<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                  Behoort bij agendapunt 26
                  Raadsvergadering 6 juni 2019
                  Vaststellen beleidsplan openbare
                  verlichting 2019 - 2023

                  De griffier van de gemeente
                  Teylingen,




Beleidsplan openbare verlichting
Gemeente Teylingen 2019 – 2023.




 Colofon
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Bronvermelding

 Foto cover   https://www.funda.nl/koop/verkocht/sassenheim/appartement-   1 juni 2018
              49945397-hoofdstraat-169-f/




marco.mus@nobralux.nl
eric.vos@nobralux.nl

Projectnummer: TEY-18-01
Versie: V1_1
Status: Definitief
Datum: 25 maart 2019
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Samenvatting
Voor u ligt het beleidsplan voor de openbare verlichting in de gemeente Teylingen voor de
beleidsperiode 2019 – 2023. Het beleid in dit plan is gebaseerd op scenario 3 uit de ‘Keuzenotitie
vervangingen openbare verlichting t.b.v. beleidsplan gemeente Teylingen 2019-2023’.

Voorafgaand aan de totstandkoming van het beleidsplan is een keuzenotitie, voorzien van deze
drie scenario’s en een advies, op 13 november jl. in de commissievergadering Ruimte &
Infrastructuur ter kennisneming ingebracht.

Na afloop van de presentatie van de keuzenotitie in de commissievergadering is bij de aanwezige
fracties geïnformeerd welke voorkeur zij hadden in de keuze uit de drie scenario’s. Doordat alle
fracties unaniem hebben aangegeven dat zij voorstander zijn van scenario 3 (voldoen aan het
Nationaal Energieakkoord 2030), is besloten om de keuzenotitie op scenario 3 uit te werken tot het
concept beleidsplan.

Basis voor deze beleidsperiode is om de maximaal haalbare energiebesparing, die door reguliere
vervanging van armaturen door led-armaturen, behaald wordt in 2038, te realiseren in 2030.
Hiervoor zal een aantal armaturen in enkele jaren versneld moeten worden vervangen. De
maximaal haalbare energiebesparing op het gehele areaal, ten opzichte van het energieverbruik in
2013, bedraagt 45% met de huidige technologie. De verwachting is dat het rendement van led-
armaturen, inzake het energieverbruik, nog zodanig zal toenemen dat de uit het Nationaal
Energieakkoord gestelde 50% energiebesparing (t.o.v. het energieverbuik in 2013) zeker gehaald
zal worden.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                           pagina 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Lijst met gebruikte afkortingen en
termen

 Dimmen                Het reduceren van het lichtniveau. Wordt veelal toegepast in de late
                       avond en nachtelijke uren, wanneer het verkeersintensiteit afneemt.
 Dimprofiel            Zie: ‘Dimregime’.
 Dimregime             Het reduceren van het lichtniveau in vooraf gedefinieerde stappen
                       (tijdstip en percentage). Zie als voorbeeld het dimregime in paragraaf
                       4.32.
 Detectie              Het inschakelen, uitschakelen en dimmen van verlichting op basis van
                       aanwezigheid van verkeer of voetgangers, door middel van sensoren (o.a.
                       radar en verkeerslussen).
 Dynamisch dimmen      Het dimmen van verlichting op basis van aansturing; op afstand via
                       beheersoftware of door middel van detectie.
 Energieakkoord        Het Nationaal Energie Akkoord 2013, waarin afspraken zijn opgenomen
                       over duurzame groei. Zie paragraaf 2.6 op pagina 9.
 Energiekosten         Variabele kosten die de energieleverancier rekent voor de levering van
                       energie:
                        -    Energie Leveringstarief per kWh
                        -    Energiebelasting
                        -    Opslag Duurzame Energie
                       Vaste kosten die de netbeheerder rekent voor de instandhouding van een
                       energieaansluiting:
                        -    Periodieke aansluitvergoeding
                        -    Vastrecht Transport
                        -    Capaciteitstarief
                        -    Meterdienst
 NPR 13201:2017        Huidige Richtlijn voor de kwaliteitscriteria van Openbare Verlichting.
 OVL                   Openbare Verlichting.
 PKVW                  Politie Keurmerk Veilig Wonen. Bevat o.a. richtlijnen voor de inrichting
                       van de openbare ruimte ten aanzien sociale veiligheid.
 ROVL                  Voorgaande Richtlijn Openbare Verlichting uit 2011.
 Statisch dimmen       Het dimmen van verlichting volgens een vast dimregime.
 Telemanagement        Het op afstand regelen van verlichting. Hierbij communiceert een
                       beheersysteem door middel van een beveiligde verbinding met één of
                       meerder armaturen.
 VNG                   Vereniging van Nederlandse Gemeenten
 VRI                   Verkeersregelinstallatie.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                      pagina 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

 Samenvatting .....................................................................................................................................1
 Lijst met gebruikte afkortingen en termen .......................................................................................2
 Inhoudsopgave ..................................................................................................................................3
 1      Inleiding .....................................................................................................................................5
 2      Doel, Missie, Visie en Kaders .....................................................................................................7
 2.1 Doel openbare verlichting .........................................................................................................7
 2.2 Missie en Visie ...........................................................................................................................8
 2.3 Landelijke Wet-, Regelgeving en Richtlijnen .............................................................................9
 2.4 Richtlijn voor Openbare Verlichting (NPR13201-2017).............................................................9
 2.5 Politie Keurmerk Veilig Wonen .................................................................................................9
 2.6 Nationaal Energie Akkoord .......................................................................................................9
 2.7 Energieakkoord Holland Rijnland 2017 - 2025 ........................................................................10
 2.8 Donkertebeleid .......................................................................................................................10
 2.9 Duurzaamheid .........................................................................................................................10
 2.10 Lior Teylingen ..........................................................................................................................11
 2.11 Participatie ..............................................................................................................................11
 3      Huidige situatie .......................................................................................................................12
 3.1 Opbouw areaal ........................................................................................................................12
 3.2 Beschikbaar budget .................................................................................................................14
 3.3 Investering drukt kosten voor beheer en onderhoud en energie ...........................................14
 3.4 Benodigd budget .....................................................................................................................15
 3.5 Energiebesparing bij huidige werkwijze ..................................................................................16
 3.6 Risico’s .....................................................................................................................................17
 4      Ontwikkelingen vanuit Teylingen ............................................................................................18
 4.1 Vervanging afgeschreven materialen......................................................................................18
 4.2 LED……………..……………………………………………………………………………………………………………………..18
 4.3 Cradle to cradle .......................................................................................................................19
 4.4 Levensduurverlenging areaal ..................................................................................................19
 4.5 Donkertebeleid .......................................................................................................................20
 4.6 Alternatieven voor OVL ...........................................................................................................21
 4.7 Géén avond- en nachtschakeling ...........................................................................................22
 4.8 Dimmen van verlichting ..........................................................................................................22
 4.9 Telemanagement ....................................................................................................................23



Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                                                          pagina 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre> 4.10 Smartcity ................................................................................................................................24
 5      Beleid voor de komende 5 jaar ...............................................................................................25
 5.1 Streven naar Energieakkoord ..................................................................................................25
 5.2 Proef dynamisch dimmen .......................................................................................................28
 6      Functie en veiligheid openbare verlichting geborgd ...............................................................29
 6.1 Borging van functie van openbare verlichting ........................................................................29
 6.2 Borging veiligheid van openbare verlichting ...........................................................................30
 7      Financieel en prestatie ............................................................................................................31
 7.1 Financieel ................................................................................................................................31
 7.2 Regulier budget en Investeringen voor de komende periode ................................................31
 Bijlage 1: Overzicht theoretische budget ........................................................................................34
 Bijlage 2: het beleid financieel belicht .............................................................................................36
 Bijlage 3: Wet- en regelgeving en richtlijnen ...................................................................................38




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                                                    pagina 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>1   Inleiding
     Voor u ligt het beleidsplan voor de openbare verlichting in de gemeente Teylingen voor de
    beleidsperiode 2019 – 2023. Het beleid in dit plan is gebaseerd op scenario 3 uit de ‘Keuzenotitie
    vervangingen openbare verlichting t.b.v. beleidsplan gemeente Teylingen 2019-2023’.

    Voorafgaand aan de totstandkoming van het beleidsplan is een keuzenotitie, voorzien van deze
    drie scenario’s en een advies, op 13 november jl. in de commissievergadering Ruimte &
    Infrastructuur ter kennisneming ingebracht.

    Na afloop van de presentatie van de keuzenotitie in de commissievergadering is bij de aanwezige
    fracties geïnformeerd welke voorkeur zij hadden in de keuze uit de drie scenario’s. Doordat alle
    fracties unaniem hebben aangegeven dat zij voorstander zijn van scenario 3 (voldoen aan het
    Nationaal Energieakkoord 2030), is besloten om de keuzenotitie op scenario 3 uit te werken tot het
    concept beleidsplan.

    Basis voor deze beleidsperiode is om de maximaal haalbare energiebesparing, die door reguliere
    vervanging van armaturen door led-armaturen, behaald wordt in 2038, te realiseren in 2030.
    Hiervoor zal een aantal armaturen in enkele jaren versneld moeten worden vervangen. De
    maximaal haalbare energiebesparing op het gehele areaal, ten opzichte van het energieverbruik in
    2013, bedraagt 45% met de huidige technologie. De verwachting is dat het rendement van led-
    armaturen, inzake het energieverbruik, nog zodanig zal toenemen dat de uit het Nationaal
    Energieakkoord gestelde 50% energiebesparing (t.o.v. het energieverbruik in 2013) zeker gehaald
    zal worden.

    De doelstellingen van de gemeente Teylingen zijn:
        1. vervanging van afgeschreven materialen wegwerken in de komende vijf jaar;
        2. De openbare verlichting te verduurzamen en toekomstgereed te maken;
        3. voldoen aan het Nationaal Energieakkoord 2030;
        4. voldoen aan het Energieakkoord Holland Rijnland 2017 – 2025, voor zover dat de
            openbare verlichting als energieverbruiker richting kan geven. De openbare verlichting
            zelf zal nooit energieneutraal worden..

    Hiervoor zijn maatregelen gevonden, op hun haalbaarheid en effectiviteit getoetst en deze zullen
    een goede bijdrage leveren aan verantwoord beleid en beheer, verplichtingen vanuit wetgeving,
    duurzaamheidsambities, innovatie én kostenreductie.


    Leeswijzer
    Dit beleidsplan heeft de volgende opbouw:

    Als eerste worden, in hoofdstuk 2, doel, missie, visie belicht en wordt het wettelijk kader
    aangegeven. Via de richtlijn voor openbare verlichting wordt ook de landelijke kijk op het beleid
    voor openbare verlichting aangegeven, afgezet tegen het donktertebeleid, het Nationaal
    Energieakkoord en Duurzaamheid.




    Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                               pagina 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>In hoofdstuk 3 wordt het huidig beleid gereflecteerd tegen beschikbaar budget, energiebesparing
en risico’s.

In hoofdstuk 4 worden de ontwikkelingen (in relatie tot de openbare verlichting) beschreven en
gereflecteerd op het nieuwe beleid.

In hoofdstuk 5 wordt de beleidsrichting nader omschreven.

Hoofdstuk 6 kondigt het Beheer- en Uitvoeringsplan aan, dat een nadere praktische uitwerking is
van het nieuwe beleid.

Financieel wordt, in hoofdstuk 7, een doorkijk geboden voor de komende 20 jaar, waarbij budget
en investeringen zichtbaar zijn gemaakt. Ook wordt zichtbaar gemaakt dat er de komende jaren
aanzienlijk bespaard zal worden op onderhouds- en energiekosten.

Als extra informatie zijn aan dit document een drietal bijlagen ingesloten, die extra informatie
verschaffen over financiën, wet- en regelgeving. Ter bevordering van de leesbaarheid van het
beleidsplan, is deze extra informatie naar bijlagen verschoven, maar is beschikbaar voor
geïnteresseerden.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                            pagina 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>2     Doel, Missie, Visie en Kaders
      In dit nieuwe beleidsplan komen alle relevante onderwerpen aan de orde die van invloed zijn op
      het beleid, beheer en onderhoud van de openbare verlichting (OVL). Nadat het doel en de
      doelstellingen (missie en visie) van de OVL voor de gemeente zijn geformuleerd, komen de externe
      factoren aan de orde, die direct van invloed zijn op het beleid van de OVL.
      Hierbij dient gedacht te worden aan richtlijnen en regelgeving en nieuwe (technische)
      ontwikkelingen. Om de juiste keuze voor de toekomst te kunnen maken, is het belangrijk om te
      weten wat tot op heden is gerealiseerd en wat huidige kwantiteit en kwaliteit van het OVL-areaal
      is. Het beleidsplan geeft antwoord op de volgende vragen:

                Waar moet een gemeente aan voldoen? – wettelijke kaders en richtlijnen;
                Wat heeft de gemeente en wat is er in de afgelopen periode gerealiseerd? – kengetallen
                en evaluatie;
                Welke ambitie heeft de gemeente op het gebied van:
                          Duurzaamheid (energiebesparing en materiaalgebruik);
                          Kwaliteit (materiaalgebruik, beheerniveau ’s openbare ruimte);
                          Beleving (waarde van de ruimte, veilig, toegankelijkheid en sfeer).
                Welke kosten brengt deze ambitie met zich mee?
      In de bijlagen zijn de achterliggende wettelijke en juridische kaders, richtlijnen, aanbevelingen en
      (technische) achtergrondinformatie opgenomen.


2.1   Doel openbare verlichting
      De openbare verlichting (OVL) heeft tot doel om het leven in de openbare ruimte bij duisternis zo
      goed mogelijk te laten functioneren. De openbare verlichting ondersteunt de veiligheid, mits de
      kwaliteit en de betrouwbaarheid gewaarborgd blijven en de OVL voldoet aan de geldende
      richtlijnen. Deze richtlijnen zijn, per doelgroep, geënt op verkeersveiligheid, sociale veiligheid en/of
      leefbaarheid, of een combinatie van factoren.




      Openbare verlichting is het geheel aan masten, armaturen, lampen, kabels en regel- en
      beveiligingsapparatuur om openbaar toegankelijk gebied te verlichten. De gemeente is eigenaar
      van het bovengrondse gedeelte van de OVL.

      Leefbaarheid: het prettig voelen in de openbare ruimte en er qua sfeer (gecreëerd door de OVL)
      een behoefte bestaat om in deze ruimte te willen zijn.




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                     pagina 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>      Sociale veiligheid: Het veilig in de openbare ruimte kunnen zijn van personen, waarbij men tijdig
      bedreigingen in kan schatten en ontwijken. Ook de mogelijkheid om tijdig en correct te kunnen
      helpen, wanneer dat nodig is.
      Verkeersveiligheid: weggebruikers kunnen zich, met de toegestane maximum snelheid, veilig
      verplaatsen over de weg van A naar B, waarbij medeweggebruikers, obstakels op, en oneffenheden
      in het wegdek en het verloop van de weg goed kunnen worden waargenomen.

      Vanuit het Burgerlijk Wetboek gezien kan de gemeente aansprakelijk worden gesteld voor schade
      ontstaan door gebrekkige verlichting en/of onderhoud aan deze verlichting. Voor de regeling van
      aansprakelijkheid, bij eventuele ongevallen of misdrijven, is het van belang dat duidelijk kan
      worden aangetoond dat het beheer, onderhoud en vervangingen systematisch en naar behoren
      zijn uitgevoerd.


2.2   Missie en Visie
      De doelstellingen voor de openbare verlichting zijn vertaald naar een missie en visie:

       Missie:                                           Visie:

       Het realiseren en in stand houden van een         Blijven investeren en meewerken aan de
       duurzame, energiezuinige en betrouwbare           ontwikkeling en toepassing van een
       openbare verlichting, waarbij de burger zich      duurzame, betrouwbare openbare
       veilig voelt in het openbaar gebied.              verlichting, op tijdstippen, dat het nodig is.
                                                         Hierbij wordt de minimaal benodigde
                                                         verlichtingskwaliteit ruimschoots
                                                         gerealiseerd. Dit tegen economisch en
                                                         maatschappelijk verantwoorde kosten.



      * Een missie geeft antwoord op de vraag waarom ben je op aarde? Een visie geeft antwoord op de
      vraag hoe je je missie vorm geeft.




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                   pagina 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>2.3   Landelijke Wet-, Regelgeving en Richtlijnen
      De gemeente is verantwoordelijk voor de verlichting van de openbare ruimten die in eigendom of
      in beheer zijn van de gemeente. Hierin ligt een hoofdtaak weggelegd, omdat de gemeente in het
      kader van het Burgerlijk Wetboek aansprakelijk gesteld kan worden voor het niet naar behoren
      functioneren van de openbare ruimte. Het disfunctioneren van de openbare verlichting gedurende
      de duisternis is hiervan een niet onbelangrijk onderdeel.
      De openbare verlichting moet voldoen aan de wettelijke kaders die daarvoor zijn gesteld. Vooral
      relevant zijn de elektriciteitswet, de natuurbeschermingswet, aansprakelijkheid (o.a.
      installatieverantwoordelijkheid) en Europese regelgeving aangaande te gebruiken producten. De
      wettelijke kaders zijn als bijlage opgenomen.


2.4   Richtlijn voor Openbare Verlichting (NPR13201-2017)
      Naast de wettelijke kaders zijn er ook richtlijnen en aanbevelingen die als uitgangspunten voor het
      OVL-beleid dienen. In het bijzonder de richtlijnen die de Nederlandse Stichting Voor
      Verlichtingskunde (NSVV) uitvaardigt. De opvatting van een tiental jaren
      geleden dat op nagenoeg alle plaatsen openbare verlichting aanwezig moet
      zijn is gewijzigd in:

                   “donker waar het kan, verlichting waar het moet”.

      De Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV) heeft in
      samenwerking met NEN de praktijkrichtlijn ‘Kwaliteitscriteria Openbare
      Verlichting’, NPR 13201:2017 opgesteld (hierna te noemen NPR).
      Deze NPR vervangt de Richtlijn Openbare Verlichting (ROVL) uit 2011. De richtlijn is gebaseerd op
      Europese normen (2015) en aangevuld met ervaringen uit de ROVL-2011.


      In de NPR is het standaard verlichten van een situatie als uitgangspunt verlaten. Er is ook aandacht
      voor donkertegebieden. Ook de huidige techniek stelt ons in staat om meer maatwerk te leveren.
      Er is ruimte voor alternatieven in de toepassing van verlichting. Zo kan in een bepaalde wegsituatie
      in plaats van (oriëntatie)verlichting ook worden gekozen voor actieve markering.


2.5   Politie Keurmerk Veilig Wonen
      Voor aandachtsgebieden met betrekking tot criminaliteit en de sociale veiligheid kunnen de
      richtlijnen van het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) worden ingezet. De gemeente gaat geen
      PKVW toepassen voor bestaande wijken, omdat de richtlijnen ook gevolgen hebben voor de
      inrichting van kavels van particulieren. Struiken en hoge hagen zijn volgens de PKVW veelal
      ongewenst. Voor nieuwbouwwijken wordt dit PKVW voorgeschreven.


2.6   Nationaal Energie Akkoord
                    In september 2013 is het Energieakkoord getekend. Onder leiding van de SER
                    hebben verschillende partijen, waaronder de VNG, in een Energieakkoord afspraken
                    gemaakt over duurzame groei. Onderdeel van het Energieakkoord is een besparing
                    op het landelijk energieverbruik van gemiddeld 1,5% per jaar (100 Peta joule per
                    2020). De VNG heeft zich landelijk gecommitteerd aan het Energieakkoord, waarbij
                    zij er van uit gaat dat gemeenten hier invulling aan geven.

      Om de besparing op OVL gebied te monitoren heeft de VNG doelstellingen gedefinieerd.
      De doelstellingen uit het Energieakkoord luiden:


      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                 pagina 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                 20% energiebesparing OVL en VRI’s in 2020 t.o.v. 2013
                 50% energiebesparing OVL en VRI’s in 2030 t.o.v. 2013
                 40% slim energiemanagement in OVL in 2020
                 40% energiezuinige OVL in 2020
      De gemeente Teylingen streeft ernaar deze besparing te behalen.




2.7   Energieakkoord Holland Rijnland 2017 - 2025
                          Nederland wil in 2050 de CO2 uitstoot met 95% verminderen. Zo is het ook
                          afgesproken in het Klimaatakkoord van Parijs, van december 2015. Daarvoor
                          moeten we overstappen van fossiele brandstoffen naar duurzame
                          energieoplossingen. Dit vraagt ander gedrag, aanpassingen van de economie
                          maar heeft ook effect op het landschap. De urgentie is groot en we moeten nu
      al aan de slag. Deze weg naar een energieneutraal Nederland noemen we de energietransitie.

      Regionale Energietransitie
      Holland Rijnland benoemt de energietransitie als speerpunt binnen de Inhoudelijke Agenda. Sinds
      januari 2016 werken de gemeenten, het Hoogheemraadschap van Rijnland, de Omgevingsdienst
      West-Holland en de Provincie Zuid-Holland regionaal samen aan de energietransitie. Dit is
      aanvullend op de projecten die betrokken partijen, op lokaal niveau, zelf uitvoeren. Door sommige
      activiteiten regionaal te organiseren, behalen we schaalvoordelen, versnellen we trajecten en
      hebben projecten meer impact.

      Met onze partners bereiden wij momenteel een energieakkoord voor. Hierin geven we aan op
      welke energiethema’s wij regionaal willen inzetten. Besluitvorming over het akkoord en het daarbij
      behorend instrumentarium (capaciteit en budget) vond plaats in september 2017.

      Een van de ambities is om in 2050 energieneutraal te zijn.




2.8   Donkertebeleid
                                    De afgelopen jaren is er vanuit de Overheid en Milieugroeperingen
                                    steeds meer aandacht voor het onnodig plaatsen van OVL en het
                                    voorkomen van lichtvervuiling. In de NPR is het uitgangspunt ‘het
                                    standaard verlichten van een situatie’ zelfs verlaten. De algemene
                                    trend is dat er steeds meer 'licht op maat' wordt gevraagd.

      In de diverse bestemmingsplannen van buitengebieden zijn geen bindende regels over
      donkertegebieden opgenomen. Over het algemeen zijn deze wegen al onverlicht.


2.9   Duurzaamheid
      In een tijd van energiebesparing, het terugdringen van uitstoot en het beperken van de
      lichtvervuiling, is het een enorme uitdaging om het beleid af te stemmen op de slogan ‘People,
      Planet, Profit’: een goed evenwicht tussen veiligheid en leefbaarheid, milieubewustheid en
      kostenbeheersing.




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                              pagina 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>       De ambitie van de rijksoverheid is om vanaf 2015 bij al haar inkopen 100% duurzaamheid als
       criterium mee te nemen. Om de doelstelling te bereiken zijn duurzaamheidscriteria ontwikkeld, die
       de gemeente standaard als criterium in de opdrachtverstrekking meeneemt.

       Dit houdt in dat alle lichtpuntdelen zodanig gefabriceerd en gecodeerd zijn, dat onderdelen (mits
       kwaliteit nog goed geborgd is) of grondstoffen (aluminium, staal en kunststoffen) hergebruikt
       kunnen worden. Teylingen conformeert zich aan duurzaam inkopen.


2.10   Lior Teylingen
       Teylingen hanteert voor al haar openbare verlichtingsprojecten de LIOR. Het doel van dit document
       is om iedereen op de hoogte te brengen van de wensen en eisen ten aanzien van de openbare
       verlichting in de gemeente. Het is een administratief en technisch document, wat wordt
       voorgeschreven bij renovatie- en aanlegprojecten. In deze LIOR zijn, uit het oogpunt van beheer,
       typen armaturen en specificaties voor masten voorgeschreven.


2.11   Participatie
       Indien er keuzemogelijkheden zijn binnen projecten staat de gemeente open voor initiatieven
       vanuit bewoners en participatie vanuit de burgers. De burger kan bij participatie voorkeuren
       uitspreken uit de geboden keuzemogelijkheden, die passen binnen de specificaties van Lior en
       bestek. Burgerparticipatie wordt waar het kan, toegepast.




       Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                               pagina 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>3     Huidige situatie
3.1   Opbouw areaal
      De OVL bestaat op peildatum 1 juni 2018 uit 6.777 masten, 6.840 armaturen met 6.862
      lichtbronnen.




      De kolom ‘lichtmasten van 61 jaar en ouder’ weerspiegeld niet de werkelijkheid, maar wordt
      veroorzaakt door een ingevuld plaatsingsjaar van ‘1900’.




      De kolom ‘armaturen van 31 jaar en ouder’ weerspiegeld niet de werkelijkheid, maar wordt
      veroorzaakt door een ingevuld plaatsingsjaar van ‘1900’. In de beheerdatabase zijn van zo’n 2.750
      lichtmasten de plaatsingsdata niet bekend. Dit is vermoedelijk ontstaan bij de oplevering van
      projecten, waarbij de aannemer de nieuwe beheerdata voor het OVL-beheerbestand (in het
      verleden) incompleet heeft aangeleverd. Hierop zijn we nu alert. Deze lichtmasten (met leeg


      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                             pagina 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>datumveld) zijn nu op een zodanig jaartal (1900) gezet dat deze masten met onbekende leeftijd bij
elke selectie van lichtmasten direct zichtbaar worden, zodat ze niet over het hoofd kunnen worden
gezien. Ook zien we dit beeld bij zo’n 1.000 armaturen. Bij elke vervangingsselectie komen deze
onbekende lichtmasten en armaturen direct naar voren. De onbekende data komen willekeuring in
straten voor en hebben geen enkele samenhang tussen leeftijd van armatuur i.c.m. de lichtmast.
Daarom kunnen we de conclusie trekken dat ze onbekend zijn, maar uit de rest van de straat
kunnen we de leeftijd op straatniveau mogelijk wel benaderen.

Met het maken van de vervangingsplannen houden we rekening met de onbekende data. Na
realisatie wordt de database van actuele informatie voorzien en verdwijnen de onbekende
plaatsingsdata en worden deze gewijzigd in betrouwbare informatie.

Aluminium lichtmasten hebben een restwaarde door de recyclebaarheid van de gebruikte
grondstof aluminium. Deze worden bij de fabrikant direct weer verwerkt als grondstof voor de
nieuwe lichtmasten. De waarde van het aluminium wordt door de gemeente geïncasseerd of
verrekend op de nieuwe lichtmasten.


De lichtmasten in het gehele areaal zijn, qua materiaalsoort als volgt te onderscheiden:




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                           pagina 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>      Het gehele areaal is al behoorlijk energiezuinig en bevat géén grote energieverslindende
      lampsoorten. Slechts 23% (TL, SON, SOX en overig) van het areaal wordt aangemerkt als minder
      zuinige lampsoorten. Het aandeel PL (spaarlamp-achtigen) is in de gemeente aanzienlijk, nl. 35%.

      Dit is te verklaren doordat de gemeente in de periode vóór 2013 actief gestart is met een
      energiebezuinigingsbeleid, door energieverslindende lampsoorten al uit te faseren (einde
      levensduur) en te vervangen door de, op dat moment beschikbare, energiezuinige PL-lampen.

      Met de komst van led in de openbare verlichting is in de afgelopen beleidsperiode een behoorlijke
      innovatieslag gemaakt, die ook in deze komende beleidsperiode zal worden doorgezet.

      De bij renovaties vrijgekomen armaturen worden gedemonteerd en gerecycled. De
      armatuuronderdelen zijn gecodeerd en goed te recyclen.



3.2   Beschikbaar budget
      Het beschikbaar budget, voor Beheer en Onderhoud, Energie- en Netwerkkosten, voor de
      gemeente Teylingen in 2019-2023 (conform opgave) ziet er als volgt uit:

                                       Budget        Budget       Budget       Budget         Budget
                                        2019          2020         2021         2021           2023

        Energie- en netwerkkosten    € 139.382     € 139.382    € 139.382     € 139.382     € 139.382


        Onderhoudswerkzaamheden       € 137.904    € 137.904     € 137.904    € 137.904     € 137.904

        TOTAAL                        € 277.286    € 277.286     € 277.286    € 277.286     € 277.286


      Voor grootschalige vervangingen (armaturen en lichtmasten) zijn in het investeringsplan tot 2019
      specifieke projecten opgenomen.

      De onderstaande investeringen zijn momenteel voor de openbare verlichting opgenomen:

                                       Budget        Budget       Budget       Budget         Budget
                                        2019          2020         2021         2022           2023
        Investeringen in
        vervangingen armaturen en    € 195.000     € 119.000    € 119.000        € -           € -
        lichtmasten




3.3   Investering drukt kosten voor beheer en onderhoud en energie
      Bij vervanging worden armaturen in LED uitgevoerd, het energieverbruik zal afnemen tot het
      moment dat alle armaturen zijn vervangen door LED. Hetzelfde geldt voor de onderhoud- en
      beheerkosten, omdat de groepsremplace afneemt naar € 0. Voorwaarde hiervoor is dat de
      Investeringsplannen voorzien in de structurele vervanging van armaturen en lichtmasten wanneer
      zij het einde van de levensduur hebben bereikt. Deze structurele vervanging is in 2012 ingezet.

      In werkelijkheid is de investerings- en vervangingsbehoefte allesbehalve gelijkmatig, maar zeer
      grillig. Op basis van technische levensduur is er volgens de beschikbare areaalgegevens een


      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                               pagina 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>      theoretische achterstand in vervanging van afgeschreven lichtmasten (2.767 stuks)1 en armaturen
      (1.410 stuks)2. De waarde hiervan bedraagt € 2.199.895,- (handeling en materiaal: armaturen €
      815.238 en masten € 1.384.657,-) en wordt in de periode 2019-2023 weg gewerkt.


3.4   Benodigd budget
      Het werkelijk benodigd jaarlijks budget kent een grillig verloop vanwege de spreiding in
      vervangingsmomenten. Dit komt door de stedenbouwkundige ontwikkeling van de gemeente
      Teylingen. Zie de figuren in bijlage 2, waarin deze grilligheid zichtbaar is gemaakt.

      Het is wenselijk om met vaste budgetten per periode te werken. De gemeente Teylingen heeft
      gekozen voor een budgetperiode van vijf jaar, te beginnen met 2019 tot en met 2023. Per periode
      is het gemiddeld benodigd budget per jaar berekend voor Onderhoud en Beheer, Energie en
      Netwerkkosten. Opgemerkt wordt dat hierbij géén vervangingsinvesteringen zijn meegenomen.
      Het resultaat voor het benodigd budget ‘Beheer en Onderhoud Energie- en Netwerkkosten’ is in
      onderstaande grafiek weergegeven.



                                                                              Onderhoud en Beheer
            Instandhouding huidige werkwijze, per jaar
                                                                              Energie en Netwerkkosten
          €300.000
                                                                              Huidge budget

          €250.000

          €200.000

          €150.000

          €100.000

           €50.000

                  €-
                           2019-2023           2024-2028          2029-2033           2034-2038




      1   Dit aantal wordt in hoofdzaak bepaald door lichtmasten met een onbekende plaatsingsdatum
      2   Dit aantal wordt in hoofdzaak bepaald door armaturen met een onbekende plaatsingsdatum

      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                         pagina 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>      De investeringsbehoefte is in de bovenstaande grafiek meegenomen.

      De som van beide budgetten is noodzakelijk om het huidige areaal aan openbare verlichting,
      volgends de huidige werkwijze in stand te kunnen houden.




3.5   Energiebesparing bij huidige werkwijze
      Door het vervangen van (conventionele) armaturen naar LED armaturen (geschikt voor dimmen)
      wordt fors op energieverbruik bespaard.
      Met de huidige werkwijze kan in de komende jaren nog 25% (t.o.v. nu) op energieverbruik
      bespaard worden.

      Energieakkoord
      Aan de doelstelling van het Energieakkoord in 2020 (20% besparing t.o.v. 2013) wordt niet voldaan:
      in 2020 wordt met de huidige techniek en de huidige werkwijze slechts 15% energiebesparing
      bereikt. De beoogde doelstelling voor 2020, een energiebesparing van 20%, wordt pas in 2024
      bereikt.

      De doelstelling voor 2030 (50% besparing t.o.v. 2013) wordt niet bereikt (23% in 2030). De
      maximale besparing (ten opzichte van 2013) in dit scenario bedraagt 34% en wordt in 2038 bereikt.
      Hierbij moet opgemerkt worden, dat deze besparing is gebaseerd op de huidige technologie.
      De LED-technologie ontwikkelt zich in dusdanig hoog tempo dat het aannemelijk is dat het
      energieverbruik bij toekomstige LED-modellen verder zal afnemen. De besparing in 2030 zal dan
      zeker hoger uitkomen, naar verwachting zal de beoogde besparing van 50% niet haalbaar zijn. Ook
      is de vraag of de maximaal haalbare besparing, die in 2038 bereikt wordt, in de toekomst de 50%
      energiebesparing kan bereiken.




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                             pagina 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>3.6   Risico’s
      Om de risico’s te beheersen is onderhoud nodig. Hiervan moet voldoende budget beschikbaar zijn.
      Als het budget ontoereikend blijkt, dan:
           -   zullen risico’s onbeheersbaar worden en kan leiden tot schade;
           -   zal de omvang van te vervangen afgeschreven materialen toenemen;
           -   zullen de klachten toenemen omdat het oude materiaal vaker defecten zal vertonen;
           -   is er minder sociale veiligheid en verkeersveiligheid omdat de lichtkwaliteit van de oude
               materialen afneemt en de kans op afbreken en omvallen van lichtmasten toeneemt;
           -   wordt er niet voldaan aan landelijke richtlijnen, wetgeving en regelgeving. Volgens het
               burgerlijk wetboek moet de installatie systematisch en naar behoren worden
               onderhouden.




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                              pagina 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>4     Ontwikkelingen vanuit Teylingen
      Er is een aantal maatregelen denkbaar, die een bijdrage kunnen leveren aan het verhogen van de
      duurzaamheid en het terugdringen van het energieverbruik, het verhogen van de veiligheid, het
      verminderen van klachten en het wegwerken van de piek in vervanging van afgeschreven
      materialen.


4.1   Vervanging afgeschreven materialen
      Er lijkt een aanzienlijke achterstand in vervanging van afgeschreven materialen te zijn, door het
      ontbreken van plaatsingsdata voor een behoorlijk aantal lichtmasten en armaturen. Deze
      achterstand is vermoedelijk ontstaan doordat revisiegegevens van uitgevoerde projecten in het
      verleden niet volledig of correct zijn aangeleverd of niet compleet zijn verwerkt.

      Om de negatieve gevolgen hiervan te beperken is het noodzakelijk om, in eerste instantie hierin
      duidelijkheid te krijgen en vervolgens de werkelijke achterstand weg te werken. Duidelijkheid kan
      en zal verkregen worden tijdens de voorbereiding van renovatieprojecten, wanneer op
      straatniveau de data van masten en armaturen onderling met elkaar vergeleken worden. Hierdoor
      zal de onduidelijkheid van onvolledig aangeleverde en/of verwerkte databasegegevens sterk
      kunnen reduceren en kan de werkelijke levensduur op objectniveau worden vastgesteld of
      benaderd.

      Indien blijkt dat, de plaatsingsdata van masten en armaturen voor de gehele straat ontbreekt, zal
      in de projectvoorbereiding op locatie geïnventariseerd worden, wat de werkelijke technische staat
      van de objecten is. Aan de hand van de bevindingen zal de verlichting in de straat aangepakt
      worden en zullen de database gegevens geactualiseerd worden. Op deze wijze zullen in de
      komende jaren de onduidelijkheden verdwijnen en zal de risicovolle verlichting aangepakt worden.

      De maatregel ‘Vervanging afgeschreven materialen’ geeft invulling aan verantwoord beheer
      waarbij sprake is van verhoogde veiligheid een beter inzicht en minder risico.




4.2   LED
      De ontwikkeling van Ledverlichting heeft een vlucht genomen waardoor we niet meer om LED
      heen kunnen. Door Ledverlichting toe te passen kan significant energie worden bespaard. De
      investeringskosten van een LED-armatuur zijn nu gemiddeld nog € 75,- hoger dan een
      conventioneel armatuur. De verwachting is dat zowel de energiebesparing als het prijsverschil zich
      in de komende jaren positief zullen ontwikkelen. In de berekening, voor de bepaling van de
      benodigde investeringsbudgetten, is daarom rekening gehouden met een prijsverschil van € 50,-.
      Om de maatregel door te voeren is nu een extra investering nodig die zich gemiddeld na ca. 7 jaar
      terug verdient.

      Deze maatregel LED geeft invulling aan de ambitie duurzaamheid en uiteindelijk kostenreductie.
      Door gebruik te maken van LED wordt energie bespaard en dalen de onderhoudskosten.




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                pagina 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>4.3   Cradle to cradle
      De gemeente heeft verduurzaming van onze maatschappij hoog in het vaandel staan. Met het
      streven een realisatie van:
           • het SER Nationaal Energieakkoord, waarbij een terugdringing van het energieverbruik in
                de openbare verlichting gedefinieerd is van 20% in 2020 en zelfs 50% in 2030, ten opzicht
                van het energieverbruik van de openbare verlichting in 2013;
           • het Energieakkoord Holland Rijnland 2017 – 2025, waarin o.a. de energietransitie van
                fossiele brandstoffen naar duurzame energie geprojecteerd is en uiteindelijk
                energieneutraal voor de gehele gemeente en
           • het duurzaam gebruik van grondstoffen,
      heeft dit ook direct impact op het beleid en beheer van de openbare verlichting.

      De eerste twee bullits hebben direct betrekking op het duurzaam verlichten van de openbare
      ruimte, waarbij voor openbare verlichting duidelijk geconcludeerd moet worden dat de bijdrage,
      binnen de openbare verlichting, in de realisatie van het Energieakkoord Holland Rijnland 2017-
      2025 alleen tot energiebesparing van de openbare verlichting beperkt is. Energieneutraal kan de
      openbare verlichting nooit worden. Als de gemeente energieneutraliteit ‘nul op de meter’ wil
      bereiken, zal dit altijd aanvullende maatregelen betekenen zoals het realiseren van duurzame
      energiebronnen.

      De derde bullit heeft te maken met het duurzaam omgaan van onze grondstoffen, waarbij een
      goede recyclebaarheid en hergebruik van de grondstoffen leading is. Zo is binnen het fenomeen
      openbare verlichting hierop ruimschoots op ingesprongen:
           • de lichtmasten in de gemeente zijn voor het overgrote deel geproduceerd van aluminium,
               waarbij het hergebruik van aluminium uit vrijgekomen lichtmasten centraal staat. Hierbij
               wordt bij de productie van lichtmasten rekening gehouden met een goede
               materiaalscheiding, zodat het hergebruik van grondstoffen optimaal is.
           • De armaturen zoals deze al een aantal jaren onder het label ‘duurzaam inkopen’ door de
               gemeente worden aangeschaft, zijn opgebouwd uit onderdelen, voorzien van
               identificatiecodes van de materialen, die aan het einde van de levensduur gemakkelijk te
               scheiden zijn. Hierdoor is het hergebruik van grondstoffen ook geoptimaliseerd.
      In beide gevallen is hergebruik van materialen door de fabrikanten zo ingericht, dat
      materiaalverbruik, energieverbruik en restmateriaal geminimaliseerd is en het milieu gespaard kan
      worden.

      Vrijgekomen materialen worden als geschikte reserveonderdelen, of als grondstof gebruikt bij de
      productie van nieuwe armaturen en lichtmasten. Dit is mogelijk door het duurzaam inkopen van
      openbare verlichting, wat de gemeente al jaren ondersteund.




4.4   Levensduurverlenging areaal
      De in Nederland standaard gehanteerde vervangingsgrondslagen van masten en armaturen zijn 40
      resp. 20 jaar. Meting van restlevensduur van de lichtmasten en de opkomst van de LED-armaturen
      geeft ons nu mogelijkheid om opnieuw deze vervangings-grondslagen te bezien.

      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                               pagina 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>      De vervangingstermijn van masten kan op basis van metingen worden verlengd naar 46 jaar en die
      van armaturen wordt hierop aangepast met een verlenging naar 23 jaar om de vervangingscyclus
      gelijk te laten lopen. Een lichtmast gaat 2x zo lang mee als een armatuur: halverwege de
      levensduur van de lichtmast wordt dan het armatuur vervangen. Aan het einde van de levensduur
      van de lichtmast worden beide vervangen.

      Bij het uitstellen van een vervanging bestaat het risico dat masten omvallen of armaturen
      afbreken. Het risico voor masten is echter klein doordat alle masten boven de 6m worden
      gemeten. Hierbij krijgen goedgekeurde masten de garantie om 6 jaar langer te blijven staan.
      De meting wordt uitgevoerd aan het einde van de gebruikelijke technische levensduur (40 jaar).

      Het risico voor armaturen is klein omdat bij periodieke werkzaamheden, zoals reiniging of
      inspectie, het armatuur wordt geïnspecteerd op afbreekrisico.
      De afname van lichttechnische kwaliteit als gevolg van de uitgestelde vervanging van armaturen is
      te verwaarlozen.

      Voor LED-armaturen geldt, dat de LED-units veelal voor 100.000 branduren worden gegarandeerd.
      Bij 4.200 branduren per jaar (nacht-branders) is een verlengde levensduur van 23 jaar haalbaar.
      Hierbij zit nog een kleine onzekerheid: de leddrivers hebben een verwachte levensduur van ca. 15
      tot 20 jaar. Fabrikanten werken momenteel om de technische levensduur van de drivers een
      armatuur-leven (23 jaar) mee te laten gaan. In dit beleidsplan hebben wij géén rekening gehouden
      met een kleine kans op tussentijdse vervangingen van de leddrivers.

      Omdat in de toelichting van de Keuzenotitie door alle fracties is aangegeven om te willen voldoen
      aan het Nationaal Energieakkoord van 2030, waardoor er een deel van de armaturen en
      lichtmasten enkele jaren sneller vervangen moeten worden, is levensduurverlenging van het areaal
      tot 2030 niet aan de orde. Te zijner tijd kan hiermee vanaf 2030 met het beleid wel rekening
      gehouden worden.




4.5   Donkertebeleid
      De gemeente heeft een deel van het buitengebied momenteel verlicht, zowel de verkeerswegen
      als de kleinere wegen zonder doorgaand karakter. Het betreft hier echter géén volledige openbare
      verlichting, maar oriënterende verlichting.

      Vanuit de landelijke richtlijnen wordt een donkertebeleid gepropageerd. Dit houdt in dat er NIET
      verlicht wordt, tenzij dit op verkeerstechnisch gebied niet op een andere wijze gewaarborgd kan
      worden. Binnen de komgrenzen spelen sociale aspecten een rol en zal er verlichting noodzakelijk
      zijn. In het buitengebied kan gekozen worden om de verkeersveiligheid met andere middelen te
      waarborgen, zoals met retro reflecterende schrikhekken. Het sociale aspect speelt buiten de
      bebouwde kom minder dan binnen de komgrenzen, omdat er buiten de bebouwde kom, naast
      (agrarische) bedrijven, slechts een beperkte verblijfsfunctie is. De verkeersveiligheid zal echter wel
      gewaarborgd moeten worden. Alle verkeer zal zich tijdens duisternis veilig moeten kunnen
      verplaatsen in het buitengebied, op de wegen die daarvoor beschikbaar zijn: de gebieds-
      ontsluitingswegen.

      Op de kleinere wegen (zonder doorgaand karakter) in het buitengebied zal zich echter alleen
      bestemmingsverkeer bevinden en kan het doorgaand verkeer worden ontmoedigd. OVL dient dan
      daar ook voorkomen te worden, behoudens kruisingen, bochten en andere gevaarlijke objecten,
      die niet met behulp van andere middelen beveiligd kunnen worden. Men spreekt hier dan ook van


      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                  pagina 20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>      oriëntatiepunten. Het bestemmingsverkeer in het buitengebied is lokaal goed op de hoogte en zal
      nagenoeg geen hinder ondervinden bij oriëntatieverlichting.

      In de komende beleidsperiode zal er terughoudend omgegaan worden met nieuw te plaatsen
      lichtmasten. Bij bestaande lichtpunten in het buitengebied zal er goed afgewogen worden,
      alvorens lichtpunten actief te saneren in het buitengebied.


4.6   Alternatieven voor OVL
      Wanneer het plaatsen van openbare verlichting in strijd is met milieu uitgangspunten en / of
      kostenaspecten, wordt gekeken naar alternatieven voor de openbare verlichting. Dergelijke
      situaties doen zich voornamelijk voor in gebieden waar flora en fauna hinder van het licht
      ondervinden of waar de ondergrondse infrastructuur niet standaard aanwezig is. Een voorbeeld
      voor een alternatief is het accentueren van het verloop van de weg of het markeren van obstakels
      door middel van oriëntatie / geleidingsverlichting of reflectie. Actieve markering is te realiseren
      door het toepassen van led-units die verkrijgbaar zijn als solitair functionerende units of units die
      worden aangesloten op een externe voeding (net). Door het geringe energieverbruik van led is het
      mogelijk om de benodigde energie te leveren door een geïntegreerde zonnecel. Een voordeel van
      deze solitaire led-units is de lage exploitatiekosten door niet te hoeven investeren in infrastructuur
      en de eigen levering van benodigde energie. Een nadeel van deze solitaire units is dat het
      functioneren afhankelijk is van de hoeveelheid door de zonnecel opgewekte energie, waardoor de
      bedrijfszekerheid in de tijd af zal nemen.

      Reflectie
      De hoeveelheid licht die vanaf een wegdek in de richting van de weggebruiker gereflecteerd wordt,
      noemt men de luminantie van het wegdek. De luminatie wordt bepaald door een combinatie van
      de reflecterende eigenschappen van het wegdek en de hoeveelheid licht die er op valt. Door de
      reflecterende eigenschappen van een wegdek te verbeteren, hoeft vanuit verkeerskundig oogpunt
      minder verlichting toegepast te worden om hetzelfde effect te bereiken. Verbetering van de
      reflectie van het wegdek heeft een positief effect op de verkeersveiligheid, doordat obstakels beter
      zichtbaar worden. Op de sociale veiligheid heeft dit echter geen invloed.

      Het voordeel is de besparing in exploitatiekosten (voornamelijk energie) van de openbare
      verlichting. Nadelen zijn de aanlegkosten van het asfalt, de reflectie van het licht naar de omgeving
      (lichtvervuiling) en het reduceren van de stroefheid van het wegdek.




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                 pagina 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>      De witte steenslag in de toplaag van het asfalt heeft een hoog refectiegehalte en behoudt deze
      eigenschap ook in regenachtige omstandigheden.
      Door deze witte steenslag toe te passen in de deklaag van asfalt of betonproducten wordt er
      bespaard op openbare verlichting en energieverbruik.




4.7   Géén avond- en nachtschakeling
      In de gemeente wordt er gedurende de nacht nagenoeg géén verlichting uitgeschakeld. Hierdoor
      wordt zowel de sociale als de verkeersveiligheid gewaarborgd.

      Door de toepassing van led-armaturen, wordt het energieverbruik substantieel verminderd,
      waardoor invoering van de avond- en nachtschakeling voorkomen kan worden en de
      verkeersveilgheid gewaarborgd kan blijven.

      Met de mogelijke invoering van dim-mogelijkheden in de toekomst, is er energiebesparing te
      realiseren, waarbij de nadelen van een avond- en nachtschakeling voorkomen worden en er een
      goede gelijkmatigheid van de openbare verlichting gedurende de nachtelijke uren gehandhaafd
      kan blijven.


4.8   Dimmen van verlichting
      De richtlijn NPR 13201:2017 biedt de mogelijkheid om het lichtniveau aan te passen aan de afname
      van het verkeer. Het is noodzakelijk om een extra programmeerhandeling te doen voor het
      activeren van de dimfunctie in de leddrivers. Voorwaarde hierbij is dat het armatuur voorzien dient
      te zijn van een programmeerbare dimbare driver. De LED-armaturen zijn, via duurzaam inkopen, al
      enkele jaren geschikt voor dimmen (programmeerbare dimbare driver).

                                        Dimmen heeft effect op het energieverbruik per lichtpunt:

                                        Minder licht = minder vermogen = minder energie.

                                        Dimmen heeft géén effect op de vaste kosten per lichtpunt.




      In de gemeente Teylingen wordt op dit moment beperkt gedimd (18%), veelal volgens het
      dimregime 1A. Van dit percentage worden alleen grotere lichtpunten gedimd. Voor de calculatie is
      gekozen om te rekenen met het algemeen voorkomende dimregime 3A, omdat hierbij een grotere
      energiebesparing te bereiken is. In het laatste vervangingsproject (2016-2018) zijn de betrokken
      armaturen ook gedimd volgens het dimprofiel 3A. In met name woonwijken is het dimprofiel 3A
      uitstekend toe te passen.




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                              pagina 22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>      Vanuit het door de landelijk overheid opgelegde ‘Duurzaam Inkopen’3 zijn de LED-armaturen
      standaard voorzien van een programmeerbare dimbare LED-driver. Dit houdt in dat de huidige
      generatie LED-armaturen geschikt zijn voor dimmen.

      Wanneer de het dimprofiel, af fabriek, geprogrammeerd wordt varieren de extra kosten per
      fabrikant van € 0,- tot ca. € 25,-. Met de rekenfase voor deze Keuzenotitie hebben we voor het
      programmeren van de leddriver een meerprijs gerekend van € 20,- per armatuur voor het dimmen.

      De maatregel Dimmen geeft invulling aan de ambitie duurzaamheid en kostenreductie. Door het
      dimmen wordt energie bespaard en doordat de reductie van de energiekosten groter is dan de
      investeringskosten van de dimunits, worden de gemiddelde exploitatiekosten lager.




4.9   Telemanagement
      In tegenstelling tot het programmeren op armatuurniveau, fysiek in de armaturen op straat, is het
      mogelijk om via Telemanagement te kunnen communiceren met de armaturen op straat. De
      communicatie verloopt in twee richtingen. Hierdoor kunnen vanaf een centrale locatie (PC of
      internet) de dimsturingen op afstand geprogrammeerd worden. Het grote voordeel hierbij is dat
      wijzigingen in dimprofielen eenvoudig en centraal gewijzigd kunnen worden. Om Telemangement
      te realiseren, is per armatuur een extra investering nodig van € 125,-. Er zijn diverse leveranciers en
      de keuze kan op een later tijdstip geschieden.

      Melden van storingen
      Naast het centraal kunnen wijzigen van de dimprofielen heeft telemanagement ook nog een ander
      bijkomend voordeel en dat is dat armaturen storingen in de lampunit, de driver of bij uitval van de
      voeding, dit zelf melden. Hierdoor worden automatisch alle storingen direct zichtbaar en is men
      niet meer afhankelijk van storingsmeldingen door de bewoners of weggebruikers. Ook hoeven er
      géén schouwrondes meer gereden te worden, om in beeld te krijgen welke armaturen er
      uitgevallen zijn.

      Statisch dimmen
      Van statisch dimmen is er sprake als er dagelijks volgens het zelfde dimprofiel gedimd wordt, of er
      nu sprake is van een voorgeprogrammeerd dimprofiel in het armatuur (hard geprogrammeerd), of
      centraal aangestuurd via Telemanagement. Er wordt bij statisch dimmen niet gedimd op
      verkeersaanbod, weersgesteldheid en dergelijke.




      3   Duurzaam inkopen is geïnitieerd door de Taskforce Verlichting.

      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                  pagina 23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>       Dynamisch dimmen
       Zodra er via sensoren gemeten wordt welke lichtbehoefte er werkelijk op straat nodig is, kan er,
       indien de aanbod van verkeer dit toe laat, (verder) gedimd worden dan er volgens het
       geprogrammeerd (statisch) dimprofiel (3A) voorgeprogrammeerd is. In dat geval is er sprake van
       dynamisch dimmen. Het licht kan dan naar behoefte verder gedimd worden of zelfs weer (tijdelijk)
       naar een hoger lichtniveau (max 100%) geschakeld worden. Hierdoor kan op termijn er meer
       energie bespaard worden, dan met statisch dimmen. Het licht kan immers verder gedimd worden,
       wanneer er bijvoorbeeld geen verkeersaanbod is.

       Voor dynamisch dimmen zijn op een deel van de lichtmasten sensoren nodig, die de aanwezigheid
       van personen, fietsers of verkeer kunnen waarnemen. Deze informatie kan binnen
       Telemanagement worden gebruikt om de verlichting in de stille uren verantwoord verder te
       kunnen dimmen. Dit vergt momenteel nog een aanzienlijke investering en levert in woonwijken,
       door de relatief kleine lichtpunten slechts een beperkte energiebesparing op.



       Vooruitlopend op de keuze voor Telemanagement is het verstandig om de Zhaga connector
       (universele connector voor Telemanagement en sensoren) in de armaturen meenemen (ca. € 30,-
       per armatuur). Voor Telemanagement is een Zhaga-connector aan de bovenzijde van het armatuur
       nodig, voor de sensoren aan de onderzijde van het armatuur. In hoofdstuk 5.2. wordt nader
       ingegaan op een proef met dynamisch dimmen.




4.10   Smartcity
       Nieuwe technologie maakt het voor steden mogelijk om openbare gebieden aantrekkelijk(er),
       duurzamer en veiliger te maken voor haar gebruikers. Denk hierbij aan dynamische
       informatievoorziening, oplaadpunten voor auto en fiets, dynamische verkeersstromen en
       verkeerslichten. Maar ook openbare verlichting, die naar behoefte aan te passen is in kleur en
       intensiteit. Om een Smart-City te realiseren zijn systemen nodig. De openbare verlichting zoals we
       die nu kennen, is straks een belangrijk object voor een geïntegreerd technisch systeem dat
       onderdeel uitmaakt van het grotere geheel (ecosysteem). Lichtmasten zullen uitgerust worden met
       oplaadpunten, camera’s, sensoren ( bijvoorbeeld aanwezigheidssensoren, luchtkwaliteit etc.) en
       communicatieapparatuur. Veel verlichting zal slim zijn: detectieverlichting, lichtroutes en
       beïnvloeding van sfeer met lichtkleuren. Om voorbereid te zijn, is het belangrijk vooraf een keuze
       te maken bij uitbreiding en grootschalige vervanging van OVL, zodat de installatie technisch
       geschikt is voor de toekomst.




       Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                              pagina 24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>5     Beleid voor de komende 5 jaar
      Voorafgaand aan dit beleidsplan is een keuzenotitie opgesteld. Deze keuzenotitie is op 13
      november 2018 in de opiniërende raadsvergadering behandeld. Naast het doorrekenen van het
      scenario met de huidige werkwijze zijn nog twee scenario’s uitgewerkt.

      In de commissie vergadering hebben de aanwezige fracties in de vergadering van de opiniërende
      raad Commissie Ruimte en Infrastructuur unaniem voorkeur uitgesproken het scenario
      ‘Duurzaamheid en voldoen aan het SER nationaal Energieakkoord 2020 en 2050’. In dit beleidsplan
      is het beleid uit dit scenario uitgewerkt tot het nieuwe beleid.

      In het nieuwe beleid worden de armaturen versneld vervangen naar led-varianten, met als doel om
      in 2030 50% energiebesparing (t.o.v. 2013) te realiseren. Het dimmen komt in het nieuwe beleid
      ook centraal te staan, waarbij statisch dimmen de basis is en er op die locaties overgegaan kan
      worden naar dynamisch dimmen. Dynamisch dimmen zal ingevoerd kunnen worden wanneer de
      bewoners er klaar voor zijn en geografisch bekend is waar er hiervoor sensoren op de lichtmasten
      dienen te worden aangebracht.

      Zo kan de techniek een extra steentje bijdragen in de verduurzaming van de gemeente en de
      haalbaarheid van beide energieakkoorden.




5.1   Streven naar Energieakkoord
      Dat is de speerpunt voor het beleid op het gebied van openbare verlichting, waarmee
      Energiebesparing en Energieneutraliteit voor de gehele gemeente een boost krijgen

      Maatregelen
      Het scenario Streven naar Energieakkoord bestaat uit de volgende maatregelen:

      Vervanging van afgeschreven materialen om de nadelige gevolgen hiervan tegen te gaan. In plaats
      van incidentele correcties is het verstandig om het budget op een minimaal benodigd niveau te
      brengen. Naast het reguliere budget voor openbare verlichting (Beheer- en Onderhoudskosten,
      Energie- en Netwerkkosten) is er jaarlijks ook een Investeringsbudget benodigd voor het vervangen
      van armaturen en lichtmasten, die het einde van de levensduur bereikt hebben.

      In het beleid wordt rekening gehouden met statische dimmen, compleet voorbereid om t.z.t. over
      te kunnen gaan naar dynamisch dimmen. Er wordt in dit scenario géén gebruik gemaakt van de
      verlengde levensduur van armaturen en masten.

      Bij het vervangen van armaturen worden LED armaturen toegepast. Gezien de ontwikkeling van de
      afgelopen jaren is LED eigenlijk de enige logische keuze. De initiële investering is hoger maar het
      product verdient zich op dit moment gemiddeld in zeven jaar terug. Overigens wordt op dit
      moment nog nauwelijks conventionele verlichting toegepast bij (grootschalige) vervangingen.
      De energiebesparing bij toepassing van LED armaturen wordt direct genomen en derhalve draagt
      deze maatregelen in hoge mate bij aan het halen van de milieudoelstellingen van het
      energieakkoord.


      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                              pagina 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Om zoveel als mogelijk aan de doelstelling van het Energieakkoord 2030 te voldoen, worden
armaturen versneld vervangen naar dimbare LED varianten. Hiervoor moeten alle geplande
armatuurvervangingen in de periode 2031-2038 (3.488 stuks) ook worden uitgevoerd in de periode
2019-2030. Deze armaturen worden dus gemiddeld zo’n 8 jaar vervroegd (t.o.v. de huidige
vervangingsstrategie) vervangen.


                Energie Besparing                            Energie Besparing tov 2013
                Energie monitor 2020                         Energie monitor 2030
    60,00%


    50,00%


    40,00%


    30,00%


    20,00%


    10,00%


     0,00%




Berekend gemiddeld budget
De besparing op energieverbruik en energiekosten is hoger dan met de huidige werkwijze, door de
toepassing van (statisch) dimmen. De maximale energiebesparing wordt in 2030 bereikt in plaats
van in 2038. Tot 2030 zullen de investeringen, door de vervroegde vervanging van een deel van de
armaturen al direct na de vervanging zorgen voor een besparing op energie- en onderhoudskosten.
In de tabel op bijlage 1 is te halen dat de benodigde financiën bij aanvang in 2019 38% (€ 651.951
t.o.v. € 472.693) hoger zijn t.o.v. de huidige werkwijze in 2018, in 2030 26% (€ 594.382 t.o.v. €
472.693) hoger zijn. Na 2030 zullen de benodigde financiën beduidend lager uitvallen tot 2038
(41% voordeliger), omdat de in de periode 2031 – 3038 benodigde investeringen al vóór 2031 zijn
gedaan.

Jaarlijks benodigd budget
Het werkelijk jaarlijks benodigd budget kent een grillig verloop vanwege de spreiding in
vervangingsmomenten. Dit komt door de stedenbouwkundige ontwikkeling van de gemeente
Teylingen. Zie de figuren in bijlage 2, waarin deze grilligheid zichtbaar is gemaakt.

Het is wenselijk om met vaste budgetten per periode te werken. Het beleid geldt voor vijf jaar. Per
periode is het gemiddelde budget per jaar berekend voor Onderhoud en Beheer, Energie- en
Netwerkkosten, en Investeringen. Het resultaat is in onderstaande grafiek weergegeven.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                          pagina 26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                  Investeringen
               Jaarbudget Nieuw Beleid
                                                                  Onderhoud en Beheer
 €900.000
                                                                  Energie en Netwerkkosten
 €800.000
 €700.000
 €600.000
 €500.000
 €400.000
 €300.000
 €200.000
 €100.000
         €-
                  2019-2023          2024-2028           2029-2033           2034-2038



Hierbij is in het rekenmodel, onderliggend aan dit beleidsplan, van een lineaire grafiek (zie tabel in
hst 5.1.1) voor de structurele vervanging van armaturen uitgegaan. Dit om de vervroegde
vervanging van armaturen over een zo lang mogelijke periode uit te smeren en niet deze extra
investering in 2030 te doen. Naast een grote investeringspiek in 2030, wordt dan tevens
voorkomen dat zich, 20 jaar later (wanneer de nieuwe armaturen weer aan vervanging toe zijn),
opnieuw een enorme investeringspiek voor zal doen.



Energiebesparing
Door het vervangen van (conventionele) armaturen naar gedimde LED armaturen wordt fors op
energieverbruik bespaard. Met de werkwijze vanuit scenario 3 kan in de komende jaren nog 38%
op energieverbruik bespaard worden (ten opzichte van nu). Deze besparing wordt in 2030 bereikt,
door het vervroegd vervangen van alle armaturen die in de periode 2030 – 2038 het einde van hun
levensduur bereikt hebben, vóór eind 2030 te vervangen.

Energieakkoord
Aan de doelstelling van het Energieakkoord in 2020 (20% besparing t.o.v. 2013) wordt niet voldaan
(17,4% energiebesparing in 2020). Dit wordt mede veroorzaakt door de grootschalige vervanging
van armaturen die vóór 2013 heeft plaatsgevonden en waarbij de grootste energieverbruikende
armaturen zijn vervangen door de destijds voor handen zijnde energiezuinige varianten (armaturen
met spaarlamp-achtige lichtbronnen: PLL). De komst van de LED-armaturen biedt momenteel weer
nieuwe perspectieven en belooft ook voor de toekomst mogelijkheden. De beoogde besparing
(20% t.o.v. 2013) wordt pas één jaar later: in 2021 bereikt.

De doelstelling voor 2030 (50% besparing t.o.v. 2013) wordt niet bereikt (45% in 2030).
Hierbij moet opgemerkt worden, dat deze besparing is gebaseerd op de huidige stand van de
techniek.
De LED-technologie ontwikkelt zich in dusdanig hoog tempo dat het aannemelijk is dat het
energieverbruik bij toekomstige LED-modellen verder zal afnemen. De besparing in 2030 zal dan
zeker aanzienlijk hoger uitkomen. De beoogde besparing van 50% zal naar verwachting zeker
behaald kunnen worden. Zie hiervoor de tabel uit hoofdstuk 5.1.1.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                             pagina 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>5.2   Proef dynamisch dimmen
      Dynamisch dimmen houdt in dat via Telemanagement er gebruik gemaakt zal worden van sensoren
      op een deel van de armaturen, waardoor dimmen niet statisch op vaste tijdstippen hoeft te
      gebeuren, maar er gedimd kan worden op het werkelijk aanbod van verkeer en mensen. Is er op
      bepaalde tijdstippen niemand aanwezig, dan kan er veel verder gedimd worden dan de statische
      dimprofielen.


      Starten met proef
      Omdat er nog weinig ervaring in het land bekend is over dynamisch dimmen, de extra haalbare
      besparing op energie, de belevingservaringen vanuit de bewoners en de extra benodigde
      investering, is dit scenario gebaseerd op aannames. Dit scenario geeft aan dat er in de toekomst
      meer bespaard kan worden op energie, alleen is niet bekend hoeveel er in de gemeente extra
      bespaard kan worden, tegen welke extra investeringen (in sensoren). Dit is verder volledig
      afhankelijk van de mate van dimmen en het beleid hierin (alleen buitengebied, wel of niet in
      woonwijken). Investeringen die nodig zijn, zijn:
          1. Sensoren, die aangebracht dienen te worden op en aan de armaturen (voorlopig zijn we
               uitgegaan van één op de drie armaturen voorzien van sensoren);
          2. Communicatievoorzieningen in de omgeving (een zender per ca. 1.000 sensoren), om
               vanuit de armaturen te kunnen communiceren met internet en de centrale
               Telemangement-software.

      Met het nieuwe beleid is de gemeente klaar voor dynamisch dimmen, als de Zhaga connector
      (universele connector voor Telemanagement en sensoren) in de armaturen meenemen (ca. € 30,-
      per armatuur). Voor Telemanagement is een Zhaga-connector aan de bovenzijde van het armatuur
      nodig, voor de sensoren aan de onderzijde van het armatuur. De sensoren kosten naar verwachting
      tussen de € 100,- en € 150,- per sensor. De extra energiebesparing wordt ingeschat tussen de 10%
      en 20% t.o.v. van het energieverbruik bij statisch dimmen volgens dimprofiel 3A uit hoofdstuk
      4.8 van dit beleidsplan.

      Indien in deze beleidsperiode gekozen wordt voor dynamisch dimmen, zal er naar verwachting in
      2030 ruim voldaan worden aan de 50% energiebesparing uit het Nationaal energieakkoord. De
      extra investering zal dan vermoedelijk in de orde van € 250.000, tot € 300.000,- liggen,
      afhankelijk van de specifieke wensen van de gemeente. Deze investering zal opgebracht moeten
      worden in de periode 2019 – 2030 en er kan dan dynamisch worden gedimd, bij die armaturen
      die zijn vervangen vanuit dit nieuwe beleid.

      Met dit beleid is het lichtpunt in de toekomst ook voorbereid op ‘smart-city’, een slim gebruik van
      de lichtmasten voor meerdere toepassingen dan licht alleen.




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                               pagina 28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>6     Functie en veiligheid openbare
      verlichting geborgd
6.1   Borging van functie van openbare verlichting
      De functie van openbare verlichting is het bevorderen van sociale veiligheid, verkeersveiligheid en
      leefbaarheid. De functies van de openbare ruimte bepalen de kwaliteitscriteria en de
      verlichtingsniveaus. De sociale veiligheid hangt samen met de mate waarin weggebruikers de
      omgeving overzichtelijk vinden. Dit betekent dat personen op een bepaalde afstand te herkennen
      zijn en dat objecten goed waarneembaar zijn. Als er verlichting is geplaatst, dan betekent dit niet
      automatisch dat dit gebied ook veilig is, hier zijn meer factoren bepalend. Denk aan sociale
      controle en het niveau van onderhoud. De gemeente kan er ook bewust voor kiezen om een
      bepaald deel van de openbare ruimte niet te verlichten, om zo te ontmoedigen dat men zich
      begeeft op een bepaalde plek. Het is dan wel belangrijk dat er een alternatieve route voor handen
      is.

      De lichttechnische richtlijnen zijn standaard gebaseerd op een persoon van circa 40 jaar. Bij een
      hogere leeftijd neemt het benodigde lichtniveau sterk toe. Uit onderzoek blijkt dat met wit licht
      eerder gezichten worden herkend. Het eerder herkennen van gezichten vergroot het gevoel van
      sociale veiligheid. Tevens is aangetoond dat mensen zich veiliger voelen bij wit licht. Verlichting kan
      ook de verkeersveiligheid bevorderen. Verkeersdeelnemers kunnen elkaar beter zien en de weg is
      vaak ook overzichtelijker.

      Leefbaarheid en sfeer van de openbare ruimte is bepalend voor hoe men zich voelt in de openbare
      ruimte. OVL vervult daarbij een belangrijke rol. Niet alleen het type armaturen en masten, het
      lichtniveau maar ook het niveau van onderhoud dragen bij aan de sfeer die het gebied uitstraalt.

      In de onderstaande tabel is per wegsoort de functie van de openbare verlichting weergegeven:


                                                                  Functie van de verlichting
              Functie openbaar gebied

                                                                              Sociale
                                                   Verkeersveiligheid                          Leefbaarheid
                                                                             veiligheid
       Buiten bebouwde kom
                  hoofdwegen                               ++                    +                   -
                  Landwegen / buitengebied                  +                     -                  -
       Binnen bebouwde kom
       Verkeer
                  hoofdwegen                              +++                    +                   -
                  gebiedverbindingswegen                   ++                    ++                 +
                  wijkontsluitingswegen                    ++                    ++                 +
                  wijkverzamelwegen                        ++                    ++                 +
                  industriegebieden                        ++                    +                   -


      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                 pagina 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                Functie van de verlichting
              Functie openbaar gebied

                                                                            Sociale
                                                 Verkeersveiligheid                          Leefbaarheid
                                                                           veiligheid
       Verblijf
                  Binnenstad / winkelcentra              ++                   +++                +++
                  bushaltes                              ++                   +++                 +
                  parkeerterreinen                       ++                   +++                 -
                  woonstraten / woonerven                ++                   +++                ++
                  voetpaden                               -                   +++                 +
       fietsverkeer
                  Fietspaden                              +                   +++                 -

      De functionaliteit en de continuïteit van de openbare verlichting wordt geborgd in het nieuwe
      ‘Beheer- en Uitvoeringsplan van de openbare verlichting Teylingen 2019 – 2023’. Dit plan is
      afgestemd op het beleid 2019 – 2023 en gebaseerd op de lange termijnvisie vanuit dit beleidsplan,
      met de aangegeven financiële behoefte uit hoofdstuk 7.

      Het beheer- en uitvoeringsplan borgt de kwaliteit en functionaliteit van de openbare verlichting.
      Op straatniveau wordt voor de komende beleidsperiode (2019 – 2023) aangegeven wat er
      gerealiseerd dient te worden aan projecten, om het beleid, zowel voor de komende beleidsperiode
      als voor de lange termijnvisie, te kunnen realiseren.




6.2   Borging veiligheid van openbare verlichting
      Binnen de HLT-werkorganisatie wordt er momenteel gewerkt aan een Kwaliteitshandboek
      Installatieverantwoordelijkheid voor de HLT-werkorganisatie. In dit handboek zijn de processen
      opgenomen voor een veilige Elektrotechnische bedrijfsvoering (kortweg EB genoemd). Dit
      Kwaliteitshandboek komt tot stand vanuit de bestaande Kwaliteitshandboeken
      Installatieverantwoordelijkheid Lisse en Hillegom.

      Het Kwaliteitshandboek zal HLT-breed opgesteld worden, waarbij met name de huidige werkwijze
      van de HLT-organisatie centraal staat en de veiligheidsaspecten als stop- en bijwoonpunten
      worden opgenomen. Per gemeente zal in dit Kwaliteitshandboek ook ingezoemd worden op de
      elektrische installaties, en zullen kwaliteits- en veiligheidsaspecten opgenomen worden, zoals o.a.
      veiligheidstechnische eisen, sleutelbeheer, opleidingsplan voor de gemeentelijke medewerkers en
      een afbakening van bevoegdheden- en verantwoordelijkheden naar derden die werken met of aan
      de openbare verlichting in o.a. Teylingen.




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                               pagina 30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>7     Financieel en prestatie
7.1   Financieel
      Het huidige budget van € 277.268 is, zoals in hoofdstuk 3.2 aangegeven, voldoende om het huidige
      areaal met de huidige werkwijze te beheren, onderhouden en de energie- en netwerkkosten te
      bekostigen.

      Het huidig beschikbaar budget is opgesplitst in: jaarlijks € 138.000,- voor Beheer en Onderhoud en
      voor Energie- en Netwerkkosten € 140.000,- per jaar.

      Omdat in het beleid voor de komende periode met name gericht is om de doelstelling van het
      Nationaal Energieakkoord in 2030 te kunnen halen, liggen de investeringsbehoeften voor de
      komende vijf jaar anders dan in het beleidsplan van 2013 – 2017 is aangegeven.

      In de volgende hoofdstukken wordt de financiële behoefte voor het onderhouds- en energiebudget
      en de investesteringsbehoefte nader uiteen gezet.


7.2   Regulier budget en Investeringen voor de komende periode


      Werkelijk budget
      Het werkelijk benodigd budget kent een grillig verloop vanwege de spreiding in
      vervangingsmomenten. Dit komt door de stedenbouwkundige ontwikkeling van de gemeente
      Teylingen. Zie de grafieken en de tabel in bijlage 2, waarin deze grilligheid zichtbaar is gemaakt.

      Het is wenselijk om met vaste budgetten per periode te werken. Het beleid geldt voor vijf jaar. Per
      periode is het gemiddelde budget per jaar berekend voor Onderhoud en Beheer, Energie- en
      Netwerkkosten, en Investeringen. Het resultaat is in onderstaande grafiek weergegeven.


                                                                              Investeringen
                          Jaarbudget Beleid 2019-2023
                                                                              Onderhoud en Beheer
             €900.000
                                                                              Energie en Netwerkkosten
             €800.000
             €700.000
             €600.000
             €500.000
             €400.000
             €300.000
             €200.000
             €100.000
                     €-
                              2019-2023          2024-2028          2029-2033            2034-2038




      Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                    pagina 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>In dit beleid is voor de structurele vervanging van armaturen uitgegaan van een lineaire grafiek. Dit
om de vervroegde vervanging van armaturen over een zo lang mogelijke periode uit te smeren en
niet deze extra investering pas in 2030 te doen. Dit zou dan betekenen dat in 2030 de armaturen
vervangen zouden moeten worden die vanuit leeftijd, in de periode 2030 t/m 2038 in aanmerking
zouden komen voor vervanging. Tevens wordt hierdoor voorkomen dat 20 jaar daarna in 2050
deze piek in de investeringen weer opnieuw zou optreden
Door te kiezen voor een lineaire vervangingsstrategie, wordt slechts een deel van de lichtpunten
enkele jaren vroeger voorzien van een nieuw armatuur, dan dat uit oogpunt van leeftijd (20 jaar)
zou gebeuren. Het bijkomend voordeel is dan wel dat de voordelen van led in energieverbruik en
onderhoudskosten ook eerder benut worden. In 2031 wordt dan de maximale besparing op
energie- en onderhoudskosten gehaald. Met de huidige techniek is dat 45% (t.o.v. energieverbruik
in 2013), wat door nieuwe technieken in de komende jaren naar verwachting zeker boven de 50%
uit zal komen.

De benodigde financiële middelen voor het energie- en onderhoudsbudget is weergegeven in de
onderstaande grafiek:


                     Jaarbudget beleid 2019-2023                                                                                              Onderhoud
 €300.000
                                                                                                                                              Energie
 €250.000

 €200.000

 €150.000

 €100.000

  €50.000

        €-
                                              2027
              2019
                     2021
                              2023
                                      2025


                                                     2029
                                                            2031
                                                                   2033
                                                                          2035
                                                                                 2037
                                                                                        2039
                                                                                                2041
                                                                                                        2043
                                                                                                               2045
                                                                                                                      2047
                                                                                                                             2049
                                                                                                                                    2051
                                                                                                                                             2053
                                                                                                                                                     2055
                                                                                                                                                             2057




De benodigde investeringen zijn in de onderstaande grafiek weergegeven:


                                            Investering Masten                            Investering Armaturen

  €700.000
  €600.000
  €500.000
  €400.000
  €300.000
  €200.000
  €100.000
         €-
                            2021
                 2019


                                     2023
                                             2025
                                                     2027
                                                            2029
                                                                   2031
                                                                          2033
                                                                                 2035
                                                                                         2037
                                                                                                 2039
                                                                                                          2041
                                                                                                                 2043
                                                                                                                         2045
                                                                                                                                2047
                                                                                                                                           2049
                                                                                                                                                    2051
                                                                                                                                                            2053
                                                                                                                                                                    2055
                                                                                                                                                                           2057




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                                                                                           pagina 32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Naast deze bovenstaande grafieken, is in bijlage 2 ook een tabel opgenomen waarin deze jaarlijkse
financiële middelen voor de periode 2019 – 2058 zijn weergegeven.

Voor de komende beleidsperiode 2019 – 2023 bedragen deze financiële behoeften voor:

Regulier budget openbare verlichting: beheer-, onderhouds- en energiekosten:
         Jaar         Beheer- en onderhoud         Energiekosten     totaal jaarlijks OVL-budget
        2019                  € 119.135              € 134.029                € 253.164
        2020                  € 116.074              € 132.292                € 248.366
        2021                  € 113.012              € 130.556                € 243.569
        2022                  € 109.951              € 128.820                € 238.771
        2023                  € 106.890              € 127.084                € 233.974

Investeringen voor vervanging van armaturen en lichtmasten:
       Jaar         investering armaturen     investering masten      investeringsbudget OVL
       2019               € 314.251                € 276.931                 € 591.183
       2020               € 314.251                € 276.931                 € 591.183
       2021               € 314.251                € 276.931                 € 591.183
       2022               € 314.251                € 276.931                 € 591.183
       2023               € 314.251                € 276.931                 € 591.183



In het ‘Beheerplan 2019 -2023’is het gepland beheer- en onderhoud aan de openbare verlichting
en zijn de OVL-projecten op straatniveau verder uitgewerkt. Hierbij is uitgegaan van de
bovengenoemde jaarlijks benodigde budgetten en benodigde investeringen.

Uitgangspunt hierbij is dat het beheer, onderhoud en vervangingen zullen matchen met de
uitgangspunten van dit beleidsplan.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                       pagina 33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Overzicht theoretische budget
Calculatiemodel Openbare Verlichting                                                         Beleid 2019-2023

                                                     Huidig                            Energieakkoord 2030
Gemeente Teylingen                                Beheer (Led)

                                                                                  LED                                  LED
                                                                         + Telemanagement            LED       + Telemanagement
                                                                         + Statisch dimmen + Telemanagement + Statisch dimmen
                                                                         + Basis levensduur + Statisch dimmen + Basis levensduur
                                                                               aanvang      + Basis levensduur     eindsituatie
Scenario's                                            Huidige situatie           2019               2030               2038
Onderhoud en beheer (per jaar)
Vaste kosten organisatie storingen
- 25.000 beheer
- 25.000 algemeen advies en beleid                €              50.000 €           50.000 €            50.000   €        50.000
Besparing op organisatiekosten                                                             €           -10.000   €       -10.000
Lamp Storingen                                    €               4.775 €            4.775 €               -     €           -
led storingen                                     €               1.824 €            1.824 €             3.750   €         3.750
Telemanagement (DIM+TELE) storingen               €                 -                      €             2.480   €         2.480
Extra Storingen                                   €              17.155 €           17.155 €            17.155   €        17.155
Besparing op extra kosten                                                                  €            -3.431   €        -3.431
Groepsremplace *                                  €             23.927   €          23.927 €               -     €           -
Niet verhaalbare schades                          €              9.999   €           9.999 €            10.990   €        10.990
Onderhoud (rechtzetters / verplaatsingen)         €             10.000   €          10.000 €            10.000   €        10.000
Schilderwerk                                      €              1.455   €           1.455 €             1.455   €         1.455
Totaalkosten regulier beheer                      €            119.135   €         119.135 €            82.399   €        82.399

Vervangingen (per jaar, incl. 8% VAT)
Vervanging Masten                                 €             84.536 €            84.536 €           84.536 €           84.536
Vervanging Armaturen                              €            134.994 €           314.251 €          314.251 €             0,00
Totaalkosten vervanging                           €            219.529 €           398.787 €          398.787 €           84.536

Energie en Netbeheerkkosten (per jaar)
Totaal Energiekosten (berekend)                   €             39.313   €          39.313   €         24.883    €        24.883
Totaal Energiebelasting (berekend)                €             20.134   €          20.134   €         13.731    €        13.731
Totaal Netbeheerkosten                            €             74.582   €          74.582   €         74.582    €        74.582
Totaalkosten Energie en Netwerkosten              €            134.029   €         134.029   €        113.196    €       113.196

Totaalbudget per jaar excl E&N                    €         338.665 €              517.922 €          481.186 €          166.935
Totaalbudget per jaar incl E&N                    €         472.693 €             651.951 €          594.382 €          280.131
Totaal Energieverbruik berekend [kWh]                          905.958             905.958            566.116            566.116
Besparing energieverbruik tov Huidige werkwijze                                                         38%                38%
Besparing energiekosten tov Huidige werkwijze                                                           16%                16%
Opgesteld vermogen                                              225 kW              225 kW             171 kW            171 kW




*Groepsremplace: Bij LED verlichting is geen sprake meer van preventieve lampvervanging.
Derhalve is dit bedrag in de eindsituatie € 0,00. Een kleine onzekerheid is de levensduur van de led-
drivers die naar verwachting zo’n 15 tot 20 jaar mee kunnen gaan. De meeste fabrikanten werken
er aan om de drivers een armatuur-leven mee te kunnen laten gaan.

Toelichting op tabel bijlage 1:
De bovenstaande tabel wordt gegenereerd uit een onderliggend beheer- en calculatiemodel van
Nobralux BV. Om foute conclusies a.d.h.v. deze tabel te voorkomen is deze toelichting opgenomen.
De opgenomen bedragen, zijn de jaarlijks gemiddeld benodigde bedragen (gebaseerd op lineaire
vervanging van masten en armaturen in de tijd) en betreffen niet de gemiddelde bedragen over
een periode van vijf jaar.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                                     pagina 34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>In de kolom Huidig beheer zijn de bedragen opgenomen zoals deze in 2018 zijn vastgesteld en
uitgegeven.

De eerste paarse kolom betreft de bedragen bij aanvang in 2019 benodigd zijn.
De tweede paarse kolom betreft de jaarlijkse (gemiddelde) bedragen die benodigd zijn in het jaar
waarbij de laatste armaturen vervangen worden door de energiezuinig LED-armaturen. Voor het
nieuw uit te voeren beleid wordt deze status in 2030 bereikt, het jaar waarin de maximaal haalbare
energiebesparing bereikt wordt. Dit jaar is tevens het laatste jaar met een verhoogde
Investeringsplan. Daarna wordt de investeringsbehoefte lager.
De derde paarse kolom betreft het laatste jaar dat er géén investeringsbudget meer benodigd is
voor de vervanging van armaturen (zijn in de periode tot 2030 vervroegd vervangen).




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                       pagina 35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Bijlage 2: het beleid financieel belicht
Hieronder vindt u een overzicht van het werkelijk benodigde budget en de werkelijke
vervangingsbehoefte bij scenario 3.


                   Jaarbudget Beleid 2019-2023                                                                                       Onderhoud
 €300.000                                                                                                                            Energie

                                                                                                                                     Huidge budget
 €250.000

 €200.000

 €150.000

 €100.000

  €50.000

       €-




                                                                                                              2047
            2019
                   2021
                          2023
                                 2025
                                        2027
                                               2029
                                                      2031
                                                             2033
                                                                    2035
                                                                           2037
                                                                                  2039
                                                                                         2041
                                                                                                2043
                                                                                                       2045


                                                                                                                     2049
                                                                                                                            2051
                                                                                                                                   2053
                                                                                                                                          2055
                                                                                                                                                 2057
In onderstaande grafieken is de werkelijke vervangingsbehoefte per hoofdonderdeel zichtbaar
gemaakt. De achterstand in vervanging van afgeschreven masten en armaturen is verdeeld over de
jaren 2018-2022.




Ter verduidelijking van de bovenstaande grafieken zijn de individuele bedragen, per jaar, voor
onderhoud en energie, en de investeringsbedragen voor het vervangen van masten en armaturen
in de onderstaande tabel weergegeven.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                                                                        pagina 36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                             Investering
Jaar       Onderhoud           Energie       Investering                         totaal
                                                             armaturen
                                               masten
2019          €   119.135      €   134.029     € 276.931       €   314.251   €   844.346
2020          €   116.074      €   132.292     € 276.931       €   314.251   €   839.549
2021          €   113.012      €   130.556     € 276.931       €   314.251   €   834.752
2022          €   109.951      €   128.820     € 276.931       €   314.251   €   829.954
2023          €   106.890      €   127.084     € 276.931       €   314.251   €   825.157
2024          €   103.828      €   125.348     €0              €   314.251   €   543.428
2025          €   100.767      €   123.612     €0              €   314.251   €   538.630
2026          €   97.706       €   121.876     € 30.202        €   314.251   €   564.035
2027          €   94.644       €   120.140     € 87.053        €   314.251   €   616.089
2028          €   91.583       €   118.404     € 51.403        €   314.251   €   575.641
2029          €   88.522       €   116.668     € 2.457         €   314.251   €   521.898
2030          €   85.460       €   114.932     € 25.456        €   314.251   €   540.099
2031          €   82.399       €   113.196     € 10.352        €   0         €   205.947
2032          €   82.399       €   113.196     € 89.019        €   0         €   284.614
2033          €   82.399       €   113.196     € 3.440         €   0         €   199.035
2034          €   82.399       €   113.196     € 6.901         €   0         €   202.496
2035          €   82.399       €   113.196     € 1.966         €   0         €   197.560
2036          €   82.399       €   113.196     € 90.536        €   0         €   286.131
2037          €   82.399       €   113.196     € 77.139        €   0         €   272.734
2038          €   82.399       €   113.196     € 16.961        €   0         €   212.556
2039          €   82.399       €   113.196     € 160.461       €   314.251   €   670.307
2040          €   82.399       €   113.196     € 31.077        €   314.251   €   540.923
2041          €   82.399       €   113.196     € 11.135        €   314.251   €   520.981
2042          €   82.399       €   113.196     € 84.742        €   314.251   €   594.588
2043          €   82.399       €   113.196     € 62.402        €   314.251   €   572.248
2044          €   82.399       €   113.196     € 25.337        €   314.251   €   535.183
2045          €   82.399       €   113.196     € 38.524        €   314.251   €   548.370
2046          €   82.399       €   113.196     € 44.755        €   314.251   €   554.601
2047          €   82.399       €   113.196     € 6.512         €   314.251   €   516.358
2048          €   82.399       €   113.196     € 4.995         €   314.251   €   514.841
2049          €   82.399       €   113.196     € 491           €   314.251   €   510.337
2050          €   82.399       €   113.196     €0              €   314.251   €   509.846
2051          €   82.399       €   113.196     € 83.111        €   0         €   278.706
2052          €   82.399       €   113.196     € 87.858        €   0         €   283.453
2053          €   82.399       €   113.196     € 23.733        €   0         €   219.328
2054          €   82.399       €   113.196     € 116.651       €   0         €   312.246
2055          €   82.399       €   113.196     € 332.759       €   0         €   528.354
2056          €   82.399       €   113.196     € 133.169       €   0         €   328.764
2057          €   82.399       €   113.196     €0              €   0         €   195.595
2058          €   82.399       €   113.196     € 256.181       €   0         €   451.776




 Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                             pagina 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Bijlage 3: Wet- en regelgeving en
richtlijnen
Aansprakelijkheid wegbeheerder
De gemeente is eigenaar van het publieke domein. Zij kan als eigenaar verantwoordelijk worden
                                        gesteld voor geleden schade, als de openbare ruimte,
                                        inclusief de openbare verlichting, niet voldoet aan de eisen
                                        die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag
                                        stellen (art. 6:162 BW en art. 6:174 BW). Hoewel het
                                        wettelijk niet is vastgelegd dat een weg of openbare ruimte
verlicht moet worden, kan het ontbreken van verlichting of onjuiste verlichting wel worden
aangemerkt als het plegen van een onrechtmatige daad. Hierdoor kan het ontbreken van
verlichting of onjuiste verlichting onder omstandigheden als onrechtmatig handelen van de
gemeente worden beoordeeld met mogelijke schadeplichtigheid van de gemeente tot gevolg.

In de onderstaande tabel is weergegeven op welke wijze de gemeente haar aansprakelijkheid heeft
beperkt.

 Aansprakelijkheid kan worden beperkt door:                  De gemeente heeft dit als volgt geregeld:


 Het periodiek en systematisch uitvoeren van inspecties en   Het onderhoud van de openbare verlichting wordt verzorgd
 onderhoud.                                                  door de onderhoudsaannemer. Controle en inspecties vinden
                                                             plaats door de gemeente.
 Een systeem van rationeel beheer (meerjaren                 De gemeente heeft voor de komende jaren een
 vervangingsplan, beleidsplan).                              vervangingsplan opgesteld.
 Een goed werkend klachtensysteem                            Meldingen van inwoners worden telefonisch of via de
                                                             website aangenomen. Deze meldingen worden
                                                             geregistreerd, waarna de onderhoudsaannemer de storing
                                                             verder afhandelt.
 Snel handelen bij het verhelpen van schades en storingen.   In het onderhoudsbestek zijn termijnen opgenomen
                                                             waarbinnen storingen door de aannemer moeten worden
                                                             opgelost.



Installatieverantwoordelijkheid en aansprakelijkheid
De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid van haar inwoners en ambtenaren. Voor wat
betreft het veilig werken met elektrische installaties op de werkvloer is in de Arbowet vastgelegd
hoe de veiligheid gewaarborgd moet worden. Teneinde op de werkvloer veilig werken met
elektrische installaties zeker te stellen, worden de bepalingen welke zijn vastgelegd in de NEN1010
juli 2015 en NEN3140+A1:2015 gevolgd. Door dezelfde normen ook te volgen voor elektrische
installaties in de openbare ruimte, voldoet de gemeente aan haar verplichting zorg te dragen voor
veilige elektrisch installaties in de openbare ruimte. Om aan te sluiten op de Arbowetgeving heeft
de gemeente het Kwaliteitshandboek Installatieverantwoordelijkheid vastgesteld. In dit
veiligheidsbeleid wordt zowel de zorgplicht van de werkgever als de onderhoudsplicht in het kader
van elektrotechnische veiligheid, voor de eigenaar gewaarborgd.

Vanuit de gemeentelijke samenwerking tussen de HLT-gemeenten, is het Kwaliteitshandboek
Installatieverantwoordelijkheid ook in dit samenwerkingsverband voor de gemeente Teylingen
opgesteld. Vanuit de HLT-organisatie is het Kwaliteitshandboek Installatieverantwoordelijkheid
uniform van opzet. Met de gemeenten Lisse, Hillegom en Teylingen is het Kwaliteitshandboek
Installatieverantwoordelijkheid specifiek afgestemd op de onderhavige objecten en disciplines.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                         pagina 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Organisatie

De HLT-werkorganisatie zal Installatieverantwoordelijkheid conform het Kwaliteitshandboek
Installatieverantwoordelijkheid organiseren, waardoor de processen bij de drie gemeenten
onderling op overeenkomstige wijze georganiseerd kunnen worden.

Elektriciteitswet
Netbeheerders onderhouden het netwerk van stroomkabels, ze transporteren elektriciteit en ze
lossen storingen op. Hoe de netbeheerders dat moeten doen staat in zogeheten codes. Codes zijn
uitwerkingen van de Elektriciteitswet en bevatten allerlei regels over hoe de netbeheerders zich
moeten gedragen. Er staat ook in welke verantwoordelijkheid klanten van netbeheerders hebben.
De procedure voor de totstandkoming van wijzigingen van de codes staat in de artikelen 31-39 van
de Elektriciteitswet 1998.

Sinds juli 2004 is de Interventiewet van kracht. Deze wet wil bijdragen aan verscherpt toezicht op
de netbeheerders en bescherming van de consument. Een concrete wijziging van de
elektriciteitswet als gevolg van de Interventiewet richt zich onder andere op de openbare
verlichting. Het geeft de wegbeheerder de mogelijkheid om zelf een gecertificeerd bedrijf in te
huren om aansluitingen te realiseren of delen van het beheer uit te voeren.

Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse Netten (WION)
Agentschap Telecom houdt toezicht op de Wet Informatie-uitwisseling Ondergrondse Netten
(WION). De wet wordt ook wel grondroerdersregeling genoemd. Er kunnen sancties (bijvoorbeeld
boetes) volgen op overtredingen van de WION. Het doel van de wet is het voorkomen van
leveringsonderbrekingen van essentiële diensten in de maatschappij (gas, water, elektriciteit, tele-
en datacommunicatie) door minimalisatie van het aantal graafschades. De WION is verplicht om bij
mechanisch graafwerk in Nederland tijdig een graafmelding te doen bij het Kadaster. Tijdig
betekent: ten hoogste twintig werkdagen voor aanvang van het werk. Het Kadaster verstrekt
binnen twee werkdagen na de melding de gegevens over ondergrondse kabels en leidingen.
Starten met het werk mag niet voor er een melding gedaan is. Het is verplicht om het
kaartmateriaal dat het Kadaster verstrekt, op de graaflocatie aanwezig te hebben. Netbeheerders
hebben de plicht van al hun ondergrondse leidingen en kabels gegevens bij te houden.

Omgevingsbescherming
De flora- en faunawet beschermt de leefgebieden van diverse dieren- en plantensoorten. Indien de
verlichting verstoort, kan er besloten worden verlichting aan te passen of te verwijderen. De
Natuurbeschermingswet 2005 regelt de bescherming van de Nederlandse beschermde
natuurmonumenten.

Europese regelgeving
             Waar materialen aan moeten voldoen is beschreven in de Europese Regelgeving.
             Bepaalde producten mogen in Europa alleen op de markt worden gebracht als zij
             voorzien zijn van een CE-markering. Op het gebied van OVL dienen alle materialen
             te zijn voorzien van het CE-merkteken. Het is verstandig dat gemeenten alleen
producten voorzien van een CE-markering toepassen.

Vanuit Europa is er ook een afvalstoffenlijst opgesteld. Gasontladingslampen staan op deze lijst en
behoren tot chemisch afval, dat via erkende verwerkingsbedrijven verwerkt moet worden.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                         pagina 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Maatschappelijk verantwoord inkopen
                                In februari 2010 is in opdracht van VROM door Agentschap NL (SenterNovem)
                                de nota Criteria voor duurzaam inkopen voor inkopen van OVL gepubliceerd.
                                Deze criteria worden periodiek bijgesteld en kenbaar gemaakt aan de
                                gemeenten via PIANOo4 Expertisecentrum voor aanbesteden
                                (www.pianoo.nl).

                                De nota biedt de mogelijkheid een energiebesparingsdoelstelling en een
                                ontwerp- en inkooprichtlijn te definiëren.

De gemeente neemt bij al haar inkopen 100% duurzaamheid als criterium mee. Om de doelstelling
te bereiken zijn duurzaamheidscriteria ontwikkeld.


Voor de productgroep openbare verlichting betreft het hier in hoofdzaak:
        Een minimum eis voor de energieprestatie van de OVL installatie aan label D van de
        Handleiding Energielabeling Openbare Verlichting;
        Bij nieuwbouw van een OVL installatie, of bij complete vervanging van lampen en
        armaturen van een openbare verlichtingsinstallatie, dient de installatie technisch geschikt
        te zijn om gedimd te worden;
        Voorschriften aan het gestelde vermogen voor lichtmastreclame;
        Grenswaarden aan het vluchtige aandeel organische stoffen bij conserveringswerken.

Genoemde duurzaamheidscriteria worden als criteria meegenomen bij aanbesteding van werken
voor de openbare verlichting.



                  Eén van de belangrijke onderdelen van de Duurzaam Inkopen criteria voor
                  openbare verlichting is de invoering van het energielabel. Een energielabel is een
                  maatstaf voor de afnemer van het product om te zien hoe zuinig, milieuvriendelijk
                  en/of energiebesparend het aangekochte product is. De ‘Handleiding
                  Energielabeling Openbare Verlichting’ in 2010, uitgegeven door NSVV en
                  Agentschap NL, is bedoeld om een energielabel voor een nieuwe openbare
verlichtingsinstallatie vast te kunnen stellen. Deze handleiding ondersteunt het project Duurzaam
Inkopen van het Ministerie van VROM. De minimumeis volgens de Criteria voor duurzaam inkopen
is energielabel D.



Om duurzaam in te kopen bij een OVL-installatie kan de gemeente dus in samenwerking met de
beheerder of lichtontwerper een label opgeven. Als het hierbij blijft zal de meest energiezuinige
installatie geleverd worden. De gemeente kan dan voorbij gaan aan additionele eisen ten aanzien
van prijs, gemeentelijk verlichtingsbeleid ten aanzien van lichthinder, lichtkleuren,
kleurherkenning, etc. Het is daarom belangrijk om extra eisen te vermelden. De volgende
uitgangspunten dienen bij het gewenste label vermeld te worden:

             de installatie moet voldoen aan de NPR2011;
             een opgave van de gewenste verlichtingsklasse;
             een opgave van de gewenste kleurherkenning en lichtkleur;




4
 PIANOo, Expertisecentrum Aanbesteden heeft als taak het inkopen en aanbesteden bij alle overheden te professionaliseren. Met oog voor rechtmatigheid én
doelmatigheid. Professionele inkoop draagt bij aan het beleid van de organisatie en biedt value for tax payers' money.



Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                                                                          pagina 40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>        een beschrijving van de gewenste afscherming in relatie tot lichthinder;
        eventueel een opgave van de gewenste semicilindrische verlichtingssterkte of verticale
        verlichtingssterkte.

Een betere kleurherkenning betekent dat geen gebruik gemaakt kan worden van de lagedruk
natrium lampen. Sommige installaties met lagedruk natrium lampen krijgen bij de berekening een
A-label. Dit komt door de efficiëntie van de lagedruk natrium lamp. Dit zou pleiten voor het
veelvuldig gebruik van lagedruk natrium armaturen in woongebieden. Doordat met lagedruk
natrium geen kleurherkenning mogelijk is worden deze lampen in de praktijk bij nieuwbouw niet
meer in woongebieden gebruikt.

Macro-energielabel

                          In vervolg op de Energielabeling voor nieuwe installaties is in 2011 door
                          Agentschap NL in opdracht van Taskforce verlichting een handleiding
                          uitgegeven voor het berekenen van een zogenaamd Macro-energielabel
                          Openbare Verlichting. Doel van deze tool is het op eenvoudige wijze
                          bepalen van het energielabel van een grote groep armaturen, zoals de
                          installatie van een hele gemeente. De tool geeft weer welke delen van die
                          openbare verlichtingsinstallatie efficiënt of minder efficiënt zijn. De
uitkomst van de tool is een indicatie van de werkelijkheid. Het is echter niet de bedoeling van de
tool om gemeenten 1 op 1 met elkaar te gaan benchmarken. Dit laatste dient te gebeuren aan de
hand van kengetallen. Verschillen in beleid zorgen voor verschillende keuzes in de toegepaste
materialen in de openbare verlichting van een gemeente. Hogere eisen aan de kwaliteit van
verlichting zorgt voor een hoger energieverbruik wat niet direct betekent dat een gemeente
minder efficiënt is. Het macrolabel is een globaal systeem. Het geeft een impressie van de energie
kwaliteit en kan worden gezien als een “nulmeting”.

Energieakkoord

               Vanuit de Sociaal Economische Raad (verder genoemd SER) is het ‘Energieakkoord
               voor Duurzame Groei’ gepresenteerd aan de gemeenten. In dit akkoord is een
               aanname gedaan in de haalbaarheid van 20% energiebesparing voor o.a. de
               openbare verlichting in 2020, ten opzichte van het energieverbruik in 2013. Op de
               site www.rwsleefomgeving.nl/onderwerpen/ovl/energieakkoord zijn de
               doelstellingen aangegeven en is de volledige tekst beschikbaar.



In het SER-Energieakkoord staan de volgende doelstellingen genoemd voor openbare verlichting
(OVL) en verkeersregelinstallaties (VRI's):


        20% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2020 ten opzichte van 2013;
        50% energiebesparing bij OVL en VRI's in 2030 ten opzichte van 2013.


Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT)
De Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) bevat de gedetailleerde grootschalige basiskaart
van Nederland. De GBKN (Grootschalige Basiskaart Nederland) is de voorloper van de BGT.
Aangezien verschillende organisaties allerlei verschillende kaarten gebruikten was er vaak
verwarring over wat de werkelijkheid precies is en wie er gelijk heeft. De BGT maakt hier een einde
aan. Op een eenduidige manier geeft het de ligging weer van alle fysieke objecten zoals gebouwen,



Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                         pagina 41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>wegen, water, spoorlijnen en (landbouw)terreinen. Gemeenten gebruiken de BGT als ondergrond
voor hun bestemmingsplan. Net zoals de andere basisregistraties, wordt de Basisregistratie
Grootschalige Topografie (BGT) wettelijk geregeld. Op 1 januari 2016 is de wet in werking getreden
voor bronhouders en de Landelijke Voorziening (LV BGT). De digitale kaart wordt nog opgebouwd.
Vanaf het moment dat de BGT in een gebied gereed is, vervangt de BGT de basiskaarten die tot dat
moment gebruikt worden. Iedereen kan de informatie uit de BGT vrij gebruiken. Voor overheden
en andere wettelijke gebruikers wordt het gebruik verplicht. Om meer (beheer) objecten te
kunnen registreren dan de BGT voorschrijft, wordt het IMGeo gebruikt. Dit is een uitbreiding van
de BGT. In het IMGeo kunnen lichtobjecten als puntsymbool worden geregistreerd.



Richtlijnen en aanbevelingen
NSVV richtlijnen

                                  De Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde (NSVV) heeft
                                  samen met het Nederlands Normalisatie Instituut (NNI) in 2002
                                  de Nederlandse Praktijkrichtlijnen voor Openbare Verlichting
                                  (NPR 13201-1) opgesteld. Deze richtlijn - gebaseerd op Europese
                                  normen - is sindsdien in veel gemeenten als leidraad voor de OVL
                                  gehanteerd.

                                  In 2011 heeft de NSVV op verzoek van de Taskforce Verlichting
                                  ondersteund door Agentschap NL de bestaande NPR 13201-1
                                  herschreven en een nieuwe aanbeveling de Richtlijn voor
                                  Openbare Verlichting 2011 (ROVL 2011) uitgegeven. Belangrijk
                                  verschil met de vorige richtlijn is dat het standaard verlichten van
                                  een situatie als uitgangspunt is verlaten. Dit onderdeel is nieuw
                                  ten opzichte van de NPR 13201-1.

In 2016 is de nieuwe NPR 13201:2017 opgesteld (hierna te noemen NPR).
Deze NPR vervangt de Richtlijn Openbare Verlichting (ROVL) uit 2011. De richtlijn is gebaseerd op
Europese normen (2015) en aangevuld met ervaringen uit de ROVL-2011.

In de Nederlandse Praktijkrichtlijn voor openbare verlichting (NPR) is het standaard verlichten van
een situatie als uitgangspunt verlaten. Er is ook aandacht voor donkergebieden. Ook de huidige
techniek stelt ons in staat om meer maatwerk te leveren. Er is ruimte voor alternatieven in de
toepassing van verlichting. Zo kan in een bepaalde wegsituatie in plaats van (oriëntatie)verlichting
ook worden gekozen voor actieve markering.

In veel situaties kan, om verschillende redenen, gekozen worden voor alternatieve
verlichtingsvormen of zelfs niet verlichten. Als uit de afweging de keuze 'verlichten' gemaakt
wordt, dan wordt vervolgens aanbevolen de in deze richtlijn beschreven systematiek te hanteren
om te komen tot een verlichtingsinstallatie, die voldoet aan de gevonden lichttechnische
kwaliteitscriteria.

Met de nieuwe NPR, zijn er voor beheerders praktische handvatten beschikbaar gekomen
om beleidskeuzes in relatie tot diverse kwaliteitsaspecten en energiebesparing te kunnen maken
voor verlichting in de openbare ruimte. De NPR bevat bijlagen met stroomdiagrammen waarmee




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                           pagina 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>kan worden bepaald of er in een bepaalde situatie wel of geen openbare verlichting gewenst is. De
beleidskeuzes zijn te downloaden via de website www.nsvv.nl.

Politiekeurmerk Veilig Wonen

                              In 1999 is het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) als landelijke
                              richtlijn geïntroduceerd. Dit keurmerk is een veiligheidskeurmerk
                              dat kan worden afgegeven wanneer een ruimte of gebied voldoet
                              aan alle vastgestelde voorwaarden voor sociale veiligheid. Dit
                              varieert van sloten in de woning tot fysieke inrichting, zoals o.a. het
                              groen van de openbare ruimte. Het PKVW conformeert zich, in
                              grote lijnen, voor de voorgeschreven verlichtingsniveaus, aan de
                              richtlijnen van de NPR. Het is raadzaam alleen de PKVW te
                              hanteren, wanneer aan gehele scala eisen voldaan kan worden.
                              Indien in een woonwijk niet aan alle eisen voldaan kan worden,
                              verdiend het de voorkeur om, voor de openbare verlichting, de NPR
                              te hanteren. De gemeente heeft het standpunt ingenomen om de
nieuwe verlichtingsplannen te laten voldoen aan het gestelde in de NPR, tenzij nadrukkelijk de
aanvullende eis PKVW gesteld wordt voor nieuw in te richten woonwijken.




Beleidsplan Openbare Verlichting Teylingen 2019-2023 V1_1
                                                                                          pagina 43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>