
     binnen een jaarcyclus. Dit bemoeilijkt, volgens de opstellers van het voorstel,         nieuwbouw, onder verantwoordelijkheid van de gemeente.
     een beleidsrijke en integrale beschouwing van de benodigde investeringen.
     Daarom beogen ze om deze systematiek wijzigen en te vervangen door een              3. Aanpassen van het investeringsverbod
     wettelijke opdracht voor gemeenten tot het opstellen van een met                    Het Huisvestingsvoorstel gaat verder uit van een versoepeling van het
     schoolbesturen afgestemd meerjarenprogramma, waarbij er op lokaal niveau            investeringsverbod voor schoolbesturen van het p.o. en (v)so. Net als dat al het
     vrijheid is in de wijze waarop dit wordt vormgegeven. Het programma dient een       geval is voor het v.o., wordt hierdoor cofinanciering van deze besturen bij
     verplichtend karakter te hebben voor de eerst 4 jaren en een doorkijk te geven      nieuwbouw en renovatie mogelijk. De voorgestelde mogelijkheid voor
     voor ten minste 12 jaren daarna.                                                    schoolbesturen om (mee) te investeren in schoolgebouwen, betreft overigens
                                                                                         uitsluitend maatregelen die de kwaliteit van gebouwen verbeteren, inpandige
     2. Renovatie als voorziening in de huisvesting                                      aanpassingen en maatregelen die kunnen worden terugverdiend. Investeren in
     Renovatie van schoolgebouwen is op dit moment niet gedefinieerd in                  extra capaciteit mag niet.
     regelgeving. Hierdoor is er onduidelijkheid over de verantwoordelijkheid


     4
      Het rapport “Concretisering Huisvestingsvoorstel” van de PO-Raad, VO-Raad en VNG
     van 9 mei 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>15       Deel A: Inleiding, opzet en context


     Onduidelijk is nog of en wanneer het Huisvestingsvoorstel als wetgeving wordt        gerelateerde kengetallen voor de berekening van benodigde middelen voor
     vastgesteld. Het traject duurt al jaren en over het voorstel is landelijk nog veel   grootschalige investeringen. In andere gevallen zien gemeenten zich
     discussie. Een van de discussiepunten is het voorstel niet gepaard gaat met een      gedwongen om kredieten bij te passen tijdens de uitvoeringsfase.
     verzoek aan het ministerie om extra middelen voor onderwijshuisvesting. Noch
     voor de schoolbesturen voor het tekort op de middelen voor onderhoud en              Als gevolg van de discussie over de normvergoedingen en de scheefgroei
     exploitatie, noch voor de gemeenten voor de steeds hogere kosten voor                hiervan ten opzichte van toenemende wettelijke bouwvereisten en de markt,
     (vervangende) nieuwbouw en de voorgestelde nieuwe verantwoordelijkheid               heeft de VNG in 2018 bekend gemaakt de normen met 40% te verhogen. Met
     voor renovatie van schoolgebouwen.                                                   deze verhoging zouden schoolgebouwen conform de vereisten van het huidige
                                                                                          bouwbesluit gebouwd moeten kunnen worden. De nieuwe norm geldt echter
     Stijgende kosten en ontoereikende Rijksvergoedingen                                  niet voor gasloos en ‘Bijna Energie Neutraal’ (BENG) bouwen. Evenmin heeft de
                                                                                          verhoging een vertaalslag gekregen in de Algemene Uitkering van gemeenten.
     Gemeenten                                                                            Dit betekent dat gemeenten hiervoor zelf middelen in hun begrotingen moeten
     Landelijk speelt al langer de discussie over de hoogte van de te hanteren            vrijmaken. Het verschil tussen inkomsten en uitgaven voor onderwijshuisvesting
     normvergoedingen voor onderwijshuisvestingsvoorzieningen die onder de                wordt hierdoor voor veel gemeenten steeds groter.
     zorgplicht van gemeenten vallen. Dit zijn de normbedragen die zijn opgenomen
     in de modelverordening onderwijshuisvesting van de VNG (en bijgevolg in die          In 2015 nog zijn de middelen die gemeenten via het gemeentefonds ontvangen
     van veel gemeenten, waaronder Lelystad) en waarvoor de VNG elk jaar een              voor onderwijshuisvesting zelfs verlaagd met in totaal 256 miljoen euro5.
     advies voor indexering afgeeft. Er wordt breed erkend dat deze normbedragen          Aanleiding hiervoor was de veronderstelde onderbesteding van gemeenten
     niet toereikend zijn voor grootschalige investeringen zoals (vervangende)            voor onderwijshuisvesting (motie van Kamerlid Haersma-Buma). Ondanks
     nieuwbouw, omdat de wijze van indexering geen ruimte laat om belangrijke             kritiek van de VNG en gemeenten op het onderliggende onderzoek heeft het
     ontwikkelingen mee te nemen, zoals de aangescherpte eisen van het                    kabinet de korting doorgevoerd. Ze is niet gepaard gegaan met een
     Bouwbesluit (zie volgende paragraaf) en marktontwikkeling.                           vermindering van taken voor gemeenten6.


     Dit leidt er toe dat steeds meer gemeenten de normbedragen naast zich                De VNG onderzoekt momenteel of en welke verhoging van de Rijksvergoeding
     neerleggen en deze op eigen initiatief verhogen of uitgaan van markt-                voor onderwijshuisvesting in het gemeentefonds nodig is. Dit onderzoek richt

     5                                                                                    6
         1,4 miljoen voor de gemeente Lelystad                                             Middels de gezamenlijke brief van de gemeenten Lelystad en Almere aan de minister
                                                                                          van Onderwijs van 13 oktober 2013 is protest aangetekend tegen dit besluit, evenwel
                                                                                          zonder resultaat.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>16       Deel A: Inleiding, opzet en context


     zich overigens alleen op een compensatie voor de hogere vereisten in het kader    schoolgebouwen. Hiervoor zijn extra middelen aan de lumpsum toegevoegd,
     van duurzaamheid als gevolg van nieuw (Rijks)beleid.                              maar deze zijn niet voor alle schoolgebouwen kostendekkend. Uit benchmark
                                                                                       onderzoek van ICS adviseurs uit 20149 blijkt dat dit sterk afhankelijk is van de
     Met een unaniem gesteunde motie ingebracht in de algemene                         leeftijd en oppervlakte van een gebouw. Vooral schoolgebouwen < 1.000 m2 en
     ledenvergadering van de VNG van 26 en 27 juni 20187, hebben gemeenten het         schoolgebouwen uit de periode 1946-1985, zullen er bij inschieten, zo blijkt uit
     bestuur van de VNG opgedragen met het Rijk in gesprek te gaan over een            het rapport.
     substantiële verhoging van de Rijksbijdrage voor onderwijsgebouwen waardoor
     deze niet alleen aan de huidige maar ook aan de toekomstige                       Daarnaast speelt normatieve leegstand een rol in de verhouding tussen
     onderwijshuisvestingsvereisten kunnen voldoen.                                    uitgaven en de inkomsten voor materiële instandhouding. De vergoeding voor
                                                                                       een school is namelijk gebaseerd op het aantal leerlingen en niet op de
     Schoolbesturen                                                                    gebouwcapaciteit. In het geval van een normatief capaciteitsoverschot ontvangt
                             8
     In 2014 is onderzocht dat het primair onderwijs jaarlijks zo’n 300 miljoen (ca.   een school naar verhouding dus een lagere vergoeding.
     35%) tekort komt op de uitgaven aan (binnen- en klein)onderhoud, gas, water,
     licht, schoonmaak en (vervanging van) lesmaterialen. Dit komt onder andere        Toenemende (ge)bouweisen
     doordat het geld dat schoolbesturen voor materiële instandhouding van
     schoolgebouwen ontvangen, is gebaseerd op normbedragen die in de jaren ’80        Duurzaamheid
     van de vorige eeuw zijn vastgesteld. De normbedragen zijn de afgelopen jaren      De toenemende aandacht voor duurzaamheid heeft ook grote invloed op de
     aangepast aan de prijsontwikkelingen, maar niet aan de veranderde uitgaven        onderwijshuisvesting. Het stelt hogere kwaliteitseisen aan schoolgebouwen, die
     die er mee moeten worden bekostigd als gevolg van ICT-ontwikkelingen en           zowel een directe beperking hebben op gebruik van waardevolle grondstoffen,
     verhoogde technische en kwaliteitseisen (meer en complexere technische            als op termijn.
     installaties, veiligheid, et cetera).
                                                                                       De gemeentelijke visie op duurzaamheid is vastgelegd in de Kadernota
     Een andere aanvullende eis die de materiële kosten sinds 2015 heeft verhoogd,     Duurzaamheid. Een van de hierin vastgelegde ambities is dat Lelystad
     is de decentralisatie van het buitenonderhoud en aanpassingen van                 energieneutraal is in 2025. Het nationaal Klimaatakkoord streeft naar een CO2-


     7                                                                                 8
       Motie Heerhugowaard e.a. bekostiging onderwijshuisvesting, algemene               Rapportage evaluatie van de materiële instandhouding in het primair onderwijs 2010-
     ledenvergadering VNG 26 en 27 juni 2018                                           2014, Berenschot.
                                                                                       9
                                                                                         Benchmarkonderzoek Onderhoudslasten in het primair onderwijs - Inzicht in de impact
                                                                                       van de overheveling van het buitenonderhoud.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>17    Deel A: Inleiding, opzet en context


     neutrale omgeving in 2050. De gebouwde omgeving, waaronder                         de aansluitplicht voor nieuw te bouwen huizen al afgeschaft. Gemeenten
     schoolgebouwen, spelen een belangrijke rol bij het behalen van deze                moeten uiterlijk eind 2021 een transitievisie warmte vaststellen, met een
     doelstellingen. De vernieuwingsopgave van de huisvesting van het primair           tijdspad voor het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. Het ligt voor
     onderwijs biedt dan ook kansen om hier invulling aan te geven.                     de hand dat nieuw te bouwen schoolgebouwen daarom waar mogelijk geen
                                                                                        gasaansluiting meer hebben. Bestaande schoolgebouwen aardgasvrij maken is
     Bouwbesluit                                                                        evenwel complexer.
     Duurzaam bouwen is niet alleen maatschappelijke opgave. Het wordt in
     toenemende mate ook verankerd in wetgeving. De minimale                            Binnenklimaat
     duurzaamheidsvereisten voor gebouwen zijn opgenomen in het Bouwbesluit.            Uit diverse onderzoeken is gebleken dat een goed binnenklimaat van
                                                                                        schoolgebouwen een positieve invloed heeft op de leerprestaties van
     Het Bouwbesluit is het wettelijke kader waarin de vereisten voor gebouwen zijn     leerlingen. Het draagt ook bij aan de vermindering van ziekteverzuim van zowel
     opgenomen. Naast duurzaamheidseisen, zijn hierin de vereisten ten aanzien van      leerlingen als leerkrachten. Een goed binnenklimaat van schoolgebouwen wordt
     veiligheid, toegankelijkheid en gezondheid vastgelegd.                             verkregen door goede ventilatiemogelijkheden waardoor het CO2-gehalte in de
                                                                                        lucht die wordt ingeademd, wordt beperkt. Ook temperatuur, voldoende
     Met de vaststelling van het huidige Bouwbesluit, dat geldt sinds 1 januari 2015,   lichtinval en een goede akoestiek dragen bij aan een gezond binnenklimaat van
     zijn de eisen met betrekking tot de energieprestatie van schoolgebouwen            schoolgebouwen.
     aangescherpt. Met ingang van 1 januari 2021 worden de eisen voor de
     energieprestatie verder verhoogd: schoolgebouwen moeten dan voldoen aan            Bij ver- en nieuwbouwplannen is het daarom belangrijk dat rekening wordt
     de BENG-eisen (Bijna Energie Neutraal Gebouw). Daarmee worden eisen gesteld        gehouden de vereisten voor een goed binnenklimaat. De minimale vereisten
     aan:                                                                               hiervoor zijn vastgelegd in het Bouwbesluit.
     - De maximale energiebehoefte per m2 per jaar
     - Het maximale primair fossiel energiegebruik per m2 per jaar                      Programma van eisen Frisse Scholen
     - Het minimale aandeel hernieuwbare energie                                        Daarnaast is in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken het
                                                                                        Programma van Eisen Frisse Scholen opgesteld. In het PvE zijn ambitieniveaus,
     Aardgasvrije gebouwen                                                              met bijbehorende (gebouw)vereisten, opgenomen met betrekking tot het
     Om de klimaat- en energiedoelstellingen van zowel Rijk als gemeente te             binnenklimaat van de scholen. Het PvE omvat daarnaast ook eisen voor de
     behalen, moet ook het gasverbruik worden teruggebracht. Begin vorig jaar is        energieprestatie van schoolgebouwen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>18        Deel A: Inleiding, opzet en context


     Het programma van eisen Frisse Scholen wordt bij (ver)nieuwbouwprojecten               De kwaliteitscriteria zijn richtinggevend, niet normatief. Op onderdelen stijgen
     van schoolgebouwen veel gebruikt als leidraad voor het vaststellen van het             ze uit boven de wettelijke minimumeisen uit het Bouwbesluit (2015). Ze
     ambitieniveau voor het binnenklimaat van schoolgebouwen en de                          omvatten ook maatstaven voor zaken die niet wettelijk zijn geregeld, maar die
     energiezuinigheid ervan.                                                               wel bijdragen aan de kwaliteit en de exploitatie van schoolgebouwen
                                                                                            gedurende de gehele levensduur.
     Het PvE - Frisse Scholen gaat in op vijf thema’s: Energie, Lucht, Temperatuur,
     Licht en Geluid. Voor ieder thema zijn drie ambitieniveaus vastgesteld:
     • klasse A (Uitmuntend)
     • klasse B (Goed)                                                                      3. SITUATIESCHETS
     • klasse C (Voldoende)

                                                                                            In dit hoofdstuk wordt een beeld geschetst van de bestaande
     Aan deze drie ambitieniveaus zijn (prestatie)eisen gekoppeld. Klasse C is het
                                                                                            onderwijshuisvesting van het primair onderwijs in Lelystad, de prognose voor
     basisniveau; gebaseerd op geldende wet- en regelgeving, o.a. zoals
                                                                                            de ontwikkeling van het leerlingenaantal van het primair onderwijs en de
     opgenomen in het Bouwbesluit.
                                                                                            verwachte bijbehorende ruimtebehoefte. Ingegaan wordt op:
                                                                                                •   Scholen voor primair onderwijs in Lelystad;
     Kwaliteitskader Huisvesting Primair Onderwijs
                                                                                                •   De huisvesting van het primair onderwijs in Lelystad;
     Het Kwaliteitskader Huisvesting - Primair Onderwijs10 is opgesteld met als doel
                                                                                                •   De ontwikkeling van het Lelystadse leerlingenaantal primair onderwijs;
     om landelijk en breed gedragen uitgangspunten te formuleren voor een
                                                                                                •   De ontwikkeling van de ruimtebehoefte van het primair onderwijs in
     ‘basiskwaliteit’ van schoolgebouwen. Het kader is daarmee breder ingestoken
                                                                                                    Lelystad.
     dan het PvE Frisse Scholen. Het omvat kwaliteitscriteria ten aanzien van de
     beleving, het gebruik en de techniek van een schoolgebouw.                             Scholen voor primair onderwijs in Lelystad


     Net als het PvE Frisse Scholen wordt het kwaliteitskader veel gebruikt als             In de gemeente Lelystad zijn 35 scholen voor basisonderwijs gevestigd,
     handvat voor het bepalen van de gewenste kwaliteit van een schoolgebouw.               waaronder één dependance, en 2 scholen voor speciaal basisonderwijs. Deze
                                                                                            scholen vallen onder acht verschillende besturen.


     10
        Het Kwaliteitskader Huisvesting PO is een publicatie van de PO-Raad, de VNG en de
     Stichting Ruimte-OK. Het is laatst geactualiseerd in november 2016.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>19    Deel A: Inleiding, opzet en context




     ● 19 openbare basisscholen, waaronder een speciale basisschool en een
        dependance. De openbare basisscholen vallen onder het bestuur van
        Stichting SchOOL.
     ● 8 christelijke basisscholen, waaronder een speciale basisschool. De
        christelijke basisscholen worden bestuurd door Stichting Christelijk Primair
        Onderwijs (SCPO).
     ● De 5 katholieke basisscholen vallen onder het bestuur van de Scholengroep
        Katholiek Onderwijs Flevoland Veluwe (SKO).
     ● Lelystad kent daarnaast 5 zogenaamde ‘eenpitters’: basisscholen die vallen
        onder een bestuur dat één school in Lelystad heeft gevestigd. Dit zijn de
        volgende 5 scholen:
            -   Gereformeerde basisschool De Helmstok (bestuur: Florion);
            -   Islamitische basisschool Al-Ihsaan (bestuur: Stichting NOOR);
            -   Montessori basisschool De Wildzang (bestuur: Stichting MonTon);
            -   Reformatorische basisschool Timotheus (bestuur: Vereniging voor
                Christelijk onderwijs op reformatorische grondslag in West-Friesland
                en Flevoland) en
            -   Maharishi basisschool De Fontein (bestuur: Stichting Maharishi
                Onderwijs Nederland).
                                                                                       De huisvesting van het primair onderwijs in Lelystad


                                                                                       De 37 scholen voor primair onderwijs in Lelystad zijn gehuisvest in totaal 36
                                                                                       gebouwen. Deze gebouwen hebben een relatief hoge gemiddelde leeftijd. 14
                                                                                       ervan zijn 40 jaar of langer geleden, gebouwd. Het oudste gebouw is 51 jaar
                                                                                       oud.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>20    Deel A: Inleiding, opzet en context



                             Leeftijd schoolgebouwen PO




               14            14




                                                          4                          Basisschool De Grundel (1977) met een typische houten skelet constructie
                                            1                            3
                                                                                     In de loop der jaren, zijn er, naast het reguliere onderhoud, diverse maatregelen
                 > 40 jaar   30-40 jaar   20-30 jaar   10-20 jaar   0-10 jaar
                                                                                     uitgevoerd om de kwaliteit van de gebouwen aan te passen. Zowel in
                                                                                     technische zin, denk aan installaties om het binnenklimaat te verbeteren,
     Het grootste gedeelte van de gebouwen van het primair onderwijs is gebouwd      isolatieglas, energiezuinige verlichting et cetera, als in maatregelen om de
     in de periode 1968-1983. Dit zijn 26 gebouwen. Deze gebouwen zijn tot stand     onderwijskundige kwaliteit te verbeteren (inpandige aanpassingen). Ook is een
     gekomen in de tijd dat Lelystad een sterke groei doormaakte. Ze zijn daardoor   deel van de gebouwen uitgebreid met extra lokalen.
     deels van dezelfde kwaliteit en hebben veel gelijkenissen. Veel van de
     schoolgebouwen uit de jaren zeventig en begin jaren tachtig van de vorige       Evenwel lopen de scholen steeds meer tegen de beperkingen van hun
     eeuw hebben ook die typische ‘bloemkoolstructuur’, waarbij de lokalen           gebouwen aan. De verdere verbetering van de jaren zeventig en tachtig
     gesitueerd zijn rondom een gemeenschappelijke binnenruimte. De snelheid         gebouwen vergt in toenemende mate ingrijpende en kostbare maatregelen.
     waarmee de schoolgebouwen in deze periode zijn gebouwd, komt daarnaast          Ook zijn de gebouwen niet altijd geschikt om het hedendaags onderwijs goed
     tot uitdrukking in de semi-permanente kwaliteit van een aantal ervan. Deze      te kunnen vorm geven. In die zin is sprake van een functioneel en technisch
     gebouwen hebben een houten skelet constructie die wordt ondersteund door        ouder wordend of verouderd gebouwenbestand.
     stalen liggers.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>21                       Deel A: Inleiding, opzet en context


             De ontwikkeling van het Lelystadse leerlingenaantal (prognoses)                 Het verwachte herstel in de periode 2029-2034 is voornamelijk het gevolg van
                                                                                             de groei van de wijk Warande. Met uitzondering van de Schepenwijk, waarvoor
             Per 1 oktober 2019 tellen de Lelystadse basisscholen 7.319 leerlingen. Op de    nog een groei wordt verwacht met ca. 9% tot 2022, daalt het leerlingenaantal in
             speciale basisscholen zijn daarnaast nog 203 leerlingen ingeschreven.           de overige wijken van de stad.
             Het aantal schoolgaande kinderen in de basisschoolleeftijd in Lelystad neemt
             sinds 2015 af. De scholen in de bestaande wijken waar geen uit- of inbreiding   De verwachte daling van het leerlingenaantal is gebaseerd op de
             plaatsvindt hebben of krijgen hier allemaal in meer of mindere mate mee te      ‘Leerlingenprognose 2019-2034’ van de gemeente Lelystad. Aan deze prognose
             maken.                                                                          ligt de bevolkingsprognose 2019-2034 ten grondslag, waarin onder meer de
                                                                                             meest recente prognose voor de woningbouwontwikkeling is opgenomen.
                                                                                             Zowel de bevolkingsprognose als de leerlingenprognose worden jaarlijks
                             9.000
                                                                                             geactualiseerd. Eventuele wijzigingen in het inwoneraantal van Lelystad en
                             8.000                                                           daarmee samenhangende leerlingenaantallen, bijvoorbeeld als gevolg van de
                             7.000                                                           aantrekkende woningmarkt en economie, worden in deze actualisaties
     aantal leerlingen




                                                                                             meegenomen. Een uitgebreidere toelichting op de ontwikkeling van het
                             6.000
                                                                                             leerlingenaantal van het primair onderwijs is te vinden in de bijlage
                             5.000
                                                                                             ‘Leerlingenprognose 2019-2034’.
                             4.000
                                                                                             Een opvallend verschijnsel in Lelystad is nog dat sprake is van relatief veel
                             3.000
                                                                                             verhuisbewegingen binnen de stad zelf. Dit heeft tot gevolg dat leerlingen niet
                                                                                             altijd het basisonderwijs afronden op de school waarop ze zijn begonnen. Ook
                                                                                             komt het hierdoor voor dat kinderen niet altijd in hun eigen wijk naar school
                                                                                             gaan, omdat hun ouders ze hun school willen laten afmaken op die waarop ze
             Bovenstaande grafiek laat de ontwikkeling van het aantal leerlingen van         zijn begonnen of andersom, dat ouders ze alvast inschrijven op een school die
             reguliere basisscholen zien. In de periode 2015-2019 is dit aantal met ca. 5%   in de nabijheid van hun nieuwe huis ligt.
             gedaald. De verwachte verdere daling voor de komende tien jaar is ca. 11%.
             Vanaf 2028 treedt herstel op en in 2034 is het leerlingenaantal naar
             verwachting weer net zo groot als in 2026.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>22    Deel A: Inleiding, opzet en context


     De ontwikkeling van de ruimtebehoefte                                             respectievelijk de basisscholen De Toermalijn en De Helmstok. Van de
                                                                                       beschikbare huisvesting is 2.105 m² tijdelijke/semi-permanente capaciteit
     De krimp van het leerlingenaantal heeft uiteraard consequenties voor de           (schoolwoningen, Meander-Oost, noodlokalen Kring).
     omvang van scholen en daarmee voor de huisvesting van deze scholen. In
     toenemende mate is hierdoor sprake van leegstand, veelal echter versnipperd       Er is op dit moment sprake van een normatieve leegstand van circa 8.300 m²
     over de verschillende schoolgebouwen. Ook daalt de gemiddelde omvang van          BVO. Wanneer de huidige capaciteit ongewijzigd blijft neemt dit in de komende
     de scholen. 18 Lelystadse basisscholen hebben een omvang van minder dan           10 jaar verder toe naar circa 12.300 m² BVO (van 16 % naar ongeveer 23 %).
     200 leerlingen. Vier hiervan hebben zelfs minder dan 100 leerlingen.
     De afgelopen jaren zijn twee basisscholen gesloten wegens te weinig               Opgemerkt moet worden dat sprake is van:
     belangstelling c.q. aanwas van nieuwe kleuters, namelijk Het Baken en Het         a. veelal versnipperde leegstand over de verschillende gebouwen
     Spectrum.                                                                         b. normatieve overcapaciteit


     Een kleinere school is overigens niet persé negatief. In de Rijksbekostiging      Met normatieve overcapaciteit wordt bedoeld de rekenkundige leegstand die
     wordt met de zogenaamde ‘kleine scholentoeslag’ en de financiering van de         ontstaat wanneer scholen precies die m²’s benutten waarop ze, op basis van de
     vaste voet (“brinnummer”) per school, rekening gehouden met scholen met een       in de VHO vastgelegde rekenmethode voor de bepaling van de benodigde
     kleiner aantal leerlingen. Wel is een kleine school kwetsbaarder in de            capaciteit voor een school, recht hebben. In werkelijkheid wordt deze
     bedrijfsvoering (ziekte, verloop). Daarnaast zijn de oudere schoolgebouwen in     overcapaciteit vaak ingezet voor onderwijsactiviteiten, kinderopvang of
     de stad, gemiddeld gezien, gebouwd voor 200 leerlingen. Nagegaan dat een          naschoolse activiteiten. In die zin kan enige overcapaciteit ook voordelen
     gemiddeld schoolgebouw gebouwd is voor 200 leerlingen en de bekostiging           hebben voor de school, bijvoorbeeld om het onderwijsconcept beter te kunnen
     voor de instandhouding van schoolgebouwen per leerling plaatsvindt, kan dit       vormgeven of om doorlopende leerlijnen te faciliteren. Wanneer de
     negatieve financiële consequenties met zich meebrengen voor de betreffende        overcapaciteit kan worden verhuurd of in medegebruik gegeven, staan hier ook
     scholen.                                                                          inkomsten tegenover, waardoor het schoolbestuur toch middelen ontvangt om
                                                                                       de instandhouding van de leegstand te bekostigen.
     In totaal is in Lelystad ca. 53.500 m² BVO aan onderwijshuisvesting beschikbaar
     voor het primair onderwijs. Dit is exclusief de ‘overlooplocaties’, het
     schoolgebouw van voormalige basisschool Het Baken in de Jol en het
     schoolgebouw aan de Vossemeerstraat in de Waterwijk. Deze gebouwen
     worden deels verhuurd aan derden en worden deels ingezet als dislocatie voor
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>23                       Deel A: Inleiding, opzet en context


                                                                                                    onderwijsaanbod heeft daarnaast ook plek kunnen krijgen in gebouwen waar
                                                                                                    ruimte is ontstaan, zoals de taalklassen in De Poolster.

                          60.000
                                                                                                    Voor de voorzieningen die wel onderdeel uitmaken van het gewenste concept

                          50.000                                                                    maar die niet onder verantwoordelijkheid vallen van de onderwijsbesturen zoals
                                                                                                    kinderopvang, is er daarbij een belangrijk verschil tussen de nieuw opgeleverde
                          40.000                                                                    gebouwen en de oudere. Voor die situaties waar niet bij de bouw af aan
                                                                                                    rekening is gehouden met deze voorzieningen bestaat de mogelijkheid dat de
bruto vloer oppervlak




                          30.000                                                                    gemeente deze ruimte claimt ten behoeve van de huisvesting van een
                                                                                                    nabijgelegen school die kampt met extra ruimtebehoefte.
                          20.000

                                                                                                    In de bovenstaande grafiek is de beschikbare capaciteit afgezet tegen de
                          10.000                                                                    verwachte ruimtebehoefte ontwikkeling. In de bijlage ‘Schoolgebouwen Primair
                                                                                                    Onderwijs’ is de ruimtebehoefteontwikkeling per school in beeld gebracht.
                               0




                             Aanwezige ruimte (P)

                             Aanwezige ruimte (P+T)

                             Ruimtebehoefte (normatief)

                             Ruimtebehoefte incl. kinder-/peuteropvang

                             Overcapaciteit (excl. tijdelijke capaciteit)



                        We zien dat door slim om te gaan met de beschikbare ruimte ondersteunende
                        functies zoals kinder- en peuteropvang de laatste jaren ook in oudere
                        gebouwen (waarbij de bij de bouw geen rekening is gehouden met ruimten
                        voor andere functies dan onderwijs) een plek hebben gekregen. Specifiek
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>24    Deel A: Inleiding, opzet en context


     4. BELEIDSKADER HUISVESTIN
                     HUISVESTING
                         VESTING PRIMAIR ONDERWIJS 2012                                 c.   Geen actief beleid met betrekking tot de maximering van het aantal
                                                                                             dislocaties of maximale omvang van scholen. Dat betreft autonoom
                                                                                             schoolbestuurlijk beleid.
     In december 2012 heeft de raad van de gemeente Lelystad het beleidskader
                                                                                        d. Bij grootschalige investeringen en (vervangende) nieuwbouw wordt
     onderwijshuisvesting voor het primair onderwijs vastgesteld. In dit beleidskader
                                                                                             gekozen voor optimalisering van gebruik en exploitatie door clustering van
     zijn uitgangspunten opgenomen voor de toetsing van onderwijshuisvestings-
                                                                                             voorzieningen en een minimale omvang van 200 leerlingen voor een
     voorzieningen, aanvullend op de toetsingskaders zoals opgenomen in de Wet
                                                                                             voorziening/gebouw.
     op het primair onderwijs en de Verordening voorzieningen huisvesting
                                                                                        e.   Nieuwe schoolgebouwen worden zo ontworpen dat ze duurzaam zijn en
     onderwijs Gemeente Lelystad. Het beleidskader omvat de meer
                                                                                             voldoen aan de huidige kwaliteitseisen op het gebied van binnenklimaat en
     beleidsinhoudelijke en op Lelystad toegesneden uitgangspunten voor de
                                                                                             energiebesparing.
     gewenste voorzieningenstructuur onderwijshuisvesting.
                                                                                        f.   Schoolpleinen worden zoveel mogelijk ingericht als breed schoolplein zodat
                                                                                             schoolpleinen toegankelijk zijn voor alle kinderen in de wijk. Voor het
     Beleidsuitgangspunten 2012
                                                                                             onderhoud van de ‘brede schoolpleinen’ wordt een bijdrage van het
                                                                                             schoolbestuur gevraagd.
     Met het beleidskader uit 2012 hebben gemeente en schoolbesturen,
     uitgesproken te streven naar kwalitatieve, duurzame, passende en
                                                                                        Herijking beleidsuitgangspunten
     toekomstbestendige onderwijshuisvesting. Dit streven is destijds uitgewerkt in
     de volgende beleidsuitgangspunten:
                                                                                        Toepassing van het beleidskader uit 2012 heeft de afgelopen jaren op
                                                                                        verschillende wijzen positieve resultaten opgeleverd, waaronder de Kindcentra
     a.   Een zodanige spreiding en toegankelijkheid van het primair onderwijs voor
                                                                                        Zuiderzee en Warande en verschillende brede schoolpleinen. Het actief
          kinderen van 0–12 jaar zodat binnen de eigen wijk of op een maximale
                                                                                        toepassen van het leegstandbeleid heeft daarnaast aanzienlijke besparingen op
          afstand van 2 km van de eigen woning, een school en/of integraal
                                                                                        de uitgaven voor onderwijshuisvesting met zich mee gebracht.
          kindcentrum als pedagogische basisvoorziening beschikbaar is.
     b. Een actief leegstandsbeleid waarbij bestaande huisvesting optimaal wordt
                                                                                        De afgelopen jaren is echter ook gebleken dat de uitwerking van een aantal van
          ingezet. Leegstand invullen gaat voor het toevoegen van nieuwe
                                                                                        de beleidsuitgangspunten in de praktijk knelpunten opleveren:
          voorzieningen, tenzij sprake is van uitbreidingsgebieden en vervangende
          nieuwbouw.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>25    Deel A: Inleiding, opzet en context


     Ad. beleidsuitgangspunt b: leegstandbeleid                                         In het beleidskader 2012 wordt een ondergrens gehanteerd van minimaal 200
     Als een van de voorwaarden bij dit uitgangspunt, is in het beleidskader uit 2012   leerlingen in een voorziening (kan ook meerdere scholen betreffen) als één van
     opgenomen, dat: ‘Inzet van de leegstand [voor andere functies dan genormeerd       de voorwaarden om in aanmerking te komen voor een grootschalige
     onderwijsgebruik conform de Verordening onderwijshuisvesting] niet mag             investering door de gemeente zoals vervangende nieuwbouw. Dit, met als
     leiden tot een aanvullende ruimtebehoefte van de school.                           achterliggende doelstelling dat versnippering wordt tegengegaan. De
                                                                                        schoolbesturen hebben aangeven dat buurtscholen met een kleinere omvang
     Deze voorwaarde is opgenomen om te voorkomen dat door de gemeente                  daardoor in het nadeel zijn wanneer er geen omliggende scholen zijn waarmee
     bekostigde beschikbare onderwijscapaciteit niet meer kan worden geclaimd           een ‘slimme’ combinatie kan worden gemaakt.
     door de gemeente voor gebruik door een andere school met ruimtetekort.
                                                                                        Ad. beleidsuitgangspunt b: duurzaamheid
     (Oudere) schoolgebouwen waarvoor geen specifieke ruimten voor                      Aan dit beleidsuitgangspunt is in het beleidskader uit 2012 een investerings-
     kinderopvangactiviteiten zoals een voorschoolse voorziening zijn gebouwd,          niveau gekoppeld van 8% hoger dan de normen uit de VHO. Zoals in paragraaf
     hebben hiermee een achterstand. Deze beperking kan de inhoudelijke                 2.2. is uiteengezet is de VHO-normvergoeding ontoereikend om een gebouw te
     ontwikkeling van een school in de weg staan.                                       realiseren dat voldoet aan het huidige Bouwbesluit. Ook met 8% extra kan niet
                                                                                        aan de voorwaarden van het Bouwbesluit worden voldaan. Sinds 2012 zijn de
     Ad. beleidsuitgangspunt c: maximering aantal dislocaties en omvang                 eisen die worden gesteld aan schoolgebouwen toegenomen. Om een BENG
     In de praktijk leidt dit uitgangspunt ertoe dat een school met een aanvullende     (conform Bouwbesluit 2021) of ENG gebouw te kunnen realiseren, dat voldoet
     ruimtebehoefte wordt doorverwezen naar leegstaande ruimten op meerdere             aan de kwaliteitseisen uit het PvE Frisse scholen en/of het kwaliteitskader
     andere locaties. Schoolbesturen en scholen vinden het wenselijk vanwege            huisvesting primair onderwijs, is herziening van dit uitgangspunt nodig.
     onderwijskundige en organisatorische aspecten dat scholen zoveel mogelijk op
     één locatie zijn gehuisvest. De huisvesting van een school op twee locaties is     Het opstellen van het een meerjarig investeringsprogramma is aangegrepen om
     acceptabel voor de schoolbesturen, zolang er voor de langere termijn een           deze uitgangspunten uit het beleidskader, samen met de besturen van het
     alternatief perspectief is. Meer dan één dislocatie heeft te grote negatieve       primair onderwijs, onder de loep te nemen. Dit heeft geleid tot een (deels)
     consequenties voor het onderwijs van de school.                                    herziene uitgangspunten die de aangegeven knelpunten wegnemen. Deze
                                                                                        uitgangspunten zijn uitgewerkt en toegelicht in Deel B. Met de voorgestelde
     Ad. beleidsuitgangspunt d: minimale omvang van 200 leerlingen voor                 aanpassingen wordt beoogd een helder kader te hebben voor toekomstige
     grootschalige investeringen                                                        investeringen in de huisvesting van het primair onderwijs, waaronder de
                                                                                        investeringen die worden voorgesteld in met meerjarenperspectief (Deel D).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>