<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                              Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


0. Managementsamenvatting

1. Inleiding
 1.1 Waarom deze nota
 1.2 Wat willen we bereiken
     - Relevantie
     - Mate van invloed
     - Tijd
 1.3 Inhoud Transitievisie Warmte

2. Kaders
 2.1 (landelijk, provinciaal, gemeentelijk)
        2.1.1 Landelijk
        2.1.2 Provinciaal
        2.1.3 Gemeentelijk
 2.2 Waar baseren we ons op

3. Opgave
 3.1 Verschillende aanpakken woningen en bedrijven, maatschappelijk vastgoed en
     sportvoorzieningen
       3.1.1 Bedrijven
       3.1.2 Agrarische bedrijven/woningen in het buitengebied
       3.1.3 Maatschappelijk vastgoed
 3.2 Beschrijving woningen en bedrijven

4. Rollen
 4.1 De rol van de gemeente
 4.2 De rol van andere partijen (stakeholders)
 4.3 Review participatie Kadernota

5. Transitiepaden
 5.1 Alternatief gas
 5.2 Warmtenet
 5.3 All-electric
 5.4 Energiebesparing (handelingsperspectief)

6. De Spelregels

7. Bepalen van de Volgorde der wijken
 7.1 CEGOIA
 7.2 Data vergaring: welke aspecten wegen mee
 7.3 Weging van aspecten
 7.4 Wijkuitvoeringsplannen

8. Communicatieplan
 8.1 Opzet communicatie
 8.2 Website
 8.3 Participatie
       8.3.1 Participatie bij de kaderstelling/spelregels
       8.3.2 Participatie bij de Volgorde der Wijken
       8.3.3 Participatie bij de Wijkuitvoeringsplannen
       8.3.4 Ondersteuning vooruitlopende initiatieven uit wijken of bedrijventerreinen



                                                                                                   1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                        Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


9. Wijkuitvoeringsplannen

10. Organisatie, planning en middelen
 10.1      Aanpak
 10.2      Organisatie
 10.3      Planning

11. Evaluatie
 11.1       Indicatoren

12. Begrippenlijst




                                                                                             2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                 Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050



    0. Managementsamenvatting

Opgave
In de Klimaatwet is het Akkoord van Parijs vertaald naar de Nederlandse opgave. Daarmee heeft het
terugbrengen van de CO2 uitstoot een wettelijke basis gekregen. Deze opgave is in het
klimaatakkoord vertaald naar concrete acties, verdeeld over een aantal sectoren. Eén daarvan is de
sector gebouwde omgeving. Deze sector heeft als opdracht om in 2050 de transitie door te maken
naar een energievoorziening die niet meer is gebaseerd op fossiele brandstoffen. In de volksmond is
dat vertaald naar “we gaan van het aardgas af”.
In 2050 wordt in Lelystad in de gebouwde omgeving geen gebruik meer gemaakt van fossiele
brandstoffen. Op basis van peiljaar 2018 wordt daartoe 83 miljoen m3 aardgas door een niet-fossiele
energiebron vervangen. Door groei van de stad kan deze opgave groter worden.

Rol
In het Klimaatakkoord is eveneens vastgelegd dat gemeenten een grote rol toegekend krijgen in de
uitvoering van deze transitie. De gemeente voert niet zelf uit, maar heeft de regie. Dat maakt dat het
hoogste besluitvormende orgaan in de gemeente, de gemeenteraad, zelf bepaalt op welke wijze deze
transitie wordt doorlopen. Die bevoegdheid ziet op het opstellen van drie producten die te samen de
Transitievisie Warmte vormen:
         1) het stellen van kaders;
         2) het bepalen van de Volgorde der wijken;
         3) het vaststellen van Wijkuitvoeringsplannen.
Dit voorstel richt zich op het eerste deelproduct van deze drie: het stellen van de kaders.

Samenwerking
De gemeente kan het uiteraard niet alleen. Daartoe is gestart met een proces om te komen tot het
bepalen van de kaders die moeten leiden tot het bepalen van de Volgorde der wijken. Deze kaders
(verderop spelregels genoemd) zijn ontwikkeld in nauwe samenwerking met voornamelijk
professionele stakeholders als netbeheerders, woningstichtingen, energiebedrijven, en afvaardigingen
van het bedrijfsleven. Daarnaast is een raadpleging gehouden in het Lelystadpanel. Naarmate de
transitie concretere vormen aanneemt wordt de participatie snel opgevoerd tot op huishoudenniveau.

Voorwaarden aan het Rijk
Van begin af aan hebben de Nederlandse gemeenten aangeven de toegekende rol in de
energietransitie te aanvaarden, maar onder twee voorwaarden. Het rijk moet voldoende financiële,
juridische en kennisinstrumenten beschikbaar stellen om de transitie binnen de bevoegdheid van de
gemeente uit te kunnen voeren. En, zeker zo belangrijk, de transitie moet voor iedere Nederlander,
ongeacht zijn financiële situatie, haalbaar en betaalbaar zijn. Het Rijk werkt deze voorwaarden
momenteel uit. Deze twee voorwaarden worden in dit voorstel expliciet als randvoorwaarde benoemd.




                                                                                                         3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                            Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


1. Inleiding
   1.1 Waarom deze nota
       De kadernota Transitievisie Warmte wordt opgesteld om de raad de kaders te laten stellen
       die gelden voor het opstellen van de Transitievisie Warmte, die bestaat uit deze
       kadernota, de “volgorde der wijken” en wijkuitvoeringsplannen voor de eerste wijken.

   1.2 Wat willen we bereiken
          o Relevantie
               De raad is verantwoordelijk voor het vaststellen van de Transitievisie Warmte.
               Deze visie beschrijft op welke wijze de volgorde der wijken wordt bepaald waarin
               Lelystad van het aardgas wordt afgekoppeld in de periode tot 2050. Voor
               bedrijven geldt ook dat aardgas, dat voor productieprocessen wordt ingezet, op
               termijn vervangen wordt door duurzame alternatieven. Van de wijken die de
               eerste 10 jaar aan bod komen moet ook duidelijk zijn welke techniek de voorkeur
               heeft om het gebruik van aardgas te vervangen. Deze transitie is een van de
               grootste opgaven in decennia, waarbij de overheid ook besluiten neemt die van
               invloed zijn achter de voordeur van alle 80.000 inwoners en ongeveer 3000
               bedrijven en instellingen.
               Gedurende het hele proces zal uitgelegd moeten kunnen worden waarom de
               transitie in deze volgorde plaats vindt en waarom er voor een wijk voor een
               voorkeurstechniek is gekozen. Daarom is het noodzakelijk vooraf te weten welke
               kaders en randvoorwaarden gelden en welke capaciteit en middelen beschikbaar
               zijn.
          o Mate van invloed
               In het Klimaatakkoord is bepaald dat de gemeenteraden verantwoordelijk zijn voor
               het vaststellen van de Transitievisie Warmte die betrekking heeft op hun
               gemeenten. De raad heeft eigen vrijheid om te bepalen binnen welke kaders en
               randvoorwaarden deze visie tot stand komt.
          o Tijd
               De Transitievisie Warmte moet eind 2021 vastgesteld zijn. Daarom is het
               noodzakelijk dat in het eerste kwartaal 2021 de kaders zijn vastgesteld. De
               planning wordt verderop in dit document uitgewerkt.

       1.3 Inhoud Transitievisie Warmte
   De transitie naar aan aardgasvrij energiesysteem wordt omschreven als een van de grootste
   Fysieke opgaven sinds de tweede wereldoorlog. Het is niet mogelijk om het energiesysteem in
   één keer om te bouwen. Dit zal gefaseerd per wijk gedaan moeten gaan worden waarbij per
   wijk als eerste naar de energievraag / energieverbruik gekeken moet worden om vervolgens
   de juiste alternatieven te kiezen om als energievoorziening te dienen voor verwarming van de
   gebouwen en tapwater, bereiding van voedsel en inzet bij productieprocessen.

   Concreet houdt dit in dat eind 2021 de Transitievisie Warmte vastgesteld moet zijn. Deze
   Transitievisie valt in drie hoofdbestanddelen uiteen:

           o   Spelregels waarbinnen de energietransitie plaats vindt
           o   Het bepalen van de volgorde der wijken
           o   Opstart Wijkuitvoeringsplannen voor de wijken die als eerste de transitie door
               maken

   Op basis van de Transitievisie krijgen inwoners en ondernemers duidelijkheid over het
   moment waarop hun woning, bedrijfsgebouw of andere gebouwen aan de beurt zijn en welk
   handelingsperspectief er is tot het moment dat de wijk wordt aangepakt. In de spelregels
   worden de uitgangspunten vastgelegd die moeten leiden tot een volgorde der wijken. Deze



                                                                                                  4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                        Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


spelregels richten zich op technische, financiële, maar zeker ook sociale aspecten die bij de
energietransitie een grote rol spelen. Voor de wijken die voor 2030 op de planning staan moet
eveneens een voorkeursalternatief bekend zijn voor de gewenste techniek. Dit kan per wijk
verschillen en zal in een ‘wijkuitvoeringsplan’ omschreven moeten worden. Hierin zal het
technische systeem met de financiële en sociaal maatschappelijke aspecten afgewogen
worden in samenspraak met de betrokken burgers en uitvoerende partijen. De energietransitie
is in basis een fysieke opgave, wel worden sociaal maatschappelijke aspecten waar mogelijk
meegenomen. Naast de opgave van de energietransitie, zijn er meerdere fysieke opgaven
voor de bestaande gebouwde omgeving, zoals groot onderhoud, klimaatadaptatie, stedelijke
vernieuwing, Lelystad Next Level. Deze opgaven worden in de wijkuitvoeringsplannen zo veel
mogelijk gecombineerd in één integrale fysieke aanpak, waarbij aandacht is voor de sociaal
maatschappelijke vraagstukken.

In deze kadernota worden de spelregels, het proces, de procesorganisatie, de planning en de
benodigde middelen beschreven voor zover deze nu inzichtelijk te maken zijn. De
energietransitie kent een looptijd van 30 jaar wat maakt dat nu op een aantal onderdelen
aannames gedaan zullen moeten worden. Tijdens de uitvoering van het traject kunnen
aanleidingen ontstaan om deze aannames te herzien en proces, organisatie, etc., aan te
passen aan nieuwe omstandigheden. In het Klimaatakkoord is daarom aangeven dat elke 5
jaar de transitievisie warmte geactualiseerd moet worden. In deze kadernota worden de
onderdelen waarover nu nog onvoldoende duidelijkheid bestaat benoemd. Eveneens wordt
het communicatieplan opgenomen en beschreven op welke wijze participatie van
wijkbewoners bij het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen vorm krijgt.




                                                                                                5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                           Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


2. Kaders
   2.1 (landelijk, provinciaal, gemeentelijk)

       2.1.1 Landelijk
   Verdrag van Parijs
   In 2015 is in Parijs een internationaal verdrag overeengekomen dat moet leiden tot een
   maximale opwarming van de aarde van 1,5°C. Elk land dat dit verdrag heeft ondertekend treft
   de maatregelen die nodig zijn om aan dit maximum te voldoen. Nederland is een van de 195
   landen die het verdrag heeft ondertekend.

   Klimaatwet
   Nederland heeft het Verdrag van Parijs vertaald in de Klimaatwet. Deze wet is in 2019 door de
   Tweede en Eerste kamer vastgesteld. In deze Klimaatwet is vastgelegd dat de uitstoot van
   broeikasgassen in 2050 met 95% gereduceerd moeten zijn, met als tussendoel 49% in 2030.
   Als referentie jaar geldt 1990.

   Klimaatakkoord
   Om tot deze reducties te kunnen komen is het Klimaatakkoord opgesteld waarin de opgave
   voor vijf sectoren is beschreven:




   De Transitievisie Warmte valt onder de sector “gebouwde omgeving” en hangt nauw samen
   met de sector “elektriciteit”.

   In het Klimaatakkoord is afgesproken dat het gebruik van aardgas voor de verwarming van
   gebouwen en woningen af te bouwen en geheel te stoppen in 2050. Deze maatregel komt ook
   voort uit de maatschappelijke druk om de aardgaswinning in Groningen te beëindigen
   Daarnaast speelt een rol dat onze aardgasvoorraad eindig is en Nederland voor zijn
   energievoorziening om geopolitieke redenen niet afhankelijk wil worden van bepaalde minder
   stabiele landen.




                                                                                                   6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                 Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050



           2.1.2 Provinciaal
        Provincie Flevoland wil in 2030 volledig energieneutraal zijn (inclusief mobiliteit). De
        doelstelling om geheel CO2 neutraal te zijn is gelijk aan de wereldwijde doelstelling: 2050.
        De provincie zoekt voor het halen van deze doelstellingen nadrukkelijk de samenwerking met
        andere overheden, organisaties en de inwoners van Flevoland. De provincie is, net als
        gemeente Lelystad, onderdeel van de Flevolandse Energie Agenda.

           2.1.3 Gemeentelijk
       Energieneutraal in 2025
       In het raadsprogramma 2014 – 2018 “Lelystad transformeert!” is de doelstelling geformuleerd
       dat Lelystad in 2025 energieneutraal 1moet zijn, exclusief het energiegebruik door mobiliteit. In
       het raadsprogramma 2018-2022 “Lelystad, een sprong voorwaarts” is deze doelstelling
       opnieuw vastgesteld en is de opgave om op termijn de transitie door te maken naar een
       aardgasvrij energiesysteem onderkend. Voor nieuwbouw is vooruitlopend op de landelijke
       wetgeving benoemd dat deze honderd procent aardgasvrij wordt en dat bij lopende projecten
       wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om alsnog een andere energiebron in te zetten
       dan aardgas.

       2.2 Waar baseren we ons op
       Deze Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad is tot stand gekomen in nauwe samenwerking
       met verschillende vakdisciplines van de gemeentelijke organisatie én met externe
       professionele stakeholders. Te denken valt aan Liander, Vattenfall, Ennatuurlijk, Centrada,
       stichting Harmonisch Wonen, Enodes, Provincie Flevoland, Waterschap Zuiderzeeland, HVC,
       Omgevingsdienst OFGV, bedrijfskring Lelystad, Natuur- en Milieufederatie Flevoland, HVOB.
       Met hen zijn de aandachtspunten besproken en voorbereid waarbinnen de Warmtetransitie
       kan plaats vinden. Daarnaast is gebruik gemaakt van diverse databronnen: CBS,
       Klimaatmonitor, PBL, Lelystad in zicht.

       Concreet:

           o   Er hebben 3 gesprekken met de gemeenteraad plaats gevonden (18 maart 2019/ 2
               april 2019, 22 september 2020)
           o   Er zijn 4 expertmeetings georganiseerd met stakeholders en technische partners (24
               oktober 2018, 21 januari 2019, 26 juni 2019, 8 januari 2020)
           o   Er is een raadpleging via het Lelypanel uitgevoerd (1200 respondenten)
           o   Er is een emailconsultatie onder stakeholders gehouden
           o   Er is Informatie beschikbaar gesteld vanuit de Nationale Aanpak Aardgasvrije wijken
           o   Ervaringen van andere gemeenten
           o   Er is gebruik gemaakt van de Handreiking PBL en het transitiemodel van PBL
           o   Er is een doorrekening gemaakt met het CEGOIA rekenmodel, specifiek voor
               Gemeente Lelystad.




1Energieneutraliteit wordt bereikt op het moment dat er binnen het zelfde jaar evenveel hernieuwbare
energie wordt opgewekt als dat er gebruikt wordt. Bij deze berekening wordt de mobiliteitsopgave
buiten beschouwing gelaten.


                                                                                                           7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                            Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


3. Opgave
   3.1 Verschillende aanpakken woningen, bedrijven, maatschappelijk vastgoed en
       sportvoorzieningen
   De energiegebruiken en de aantallen afnemers maken duidelijk dat bij het bepalen van de
   aanpak er onderscheid gemaakt moet worden tussen “woningen” en “overige gebouwen”. Per
   wijk kennen woningen een zekere mate van homogeniteit in verschijning en bouwjaar,
   natuurlijke vervangingsmomenten voor de techniek, etc. Bij niet-woningen ligt dat heel anders.
   Bedrijventerreinen zijn over de loop van tientallen jaren ingevuld waardoor grote verschillen
   ontstaan in bouwjaar, opzet van de gebouwen, verschillen in energieprofiel (gebruik voor
   gebouw/proces), natuurlijke vervangingsmomenten, etc. Daar waar woningen met een
   collectieve wijkaanpak door de transitie geholpen kunnen worden, vergen bedrijfspanden veel
   meer maatwerk.

    3.1.1 Bedrijven
    Bedrijventerreinen hebben een veel minder homogene samenstelling dan woonwijken. Er zijn
    grote verschillen in onder andere gebouwomvang, leeftijd gebouwen, maar vooral in
    bedrijfsactiviteiten en de hoeveelheid energiegebruik. Ook verschillen de natuurlijke
    vervangingsmomenten van gebouw en proces gebonden technieken veel sterker dan in
    woonwijken het geval is. Dit gegeven vraagt om een maatwerkaanpak voor de verschillende
    bedrijventerreinen/werklocaties.

   Deze maatwerkaanpak speelt dus bij bedrijventerreinen waar relatief veel proceswarmte wordt
   gebruikt, zoals Oostervaart, Noordersluis, Flevopoort, LAB en Campus Midden.
   Bedrijventerreinen waar proceswarmte minder speelt zoals Sont, Griend, Rivierenbuurt Zuid-
   Oost en Gildenhof gaan mee in de wijkaanpak van de omliggende wijk. Bij de maatwerk
   aanpak gaat het om ‘collectief waar het kan, individueel als het moet’. Per bedrijventerrein
   willen we samen met de bedrijven of een vertegenwoordiging onderzoeken wat er nodig is om
   de energietransitie te kunnen maken. De energietransitie wordt op deze manier een
   gezamenlijk proces.
   Op de bedrijventerreinen Noordersluis en Oostervaart wordt momenteel een inventarisatie
   gestart om de energiesituatie van de bedrijven alsmede het draagvlak voor de energietransitie
   en – besparing in kaart te brengen Deze inventarisatie is een eerste startpunt in de verkenning
   naar mogelijkheden voor energiebesparing, warmte-uitwisseling en het aardgasvrij maken van
   (delen) van de terreinen. De zittende bedrijven worden bij dot proces betrokken.

   Daarnaast geldt voor alle bedrijven in Lelystad dat aan de geldende wet- en regelgeving op
   het gebied van energie(transitie en - besparing) moet worden voldaan. Binnen de RES
   Flevoland wordt op regionaal niveau hiervoor een aanpak opgesteld. Dit gaat uit van een
   integrale aanpak, waarbij bedrijven en instellingen worden geïnformeerd over de wet- en
   regelgeving waaraan zij moeten voldoen. Zij worden gestimuleerd om invulling te geven aan
   de wet- en regelgeving door duidelijk te maken dat het om verplichtingen gaat en dat er vanaf
   het begin toezicht op zal worden gehouden. Om een level playing field te realiseren betekent
   dit dat er ook handhaving plaatsvindt wanneer bedrijven en instellingen niet aan de regels
   voldoen. Het is aan ondernemingen zelf om te kiezen hoe zij invulling willen gaan geven aan
   het voldoen aan wet- en regelgeving. Kortweg gaat het om drie onderdelen:
   Onderdeel 1: Communicatie - Informeren en stimuleren
   Onderdeel 2: Invulling van bedrijven en instellingen
   Onderdeel 3: Toezicht




                                                                                                     8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                          Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


3.1.2 Agrarische bedrijven/woningen in het buitengebied
De energietransitie zal ook gelden in het buitengebied van Lelystad, waar vanwege de geringe
woning/bedrijfsdichtheid vooral een individuele aanpak zal gelden. Ook de agrarische
bedrijven zullen moeten voldoen aan de geldende wet- en regelgeving. Momenteel wordt dit
gefaciliteerd door het laten uitvoeren van energiescans (voor de erkende maatregelen lijst).
Best practices voor agrarische bedrijven kunnen vervolgens worden gedeeld.

3.1.3 Maatschappelijk vastgoed
Niet alle utiliteitsgebouwen kunnen goed mee in de wijkuitvoeringsplannen van de woonwijken
of bedrijventerreinen. Dit geldt met name voor sport- en cultuuraccommodaties en scholen.

Voor het maatschappelijk vastgoed zijn terugverdientijden op investeringen erg afhankelijk van
het gebruik van de gebouwen. Voor sportlocaties zijn voor het verduurzamen van
warmtapwater op piekmomenten (trainingen en wedstrijddagen) grote investeringen nodig die
niet binnen de exploitatietermijnen terug te verdienen zijn. In overleg met provincie en
buurgemeenten wordt onderzocht op welke wijze de zogenaamde onrendabele top
gefinancierd kan worden.

Voor de scholen in Lelystad is door de raad in 2019 een strategische investeringsagenda
vastgesteld. Hierin is de verduurzaming van het vastgoed al in meegenomen.

3.2 Beschrijving woningen en bedrijven
Woningen
In Lelystad is aardgas een belangrijke energiedrager. In 2017 waren ±28.000 van de ±33.000
woningen aangesloten op het aardgasnet. Samen gebruikten deze woningen ongeveer 33
miljoen kubieke meter aardgas. In woningen wordt aardgas gebruikt voor het verwarmen van
de woning, het verwarmen van tapwater (douche, bad, afwas) en voor het gasfornuis.
Hiervoor zal een alternatief aangeboden moeten worden voor het aardgas afgekoppeld kan
worden. De overige woningen zijn aangesloten op het warmtenet van Vattenfall of het
warmtenet van Ennatuurlijk.

Bedrijven
Behalve woningen zijn ook veel bedrijven, scholen, winkels en kantoren aangesloten op het
aardgasnet: het gaat in 2017 om ±3.600 vastgoedobjecten met een verbruik van rond de 50
miljoen m3. Bedrijven gebruiken aardgas voor meer doeleinden dan woningen. Naast
verwarming van het bedrijfspand, het warm tapwater en soms ook het koken van maaltijden
kan aardgas ook een grote rol spelen in het productieproces van een bedrijf. Voor sommige
processen zijn inmiddels alternatieven beschikbaar waarbij aardgas vervangen kan worden
door bijvoorbeeld elektriciteit, maar er zijn ook processen waarbij hoogwaardig gas nodig blijft.

Ook zijn ruim 200 vastgoedobjecten in deze categorie aangesloten op een warmtenet, denk
bijvoorbeeld aan de bedrijven in Palazzo.

Warmtenet
Hoewel de warmtenetten in Lelystad op dit moment vooral gebaseerd zijn op inzet van
biomassa, zijn deze warmtenetten nog niet 100% aardgasvrij. Zij maken gebruik van
piekketels op aardgas op het moment dat de verbranding van biomassa onvoldoende warmte
levert. Dat is bijvoorbeeld het geval bij koude februaridagen. Het verbruik van deze piekketels
zit niet in het cijfer voor het aardgas verbruik van de categorie woningen in Lelystad maar
komt terug in het aardgasverbruik van de categorie bedrijven. Het gebruik van aardgas voor
de piekbelasting wordt teruggedrongen door de in gebruik name van de houtsnippercentrale
van Primco, die zowel aan het Vattenfall – als aan het Ennatuurlijk warmtenet in Warande
levert. Vattenfall gebruikt nu voor 8% van de warmte aardgas als bron. Ennatuurlijk levert



                                                                                                    9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                  Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


vrijwel volledig aardgasloze warmte aan Warande. Dat komt vooral omdat het warmtenet in
Warande nog in ontwikkeling is en de benodigde warmte (ook de piekvraag) daardoor volledig
uit biomassa kan worden voorzien. Zodra de concessie voor het warmtenet vol loopt (1500
woningen) dan zal Ennatuurlijk voor de piekvraag evenmin voldoende duurzame warmte
beschikbaar hebben. Voor dit nog resterende deel zijn beide partijen op zoek naar duurzame
alternatieven.

Bedrijven met een groot aansluiting
Een klein aantal grootverbruikers is niet aangesloten op het regionale gasnet van Liander
en/of heeft een directe aansluiting op het hoofdtransportnet van de Gasunie, denk hierbij aan
de Maxima centrale of de frietfabriek van McCain. Deze grootafnemers maken onderdeel uit
van de transitievisie Warmte maar kennen ook hun eigen trajecten via het Rijk.

Totaal energieverbruik in Lelystad
Het bedrijfsleven in Lelystad verbruikt ongeveer 50 miljoen kuub aardgas per jaar. Dat wordt
gebruikt voor gebouwverwarming, bereiding van warm tapwater, beperkt voor koken en in
grote mate voor processen. Een beperkt aantal grootafnemers verbruikt relatief veel aardgas
ten opzichte van het gemiddelde bedrijf in Lelystad. Dit kan het beeld vertekenen over het
gemiddelde verbruik van aardgas per bedrijf. Het totaal gasverbruik in Lelystad komt uit op 50
+ 33 (gebruik woningen) = 83 miljoen m3 aardgas oftewel 2,6 PJ. De totale warmtevraag in
Lelystad ligt feitelijk hoger (ca. 2,9 PJ) maar een deel (ca. 10%) wordt al aardgasvrij ingevuld
door de warmtenetten op snoeihoutsnippers. De warmtevraag is bijna driekwart van het
energiegebruik in de gebouwde omgeving, zie de groene lijn in onderstaande grafieken (bron:
Klimaatmonitor). Hierin valt op dat in lelystad de verhoudingen van de onderligge sectoren
afwijken van het Nederlandse patroon. Verklaringen hierbij kunnen zijn, de realtief jonge
bebouwing, grote autmobiliteit ontbreken van grote industrie. Hierbij moet de kanttekening
gemaakt worden dat de beschikbare data van 2018/2019 is, recentere data is niet
beschikbaar.




Figuur 1: energiegebruik in Lelystad, verdeeld over 5 hoofdsectoren, bron Klimaatmonitor, brondatum 11-2020.




                                                                                                               10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                 Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050




Figuur 2: energiegebruik in Nederland, verdeeld over 5 hoofdsectoren, bron Klimaatmonitor, brondatum 11-2020.


BESLUITPUNT 2b : Vaststellen opgave:
In 2050 wordt in Lelystad in de gebouwde omgeving geen gebruik meer gemaakt van fossiele
brandstoffen. Op basis van peiljaar 2018 wordt daartoe 83 miljoen m3 aardgas door een niet-
fossiele energiebron vervangen. Door groei van de stad kan deze opgave groter worden.




                                                                                                                11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                             Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


     4. Rollen
        4.1 De rol van de gemeente
            Een transitie van deze omvang maakt dat er een sterke regierol nodig is om alle partijen
            mee te krijgen, tot een gedragen alternatief te komen en de financiering te regelen en de
            planning vast te stellen en te bewaken. Deze rol kan het beste worden opgepakt door een
            onafhankelijke partij die dicht bij de burgers en de bedrijven staat en goede afweging kan
            maken tussen algemeen belang en afzonderlijke individuele of groepsbelangen. In het
            klimaatakkoord is bepaald dat de gemeente deze rol op zich neemt.

               De gemeente kan gedurende het proces verschillende regisseursrollen aannemen:
                  o Afwachtende regisseur
                  o Proces regisseur
                  o Integrale regisseur
                  o Sturende regisseur

               Per onderdeel van het proces wordt bepaald welke van deze rollen gekozen wordt.
               Verschillende wijken zullen hun eigen mate van invloed en betrokkenheid in de
               wijkuitvoeringsplannen hebben. De gemeente zal hierin zoveel mogelijk faciliterend
               optreden om participatie ruim baan te geven. Wel zal er door monitoring op de voortgang
               van rol gewisseld kunnen worden als resultaten en voortgang hierom vragen naar
               bijvoorbeeld een meer sturende regisseur. Dit zal in de wijkuitvoeringsplannen beschreven
               worden per wijk of bedrijventerrein.

               Om deze rol goed te kunnen vervullen, zullen er wel de benodigde mensen en middelen
               beschikbaar moeten komen alsook wettelijk instrumentarium zodat er indien nodig ook
               een stok achter de deur is en de voortgang van het proces geborgd kan worden. Dat kan
               bijvoorbeeld inhouden dat er een aansluitplicht komt indien er voor een collectief systeem
               wordt gekozen dan wel een einddatum in geval van individuele oplossingen waarop het
               aardgas wordt afgesloten. Deze wetgeving is momenteel nog in ontwikkeling.

               Daarnaast is een financieel instrumentarium noodzakelijk om de transitie voor elke
               Nederlander haalbaar en betaalbaar te maken. Door het kabinet is aangegeven dat de
               energietransitie woonlastenneutraal2 uitgevoerd moet kunnen worden3. Om dit haalbaar te
               maken is momenteel nog rijks subsidie nodig. Mogelijk dat schaalvoordeel,
               doorontwikkeling en innovatie een prijs verlagend effect zullen gaan krijgen. Tot die tijd
               blijft de gemeente Lelystad via de VNG kritisch op de rol van het Rijk om de
               betaalbaarheid van de transitie te borgen.

               Vanwege de grote verschillen in aanpak van de energietransitie bij woningen en bedrijven,
               zal de rol van de gemeente bij de energietransitie bij bedrijven ook anders ingevuld
               worden. Op basis van de kennis van nu worden bij de transitie van bedrijven
               gebiedsregisseurs ingezet die specifiek de kansen en (on)mogelijkheden bij bedrijven in
               beeld brengen en dwarsverbanden leggen tussen de bedrijven, uiteraard in samenwerking
               met de bedrijven. In de betreffende wijkuitvoeringsplannen van de wijken en
               bedrijventerreinen zal de rol van de gemeente beschreven worden.
               Voor de programmaorganisatie en de dekking van de uitvoeringslasten wordt een
               separaat voorstel gemaakt waarbij de input van het onderzoek van de Raad voor het
               Openbaar Bestuur wordt meegenomen.


2 In het Klimaatakkoord wordt de volgende definitie gehanteerd voor woonlastenneutraal: ‘het gelijk blijven van de maandelijkse
lasten die een huishouden betaalt aan energie (gas, elektriciteit, warmte) en hypotheeklast of huur, bij het treffen van
energiemaatregelen’.
3 Kamerbrief 20 maart 2020 – Uitvoering van het Klimaatakkoord




                                                                                                                                  12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                        Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


   BESLUITPUNT 2b: de gemeente neemt in de energietransitie een regierol in.

4.2 De rol van andere partijen (stakeholders)
    Naast de gemeente zijn er ook belangrijke rollen voor de verschillende stakeholders:
    woningbouwcorporaties, netbeheerders, particuliere eigenaren en marktpartijen zoals
    warmtebedrijven. Hieronder volgt een opsomming van de nu betrokken stakeholders. Er
    wordt een uitgebreide stakeholderanalyse uitgevoerd om de rol en positie van de
    betrokken stakeholders zo goed mogelijk in kaart te brengen.

   Woningcorporaties
   De woningcorporaties in Lelystad bezitten ongeveer een derde van de bestaande
   woningen. Zij zijn daarmee voor een groot deel verantwoordelijk voor de benodigde
   investeringen. De woningcorporaties kunnen zelfs als de motor van de transitie naar een
   aardgasvrije gebouwde omgeving fungeren. In opdracht van Aedes(koepelorganisatie van
   woningcorporaties) hebben de woningcorporaties een doorkijk gemaakt over hoe zij de
   energietransitie zien en in welke volgorde welke wijken van het aardgas afgekoppeld
   zullen worden. Deze data maakt onderdeel uit van het gemeentelijke afwegingskader.
   Daarnaast worden al enkele jaren Prestatieafspraken gemaakt met de Lelystadse
   corporaties over het verduurzamen van de woningvoorraad.

   Particuliere woningeigenaren
   Particulieren zijn zelf verantwoordelijk voor investeringen in de eigen woning, maar
   kunnen daar nog niet toe worden gedwongen. Omdat het gaat om vele individuen is het
   ook moeilijker om collectief afspraken met hen te maken. Binnen de stadsbrede
   communicatie en wijkuitvoeringsplannen wordt daarom gezocht naar manieren om ook
   particulieren te stimuleren om (gefaseerd) over te gaan op aardgasvrije verwarming.

   Huurdersvereniging HVOB
   Naast woningeigenaren kent Lelystad ook een grote groep huurders. Zij zijn als niet
   eigenaar niet verantwoordelijk voor de energietransitie in de woning (dat is de verhuurder),
   maar ze zullen wel nauw betrokken raken bij het proces. Om die reden zal de HVOB in het
   vervolgtraject betrokken worden.

   Netbeheer
   Netbeheerder Alliander beheert met maatschappelijke middelen de regionale en lokale
   elektriciteit- en gasnetten. Tennet vervult deze rol op nationaal en internationaal niveau.
   Voor een zorgvuldig inzet van gelden van al hun klanten respectievelijk belastinggeld zijn
   zij erg voorzichtig en terughoudend met investeren in het vervangen van verouderde
   gasnetten. Nieuwe gasnetten zullen namelijk nooit meer rendabel zijn omdat de tijd waarin
   ze nog kunnen worden afgeschreven te kort is. Het is dus van groot belang om de
   verschillende planningen (opheffen verouderd gasnet en realisatie duurzame oplossing)
   goed op elkaar af te stemmen. Dit moet bij de uitvoering van de warmtevisie verder
   uitgewerkt worden.

   Energiebedrijven
   Sinds de splitsing van netbeheer (door netbeheerders) en levering van stroom door
   energiebedrijven moeten de energiebedrijven de klanten die willen overstappen naar
   aardgasvrij een aantrekkelijk aanbod doen. Dat kan het best als er collectieve afspraken
   kunnen worden gemaakt, bijvoorbeeld door een hele wijk in één keer van het gas af te
   koppelen.

   Warmtebedrijven:



                                                                                                  13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                         Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


    Momenteel zijn er twee warmtebedrijven in Lelystad actief. Vattenfall en Ennatuurlijk. De
    warmtebedrijven in Lelystad leveren warmte aan hun warmteklanten via een lokaal
    warmtenet. De warmtebedrijven zoeken daarvoor lokale, duurzame warmtebronnen. De
    warmte kleinverbruikers zijn beschermd door de Warmtewet.
    De warmtebedrijven zijn met de Warmtewet en bijbehorende regelgeving gereguleerd en
    staan onder toezicht van ACM, net zoals de netbeheerders van elektriciteits- en gasnetten
    op hun gebied.
    Vanwege de fysieke kenmerken van de warmtetechniek worden de afmetingen van het
    warmtenet afgestemd op de vraag naar warmte vanaf een bepaald moment. Vanaf dit
    moment moet het aangelegde warmtenet gereed en tientallen jaren in bedrijf zijn.

    Omgevingsdienst Flevoland Gooi en Vechtstreek
    De OFGV is een uitvoeringsorganisatie die op het gebied van milieu werkt voor 2
    provincies en 13 gemeenten in zowel Flevoland als Gooi en Vechtstreek. De
    medewerkers voeren werkzaamheden uit op basis van groene wetten, geluid,
    bodemsanering, luchtvaart, asbest, vuurwerk, toezicht op zwemwater/zwembaden, Wabo
    en het omgevingsrecht.. In de transitie naar nieuwe energie kunnen zij bedrijven adviseren
    en als er sprake is van het niet voldoen aan wetgeving, handhaven.

    Natuur en Milieufederatie Flevoland/Energieloket
    Het NMFF is een maatschappelijke organisatie met als doel verbreding van het draagvlak
    voor natuur, milieu en duurzaamheid in Flevoland. Dat doet NMFF samen met de vele
    plaatselijke groepen en met provinciale groene organisaties, maar ook met voorlopers uit
    het bedrijfsleven en andere maatschappelijke organisaties. Zij kunnen een grote rol spelen
    bij de communicatie rond de energietransitie en het informeren van bewoners over de
    energietransitie.

    HVC – geothermie
    HVC is vergunninghouder van de opsporingsvergunning aardwarmte. HVC en Vattenfall
    hebben een intentieovereenkomst gesloten om te onderzoeken of een toekomstige
    geothermiebron als warmtebron in het warmtenet van Lelystad kan worden geëxploiteerd.
    Het geologisch onderzoek is reeds uitgevoerd en de potentie lijkt goed.

    Bedrijfsleven: BKL & VNO NCW
    Omdat tweederde van het energiegebruik van Lelystad plaats vindt in het bedrijfsleven is
    het bedrijfsleven een zeer belangrijke stakeholder in het proces. Omdat de
    energietransitie bij het bedrijfsleven in sterke mate een proces vergt dat gebaseerd is op
    maatwerk is het van groot belang dat het bedrijfsleven georganiseerd betrokken is bij de
    energietransitie. In Lelystad is de vormgegeven door de Bedrijfskring Lelystad (BKL) en de
    lokale vertegenwoordiging van VNO-NCW te betrekken bij de planvorming.

    LTO
    De agrarische sector bepaalt in grote mate het energieverbruik in het buitengebied van
    Lelystad. Net als bij het bedrijfsleven is ook daar sprake van een maatwerkaanpak in de
    energietransitie. Om die reden zal LTO in het vervolgtraject nadrukkelijker betrokken
    worden bij het proces.




4.3 Review participatie Kadernota
De Transitievisie Warmte bestaat uit de kadernota, de “volgorde der wijken” en
wijkuitvoeringsplannen voor de eerste wijken. Er is een groot aantal partijen dat een belang
heeft bij de vaststelling van de Kadernota en uiteindelijk de maatregelen om Lelystad ‘van het



                                                                                                 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                              Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


   gas’ te krijgen in 2050. Uiteindelijk is deze complexe opgave ook alleen gezamenlijk te
   realiseren. Om te kunnen toetsen of de verschillende belangen een goede plek hebben
   gekregen in het tot op heden doorlopen proces, heeft het projectteam aan het onafhankelijk
   adviesbureau WesselinkVanZijst gevraagd om een review te doen op het participatieproces.
   Daarvoor is een omgevingsanalyse verricht en is een aantal belanghebbenden met grote
   belangen bevraagd op het proces. Belangrijkste vragen bij deze review waren:
        1. welke (groepen) belanghebbenden met een relevant belang zijn er te onderscheiden?
        En hoe zwaar wegen die belangen?
        2. In hoeverre zijn alle relevante belanghebbenden in beeld en ook daadwerkelijk
        betrokken (op het juiste niveau)? Zijn er witte vlekken, onderwerpen of partijen die gemist
        zijn?
        3. Wat zijn logische vervolgstappen die volgen uit deze omgevingsanalyse?

   Samen met het projectteam is allereerst een inventarisatie gemaakt van de belangrijkste
   onderwerpen en bijbehorende belanghebbenden. Dit leidde tot een lijst van 69
   belanghebbenden.
   Voor elk van deze belanghebbenden is een inschatting gemaakt van de grootte van het
   belang bij de Kadernota, maar ook bij het totale proces om uiteindelijk te komen tot de
   wijkuitvoeringsplannen als laatste stap. Dit werd gebruikt als basis voor de review van de
   participatie. Uitgangspunt voor het toetsen op het participatieniveau (mate van betrokkenheid)
   was: hoe groter het belang, des te meer betrokken zou een partij moeten worden bij het
   proces. Naast deze analyse met het projectteam, zijn er ook meerdere interviews gevoerd met
   de partijen die na de analyse het grootste belang hebben, om het doorlopen participatieproces
   meer in detail te doorlopen.

   Deze review leidde tot de volgende conclusies (op hoofdlijnen):
   • Er is een groot aantal belanghebbenden betrokken bij de totstandkoming van de Kadernota.
   Ongeveer 45 partijen (van de 69 geïdentificeerde belanghebbenden) zijn al in meerdere of
   mindere mate betrokken bij de totstandkoming van de Kadernota. Dit waren grotendeels ook
   de partijen die op basis van hun belang betrokken hadden moeten worden. Een meerderheid
   van de geïnterviewde belanghebbenden geeft ook in de interviews aan tevreden te zijn met de
   zorgvuldigheid van het proces en het contact met het projectteam.

   • Er is een klein aantal partijen dat niet, of niet voldoende is betrokken, op basis van de
   grootte van het belang.
   Het merendeel van deze partijen is inmiddels al beter betrokken bij de Kadernota.

   • Grootste aandachtspunt is de duidelijkheid over het proces dat komen gaat na vaststelling
   van de Kadernota.
   Welke stappen worden wanneer doorlopen, vanuit welke rol worden partijen betrokken (als
   expert of als belanghebbende) en wat is de rol van de gemeente?

   • Als laatst is het bereiken en betrekken van individuele huiseigenaren (bewoners) en
   bedrijven van groot belang voor het vervolg. Zowel om gedragen besluiten te kunnen nemen
   als gemeente, als om desinvesteringen voor individuele huiseigenaren en bedrijven te
   voorkomen. Vooral die eerste groep is tot op heden nog weinig bereikt, maar zal in
   toenemende mate op een goede manier gefaciliteerd moeten gaan worden door de gemeente.


5. Transitiepaden
   Deze kadernota heeft als doel om te komen tot een duurzaam, aardgasvrij energiesysteem in
   Lelystad. Hiervoor zijn veel verschillende scenario’s denkbaar waar verschil zal zijn tussen
   grootschalige opwekking en individuele opwekking van de benodigde energie. De verdeling en


                                                                                                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                          Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


realisatie van de benodigde bronnen wordt in de Regionale Energiestrategie (RES)
vormgegeven binnen de RES-regio Flevoland. De koppeling tussen de gemeentelijke
Transitievisie warmte en (regionale) duurzame bronnen is hierin belangrijk. In alle scenario’s
zal een deel van de energievraag bestaan uit elektrische energie die deels op
perceel/pandniveau gerealiseerd kan worden. Dit heeft voor zowel de eigenaar/gebruiker als
de maatschappij grote voordelen op het gebied van lagere energiebelasting en
netwerkkosten, omdat er energie opgewekt en verbruikt wordt voor de energiemeter. De
Transitievisie Warmte richt zich met name op het gebruiksdeel en de wijkinfrastructuur van de
energietransitie waarbij in de RES de koppeling met opwekking en de regionale infrastructuur
(op termijn) is geborgd.

Er zijn op hoofdlijnen, die in combinatie ingezet kunnen worden, te weten:
1) Blijven gebruiken van het aardgasnetwerk waarbij aardgas door een duurzame niet
    fossiele gassoort wordt vervangen.
2) Vervanging van het aardgasnetwerk door een warmtenet: daarbij wordt warm water
    gebruikt dat opgewarmd is door een duurzame energiebron.
3) Alles elektrisch, waarbij het aardgasnetwerk buiten gebruik wordt gesteld en het
    elektriciteitsnetwerk eventueel verzwaard wordt zodat het de extra benodigde (duurzame)
    energie kan aanvoeren.

NB: het kan voor de transitie noodzakelijk zijn tijdelijk gebruik te maken van niet of minder
duurzame brandstoffen. Getracht wordt deze periode zo beperkt mogelijk te houden.

In principe worden uitsluitend bewezen technieken ingezet, tenzij op projectniveau vrijwillig
anders wordt gekozen. Deze keuze wordt gemaakt om te voorkomen dat wijken onvrijwillig in
proeftuinen belanden.

Hieronder worden deze transitiepaden verder uitgewerkt. Voor het gebruik van duurzame
bronnen moet rekening worden gehouden bovenlokale afspraken over de beschikbaarheid
inzetbaarheid van duurzame bronnen. Dit wordt afgestemd in de landelijke Regionale Energie
Strategie.

Naast de transitie van aardgas naar hernieuwbare energie in de gebouwde omgeving is
gelijktijdig en transitie in de mobiliteit sector gaande naar hernieuwbaar energie. Momenteel is
dit voor de automobiliteit voornamelijk een verandering naar elektrisch rijden. Deze extra
vraag naar elektriciteit heeft invloed op de netcapaciteit in de gebouwde omgeving door de
laadpalen in publieke en private situaties.

5.1 Alternatief gas
Het duurzame alternatief dat de minste aanpassingen vraagt aan woningen en infrastructuur is
hernieuwbaar gas. Hierbij worden de bestaande aardgasleidingen behouden en het aardgas
vervangen door waterstofgas, biogas, groen gas of een andere vorm van hernieuwbaar gas.
In de woningen en gebouwen worden enkel nieuwe branders geplaatst voor verwarming,
tapwater bereiding en proceswarmte. Dat maakt dat dit transitiepad heel aantrekkelijk klinkt.

In Nederland is echter maar weinig hernieuwbaar gas beschikbaar, zodat dit niet kan worden
gezien als een serieuze grootschalige oplossing voor de verwarming van de bebouwde
omgeving. Het lijkt verstandig de kleine beschikbare hoeveelheid te reserveren voor de
transportsector, procesindustrie en glastuinbouw, en voor gebruik op plaatsen waar andere
alternatieven vrijwel onmogelijk zijn, zoals bijvoorbeeld historische binnensteden met een
complexe ondergrond en monumenten die niet voldoende kunnen worden geïsoleerd.

Voor waterstof is van belang te beseffen dat waterstof een energiedrager is die niet in de
natuur voorkomt en daarom geproduceerd moet worden. De productie van waterstof kent een


                                                                                                   16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                            Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


            laag rendement, er gaat veel energie bij verloren. Om één deel duurzame waterstof te maken
            zijn vier delen energie nodig. Waterstof is als energiedrager alleen duurzaam als het gemaakt
            wordt uit niet-fossiele bronnen (duurzame elektriciteit). Als aardgas grootschalig vervangen
            wordt door waterstofgas verviervoudigd de opgave voor productie uit zonnepanelen en
            windturbines. Ook om deze reden is in de Rijks Waterstofvisie4 beschreven dat het gebruik
            van waterstof beperkt zal moeten blijven tot de afnemers die geen alternatief kennen, tot het
            moment dat de productie met een veel hoger rendement kan plaats vinden en de kostprijs van
            waterstof fors daalt.

            5.2 Warmtenet
            Bronnen
            Een warmtenet kan een alternatief zijn voor het gebruik van aardgas door een nieuw
            warmtenet aan te leggen en/of de bestaande warmtenetten van Vattenfall en Ennatuurlijk uit
            te breiden. Van belang is te beseffen dat een warmtenet alleen duurzaam is als de
            warmtebron op niet-fossiele brandstoffen is gebaseerd.

            Daarom zal een bronnenstudie worden uitgevoerd waarin onderzocht wordt welke
            warmtebronnen in Lelystad een duurzame bijdrage kunnen leveren aan een of meer
            warmtenetten. Gedacht kan worden aan inzet van:
                   o Restwarmte van bedrijven,
                   o aardwarmte (ondiepe, diepe en ultradiepe geothermie),
                   o warmte en koude opslag in de bodem,
                   o riothermie (benutting van warmte uit het riool)
                   o aquathermie (warmte uit oppervlaktewater)
                   o biomassa5

            Infrastructuur
            Grofweg zijn drie typen warmtenetten inzetbaar. Het onderscheid wordt gemaakt door de
            temperatuur van het water dat wordt aangeboden aan de afnemers, te weten hoog, midden en
            lage temperatuur. De huidige warmtenetten in Lelystad zijn een combinatie van hoog
            temperatuur en midden temperatuur netwerken en stellen daarmee relatief lage eisen aan de
            isolatiegraad van de woningen en bedrijfsgebouwen die verwarmd moeten worden. Ook zijn
            bij deze HT en MT warmtenetten geen speciale voorzieningen in de woning nodig voor de
            levering van warm tapwater. In geval van een lage temperatuurnet zal een aan te sluiten
            woning/bedrijfspand moeten voldoen aan minimale eisen ten aanzien van isolatie en
            afgiftesysteem (vloerverwarming, speciale radiatoren). Dan zal men meestal in de bestaande
            woning/bedrijfspand extra moeten investeren. Daarnaast zullen er in de woning speciale
            voorzieningen moeten worden getroffen om warm tapwater te maken.
            In midden en lage temperatuurnetten is het mogelijk om gebruik te maken van
            omgevingswarmtebronnen zoals ondiepe bodemwarmte, oppervlaktewater en restwarmte uit
            de gebouwde omgeving of datacentrum). Bij een lage temperatuurnet, ook wel een bronnet
            genoemd, wordt de omgevingswarmte rechtstreeks in het warmtenet gevoed op een
            temperatuur van bijvoorbeeld 20 graden. Dit moet dan in de woning verder elektrisch in
            temperatuur verhoogd worden voor ruimteverwarming en tapwater. Bij een midden
            temperatuur warmtenet wordt de omgevingswarmtebron centraal opgewaardeerd naar ca 70
            graden en op die temperatuur aan het warmtenet geleverd. Deze temperatuur kan dan
            rechtstreeks in de woning worden gebruikt voor ruimteverwarming en warm tapwater. Dan is
            voor warmtelevering aan de bestaande woning niet een verzwaring van het elektriciteitsnet
            nodig, wat in de meeste gevallen wel weer nodig is bij lage temperatuurnetten. Hoe lager de

4   Brief kabinetsvisie waterstof 30-03-2020, DGKE/20087869
5   Maatschappelijk is er discussie over de duurzaamheid en herkomst van houtsoortige biomassa als bron. Vanwege deze reden
    heeft de raad aangegeven terughoudend te willen zijn met de inzet van biomassa als duurzame energiebron




                                                                                                                              17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                     Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


          temperatuur van het warmtenet hoe groter diameter de leidingen van het warmtenet moeten
          zijn. Door woningen goed te isoleren en van een nieuw warmteafgiftesysteem te voorzien kan
          mogelijk met een kleinere warmtebron en met minder/niet verzwaren van het elektriciteitsnet
          worden volstaan.

          Gevolgen op gebouwniveau
          In elke woning/gebouw komt een afleverset voor de verwarming en voor de productie van
          warm water. Daarnaast zal er elektrisch gekookt moeten gaan worden. Als de cv-ketel op
          zolder hing, zal ook binnenshuis leidingwerk moeten worden aangebracht of aangepast.
          Verder is van belang op welk soort warmtenet zal worden aangesloten. Bij een lage
          temperatuur warmtenet zullen in veel gevallen de radiatoren en/of vloerverwarming en de
          warmtapwater bereiding daarvoor geschikt gemaakt moeten worden. In veel gevallen zal een
          lage temperatuur warmtenet ook vragen om na-isolatie van woningen/gebouwen.

          5.3 All-electric
          Bij dit transitiepad wordt, zoals de naam aangeeft, voor alle energiesystemen elektriciteit
          gebruikt. Te denken valt aan (de)centrale warmtepompen voor ruimteverwarming en warm
          tapwater en er wordt elektrisch gekookt. Hoe ouder een woning of pand, hoe groter de
          benodigde aanpassingen zullen zijn. Gebouwen van voor 1995 zijn bij de bouw matig tot
          slecht thermisch geïsoleerd en onvoldoende kierdicht, waardoor ze niet comfortabel elektrisch
          verwarmd kunnen worden, zoals met vloerverwarming of lage- temperatuur radiatoren. De
          kosten kunnen daarom per woning aanzienlijk zijn. Net als bij het warmtenet is de verdeling
          van belang welke kosten maatschappelijk gedragen zullen worden en welke kosten voor
          rekening komen van de individuele woningeigenaar.

          Samenvattend is in onderstaande tabel weergegeven hoe de verschillende functies van
          aardgas worden ingevuld bij de verschillende transitiepaden:



 Functie                                                   Transitiepad
                       Duurzame gassoort          Warmtenet                   Elektrisch
 Verwarming            Cv ketel eventueel met     Rechtstreeks (HT-net en     Warmtepomp
                       hybride warmtepomp         MT-net) of via
                                                  warmtepomp (MT- net en
                                                  LT net )
 Warm                  Idem                       Eventueel in combinatie     Elektrisch (via boiler of
 tapwater              Eventueel in combinatie    met zonneboiler             doorstroomapparaat)
                       met zonneboiler                                        Eventueel in combinatie
                                                                              met zonneboiler
 Koken                 Gasfornuis of elektrisch   Elektrisch                  Elektrisch
Tabel 1: overzicht transitiepaden




          5.4 Energiebesparing (handelingsperspectief)
          De Transitievisie warmte beschrijft welke wijken wanneer afgekoppeld worden van het
          aardgas. Deze volgorde brengt met zich mee dat er wijken vooraan in de planning zullen
          staan en er wijken zullen zijn die pas na 2030 of zelfs pas tegen 2050 aan de beurt zullen zijn.
          Voor deze wijken is het van belang een handelingsperspectief te bieden. Wat kan je als
          woning/pandeigenaar al doen ter voorbereiding van de energietransitie en draagt bij aan een
          eenvoudiger overgang. En voorkomen dat bewoners/eigenaren maatregelen treffen die



                                                                                                             18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                         Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


minder goed of helemaal niet passen bij het uiteindelijk gekozen alternatieve energiesysteem.
Dit heeft een aantal voordelen: het aanpassen van de woning/het gebouw naar een duurzaam
energiesysteem kan geleidelijk plaats vinden, door energiebesparende maatregelen gaan de
energielasten omlaag en verbetert vaak het comfort in de woning of het gebouw.

Maatregelen zijn te treffen in verschillende kosten-klassen. Een verstandige volgorde om te
hanteren is (in lijn met de Trias Energetica):
       o Het treffen van kleine maatregelen
                    Denk aan tochtstrippen, radiatorfolie, douche waterbespaarders, etc.
       o (Na) Isoleren van de woning/ het gebouw
                    Het (na) isoleren van dak, vloer en/of gevels, maar ook buitendeuren.
       o Ventileren
                    Isoleren leidt tot ventileren om te voorkomen dat de luchtkwaliteit in een
                      woning of gebouw verslechterd.
                    Het vervangen van gelijkstroom ventilatieboxen voor wisselstroom
                      ventilatieboxen.
       o Duurzame energiesystemen
                    De laatste stap is het daadwerkelijk vervangen van een aardgasgestookte
                      CV ketel door een duurzame variant en het plaatsen van zonnepanelen.
                    Voor woningen die tussen 2040 en 2050 op de planning staan, kan het
                      toepassen van een hybride warmtepomp een optie zijn.




                                                                                                  19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                  Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


    6. De Spelregels

Hieronder worden de spelregels beschreven die gehanteerd worden bij het bepalen van de volgorde
waarin de wijken van Lelystad van het aardgas afgekoppeld worden. Deze spelregels vormen ook de
basis voor de Wijkuitvoeringsplannen. Deze meeste spelregels gelden voor zowel bedrijventerreinen
als woonwijken. Regels 7, 8, 10 en 11 zijn echter in minder mate van toepassing op bedrijven.

Deze spelregels zijn een resultaat van de aanpak zoals in deze Kadernota Transitievisie Warmte is
beschreven.

De spelregels worden onderverdeel in 4 groepen, in afnemende mate van abstractie:

BESLUITPUNT 2C
De spelregels worden gecategoriseerd in vier groepen:
       - Strategie/visieniveau
       - Bepalen van de Volgorde der wijken
       - Uitwerken van de Wijkuitvoeringsplannen
       - Het bieden van handelingsperspectief


Strategie:
Besluitpunt 2.d.1: Spelregel 1:
               De Transitievisie Warmte is een gemeente brede warmtetransitie tot 2050. Voor de
               wijken die tot 2030 opgepakt worden zal dat tot op techniekniveau zijn, voor de wijken
               tussen 2030 en 2050 wordt handelingsperspectief geboden

Besluitpunt 2.d.2: Spelregel 2:
               De gemeente kiest voor een regierol bij de uitvoering (zie hoofdstuk 4). Zij voert zelf
               geen fysieke energieprojecten uit. Evenmin exploiteert zij energieprojecten, zij is ook
               niet verantwoordelijk voor de uitvoering.

Besluitpunt 2.d.3: Spelregel 3:
               Inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven worden betrokken bij het
               bepalen van de ‘Volgorde der wijken’ en bij de ‘Wijkuitvoeringsplannen’ (zie hoofdstuk
               8.3)

Besluitpunt 2.d.4: Spelregel 4:
               Er komt een separate aanpak voor woningen en grote bedrijven (zie hoofdstuk 3.1).

Volgorde der wijken
Besluitpunt 2.e.1: Spelregel 5:

                Er wordt in principe begonnen met wijken waar technisch minder complexe
                maatregelen nodig zijn en tegelijk met tenminste één meer complexe wijk (zie
                hoofdstuk 7.3)

Besluitpunt 2.e.2: Spelregel 6:

                Bij het bepalen van de volgorde der wijken wordt rekening gehouden met andere
                fysieke projecten in de stad (zie hoofdstuk 7.2)

Besluitpunt 2.e.3: Spelregel 7:

                Bij het bepalen van de volgorde der wijken voor de fysieke opgave wordt rekening
                gehouden met de sociale aspecten in de wijken (zie hoofdstuk 7.2)

Besluitpunt 2.e.4: Spelregel 8:

                De energietransitie warmtetransitie moet haalbaar en betaalbaar zijn voor de
                bewoners (zie hoofdstuk 4.1)



                                                                                                         20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                 Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


Wijkuitvoeringsplan
Besluitpunt 2.f.1: Spelregel 9:
               De keuzes over de voorkeursenergiesystemen met name daar waar die een
               collectieve verplichting inhouden, zijn gebaseerd op transparante en objectieve criteria
               (zie hoofdstuk 7)

Besluitpunt 2.f.2: Spelregel 10:
               De wijken worden volgens deze stappen aangepakt (zie hoofdstuk 5.4 en 7.3):
                    - Kleine maatregelen + koken
                    - Isoleren
                    - Ventileren
                    - Verwarmen
                    - Opwekken
i stappen wordt ok aangesloten bij natuurlijke momenten.
Besluitpunt 2.f.3: Spelregel 11:

                Woningen worden vroegtijdig en voldoende geïsoleerd (zie hoofdstuk 5.4 en 7.4)

Besluitpunt 2.f.4: Spelregel 12:

                Er zullen op wijkniveau enkel bewezen technieken worden toegepast (zie hoofdstuk 5)

Besluitpunt 2.f.5: Spelregel 13:

                De energie die nodig is voor de uitvoering van de ‘wijkuitvoeringsplannen’ moet
                duurzaam en beschikbaar zijn zonder negatief effect op het energieverbruik,
                maatschappelijke kosten, omgevingsaspecten en infrastructuur (zie hoofdstuk 5).

Besluitpunt 2.f.6: Spelregel 14:

                Bewoners/ondernemers hebben binnen de gestelde kaders eigen keuzevrijheid bij de
                te kiezen techniek.

                Gestelde kaders bevatten in ieder geval het vastgestelde transitie pad, energie-
                efficiënte en evenredigheid in de omgevingsaspecten.

Handelingsperspectief
Besluitpunt 2.g.1: Spelregel 15:

                We ondersteunen collectieve initiatieven vanuit wijken die in de periode 2030 tot 2050
                gepland zijn, mits voldaan wordt aan de overige spelregels (zie hoofdstuk 8.3.4).

Besluitpunt 2.g.2: Spelregel 16:

                Er komt inzicht in maatregelen die vooruitlopend op een wijkaanpak getroffen kunnen
                worden zonder dat deze de keuze voor een techniek in de toekomst negatief
                beïnvloeden. (zie hoofdstuk 5.4)




                                                                                                          21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                             Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


7. Bepalen van de Volgorde der wijken

Het bepalen van de Volgorde der wijken gebeurt aan de hand van het bundelen en wegen van
data. Deels is dat harde cijfermatige data die doorgerekend kan worden op kosten effectiviteit,
deels zijn dat zachte, niet kwantificeerbare waarden. Deze data zal gewogen worden en
uiteindelijk tot een voorstel Volgorde der wijken leiden. Voor het doorrekenen van de harde
cijfermatig data zijn verschillende rekenmodellen ontwikkeld. Het PBL heeft zo’n rekenmodel
ontwikkeld. Omdat dit model uitgaat van de beschikbaarheid van grote hoeveelheden alternatieve
gassen en landelijke parameter is dat model niet bruikbaar voor Lelystad. De jonge leeftijd van de
gebouwen in Lelystad en de verschillende fysieke opgaven die er in de bestaande stad aanwezig
zijn in de PBL onvoldoende meegewogen. Mede om die reden is gekozen voor een model waarin
de beschikbaarheid van de diverse duurzame energiebronnen ingesteld kan worden. In Lelystad
maken we gebruik van het CEGOIA model.

   7.1 CEGOIA
CEGOIA is een rekenmodel, ontwikkeld door CE Delft. Het berekent de kosten van duurzame
warmteopties over de hele keten: productie, distributie, besparing en consumptie. De
berekeningen worden gedaan op buurtniveau, waarbij het model de vele kenmerken van elke
buurt meeneemt. Denk aan het huidige isolatieniveau, de dichtheid van de bebouwing en het type
bebouwing. Ook de technische mogelijkheden per buurt zitten in het model, zoals de afstand tot
een restwarmtebron en de potentie aan geothermie of warmte-koudeopslag (WKO). CEGOIA
berekent welke energievoorziening in de gebouwde omgeving (woningen en utiliteitsbouw) de
laagste kosten heeft, nu en in de toekomst.
Met het model kan op basis van een maatschappelijke en individuele kostenafweging een
voorkeurstechniek voor een wijk worden bepaald. Gekoppeld aan andere sturende aspecten kan
tevens de Volgorde der Wijken worden vastgesteld.

   7.2 Data vergaring: welke aspecten wegen mee
Naast de cijfermatige informatie waar CEGOIA mee kan rekenen, zijn er ook andere belangrijke
factoren van toepassing die de ‘Volgorde der wijken’ beïnvloeden. Dit zijn bijvoorbeeld de
projecten van het programma Lelystad Next Level en Integrale Gebiedsaanpak Lelystad Oost, de
wijken waarin al reeds asbestprojecten hebben gehad, de plannen van groot onderhoud van de
gemeente, waterschap en andere partijen. De volgende onderdelen zijn daarom in statische
kaarten weergegeven in het CEGOIA model:
   - Aandeel renovatie
   - Aanbieding collectieve maatregel
   - Aandeel nieuwbouw
   - Aandeel corporatiebezit
   - Warmtenet transport
   - Gas distributieleidingen
   - Handelingsperspectief overige buurten
   - Voormalig corporatiebezit
   - Start analyse (PBL)
   - Huidig gasverbruik (m3)
   - Huidige aanwezigheid wko/warmtepompen
   - (voormalig) asbestwoningen

Bepaling parameterstanden.
Voor het instellen van het CEGOIA model zijn een aantal parameters belangrijk.
  - Schil label (G/B/A)
  - Aandeel netkosten warmte (0,5/1)
  - Aandeel elektriciteit (onbeperkt/ 960000GJ)
  - Groengas (0/onbeperkt)


                                                                                                     22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                           Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


                             -       Biomassa (onbeperkt/ 0)
                             -       Waterstof (0/onbeperkt)

                             Uitkomsten uit rekenmodel

                             -       Onderling kostenverschil tussen energieoplossingen. (energiedeel, distributiedeel,
                                     gebouwmaatregeldeel, installatiedeel)
                             -       Schillabel woningen
                             -       Elektriciteitsgebruik per woning (GJ per woning)
                             -       Jaarlijkse kosten (distributie, energie per woning, installatiekosten, gebouwmaatregelen,
                                     belastingen)
                             -       Totale kosten per woning

                             7.3 Weging van aspecten

                             Uit het model komen per wijk resultaten die van invloed zijn op het moment wanner de
                             betreffende wijk start met de transitie. In onderstaande tabel is hiervoor een weergave
                             gegeven waarmee de weging van de verschillende aspecten objectief weergegeven kan
                             worden.
                                                                                                  Niet starten                                                                            Wel starten
Type     Afwegingscriterium                                                                                  --                  -                      0                           +                   ++
 Model- Robuuste uitkomst laagste kosten                                                                                                nee                              ja
uitkomst Groot kostenverschil tussen goedkoopste warmte-optie en 2e keuze                                                               0-10%                            10-50%           >50%
         Lage totale maatschappelijke kosten                                                      >50% hoger dan gemiddelde             -10% tot +10% van het gemiddelde                  >50% lager dan gemiddelde
         Lage (indicatieve) kosten voor de bewoner (gebouw en installatie)                        >50% hoger dan gemiddelde             -10% tot +10% van het gemiddelde                  >50% lager dan gemiddelde
         Geen verdere isolatie nodig voor voorkeursalternatief                                                                          ja                               nee
  Vaste Stedelijke transformatie / Lelystad Next Level                                                      nvt                 nvt                   nee                          Ja                  Ja
  data   Aandeel corporatiebezit                                                                          0-10 %              11-20 %               21-30 %                     31-40 %             40 % <
         voormalig corporatiebezit woningen                                                                  0                 1-200                201-400                     401-600              601<
         Percentage nieuwbouwplannen                                                                        0%                 < 20%                 < 50%                      < 100%              > 100%
         (Voormalig) Asbest wijken                                                                           ja                                       nee
         Wijken waar gasaansluitingen recent (<5 jaar) vernieuwd zijn                                        ja                                       nee
         Wijken waar recent(<5 jaar) groot onderhoud in openbare ruimte is uitgevoerd                                           ja                    nee
         Wijken welke in het kader van stedelijke vernieuwing (LNL) op de planning staan                                                              nee                                               ja
         Wijken waar recent (<5 jaar) collectieve energiebesparende maatregelen zijn uitgevoerd                                                       nee                                               ja
         Wijken met (voorgenomen) renovatieplannen van corporatiebezit                                                                               0-10%               10-50%           >50%




                                     OPM: deze tabel is nu helaas niet leesbaar, maar zal dat zijn zodra het document is
                                     opgemaakt voor behandeling in de raad

                             7.4 Wijkuitvoeringsplannen


                              Bij het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen zal op basis van het voorkeursenergiesysteem
                              het gesprek met de betrokkenen in de wijk gestart worden. Dit voorkeursenergiesysteem is
                              enkel bedoeld als beginpunt om het gesprek te starten. Als de betreffende wijk tijdens het
                              proces van verdieping en uitwerking tot een andere variant komt is dit mogelijk. Wel zullen de
                              effecten op omliggende wijken en de energiebalans van de volledige stad evenredig moeten
                              zijn. Als onderdeel van het opstellen van het wijkuitvoeringsplan zal ook onderbouwing voor
                              een eventuele wijziging ten opzichte van het voorkeursenergiesysteem gegeven moeten
                              worden.

                              Naast de energietransitie zijn er ook andere (fysieke) opgaven die meegenomen kunnen
                              worden in de planontwikkeling en realisatie. Hierbij worden de opgaves voor Klimaatadaptatie,
                              Biodiversiteit, Circulaire economie, Asbestsanering, Stedelijke vernieuwing projecten,
                              Woonopgave etc. als belangrijke mee koppel opgaven benoemd. Een spoorboekje voor het
                              opstellen van wijkontwikkelingsplannen zal hiervoor handvatten bieden om per wijk te bepalen
                              welke opgaven meegenomen kunnen worden in de betreffende wijk.




                                                                                                                                                                                                    23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                              Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


8.   Communicatie

     8.1 Opzet communicatie
     We zetten in op heldere en tijdige informatie in het algemeen en naar mate het project vordert
     specifiek naar de buurten / wijken en spelen daarbij qua toon van de communicatie in op
     leefstijlen per wijk. We benaderen actief de verschillende doelgroepen en nodigen hen uit om
     mee te praten over de oplossingen voor hun buurt/wijk. Daarbij maken we gebruik van
     ambassadeurs in de wijk. We betrekken nadrukkelijk stakeholders als energieleveranciers,
     woningcorporaties etc. We managen de verwachtingen: het project heeft een lange tijdsduur
     en het is goed dat inwoners zich dit realiseren. ‘Het kan lang duren voor jouw buurt of wijk aan
     de beurt is om gasloos te worden. Ondertussen zijn er al duurzame maatregelen die je zelf
     kunt nemen.’
     Steekwoorden ten aanzien van de communicatie zijn: duidelijk, verwachtingen managen,
     actiegericht, verleiden, samen, positief, toekomst, communicatie op maat.
     De term gasloos wonen zullen we beperkt gebruiken. Het geeft de associatie met iets niet te
     doen, terwijl een positievere insteek (iets wel doen) meer actiegericht is (het nieuwe wonen,
     warm wonen, veiligheid, alternatieve warmtebronnen?). Hiervoor is een beeldmerk ontwikkeld:




     De communicatie zal een lange adem nodig hebben (het project strekt zich uit over 30 jaar) en
     aan de andere kant steeds meer concreet en specifiek op wijkniveau gericht moeten zijn. Per
     fase zal de focus van de communicatie dus verschillen
     Inwoners zijn een belangrijke doelgroep, maar ook is communicatieve aandacht nodig richting
     stakeholders. Doel is de stakeholders (groot en klein, met meer of minder invloed) mee te
     nemen in het proces en in een vroeg stadium te betrekken om zoveel mogelijk draagvlak te
     creëren. De afgelopen jaren is hier in samenwerking met Het Energieloket een begin mee
     gemaakt met de Energiewinkel aan het Stadhuisplein en in een aantal wijken met een woning
     specifiek maatregelenpakket in samenwerking met ondernemers.

     8.2 Website

     Alle informatie over de Kadernota, Volgorde der wijken, wijkuitvoeringsplannen,
     handelingsperspectief producten etc. wordt via een website laagdrempelig beschikbar gesteld.
     Hierin zullen goede voorbeelden van projecten en processen raadpleegbaar zijn zodat door
     de jaren heen een bibliotheek van ervaringen opgebouwd zal worden.




                                                                                                        24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                             Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050



    8.3 Participatie

   Gedurende de energietransitie krijgt participatie op verschillende manieren vorm. Er wordt
   onderscheid gemaakt in participatie door professionele partijen en burgerparticipatie. Ervaring
   met participatie door inwoners laat zien dat naar mate een onderwerp minder abstract wordt
   en dichterbij huis plaats vindt de betrokkenheid stijgt. Dat laat zich vertalen naar de volgende
   maten van betrokkenheid:

               -    Kaderstelling/spelregels: abstract, ver van huis, lage betrokkenheid
               -    Volgorde der wijken: concreter, mogelijk dichterbij huis, groeiende
                    betrokkenheid
               -    Wijkuitvoeringsplannen: concreet, dicht bij huis, grote betrokkenheid.




De wijze van participeren wordt bepaald aan de hand van de participatieladder. Een
participatieladder is een hiërarchie van participatievormen gerangschikt naar de mate waarin
participatie binnen een ontwikkeling mogelijk is.




                                                                                                      25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                               Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


Met een participatieladder is de mate van invloed die actieve burgers kunnen uitoefenen te
toetsen.

            8.3.1    Participatie bij de Kaderstelling/spelregels

   Bij het opstellen van de spelregels is de participatie voornamelijk vorm gegeven door het
   betrekken van de professionele partijen (co-produceren). Zie hier voor ook de paragraaf over
   “rollen van stakeholders”. Het betrekken van inwoners van de stad wordt gedaan door de
   spelregels in conceptvorm voor te leggen aan afgevaardigden van de verschillende wijken
   (buurconsulenten, wijkvertegenwoordigers) (adviseren).

   Daarnaast zijn inwoners van de stad geraadpleegd over de warmtetransitie via een enquête in
   het LelyStadsPanel. Deze inwoners worden bovendien uitgenodigd voor deelname aan een
   klankbordgroep om mee te denken over de verdere uitwerking van de Transitievisie Warmte.

             8.3.2 Participatie bij Volgorde der wijken
    Bij het bepalen van de Volgorde der wijken is participatie ingevuld op gelijke wijze als bij het
    bepalen van de kaders. Partijen worden betrokken en kunnen meedenken over de wijze
    waarop deze Volgorde tot stand komt.

           8.3.3 Participatie bij de Wijkuitvoeringsplannen
   De wijkuitvoeringsplannen komen tot stand in nauwe samenwerking met de wijk (co-
   produceren). Het gaat hierbij immers om zeer concrete veranderingen tot in de woning van
   woningeigenaren. Per wijk zullen informatievoorzieningen worden getroffen (energieloket,
   informatieavonden) waarbij het uitgangspunt niet is om eenzijdig te informeren maar bewoners
   daadwerkelijk mee te laten kiezen in welk energiesysteem in de wijk als voorkeurssysteem
   wordt aangewezen.

            8.3.4 Ondersteuning vooruitlopende initiatieven uit wijken of bedrijventerreinen
   Er zijn wijken die niet willen wachten op de planning zoals de gemeente die zal nastreven en
   eerder willen starten. Dergelijke initiatieven zullen we zeker niet tegenhouden en indien nodig
   en waar mogelijk ondersteunen. Wel wordt als voorwaarde gesteld dat er draagvlak is onder
   het overgrote deel van de betrokkenen in de wijk (orde grote 70%) achter het initiatief moet
   staan en dat de initiatiefnemers ook georganiseerd (bijvoorbeeld als Vve of stichting)
   aantoonbaar de belangen van de wijk behartigen.

   Dit zal onder de volgende voorwaarden gebeuren; er ontstaat geen lock in, niet kosten
   verhogend t.o.v. voorkeursalternatief bij afwijking van voorkeursalternatief), minimaal
   gedragen door 70% van de bewoners uit de wijk. Het initiatief moet schriftelijk aantonen dat ze
   namens de (sub)wijk handelen.

   Een lock in betekent dat de keuze die gemaakt wordt, ervoor zorgt dat er lange tijd geen
   andere maatregelen meer haalbaar zijn. Bijvoorbeeld een dure nieuwe cv ketel plaatsen terwijl
   er over 3 jaar een warmtenet in de planning staat. Dan kan er gekozen worden voor een lease
   of huurconstructie. Of het bouwen van een warmtenet op een restwarmtebron van een
   individueel bedrijf zonder dat er duidelijke afspraken over warmtelevering op lange termijn te
   maken zijn.

   Handelingsperspectief: Bewoners van wijken die nog niet aan de beurt zijn, maar die wel
   maatregelen willen treffen worden geholpen bij het maken van keuzes die niet de uiteindelijke
   keuze voor een aardgasvrije techniek in de weg hoeven te staan. Dit zijn de zogenaamde “no-
   regret” maatregelen. Voor bewoners en ondernemers zijn hiervoor verschillende instrumenten
   beschikbaar (energieloket Flevoland, Energie Expertisecentrum Flevoland, energieke regio,
   OFGV, DE-on etc.)




                                                                                                       26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                 Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


9   Wijkuitvoeringsplan
    Zodra de Volgorde der Wijken is bepaald zal per wijk (CBS indeling of logisch cluster van
    woningen/gebouwen) een Wijkuitvoeringsplan opgesteld worden. In het Wijkuitvoeringsplan wordt
    tenminste vastgelegd:
               o Wijkanalyse (opbouw, structuur, gebied specifieke eigenschappen)
               o Visie (wat willen we in de wijk bereiken)
               o Activiteitenprogramma (wie doet wat en wanneer)
               o Budget (begroting en wie betaalt)
               o Verantwoording (wat is er bereikt)

    Het plan is opgave gericht. Participatie van wijkbewoners krijgt een grote rol. Het gaat immers om
    hun woonomgeving en zij kennen die beter dan wie ook. In het wijkuitvoeringsplan wordt
    beschreven welk alternatief energiesysteem de voorkeur heeft op basis van de eerder gekozen
    criteria (spelregels). Als een alternatief energiesysteem in de wijk wordt uitgerold zal er voor de
    woning- en gebouweigenaren geen verplichting gelden aan deze uitrol deel te nemen. Feit is wel
    dat op een ruim van te voren te communiceren datum de aardgaslevering in de wijk beëindigd
    wordt. Een woning- of gebouweigenaar zal dan zelf een alternatief duurzaam energiesysteem
    aangebracht moeten hebben. Tussen het moment van het opstellen van het Wijkuitvoeringsplan en
    het daadwerkelijk stoppen van de aardgaslevering verstrijkt tenminste 8 à 9 jaar om woning- en
    gebouweigenaren voldoende tijd te geven zich voor te bereiden op de energietransitie.
    Het Wijkuitvoeringsplan wordt vastgesteld door de gemeenteraad.




                                                                                                          27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                 Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


10 Organisatie, planning en middelen

       10.1   Aanpak
       De Transitievisie Warmte (TVW) moet op proces en inhoud aangestuurd worden. Hierin heeft
       de gemeente een belangrijke rol. De gemeenteraad stelt de TVW vast waarmee wordt
       aangegeven welke wijken voor 2030 van het aardgas afgaan en welk alternatief
       energiesysteem er voor in de plaats komt. Deze beleidsmatige keuze moet voorbereidt
       worden in nauwe samenwerking met de verschillende stakeholders en betrokken burgers en
       ondernemers in de betreffende wijken.

       Naast de beleidsmatige keuzes moet ook de uitvoering van de fysieke transitie begeleid
       worden. Hierin heeft de gemeente vanuit verschillende disciplines een verantwoordelijkheid.
       Denk hierbij aan beheer openbare ruimte, uitgeven van warmtekavels voor nieuwe
       exploitanten, handhaving van activiteitenbesluit bij bedrijven (energiebesparing), toezicht op
       netwerkbedrijven voor toekomstbestendige netinfrastructuur, prestatieafspraken met
       corporaties etc.

       Omdat deze verschillende gemeentelijke disciplines niet onder één ambtelijke afdeling of
       portefeuille vallen is een aanvullende structuur noodzakelijk voor afstemming en bewaking van
       voortgang. Deze programmastructuur is enkel ten behoeve van een procesmatige afstemming
       en zal geen werkzaamheden of bevoegdheden overnemen van de huidige situatie.

       10.2    Organisatie
       De energietransitie is een opgave met veel onbekende variabelen, die vraagt om een
       programmatische aanpak om de doelen te verwezenlijken. Een structurele inzet van tientallen
       mensen en middelen binnen de gemeentelijke organisatie is nodig vanaf nu tot en met 2050.
       Voor de externe partijen spelen vergelijkbare opgaven in bemensing en beschikbaarheid van
       investeringen en procesbegeleiding.

       Gemeentelijke organisatie
       Momenteel werkt een compact kernteam Energietransitie (ca.2 fte) aan de uitwerking van de
       Transitievisie Warmte. Binnen de gehele organisatie zal capaciteit beschikbaar moeten
       worden gemaakt om de transitie vorm te geven, denk hierbij aan de meekoppelkansen op het
       gebied van groot onderhoud, renovatie - en of transformatie of sociaal economische opgaven.
       Ook is gedurende de looptijd van deze opgave gecommitteerde inzet voor participatie en
       communicatie nodig. De mate van inzet is afhankelijk van de fase van het traject en kan per
       wijk verschillen. Hierbij is een opschaling van het totaal beschikbare fte noodzakelijk.
       Voor de gehele organisatie geldt dat de omvang mee zal groeien met de gemeentelijke
       opgave binnen de energietransitie.
       De verduurzaming van onze eigen gemeentelijke gebouwen, die gebruik maken van aardgas,
       is ook onderdeel van de opgave. Ook hiervoor zullen capaciteit en financiële middelen nodig
       zijn.
       Daarnaast heeft het team een uitbestedingsbudget nodig voor het inkopen van diensten zoals
       advies, berekeningen en ondersteunend instrumenten.

       De benodigde capaciteit en financiële zal nader worden uitgewerkt. Momenteel vindt er op
       rijksniveau door de Raad voor Openbaar Bestuur een onderzoek plaats naar de
       uitvoeringslasten van gemeenten in relatie tot het klimaatakkoord. De programmaorganisatie
       met bemensing en financiering zal in een separaat plan beschreven worden en maakt geen
       onderdeel uit van deze kadernota. Zonder budget vanuit het Rijk kan er door de gemeente
       Lelystad geen uitvoering gegeven worden aan het opstellen van en het realiseren van de
       wijkuitvoeringsplannen.



                                                                                                        28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                        Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


10.3   Planning
De Transitievisie Warmte moet, inclusief de Wijkuitvoeringsplannen voor de eerste wijken eind
2021 door de gemeenteraad zijn vastgesteld. De planning is om in het derde kwartaal van
2020 deze Kadernota Transitievisie Warmte vast te stellen door de raad, begin 2021 de
Volgorde der wijken, gevolgd door de eerste Wijkuitvoeringsplannen in het derde kwartaal van
2021.




                                                                                                29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                  Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


11 Evaluatie
   De Transitievisie Warmte is een dynamisch document. Het ziet op een project dat gedurende twee
   generaties wordt uitgevoerd. Dat brengt onlosmakelijk met zich mee dat er met vaste tussenpozen
   onderzocht moet worden of de uitgangspunten en aannames nog passen bij de ontwikkelingen en
   voortgang in de tijd. In het klimaatakkoord is bepaald dat elke vijf jaar de Transitievisie tegen het
   licht wordt gehouden.




        11.1   Indicatoren
        De exacte wijze waarop de vijfjaarlijkse evaluatie plaats vind is een organisch groeiend model.
        Voor nu wordt voorgesteld de volgende indicatoren te gebruiken:”

                Fysiek
                o Gasaansluitingen wonen
                o Gasaansluitingen bedrijven en instellingen
                o Elektra verbruik
                o Gasverbruik
                o Kwaliteit netinpassing
                o Aandeel nieuwbouw
                o Aandeel Aardgasvrije gebouwen bestaand

                Proces
                o Opgestelde wijkplannen
                o In uitvoering zijnde wijkuitvoeringsplannen
                o Programma Aardgasvrije wijken
                o Deelname Informatieavonden/bijeenkomsten
                o Uitgevoerde informatiecampagnes (bereik)
                o Aantal betrokken partijen

                Financieel
                o Subsidies
                o Leningen




                                                                                                           30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                 Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


12 Begrippenlijst

Klimaatwet
In de Klimaatwet is vastgelegd dat we in 2030 49% minder CO2 moeten uitstoten en in 2050 95%
minder ten opzichte van 1990. Dat is in de wet vastgelegd en ieder kabinet moet zich hier dus aan
houden.

Klimaatakkoord
Het Klimaatakkoord is een onderdeel van het Nederlandse klimaatbeleid. Het is een overeenkomst
tussen veel organisaties, bedrijven en overheden in Nederland om de uitstoot van broeikasgassen
tegen te gaan. Daarmee wordt de opwarming van de aarde beperkt. In het klimaatakkoord zijn
afspraken gemaakt over de sectoren Elektriciteit, Industrie, Mobiliteit, Gebouwde omgeving en
Landbouw & Landgebruik.

CO2 uitstoot
CO2 (koolstofdioxide) is een gas dat van nature voorkomt in de atmosfeer van de aarde. CO2 -uitstoot
is het vrijkomen van dit CO2 in de atmosfeer. CO2 -uitstoot vindt plaats door de verbranding van
fossiele brandstoffen, zoals olie, kolen en aardgas. Ook dieren en mensen stoten CO2 uit. Een deel
van de CO2 -uitstoot wordt opgenomen door bomen, planten en plankton in de zee. Deze organismen
zetten CO2 om in zuurstof (O2). CO2 is op zichzelf niet schadelijk. Maar door mens en machine is de
hoeveelheid CO2 in de atmosfeer de laatste 100 jaar sterk toegenomen. Doordat de concentratie van
broeikasgassen in de atmosfeer toeneemt, wordt er steeds meer warmte vastgehouden. Het gevolg:
de gemiddelde temperatuur op aarde stijgt. Dit wordt het broeikaseffect genoemd. Het broeikaseffect
zorgt voor klimaatverandering.

Fossiele brandstoffen
Fossiele brandstoffen zijn koolwaterstofverbindingen die zijn ontstaan uit resten van plantaardig en
dierlijk leven in het geologisch verleden van de aarde, vooral in het Carboon maar ook uit andere
tijdperken. Hieronder vallen aardolie, aardgas, steenkool en bruinkool. Bij het verbranden van fossiele
brandstoffen komen de koolstofverbindingen weer vrij in de atmosfeer.

Transitievisie Warmte
Elke gemeente moet voor eind 2021 een Transitievisie Warmte vaststellen. Met deze Transitievisie
maken gemeenten het tijdspad inzichtelijk: wanneer kunnen welke wijken of buurten van het aardgas
worden afgekoppeld. Voor de wijken of buurten die voor 2030 gepland staan, maakt de gemeente ook
al de mogelijke warmte-alternatieven bekend.

Energietransitie
Onder de energietransitie verstaan we de verandering van een fossiel energiesysteem naar een
hernieuwbaar energiesysteem welke geen CO2 meer uitstoot.

Energiesysteem
Het energiestysteem is het totale fysieke systeem vanaf de bron tot de gebruiker.

Stakeholder
Een belanghebbende of stakeholder is een persoon of organisatie die invloed ondervindt (positief of
negatief) of zelf invloed kan uitoefenen op een specifieke organisatie, een overheidsbesluit, een nieuw
product of een project.

Geothermie
Geothermie (aardwarmte) is lokale duurzame warmte uit de ondergrond voor de verwarming van
huizen, kassen en industrie. De temperatuur loopt op met de diepte: hoe dieper hoe warmer. Het van
nature aanwezige warme water wordt uit de ondergrond opgepompt. De warmte wordt eruit gehaald.


                                                                                                          31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                 Kadernota Transitievisie Warmte Lelystad 2020-2050


Een pomp zorgt ervoor dat het afgekoelde water terugstroomt in dezelfde aardlaag waarna het weer
opwarmt.

Biomassa
Energie uit biomassa wordt ook wel bio-energie genoemd.Bio-energie is elektriciteit, warmte of gas die
gewonnen wordt uit organisch materiaal (biomassa). Dit is bijvoorbeeld hout, groente-, fruit- en
tuinafval, rioolslib en mest. Biomassa kan op verschillende manieren hernieuwbare energie leveren.
De gemeenteraad van Lelystad heeft in haar raadsprogramma aangegeven terughoudend te willen
zijn met het inzetten van houtige biomassa voor energie.

Warmtenet
Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond, waar warm water doorheen stroomt. Dit
warme water is afkomstig van een warmtebron in de buurt. Bijvoorbeeld van biomassacentrales,
aardwarmte, oppervlakte- of afvalwater en restwarmte van bijvoorbeeld de industrie. Door dit warme
water door ondergrondse geïsoleerde leidingen te laten stromen, kunnen huizen en andere gebouwen
weer verwarmd worden zonder daar de cv-ketel voor in te hoeven zetten.




                                                                                                         32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>