<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre> DEEL 1

Maatschappelijke Opgaven




                           1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>    1   Vitale kernen		 5
    2   Werken en economie             11
    3   Onderwijs & beroepsbevolking   23
    4   Wonen                          29
    5   Mobiliteit                     39
    6   Duurzaamheid                   45
    7   Welzijn en zorg                51
    8   Veiligheid en leefbaarheid     61




2                                           3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                            DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




                                                         OPGAVE 1           Vitale kernen
                                                                            KOERSBEPALING

                                                                            De gemeente Teylingen staat voor de keuze: niks doen, vergrijzen en
ONDERWERPEN DEEL 2
                                                                            bevriezen (een zogenoemde frozen town worden) of ons voorbereiden
                                                                            op de toekomst, een vitaal groen dorpscluster blijven en zorgen voor

                 ACTIEF BURGERSCHAP     REGIONALE SAMENWERKING              een onderscheidend en aantrekkelijk vestigingsklimaat?


    BURGERCOLLECTIEVEN                                NETWERKSAMENWERKING



                                                                            HUIDIGE KADER                                        TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
                             VITALE KERNEN                                  De centrumvisie Teylingen schetst een integraal      In de gemeenschappen van vandaag draait het
                                                                            toekomstbeeld voor de ontwikkeling van de drie       om ontmoeting en beleving. De kernen van de
                                                                            centra in onze gemeente. Het doel van de visie       gemeente moeten zowel voor bezoekers als
         WERK EN ECONOMIE                            INCLUSIE
                                                                            is deze centra in de toekomst vitaal en aantrek-     inwoners aangename plaatsen zijn, waar zij
                                                                            kelijk te houden. In het bijbehorende uitvoerings-   naartoe gaan met het doel anderen te ontmoe-
                               TOEKOMSTBESTENDIG
                                                                            programma staat welke acties de komende tien         ten en te inspireren. Dit vraagt een goede af-
                               ONDERNEMERSCHAP
                                                                            jaar nodig zijn om de centra van Sassenheim,         stemming van alle voorzieningen die bijdragen
                                                                            Voorhout en Warmond, ieder met behoud van            aan een prettige en een gezonde leefomgeving.
ONDERWERPEN DEEL 1                                                          het eigen karakter, aantrekkelijk en levendig te
                                                                            houden.                                              Vergrijzing
                                                                                                                                 De vergrijzing en het aanstaande overlijden van
                                                                                                                                 de vroege babyboomers zijn bepalende demo-
                                                                              CENTRUMVISIE
                                                                              TEYLINGEN                                          grafische factoren. Vergrijzing gaat in ons land
                                                                                                                                 nog steeds gepaard met problematische ver-
                                                                                                                                 schijnselen als bevolkingskrimp, het vertrek van
                                                                                                                                 jongeren, verschraling van het voorzieningen-
                                                                              UITVOERINGSAGENDA
                                                                                                                                 niveau en economische krimp. Groei van de groep
                                                                              CENTRUMVISIE
                                                                                                                                 ouderen leidt tot afname van het arbeidspoten-


4                                                                                                                                                                                   5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                                                             DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




FIGUUR 1                                 Bevolkingsopbouw                                                                    tieel en een lager lokaal investeringsniveau.       meente wordt. Met elkaar houden we de voor-
                                                                                                                             Deze krimp beperkt zich niet tot de perifere        zieningen op peil, zowel voor de huidige als de
                                               Teylingen - Nedeland
                                                                                                                             delen van het land, maar is ook het toekomst-       toekomstige bewoners.
                                                                                                                             beeld voor kleine kernen in de Randstad, onder
                                                                                                                             meer als gevolg van de trek naar de steden. In      De toegankelijkheid voor nieuwe generaties en
           jonger dan 5 jaar            5,1%               4,9%
                                                                                                                             onze gemeente is de vergrijzing hoger dan het       ondernemende types is nu echter beperkt door
                                                                                                                             landelijke gemiddelde en is er zelfs sprake van     de hoge vastgoedprijzen en de vrij eenzijdige
                5 tot 10 jaar           5,1%              5,1%
                                                                                                                             een dubbele vergrijzing. Dit betreft de groei       wooncultuur. Anders dan in frozen towns is er
                                                                                                                             van het aantal 65-plussers en daarbinnen de         wel ruimte, maar de waardevolle landschappe-
               10 tot 15 jaar           5,7%                      5,5%
                                                                                                                             toename van de groep 80-plussers. Figuur 1 De       lijke en monumentale status van de gemeente

              15 tot 20 jaar
                                                                                                                             nieuwe generaties zijn kleiner, meer divers en      beperkt ook deels de ontwikkelmogelijkheden.
                                        6,6%                         5,9%
                                                                                                                             volgen elkaar sneller op. Het exacte verloop in
                                                                                                                                                                                   TYPE
              20 tot 25 jaar                                                                                                 de demografische ontwikkeling is echter lastig
                                        5,5%                     6,3%
                                                                                                                                                                                   GEMEENSCHAPPEN:
                                                                                                                             te voorspellen, met name het migratiesaldo. Het
                                                                                                                                                                                   FROZEN TOWNS
              25 tot 45 jaar
                                        22,4%                                                                24,9%           CBS gaat landelijk uit van een prognose voor
                                                                                                                             2050 tussen de 17,1 en 21,5 miljoen inwoners.
              45 tot 65 jaar
                                        29,7%                                                                        27,6%                                                       Een vitale kern is niet alleen een kwestie van
                                                                                                                             Economische functie onder druk                      fysieke clustering van jonge mensen, kennis-
              65 tot 80 jaar
                                        14,6%                                                  15,0%                         Onze gemeente is karakteristiek vanwege de          instellingen, bedrijven en voorzieningen op
                                                                                                                             cultuurhistorie en de eigen cultuur, met relatief   het gebied van sport en cultuur. Het is ook
            80 jaar of ouder
                                        5,4%                      4,8%
                                                                                                                             veel detailhandel, groen, voorzieningen en een      een kwestie van mentale clustering: innovatie,
                                                                                                                             rijk (cultureel) verenigingsleven. De economi-      cultuur, emancipatie, pionierschap, mode en
                                                                                                                             sche functie van winkelcentra in steden en          trends, menselijke verhoudingen, internationali-
                                               Bron: CBS - cijfers van 2021                                                  dorpen staat onder druk. De toename van het         sering en een inclusieve samenleving.
                                                                                                                             digitaal winkelen en het teruglopen van de

FIGUUR 2                               Leegstand in Teylingen                                                                lokale koopkracht door de vergrijzing leiden tot    15 minuten-stad
                                                                                                                             leegstand. Daarmee komt ook het voorzienin-         In de nabije steden rukt het concept van de


                                Woonfunctie
                                                                         Industriefunctie                 255                genniveau in het geding. Figuur 2                   ‘15 minuten-stad’ op. Dat is een stadsinrichting
                                                                                                                             Groei en evenwicht in de bevolkingssamenstel-       waarin functies als wonen, werk, onderwijs, be-
                                                                                                                             ling zijn belangrijk om aantrekkelijke woonker-     weging en groen op maximaal vijftien minuten
                                                                                                          55
                                        295
                                                                         Kantoorfunctie
                                                                                                                             nen te blijven en te voorkomen dat Teylingen        bereikbaar zijn. In die zin zijn de steden aan
                                                                                                                             een slapende of leeglopende plattelandsge-          het ‘verdorpsen’. Het is verstandig om vanuit
                                                                         Winkelfunctie                    71

6              Bron: BAG/BRP (peilmaand november 2021)                   Bron: BAG/BRP (peilmaand oktober 2021)                                                                                                                     7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




    dat concept nog eens naar ons eigen dorp te
    kijken: zijn we functioneel gemengd, intrinsiek             TOELICHTING
    veerkrachtig, veelzijdig en duurzaam genoeg                 15 MINUTEN STAD
    om het dorp van de toekomst te zijn?




    HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING

    Algemeen:
    • Focus meer op de beleveniseconomie, naast de dagelijkse benodigdheden. Zorg dat Teylingen een
      plaats is waar mensen graag verblijven en elkaar ontmoeten, in plaats van alleen winkelen. Dit vraagt
      niet alleen fysieke detailhandel, maar ook ontmoetingsvoorzieningen, zoals horeca, cultuur en evene-
      menten en zeker ook een aantrekkelijk openbaar gebied.
    • Richt de fysieke openbare leefruimte zo in dat deze gericht is op ontmoeten, beleven, bewegen en inspiratie.
    • Zorg voor meer diversiteit door functiescheiding los te laten. Flexibiliteit in functies en bestemmingen
      sluit beter aan bij toekomstige generaties. Een combinatie van wonen, werken, kantoren, hotels/bed &
      breakfasts en lokaal ondernemerschap geeft energie en dynamiek. Dit vraagt om de mogelijkheid tot
      het herbestemmen van vastgoed en transformatie van functies zoals wonen en werken. Zo ontstaat er
      een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor zzp’ers en startende ondernemingen.
    • Zorg voor een goede mobiele, sociale en digitale infrastructuur. Dit is een essentiële voorwaarde voor
      aantrekkelijke kernen waar nieuwkomers zich willen vestigen.
    • Onderzoek de behoefte aan diverse soorten voorzieningen en accommodaties in de regio voor de toe-
      komstige bewoners van onze gemeente. Durf je als gemeente te specialiseren en andere voorzieningen
      te delen met omliggende gemeenten en daarmee een betere en toekomstgerichte kwaliteit te leveren?
      Of kies je voor een wat lagere kwaliteit en meer multifunctionaliteit?
    • Creëer betrokkenheid bij de inwoners van vitale kernen door hen voortdurend te vragen welke behoef-
      ten zij hebben en geef ruimte aan initiatieven. Durf daarbij verschil te maken door de samenwerking te
      zoeken met (bewoners)collectieven die goed georganiseerd zijn en die met hun activiteiten publieke
      waarde aan de gemeenschap toevoegen. Volg hiervoor de dynamische demografische ontwikkeling
      (krimp, vergrijzing/ontgroening, arbeidsmigranten) en voer op basis van data het goede gesprek over de
      behoeften en wat de gemeente hierin kan betekenen.
    • Versterk en benut nog meer het maatschappelijke middenveld voor veerkracht. Denk daarbij aan welkomst-
      comités voor nieuwe inwoners, burgerinitiatieven en een participatieplatform dat meerwaarde heeft.


8                                                                                                                    9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




                                                             OPGAVE 2           Werken en economie
 ONDERWERPEN DEEL 2


                                                                                KOERSBEPALING

                                                                                Teylingen moet blijven nadenken over haar imago en daarbij de
                                    DIGITALISERING
                                                                                focus leggen op een beperkt aantal kansrijke opgaven die aansluiten
     NETWERKSAMENWERKING                              REGIONALE SAMENWERKING    op het verhaal van de streek. Het is ook zaak om na te denken over de
                                                                                economische en ruimtelijke prioriteiten. Daar kan spanning ontstaan:
                                                                                werkgelegenheid, recreatie en de bollensector leiden tot meer mobiliteit -
                                WERKEN EN ECONOMIE                              en dus milieubelasting - en concurreren met vierkante meters voor
                                                                                woningbouw, duurzame energieopwekking en klimaatadaptatie.
          VITALE KERNEN                                      WONEN


     MOBILITEIT - BEREIKBA AR                              WELZIJN - INCLUSIE   HUIDIGE KADER                                                   De economische uitvoeringsagenda 2023 wordt
                                                                                De gezamenlijke economische visie van de                        momenteel vormgegeven. De daarin opgeno-
                                                                                Duin- en Bollenstreek gaat ervan uit dat een                    men gedeelde economische opgaven komen
                                                                                veerkrachtige regio niet alleen een plek is om te               voort uit de strategische uitvoeringsagenda
               DUURZA AMHEID - CIRCULAIR        ONDERWIJS - BEROEPSBEVOLKING
                                                                                wonen en te recreëren, maar ook een plek die                    van de Duin- en Bollenstreek. (Zie ook deel 2
                  ENERGIETRANSITIE                   ARBEIDSMIGRANTEN
                                                                                een gezonde eigen economie weet op te bou-                      Politiek-bestuurlijke opgaven, regionale samen-
                                                                                wen en vast te houden. Een economie die werk                    werking).
                                                                                biedt aan ten minste een deel van de inwoners
 ONDERWERPEN DEEL 1                                                                                                                               UITVOERINGSAGENDA
                                                                                en daarmee zorgt voor voldoende draagvlak
                                                                                                                                                  DUIN- EN
                                                                                voor voorzieningen. De economische uitvoe-
                                                                                                                                                  BOLLENSTREEK
                                                                                ringsagenda 2018-2021 werkt dit uitgangspunt
                                                                                uit met businesscases rond de thema’s green-
                                                                                port, space/tech, toerisme en health.                           TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
                                                                                                                                                In onze geglobaliseerde wereld zijn nationale
                                                                                    ECONOMISCHE VISIE                                           economieën met elkaar verweven. Goederen
                                                                                    DUIN- EN
                                                                                                                                                en diensten worden overal ter wereld gepro-
                                                                                    BOLLENSTREEK
                                                                                                                                                duceerd en verkocht. Dat geldt zeker voor een


10                                                                              1   Toekomstverkenning gemeente Almere, ‘Tijd voor Toekomst’.                                                     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                   DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




 FIGUUR 3   ZZP’ers t.o.v. aantal werkenden %      open economie als de Nederlandse. Een nieuwe                          Zelfstandige ondernemers
                                                   ontwikkeling is ‘glokalisering’: globalisering                        Zzp’ers brengen veel bonussen voor een regio
                                                   gecombineerd met de vraag naar meer lokale                            mee: werkgelegenheid, lokale koopkracht,
                   14%                             producten/lokaal geproduceerde producten1.                            reuring en dynamiek in monotone woonwijken,
                                                   Op dit moment zijn er nog geen aanwijzingen                           nieuwe netwerken en een hoge mate van bur-
                   12%                   12,3      dat de wereldwijde coronapandemie zal leiden                          gerparticipatie en vrijwillige inzet. Wat betreft
                               11,3                tot deglobalisering. Integendeel: in Nederland is                     het aantal hier gevestigde zelfstandigen zonder
                   10%
                                                   de export de afgelopen periode enorm geste-                           personeel (zzp’ers) blijft Teylingen achter ten

                    8%                             gen, ook ten opzichte van de periode van vóór                         opzichte van de landelijke ontwikkeling en ten
                                                   de coronacrisis. Wel denken (veel) ondernemers                        opzichte van de steden om ons heen. Figuur 3
                    6%                             erover na hun productielijn weer naar Europa te
                                                   halen. Dat kan een oplossing zijn voor de huidi-                      De invloed van stedelijke centra om
                    4%
                                                   ge hoge transportkosten, lange levertijden en                         ons heen
                                                   de oplopende importrechten die voortvloeien                           De nabijheid van stedelijke centra zoals Leiden,
                    2%
                                                   uit Europese regelgeving. De verwachting van                          Den Haag en Amsterdam is voor de gemeente
                    0%                             het Centraal Planbureau (CPB) is dat de werk-                         geen garantie meer voor financieel-economi-
                                                   gelegenheid zich na de coronacrisis zal herstel-                      sche stabiliteit van de bevolking. Net als vroeger
                                                   len tot het oude niveau2.                                             de Hanzesteden kijken de (kennis)steden steeds
                                                                                                                         meer naar elkaar en keren zij zich af van de
                                                   Anders werken                                                         omliggende dorpse regio. Teylingen zal dus zelf
                     Bron: CBS - Lokale Economie   Digitalisering, technologisering, verduurzaming                       moeten zorgen voor meer economische bedrij-
                                                   en flexibilisering veranderen de aard van ons                         vigheid en werkgelegenheid.
                                                   werk. Daarnaast is werken steeds meer plaats-
                                                   en tijdonafhankelijk geworden, het zogenoem-                          Bedrijvigheid
                                                   de hybride werken is niet meer weg te denken.                         Industriële bedrijvigheid is economisch gezien
                                                   Ook de duur en vorm van arbeidscontracten                             een interessante sector voor een gemeente om
                                                   zijn aan verandering onderhevig. Er is sprake                         te faciliteren. Niet alleen vanwege de werkge-
                                                   van een tweedeling tussen vast en flexwerk.                           legenheid, maar vooral ook vanwege de hoge
                                                   Dit vergroot de kansenongelijkheid en raakt de                        toegevoegde waarde omdat industrie vaak aan
                                                   kwetsbaren op de arbeidsmarkt. De intensiteit                         het begin van een langere keten staat. Aan de
                                                   van deze veranderingen loopt uiteen tussen                            industrie zijn immers tal van andere arbeidspro-
                                                   verschillende sectoren.                                               cessen verknoopt: ontwerp, design, marketing,




12                                                 2 Drieluik gemeente Dordrecht 2021, ‘Perspectief op de stad, financiën en sturing & organisatie’.                          13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>     DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     verkoop, vervoer, onderhoud van machines en         de totale wereldhandelsstromen in de bollen-
                                                                                                            FIGUUR 4   Toegevoegde waarde en % arbeidsplaatsen
     financiële diensten. Figuur 4                       sector loopt via onze streek. Het bijzondere aan                          per sector HLT
                                                         de bollensector is dat deze zijn commerciële
     Datacentra en op- en overslagbedrijvigheid          kracht deels haalt uit de wereldwijd bekende                                                      Nederland
     voegen relatief minder economische waar-            iconische bollenvelden. Economie en landschap
                                                                                                                       Detailhandel                                    Vervoer en opslag
     de toe en creëren minder werkgelegenheid.           zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De                                                                                        HLT      4,1%
                                                                                                                                                    13,9%
                                                                                                                                                                                1.378
                                                                                                                                             HLT
     Bovendien leggen zij een groot beslag op de         kracht van het landschap blijkt uit de jaarlijks                     4.669                                                                  5,1%
                                                                                                                                              NL     11,3%                                   NL
     bebouwde ruimte, verbruiken datacentra zoveel       stijgende toeristische bezoekersaantallen en de
     energie dat de duurzaamheidsambities in             topdrie-positie als aantrekkelijke woonregio van                                                              Horeca
                                                                                                                       Industrie en nutsvoorzieningen
     gevaar dreigen te komen en leidt groei van de       Nederland. En ondanks de coronapandemie                                                    13,3%                                   HLT      3,8%
     logistieke sector tot een toename van goede-        is er sprake van een aanzienlijke groei van de                       4.480
                                                                                                                                             HLT
                                                                                                                                                                                1.286
                                                                                                                                              NL    10,4%                                    NL      4,9%
     renstromen over weg, water en spoor.                export van bloemen in 2021.

                                                                                                                       Gezondheids- en welzijnszorg                    Land- en tuinbouw
     Technologie is een aanjager van economische            ARTIKEL                                                                       HLT 12,3%                                         HLT      3,3%
                                                            LANDBOUWEXPORT
                                                                                                                              4.149                                             1.191
     groei en verbindt onze regio met grote waarde-                                                                                            NL   15,8%                                    NL      2,5%
     ketens en kenniscentra in de wijde omgeving.
     Inzet op innovatieve technologische bedrij-                                                                       Groothandel                                     Overheid
                                                                                                                                             HLT    10,8%                                    HLT     2,9%
     vigheid betekent niet altijd direct een nieuwe      De verdere ontwikkeling van de onderliggende
                                                                                                                              3.654                                             977
     ruimtebehoefte. Het gaat vooral om clustering:      tuinbouwsector tot een duurzame bedrijfstak                                          NL      6,1%                                    NL     5,0%
     een afstand tussen bedrijven en ondersteu-          is dus juist in deze regio van nationaal belang.
                                                                                                                       Specialistische zakelijke dienstverlening       Cultuur, sport en recreatie
     nende instellingen die zo kort is dat dagelijks     Voor ondernemers zelf is verduurzaming
                                                                                                                                                      9,1%                                   HLT     2,5%
     contact en ‘facilitysharing’ (gezamenlijk gebruik   belangrijk voor de continuïteit van hun bedrijf.                     3.056
                                                                                                                                              HLT
                                                                                                                                                                                831
                                                                                                                                               NL     9,7%                                    NL     2,6%
     van laboratoria en werkplaatsen) mogelijk is        Ook de arbeidsmarkt vormt een grote uitda-
     (campusvorming). Op en nabij een campus kan         ging, zeker met het oog op de aanstaande
                                                                                                                       Bouwnijverheid                                  Financiële dienstverlening inclusief
     vaak een hoge dichtheid aan arbeidsplaatsen         krimp van de beroepsbevolking en de huisves-
                                                                                                                                             HLT     7,2%              verhuur en handel onroerend goed
     worden gerealiseerd.                                ting van arbeidsmigranten. (Zie thema Wonen.)                        2.415                                                          HLT     2,1%
                                                                                                                                                     5,6%
                                                         De Greenport Duin- en Bollenstreek zet zich
                                                                                                                                              NL
                                                                                                                                                                                704           NL     3,2%
     Duin- en Bollenstreek en de regionale               dan ook samen met onderwijsinstellingen in
                                                                                                                       Facilitair zakelijke dienstverlening
     economie                                            voor het verhogen van de instroom van jonge
                                                                                                                                              HLT     7,0%             ICT en media
     De Greenport Duin- en Bollenstreek is nog altijd    mensen in deze sector.                                               2.343                                                         HLT      2,0%
     hét internationale centrum van de veredeling,
                                                                                                                                               NL     7,2%                      677
                                                                                                                                                                                             NL      3,7%
     teelt, handel, logistiek en export van bollen,      De groep van internationale werknemers groeit                 Onderwijs
     bloemen en planten. Meer dan 60 procent van         mogelijk nog verder binnen verschillende                                             HLT    5,8%
                                                                                                                              1.960            NL    6,8%
14                                                                                                                                                                                                            15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>     DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     sectoren vanwege de krimp van de beroepsbe-          Werkgelegenheid
                                                                                                              FIGUUR 5           Arbeidsmigranten huidige trend
     volking. Figuur 5 Dit vraagt zorg voor passende      In regionaal verband van de Duin- en Bollen-
                                                                                                                                                en prognose
     huisvesting, een gezonde werkomgeving én             streek komt bijna de helft van de arbeidsplaat-
     integratie. Het doel is hen volwaardig onderdeel     sen voort uit activiteiten op bedrijventerreinen.                               Greenport - Duin- en Bollenstreek:
     te laten zijn van onze gemeenschap, ongeacht         Deze leggen slechts een klein beslag op de
     de duur van de arbeidsperiode. Zo houden we          ruimte (3 procent van het totale areaal) en de
     Teylingen economisch gezond, leefbaar en             leegstand is met 6 procent beperkt. Over het          16.000
     veilig.                                              algemeen kent de regio dan ook vitale bedrij-
                                                          venterreinen die goed aansluiten bij de behoef-      14.000
        RAPPORT ARBEIDS-                                  ten vanuit de regionale economie.
        MIGRANTEN IN DE
        GREENPORT                                                                                               12.000
                                                          Enkele kleinere gemengde bedrijventerreinen
                                                          lenen zich voor het omvormen/transformeren                                              10.370
     De Duin- en Bollenstreek huisvest verder inte-       tot innovatieve woon-werkgebieden. Hier pas-
                                                                                                                10.000

     ressante en veelbelovende bedrijvigheid op het       sen innovatieve woon-werkwoningen (bijvoor-
     vlak van kennisintensieve economie. De pro-          beeld voor zzp’ers die vanuit huis willen werken)     8.000
     ductiefactor kennis heeft hierbij een dominante      en kleine bedrijfsverzamelgebouwen voor
     rol. Denk aan Greenport/Flower Science, Space        zzp’ers en ‘lichte’ bedrijven naast elkaar.           6.000
     Campus/ESA-ESTEC en Unmanned Valley
     (drones en sensortechnologie). Deze kennis-          In onze gemeente ligt het niveau van arbeids-
                                                                                                                4.000
     intensieve economie sluit in een bredere (ruim-      participatie hoger dan het landelijke gemid-
     telijke) context aan op andere kennisintensieve      delde. Figuur 6 Kenmerkend zijn een grote
     bedrijvigheid in Leiden (bioscience), de zuidelij-   uitgaande pendel voor werk (70 procent van            2.000
     ke (Den Haag, Delft en Rotterdam) en noorde-         de inwoners werkt buiten de regio) en een laag                 1850
     lijke Randstad (metropoolregio Amsterdam) en         gebruik van sociale voorzieningen ten opzichte            0
     het internationale netwerk rond Schiphol.            van de regio en landelijke cijfers. Echter, het
                                                          aantal banen binnen de gemeente zelf is der-                   20     20   20      20        20        20        20    20   20   20   20
        RAPPORT SAMENHANG
                                                                                                                         10     12   14      16        18        20        22    24   26   28   30
                                                          mate laag dat je spreekt van een ‘kleine econo-
        IN DE DUIN- EN                                    mie’ met slechts een beperkt aantal banen per
        BOLLENSTREEK
                                                          100 leden van de beroepsbevolking. Figuur 6a




                                                                                                                                            Bron: Decisio (2021) CBS Microdata



16                                                                                                                                                                                                   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                              DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




 FIGUUR 6         Arbeidsparticipatie Teylingen - Nederland                                                   Zo’n kleine economie heeft een aantal nadelen:           tien jaar geleden is duurzaamheid inmiddels
                                                                                                              beperkt draagvlak voor het voorzieningen-                het nieuwe normaal voor ondernemers, waar-
                                                                                                              niveau en een grotere forensenstroom, met                aan ze - op basis van wet- en regelgeving en
                                                                                                              mobiliteitsdruk en milieueffecten tot gevolg.            maatschappelijke verwachtingen - veel meer

                  Bruto arbeidsparticipatie                            75,1%                                                                                           aandacht (moeten) geven.
                  (% van volwassen populatie                                                                  Toekomstbestendig ondernemerschap

                                                                       71,1%
                  aanbiedend op arbeidsmarkt)                                                                 De economie van de toekomst is onderdeel                 Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP)
                                                                                                              van een duurzame samenleving. Ondernemers                is het hebben van een baan belangrijk voor het
                                                                                                              moeten meewerken aan meerdere maatschap-                 welzijn van mensen. Het aantrekken van nieuw
                                                                                                              pelijke transities om als toekomstbestendig              ondernemerschap en werk dat past bij de
                                                                                                              bedrijf in een toekomstbestendige samenleving            huidige gemengde economie, draagt dan ook
                  Netto arbeidsparticipatie
                  (% van volwassen populatie
                                                                       72,9%                                  te blijven bestaan: energie, circulair, klimaat-         bij aan verschillende thema’s (zoals welzijn en
                                                                                                              adaptatie, kwaliteit van de leefomgeving en              mobiliteit) van deze verkenningen.
                  met werk minimaal 12 uur per week)
                                                                       68,4%                                  inclusieve samenleving. Veel meer dan pakweg




                                                                                                              HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING
 FIGUUR 6A                        Aantal banen (15 - 64 jaar)
                                                                                                              Kennisintensieve economie:
                             Teylingen - Holland Rijnland per 1.000 inwoners
                                                                                                              • Focus in de regionaal-economische samenwerking gezamenlijk op de kennisintensieve economie als een
                                                                                                                van de belangrijke economische speerpunten voor de toekomst.
            800
                                                                                                              • Faciliteer ambitieuze projecten voor de kenniseconomie in de Duin- en Bollenstreek.
                                                                                                              • Faciliteer cross-overs en kruisbestuiving tussen de verschillende delen van de kennisintensieve economie.
            750                                                                                          HR
                                                                                                                Niet alleen in de Duin- en Bollenstreek, maar juist ook in relatie tot kennisintensieve economie elders.
                                                                                                                Hiermee wordt verdere samenhang nagestreefd en vindt verdere onderlinge versterking plaats.
            700                                                                 710,7            709,6
                                                               699,2                                          • Zorg voor goede randvoorwaarden voor de kennisintensieve economie in de Duin- en Bollenstreek als
                    690,9 689,6              692,6
                                     683,7                              682,8            683,2
                                                       671,5                                                    het gaat om ruimte, onderwijs en arbeidsmarkt (triple helix), bereikbaarheid en marketing. Leg voor
            650
                                                                                                                het bewerkstelligen van deze randvoorwaarden binnen de gemeente de koppeling tussen verschillende
                                                                                                                beleidsterreinen voor een integrale benadering. Leg ook de koppeling met overeenkomstig beleid vanuit
            600
                                                                                                                andere, nabijgelegen regio’s, Schiphol, de Provincie en het Rijk.

            550

                      2016              2017              2018             2019            2020

18                                Bron: LISA 2020, bewerking ABF Resaerch, 2016 - 2020                                                                                                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                  DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     Toerisme, gastvrijheid en gezondheid:                                                                        • Zet in op partnership: gemeente en bedrijfsleven zijn spelers in dezelfde gemeenschap met deels geza-
     • Maak de opgaven voor toerisme en recreatie, gastvrijheid en gezondheid tot opgaven van de hele Duin-         menlijke belangen en doelen. De rol van bestaande of nieuwe ‘intermediaire facilitators’ van duurzame
       en Bollenstreek. Versterk elkaar als regio.                                                                  ontwikkelingen zoals de Greenport, ondernemersverenigingen, de Economic Board, Bedrijfsleven
                                                                                                                    Bollenstreek en Circulair West kan steeds beter worden ingevuld, waarbij je rekening houdt met de
     Greenport/sierteelt als een van de wereldwijd bekende boegbeelden van de regio:                                urgentie van de verschillende transities. (zie ook deel 2 Netwerksamenwerking).
     • Stimuleer de (export)sector Greenport Duin- en Bollenstreek om vitaal en toekomstbestendig te worden.      • Verwelkom nieuw arbeidspotentieel - industriële bedrijvigheid/bedrijven, start- ups en menskracht - en
       Dit betekent modernisering, verduurzaming, transformatie en herverkaveling van het teeltareaal naar een      de bijbehorende voorzieningen. Dat kan door flexibel te reageren op de kansen die zich aandienen door
       vitale, gezonde en duurzame bollenteelt en versterking van de identiteit en de openheid van het cultuur-     een ‘ja, mits’- houding, te werken aan digitale infrastructuur, dubbelgebruik en functiemenging. Sta op
       landschap. Onderzoek toont aan dat er grootschalige, ruimtelijke herontwikkelingskansen zijn, maar dat       specifieke locaties een vermenging of transformatie toe van functies zoals wonen en werken om daar-
       het nog ontbreekt aan instrumentarium en kapitaal om de transformatie naar een duurzame en gezonde           mee een aantrekkelijk vestigingsklimaat te ontwikkelingen voor zzp’ers en startende ondernemingen.
       herverkaveling van het teeltareaal en leefgebied te realiseren. Zorg voor goed rentmeesterschap.           • Verbeter de bereikbaarheid van(af) de A4 en A44 om aantrekkelijker te zijn als vestigingsplaats voor
     • Kies een duidelijke regionale koers voor de Greenport en geef duidelijkheid over de noodzakelijke vier-      bedrijven in de buurt van de kennissteden en Schiphol.
       kante meters teeltgrond in de toekomst door regionaal hierover het gesprek aan te gaan.
     • Stem met elkaar af wat onder een open landschap wordt verstaan, want dit is een relatief begrip. Wat is
       open?
     • De fysieke ruimte is beperkt. Maak daarom samen met het maatschappelijk middenveld duidelijke keu-
       zes in de landelijke en maatschappelijke opgaven, zoals wonen, de energietransitie, natuurvriendelijke
       en duurzame bollenteelt en landbouw, klimaatadaptatie en circulaire economie. Ga samen met provin-
       cie en Rijk op zoek naar financieringsmogelijkheden. Wellicht biedt het nieuwe landelijke regeerakkoord
       hiervoor mogelijkheden of Europese plattelandssubsidies.
     • Neem de regie om samen met onze partners uitvoering te geven aan de visie op internationale werk-
       nemers/arbeidsmigranten. Zij zijn van waarde voor onze lokale samenleving en economie.


     Toekomstbestendig ondernemerschap:
     • Maak Teylingen aantrekkelijk als vestigingsplaats voor nieuwe of vernieuwende bedrijven. Het bestaande
       bedrijfsleven zoekt naar aansluiting op (internationale) veranderingen, zoals energietransitie, klimaat-
       adaptatie, circulaire economie en toekomstige kansen om te overleven in de digitale wereld.
     • Faciliteer informatie en stel ‘spelregels’ op voor het aanleggen van de voorzieningen die nodig zijn om
       energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en verdere digitalisering mogelijk te maken.
       Individuele bedrijven kunnen of willen dit niet zelf oppakken, maar hebben dit wel nodig om kansen en
       risico’s in te schatten van investeringen in nieuwe producten of diensten.




20                                                                                                                                                                                                                            21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                           DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




                                                      OPGAVE 3             Onderwijs en beroepsbevolking
 ONDERWERPEN DEEL 2
                                                                           KOERSBEPALING

                                                                           De kernvraag is welke rol Teylingen kan spelen bij het versterken van de
                                                                           aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt in de regio, gekoppeld aan
                                                                           innovatie en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor zowel jongeren als
                                                                           bedrijven.
     NETWERKSAMENWERKING                       DIGITALISERING


                                                                           HUIDIGE KADER                                                         mensen en bedrijven. In talloze sectoren worden
                                                                           In de maatschappelijke agenda Teylingen ‘Leven                        al robots toegepast, zoals in productiebedrijven
                      ONDERWIJS EN BEROEPSBEVOLKING                        Lang Meedoen’ heeft de raad ambities be-                              (automobielindustrie) en distributiecentra. Ook
                                                                           noemd op het gebied van onder meer talent-                            de energietransitie heeft grote gevolgen. In de
                                                                           ontwikkeling, werk en inkomen en opgroeien                            sectoren gericht op fossiele energie verdwijnen
     ENERGIETRANSITIE                           ECONOMIE - INNOVATIE
                                                                           en opvoeden.                                                          banen. Tegelijkertijd ontstaan rond duurzame
                                                                                                                                                 energie en energiebesparing nieuwe oplossin-
     MOBILITEIT - BEREIKBA AR            WELZIJN - INCLUSIE - GEZONDHEID                                                                         gen, producten en markten. Dit zal een groot
                                                                              MAATSCHAPPELIJKE
                                                                              AGENDA TEYLINGEN                                                   beroep doen op praktisch en technisch ge-
                                                                                                                                                 schoold personeel. Om klaar te zijn voor die
                                                                                                                                                 verschuiving, is een verandering in onderwijs
                                                                           In de zogenoemde tripel helix werken onder-                           nodig. Opleidingen moeten zich in snel tempo

 ONDERWERPEN DEEL 1                                                        nemers, onderwijs en overheid samen aan                               aanpassen en de aansluiting tussen onderwijs
                                                                           onder meer de aansluiting van vraag en aanbod                         en arbeidsmarkt moet worden versterkt3.
                                                                           van de arbeidsmarkt. Voorbeeld is het landelijke
                                                                           Techniekpact, dat regionaal wordt uitgevoerd.                         Ondertussen neemt de werkdruk toe. Werken-
                                                                                                                                                 den worden steeds meer geacht te blijven inves-
                                                                           TRENDS EN ONTWIKKELINGEN                                              teren in bij-, her- en omscholing. Zorgtaken zijn
                                                                           In veel beroepsgroepen gaat het werk de komen-                        door de vergrijzing een groeiende verantwoor-
                                                                           de jaren snel veranderen. Deze veranderingen                          delijkheid en de digitalisering van werk betekent
                                                                           vragen veel van het aanpassingsvermogen van                           dat werk en privé meer door elkaar lopen4.


22                                                                         3 Toekomstverkenning gemeente Almere, ‘Tijd voor Toekomst’.                                                               23
                                                                           4 Drieluik gemeente Dordrecht 2021, ‘Perspectief op de stad, financiën en sturing & organisatie’.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                     DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




 FIGUUR 7           Opleidingsniveau Teylingen - Nederland                                           Opleidingsniveau                                              Tegentrend
                                                                                                     Het aantal hoogopgeleiden stijgt nog steeds in                Er is ook een tegentrend zichtbaar: een bewe-
                                 Aantallen en % per opleidingsniveau
                                                                                                     Nederland en ligt nu omstreeks 40 procent. In                 ging naar meer betekenisvol en ambachtelijk
                                                                                                     kennissteden gaat het al om ruim 50 procent tot               werk, een herwaardering van de doeners. Het
                                                                                                     zelfs 70 procent in Utrecht. Dit is een uitvloeisel           tekort aan praktisch opgeleiden is namelijk
                                                                                                     van de toenemende complexiteit van het werk.                  groot in sectoren als de groot- en detailhandel,
             laag                            6330 22,4%                                      27,6%
                                                                                                     Het aantal laagopgeleiden daalt nog ieder jaar.               de bouw, gezondheid- en welzijnszorg, onder-
                                                                                                     Teylingen volgt deze landelijke trend. Figuur 7               wijs en industrie. Sectoren waar praktisch
     middelbaar                                                      12260   43,3%           41,5%                                                                 opgeleiden juist werk vinden. Een tekort aan
                                                                                                     Opleidingsniveau is een belangrijke voorspeller               personeel is er ook in de land- en tuinbouw,
                                                                                                     van algeheel welbevinden van onze inwoners.                   zakelijke dienstverlening, logistiek, groothandel,
            hoog                                            9730    34,4%                    30,9%
                                                                                                     Hoger opgeleiden hebben hogere inkomens,                      voedingsindustrie en metaalindustrie. De ver-
                                                                                                     stabielere arbeidsmarktposities, doen minder                  wachting is dat deze sectoren verder afhanke-
                                                                                                     vaak een beroep op sociale regelingen, verkeren               lijk worden van arbeidsmigranten5.

                     0      2.000    4.000    6.000       8.000   10.000                             minder vaak in problematische schuldposities,
                                                                                                     hebben een hogere levensverwachting, een                      Arbeidspotentieel aantrekken en
                                                                                                     gezondere levensstijl en vervallen minder snel                behouden
                                             Bron: CBS - 2020
                                                                                                     in de criminaliteit.                                          De Bollenstreek heeft een (historie van) hoge
                                                                                                                                                                   arbeidsparticipatie, maar de beroepsbevolking
 FIGUUR 8                       Krimp beroepsbevolking                                               Bekend is dat laagopgeleiden, laaggeletterden,                gaat krimpen door de sterke vergrijzing in de
                                                                                                     mensen met een arbeidsbeperking en men-                       gemeente en de regio. Figuur 8 Dit is nu zelfs
            verwachte krimp van beroepsbevolking (20 - 65 jaar), afgerond op honderdtallen
                                                                                                     sen met een migratieachterstand een relatief                  al zichtbaar in sectoren met een vergrijsde
                                                                                                     kwetsbare positie op de arbeidsmarkt hebben.                  samenstelling: zorg, onderwijs en techniek. Om
                                      21.800                                                         Officieel geldt een mbo 2-diploma als startkwa-               het welvaartsniveau in stand te houden, is het
            2020
                                                                                                     lificatie voor de arbeidsmarkt (het niveau dat                aantrekken van internationale werknemers bijna
                                      47.400
                                                                                                     mensen minimaal nodig hebben voor een sta-                    onvermijdelijk. De aanwezigheid van en toegang
                                                                                                     biele arbeidsloopbaan). Maar feitelijk beweegt                tot gekwalificeerd personeel (in de nabije omge-
                                      20.500                                                         het startniveau zich naar niveau 3 of zelfs 4.                ving) wordt nog nadrukkelijker een belangrijke
            2030
                                                                                                     Vakkrachten als metselaars, elektriciens, tim-                vestigingsvoorwaarde voor bedrijven.
                                      45.400
                                                                                                     merlieden, schilders, slagers, bakkers, kappers,
                                                                                                     verzorgers, hoveniers, peuterleidsters, dokters-              Het behouden van onder meer jongeren als
                                      19.700                                                         assistenten, beveiligers en chauffeurs beschik-               arbeidspotentieel voor de gemeente en regio
            2040
                                                                                                     ken in de regel over een mbo 3 of 4-diploma.                  is een belangrijke voorwaarde voor een aan-
                                      43.400
24                                                                                                   5 Toekomstverkenning gemeente Almere, ‘Tijd voor Toekomst’.                                                        25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>     DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     trekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijvigheid.         toe te nemen. Het zijn de vrouwen die nadruk-
     Helaas zien we een braindrain van jongeren en            kelijker hun kansen in het onderwijs grijpen. Ook
     vooral jonge vrouwen uit het gebied richting de          onze gemeente heeft met deze trend te maken:
     kennissteden. Naarmate het opleidingsniveau              jonge vrouwen zijn meer geneigd de streek te
     stijgt, lijken de verschillen tussen man en vrouw        verlaten dan hun mannelijke leeftijdsgenoten.




     HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING

     Algemeen:
     • Zorg voor kansengelijkheid door te investeren in jongeren (12-27 jaar), migranten en internationale werk-
       nemers, achterstanden aan te pakken en te zorgen voor een optimale verbinding tussen onderwijs en
       arbeidsmarkt. Circa 25 procent van de internationale werknemers verblijft nog in de regio na vijf jaar.
     • Verbind een onderwijsprogramma met de economische speerpunten van de streek en onderscheid
       jezelf daarin van het landelijke onderwijsaanbod.
     • Stimuleer en faciliteer het opleiden van duurzaam inzetbare mbo’ers en hbo’ers, op basis van arbeids-
       marktperspectief waarbij de aansluiting tussen het onderwijs en het bedrijfsleven wordt verbeterd.
       Stimuleer mensen om een technische opleiding te volgen om capaciteit op te bouwen om de energie-
       transitie in goede banen te leiden.
     • Voorzie in de grote vraag naar huisvesting, oefenruimte of ruimte voor start-ups, studenten en hoogop-
       geleiden. Dit kan deze groepen behouden voor onze streek.
     • Werk aan de noodzakelijke verdere ontwikkeling van menselijk kapitaal. Toekomstgericht arbeidsmarkt-
       beleid moet meer oog hebben voor combinatie van werken, zorgen en leren.
     • Stimuleer en regisseer de samenwerking tussen bedrijven, onderwijs, zorginstellingen en overheid (de
       triple helix), zodat talentontwikkeling beter tot stand kan komen in het onderwijs en bij bedrijven.
     • Gebruik hiervoor de nabijheid van kennisintensieve economie (Space Campus/ESA-ESTEC, Unmanned
       Valley en Bio Science in Leiden), gericht op innovatie gecombineerd met onderwijs, de Triple Helix. Hier-
       door ontstaat een aantrekkelijke woonomgeving voor jongeren en bedrijven.
     • Zorg voor onderlinge bereikbaarheid, fysiek en digitaal.




26                                                                                                                 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                        DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




                                                             OPGAVE 4   Wonen
 ONDERWERPEN DEEL 2
                                                                        KOERSBEPALING

                                                                        Teylingen wil een levendig dorp blijven. Daar is een aantrekkelijke woonom-

                               REGIONALE SAMENWERKING
                                                                        geving voor nodig. Dit voorkomt of verkleint de negatieve verschijnselen van
                                                                        vergrijzing, bevolkingskrimp, het vertrek van jongeren, verschraling van
                                                                        het voorzieningenniveau en economische krimp. De gemeente moet de
                                                                        richting en indicatieve omvang bepalen van de toekomstige groeimogelijk-
                                     WONEN                              heden op het gebied van wonen. Meer wonen vraagt ook meer werkgelegen-
                                                                        heid en voorzieningen in de directe omgeving voor de bewoners om ook
                 WERK                                       ECONOMIE
                                                                        prettig te kunnen wonen in een gezonde fysieke leefomgeving. Dit concur-
        MOBILITEIT - BEREIKBA AR                        DUURZA AMHEID   reert direct met de beschikbare ruimte voor andere opgaven zoals het open
                                                                        landschap, de bollensector en de duurzame opwekking van energie en
                                                                        klimaat adaptatie.

 ONDERWERPEN DEEL 1




                                                                        HUIDIGE KADER
                                                                        De actuele beleidskaders zijn verwoord in de         WOONPROGRAMMA
                                                                        regionale woonagenda van Holland Rijnland.           2020-2024 TEYLINGEN
                                                                        Specifiek voor Teylingen krijgen deze kaders een
                                                                        vertaling in het woonprogramma 2020-2024.
                                                                                                                           Als sturingsinstrumenten zijn recent de doel-
                                                                          WOONAGENDA                                       groepenverordening woningbouw en de be-
                                                                          HOLLAND RIJNLAND                                 leidsuitgangspunten voor zelfbewoningsplicht
                                                                                                                           en anti-speculatiebeding opgesteld.


28                                                                                                                                                                         29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                 DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




 FIGUUR 9            Eén of meerpersoonshuishoudens                                                                                            de samenleving en als consument. De roep om
                                                                                    TROUW ARTIKEL:                                             voorzieningen, ontmoetingsmogelijkheden,
                   % huisshoudens per type per 5 jaar, Teylingen - Nederland
                                                                                    NIEUWE WETGEVING                                           woningen en regelgeving die bij deze groep
                                                                                                                                               passen, groeit dan ook7. Figuur 9


                                                                                 Concreet zijn er diverse woningbouwprojecten                  Wonen wordt sinds corona meer dan ooit ge-
                     ÉÉN                     24,05%                     33,41%   gerealiseerd en in ontwikkeling in onze gemeen-               combineerd met werk, omdat afstanden min-
            2000                                                                 te, zoals Hooghkamer, Park Overteylingen,                     der relevant zijn geworden voor het leveren van
                    MEER                     75,95%                     66,59%   Bloementuin, Langeveld, Groot Seminarie                       (digitaal) werk. Een prettige leefomgeving dicht
                                                                                 Warmond en Nieuw Boekhorst.                                   bij huis lijkt dus steeds belangrijker te wor-
                                                                                                                                               den. Ook de toestroom van arbeidsmigranten,
                                                                                 TRENDS EN ONTWIKKELINGEN                                      soms tijdelijk, soms permanent, verandert de
                     ÉÉN                     26,64%                     34,54%   Teylingen kent een hoge woontevredenheid .            6
                                                                                                                                               woonvraag. Uit onderzoek blijkt dat het aantal
            2005
                                                                                 Wonen staat symbool voor een belangrijke                      arbeidsmigranten ten behoeve van de Green-
                    MEER                     73,36%                     65,46%   kwaliteit in de regio, met name vanwege de                    port in ieder geval tot 2030 nog blijft groeien.
                                                                                 openheid in de woonomgeving, karakteristieke                  Meer dan de helft van deze (internationale)
                                                                                 dorpskernen en goede voorzieningen. Landelijk                 medewerkers verblijft langer dan een jaar in
                                                                                 is de woningnood hoog en in het regeerak-                     de regio en wonen in reguliere woningen.
                     ÉÉN                     28,13%                     36,14%
                                                                                 koord is de ambitie opgenomen om jaarlijks
            2010
                                                                                                                                                  RAPPORT ARBEIDS-
                                                                                 minimaal 100.000 woningen te realiseren. De
                    MEER                     71,87%                     63,86%                                                                    MIGRANTEN IN DE
                                                                                 ruimte en de mogelijkheden om te bouwen
                                                                                                                                                  GREENPORT
                                                                                 zijn echter schaars.


                     ÉÉN                     29,44%                     37,41%   Woonvraag verandert                                           Daarnaast is er een sterk toenemende vraag
            2015                                                                 De vraag naar nieuwe woonvormen neemt                         naar geclusterde woonvormen. Want hoewel
                    MEER                     70,56%                     62,59%   toe. Dat komt doordat er steeds meer eenper-                  steeds meer ouderen wellicht met enkele
                                                                                 soonshuishoudens zijn. Mensen worden ouder                    aanpassingen kunnen blijven wonen in een
                                                                                 (de langstlevende blijft zelfstandig wonen),                  reguliere woning, is er ook een groep oude-
                                                                                 door echtscheidingen ontstaan eenouderge-                     ren die wat meer zorg nodig heeft. Zij zoeken
                     ÉÉN                     31,05%                     38,50%   zinnen, de maatschappij individualiseert en het               vooral naar een tussenvorm, zoals geclusterde
            2020
                                                                                 geloof drukt een kleiner stempel op het leven.                woonvormen (bijvoorbeeld hofjeswoningen
                    MEER                     68,95%                     61,50%   Alleenstaanden krijgen een sterkere positie in                voor ouderen).




30                                         Bron: CBS                             6 EWmagazine/Bureau Louter, Beste gemeenten 2021.                                                                31
                                                                                 7 Toekomstverkenning gemeente Almere, ‘Tijd voor Toekomst’.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>     DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     Kortom: de woonvoorkeuren zijn veel gediffe-      ningen worden steeds vaker bewoond door
                                                                                                           FIGUUR 10      Woning naar eigendom
     rentieerder geworden door huishoudenverdun-       alleenstaanden (de langstlevende) of oudere
     ning, meer alleenstaanden, meer echtschei-        echtparen die de laatste jaren niet meer heb-
     dingen, jongeren en ouderen die langer thuis      ben geïnvesteerd in hun huis. Een deel van de
     wonen, meer mensen die wonen en werken            panden is alweer toe aan groot onderhoud en
     willen combineren, de tiny houses-beweging,       verduurzaming. De aankomende generatie-
     kleinere gezinnen of juist grotere samengestel-   wisseling (tussen 2022 en 2030) biedt kansen                    koopwoning        particuliere   sociale huur
     de gezinnen, expats met een tijdelijk contract,   omdat er dan beweging komt in deze huidige                                         verhuur
     arbeidsmigranten, internationale studenten en     woonwijken en differentiatie mogelijk wordt.
                                                                                                                        65,49%            12,43%         22,08%
     de behoeften aan woonvormen met een ge-
     meenschappelijk karakter en duurzaamheids-        De verhuismobiliteit in de jongvolwassen leef-
     overwegingen.                                     tijdsgroepen is (vanzelfsprekend) het hoogst.                    57,22%            13,91%         28,87%
                                                       In de studieperiode verlaten veel jongeren
     Woningmarkt onder druk                            de gemeente. Daar staat tegenover dat het
     De woningvoorraad in Teylingen bestaat voor       verhuissaldo van de 26 tot 35-jarigen weer in
     een groot deel uit koopwoningen. Figuur 10        het voordeel van Teylingen is. Zij willen ruimer                 10.656             2.023         3.592
     Dit is kenmerkend voor veel stabiele midden-      wonen en zich vestigen als gezin. De nieuw-
     klasseregio’s, maar maakt de gewenste door-       bouwontwikkelingen zijn daar zeker op van
     stroom op de woningmarkt wel lastiger. De hele    invloed. Figuur 11
     woningmarkt staat onder druk en de opgave                                                                                      Bron: CBS - 2021

     voor de gemeente betreft woningen voor kleine     De gemeente wisselt ongeveer evenveel bewo-
     huishoudens (vooral alleenstaanden en twee-       ners uit met de stedelijke centra in het noorden
     persoonshuishoudens), sociale huurwoningen,       (Haarlemmermeer, Amsterdam, Haarlem) als
     goedkope/betaalbare koopwoningen, midden-         met die in het zuiden (Leiden, Den Haag). Van-
     huur en snelle oplossingen voor spoedzoekers.     uit dit punt is het noodzakelijk om de oriëntatie
                                                       op de noordzijde te versterken, omdat dit via
     Circa 45 procent van de woningvoorraad in         de standaard regionale samenwerkingsvormen
     Teylingen is afkomstig uit de periode 1965 -      nu niet gebeurt (andere woonregio). Teylingen
     1995. Een periode die gekenmerkt wordt door       heeft een klein positief verhuissaldo met de
     redelijk uniforme bouw: grondgebonden             omliggende regio’s: er zijn meer nieuwkomers
     eengezinswoningen met tuin. De gezinswo-          dan vertrekkers. Figuur 12




32                                                                                                                                                                     33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre> FIGUUR 11           Verhuismobiliteit naar leeftijd (2020)                     FIGUUR 12                       Verhuissaldo
                                  Feitelijke cijfers



                                                                                            Binnen
                                      Binnen           Tussen      Tussen
                                      gemeenten        gemeenten   gemeenten
                                                                                            gemeenten                           1.453
                                                                                            verhuisde
                                      verhuisde        verhuisde   verhuisde
                                      personen         personen:   personen:
                                                                                            personen
                                                                                                         2016                                   1.818
                                                       gevestigd   vertrokken
                                                                                            Tussen                                             1.798
                                                                                            gemeenten
                                                                                            verhuisde
             jonger dan 5 jaar          76               118         91                     personen:
                                                                                            gevestigd                             1.537
                  5 tot 10 jaar         99               73          52                     Tussen       2017                                            2.244
                                                                                            gemeenten
                                                                                            verhuisde
                 10 tot 15 jaar         95               56          56                     personen:                                             1.906
                                                                                            vertrokken
                15 tot 20 jaar          103              91         103
                                                                                                                               1.436
                20 tot 25 jaar          142             235         324                                                                        1.794
                                                                                                         2018
                25 tot 30 jaar          203             355         288                                                          1.506

                30 tot 40 jaar          254             407         252
                                                                                                                                   1.544
                40 tot 50 jaar          180             154         164                                                                        1.746
                                                                                                         2019
                50 tot 65 jaar          162             212         195                                                           1.459

                65 tot 80 jaar          136             129          101
                                                                                                                                  1.508
              80 jaar of ouder          43               43          30
                                                                                                         2020                                    1.890

                                                                                                                                       1.617


34                                                                                                                                                               35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                                   DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING                                                                        • Zet met het woonbeleid actief in op sturing voor huisvesting voor specifieke doelgroepen. Specifieke
                                                                                                                     doelgroepen die kunnen worden genoemd: ouderen, jongeren, arbeidsmigranten, statushouders,
     Algemeen:                                                                                                       gescheiden mensen, uitstroom ggz en andere zorgbehoeften.
     • Zet in op dynamiek en flexibiliteit in het woonbeleid en regelgeving rond bouwen. Flexibele regelgeving     • Versterk de oriëntatie en het netwerk op de noordzijde - metropoolregio Amsterdam en de regio
       en toepassing is noodzakelijk om tijdelijk, modulair, variabel, natuurinclusief te bouwen en renovatie en     Zuid-Kennemerland/IJmond, buiten de standaard regionale samenwerkingsvormen (andere woon-
       functiemenging mogelijk te maken, zowel in de woonwijken als in de dorpscentra waar sprake is van             regio’s betrekken).
       leegstand of verloop te verwachten is. Dit geldt niet alleen voor nieuwbouwlocaties, maar zeker ook voor
       bestaande bebouwing.
     • Gebruik de mogelijkheden die de Omgevingswet biedt om integraal en versneld bouwtrajecten te
       faciliteren. Zo kunnen we per ontwikkeling kijken hoe de gemeente doorstroming op de woningmarkt
       kan faciliteren.
     • De fysieke ruimte is beperkt. Maak daarom samen met het maatschappelijk middenveld duidelijke keu-
       zes in de landelijke en maatschappelijke opgaven, zoals wonen, de energietransitie, natuurvriendelijke
       en duurzame bollenteelt en landbouw, klimaatadaptatie en circulaire economie.
     • Ga samen met provincie en Rijk op zoek naar financieringsmogelijkheden. Wellicht biedt het nieuwe
       landelijke regeerakkoord hiervoor mogelijkheden of Europese plattelandssubsidies.
     • Overweeg waar actief grondbeleid zinvol kan zijn. Het bestaande grondbeleidsinstrumentarium (met
       als kader de Omgevingswet) geeft in principe voldoende armslag om zo’n beleid te voeren.
     • Benut bij nieuwbouwprojecten de mogelijkheid om voorrang te geven aan eigen inwoners, zodat
       jonge mensen in aanmerking komen voor betaalbare woningen en in het eigen dorp kunnen blijven
       wonen. Geef eveneens voorrang aan mensen met economische binding, zoals leraren, politieagenten of
       verpleegkundigen die moeilijk aan een koopwoning kunnen komen. Kijk daarbij ook naar constructies
       waarbij de gemeente (gedeeltelijk) eigenaar van de grond en stenen blijft, zodat een lening bij de bank
       ook voor deze kopers betaalbaar wordt.
     • Faciliteer multifunctionaliteit door de huidige vierkante meters optimaal te benutten en bebouwing
       door herbestemming en transformatie van bebouwing en functiemenging makkelijker te maken
       (zie ook cijfers leegstand). Sluit ook nieuwe woonvormen niet uit. Denk hierbij aan andere gezins- of
       samenlevingsvormen. Zo kan de multifunctionaliteit van een gebied worden vergroot in een woon-
       werkgebied en de locatie van bebouwing intensiever worden benut.
     • Geef richting over de intensiteit van de bebouwing. Is hoogbouw mogelijk en zo ja, wat verstaan we dan
       onder hoogbouw en waar is dit mogelijk of juist niet?




36                                                                                                                                                                                                                          37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                           DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




                                                                  OPGAVE 5                 Mobiliteit
                                                                                           KOERSBEPALING

 ONDERWERPEN DEEL 2
                                                                                           Mobiliteit is één van de fysieke ruimtevragers, net als o.a. woningbouw,
                                                                                           bedrijventerreinen, duurzame opwek en klimaat en vraagt dus een
                                                                                           integrale benadering om de onderlinge samenhang te versterken en
                                                                                           de juiste keuzes te kunnen maken.
     REGIONALE SAMENWERKING                                 DIGITALISERING

                                                                                           Een doorvertaling van regionaal beleid naar lokale aanpak is nodig
                                                                                           om het functioneren van het mobiliteitssysteem op de juiste manier te
                                      MOBILITEIT                                           koppelen aan de aantrekkingskracht van de streek, duurzaamheids
                                                                                           ontwikkelingen en leefbaarheid.
                      WONEN                                 WERK EN ECONOMIE


 WELZIJN - GEZONDHEID EN VITALITEIT                    DUURZA AMHEID - KLIMA ATBESTENDIG


                                                                                           HUIDIGE KADER                                       de regionale omgevingsagenda (ROA), Regio-
                                       VITALE KERNEN                                       Mobiliteit maakt het voor mensen mogelijk           nale Energie Strategie (RES 1.0) en de actuali-
                                                                                           om deel te nemen aan de maatschappij, naar          satie van de regionale woonagenda.
                                                                                           het werk en naar school te gaan en zorgt voor

 ONDERWERPEN DEEL 1                                                                        sociale contacten. De regionale strategie mo-
                                                                                                                                                 REGIONALE
                                                                                           biliteit van Holland Rijnland beschrijft de route
                                                                                                                                                 STRATEGIE
                                                                                           waarmee we als gezamenlijke gemeenten de              MOBILITEIT
                                                                                           mobiliteitsopgave in de regio willen realiseren,
                                                                                           die past bij de ontwikkeling naar een sterke,
                                                                                           gezonde en toekomstbestendige regio. Deze             REGIONALE
                                                                                           mobiliteitsstrategie staat dan ook niet op zich-      OMGEVINGSAGENDA
                                                                                           zelf, maar hangt nauw samen met onder meer


38                                                                                                                                                                                               39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                       DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




 FIGUUR 13                                   Deelauto’s                                                                De strategische agenda ‘Ruimte’ van de Duin-                      van benzinemotoren voor personenauto’s per
                                                                                                                       en Bollenstreek onderstreept dit belang met                       2030 en voor vrachtwagens per 2040. Andere
                               Aantal deelauto’s per 100.000 inwoners
                                                                                                                       een focus op de mobiliteitsvraagstukken die                       ontwikkelingen zijn meer autonoom rijden (de
                                                                                                                       specifiek voor de streek van belang zijn. De                      zelfrijdende auto), rekeningrijden en de groei
                      2018                               39                           36                               mobiliteitsmaatregelen voor de noordelijke                        van deelmobiliteit. Figuur 13 Technologie kan
                                                                                                                       Duin- en Bollenstreek zijn hiervan een be-                        hiermee een bijdrage leveren aan zowel de
                      2019                               35                            41                              langrijk onderdeel. Voor de concrete uitwer-                      verkeersveiligheid als de verduurzaming van
                                                                                                                       king hiervan is het regionaal overlegplatform                     mobiliteit.
                      2020                                15                          43                               ‘Ontsluiting Noordelijke Bollenstreek’ ingericht.
                                                                                                                       In een nog verdere doorvertaling zoomen de                        Als lokale overheid kunnen we inspelen op de

                      2021                                18                          58                               lokale mobiliteitsvisie en het conceptmobili-                     veranderingen in de manier waarop mensen
                                                                                                                       teitsplan vervolgens in op het lokale niveau van                  zich verplaatsen. Wij kunnen inspelen op de
                                                                                                                       Teylingen, inclusief de verkeersveiligheid.                       transitie van autogebruik naar (elektrische) fiets
                               Bron: Crow - Kennisprogramma Verkeer en Vervoer                                                                                                           en openbaar vervoer en inzetten op deelmobi-
                                                                                                                          STRATEGISCHE                                                   liteit8. Figuur 14 Door anders om te gaan met
                                                                                                                          AGENDA RUIMTE DUIN-
                                                                                                                                                                                         mobiliteit en de (inrichting van de) ruimte in
 FIGUUR 14                            Vervoersmiddelen                                                                    EN BOLLENSTREEK
                                                                                                                                                                                         het dorp (met meer nadruk op fiets en open-
                                                                                                                                                                                         baar vervoer), kan het mobiliteitssysteem bijdra-
       30%                                                                                                             Deze werkwijze is een mooi voorbeeld van                          gen aan een gezond, biodivers en leefbaar dorp,
                                                                                                                       wat we in de regionale samenwerking ook wel                       dat ook duurzaam en klimaatbestendig is.
                                                                                                                       omschrijven als ‘het dansen tussen de scha-
       20%                                                                                                             len’ van de regionale, subregionale en lokale                     Mobiliteit zal toenemen
                                                                                                                       bestuursstructuren, om de gewenste resultaten                     Het SCP stelt dat het terugveren naar oude
                                                                                                                       met elkaar te kunnen behalen. (Zie ook deel 2                     sociaalmaatschappelijke patronen op (middel-)
       10%                                                                                                             Politiek-bestuurlijke opgaven, opgave regionale                   lange termijn aannemelijk lijkt. Corona heeft
                                                                                                                       samenwerking en adaptief besturen).                               dus waarschijnlijk geen blijvende invloed op ons
                                                                                                                                                                                         verplaatsingsgedrag. Volgens het Planbureau

        0%                                                                                                             TRENDS EN ONTWIKKELINGEN                                          voor de Leefomgeving (PBL) en het CPB zal de
                                                                                                                       Onze voertuigen en manier van reizen veran-                       mobiliteit toenemen door een verdere toename

              ?                                                                                                        deren. Dat komt onder meer door de tech-                          van de bevolking en de regionale bouwopgave
                                                                                                                       nologische ontwikkelingen. Denk aan het                           (Zie opgave Wonen) en door een naar verwach-
             Overig     met trein      met fiets        met            met           met           met       door te
                                                                                                                       elektrisch rijden en het verbod op de productie                   ting gematigde economische groei9.
                                                      bus/tram      bromfiets       auto als     auto als     lopen
                                                                                   passagier    bestuurder



40             Bron: Crow - Onderzoek verplaatsingen in Nederland - Kennisinstituut voor mobiliteit                    8 Drieluik gemeente Dordrecht 2021, ‘Perspectief op de stad, financiën en sturing & organisatie’.                      41
                                                                                                                       9 Strategische verkenningen 2022-2026 gemeente Leiden, ‘Een ambtelijke inventarisatie van maatschappelijke
                                                                                                                         opgaven en politiek-bestuurlijke uitdagingen’.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                                                          DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     Smart city                                                        (te) sterke noord-zuidoriëntatie, die historisch   • Start bij stedenbouwkundige ontwikkelingen met de routes voor lopen en fietsen (en bekijk wat er nog
     De toepassing van data, slimme sensoren en                        is gegroeid in de streek. Economisch gezien          overblijft voor de auto) en neem een besluit over wie waar mag parkeren. Mobiliteit (kwaliteit van de
     apparaten die verbonden zijn met het internet                     zijn er echter grote veranderingen geweest van       bereikbaarheid) is immers een randvoorwaarde voor ruimtelijke ontwikkelingen en transformaties. Niet
     maakt het leven steeds makkelijker (smart                         de bollenindustrie naar een kennisindustrie en       enkel bezien in de directe omgeving, maar ook in groter (boven)regionaal verband.
     city-toepassingen). Zeker op het gebied van                       recreatie/toeristenindustrie (binnen en buiten     • Vergroot de leefbaarheid in de kernen door niet-bestemmingsverkeer zoveel mogelijk buiten de kernen
     mobiliteit zijn er steeds meer smart toepassin-                   de regio). De infrastructuur is onvoldoende          om te leiden, in combinatie met aantrekkelijke en directe loop- en fietsroutes in de kern.
     gen mogelijk. Zo kunnen data worden ingezet                       meegegroeid met deze economische ontwik-           • Zet in op een gedragsverandering van bewoners, ondernemers, werknemers en bezoekers, vooral met
     om parkeerdruk en mobiliteit te monitoren en                      kelingen in de regio.                                fysieke maatregelen. Situeer parkeerplaatsen bijvoorbeeld aan de rand van een buurt of wijk, in combi-
     inzicht te geven in waar zich op welk moment                                                                           natie met comfortabele en directe loop- en fietsroutes.
     de meeste mensen bevinden. (Zie deel 2 poli-                      Het bereikbaarheidsvraagstuk is breder dan         • Verduurzaam mobiliteit door het stimuleren van de transitie van autogebruik naar fiets (pas bijvoorbeeld
     tiek-bestuurlijke thema’s, Digitalisering profes-                 de gemeente en de regio Holland Rijnland.            de fietsinfrastructuur aan ten behoeve van doorfietsroutes) en stimuleer het gebruik van openbaar
     sionaliseren.)                                                    Het mobiliteitssysteem moet de kernen ver-           vervoer door in te zetten op een stevige fiets- en OV-agenda. Richt ook de openbare ruimte daarop in,
                                                                       binden met de hele omgeving - de Bollenstreek        met oog voor de mensen die minder mobiel zijn.
     Regionale mobiliteit en bereikbaarheid                            - én met de regio Leiden, Haarlem, Haarlemmer-     • Koppel indien mogelijk nieuwe informatie uit data aan het te voeren beleid (smart city) en gebruik dit
     Het huidige verkeers- en vervoersysteem in de                     meer, Schiphol en de metropoolregio Amster-          om de veiligheid nog verder te verbeteren en verduurzaming te versnellen.
     regio is op onderdelen overbelast vanwege de                      dam.                                               • Creëer ruimte en een voedingsbodem voor technologische ontwikkeling, zoals de afname van tradi-
                                                                                                                            tionele (geautoriseerde) vervoersmiddelen, het stimuleren van groene mobiliteit en de toename van
                                                                                                                            deelmobiliteit. Bij deelmobiliteit moet ook rekening worden gehouden met mogelijke (ongewenste)
                                                                                                                            neveneffecten door het beslag dat deelmobilteit kan leggen op de openbare ruimte.
                                                                                                                          • Ga actief in overleg met de provincie als de concessieverlener van het regionale openbaar vervoer en het
     HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING                                                                                 Rijk als concessieverlener van het landelijke netwerk van treinen. Goed overleg is zeer belangrijk voor het
                                                                                                                            realiseren van goed openbaar vervoer binnen de gemeente, maar ook naar de regio en bovenregionaal.
     Algemeen:
     • Breng de samenwerkingspartners op het gebied van mobiliteit zowel binnen als buiten de regio goed
       in beeld en ga duurzame relaties met ze aan. Blijf in regionaal verband inzetten op realisatie van de
       ontsluiting van de noordelijke Bollenstreek. Het is cruciaal om te investeren in de bereikbaarheid en de
       mobiliteit van de hele streek. De gemeente moet met partners vlot en duidelijk inspelen op kansen en
       mogelijkheden.
     • Investeer in aantrekkelijk en korte routes naar OV-halten, HUB10/stations(s) en P&R-locaties, benut
       station(s) in de regio beter met voldoende voorzieningen voor elektrische oplaadpunten/deelmobiliteit
       en optimaliseer de (HOV)-busverbindingen, ook vervoersregio-overschrijdend.




42   10 Een mobiliteitshub is een hoogwaardige fysieke locatie die een gevarieerd aanbod van duurzame en actieve                                                                                                                          43
        vervoersmiddelen combineert met aangename verblijfsmogelijkheid. Reizigers hebben keuzemogelijkheden
        en kunnen eenvoudig overstappen op een ander vervoersmiddel.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                 DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




                                                               OPGAVE 6          Duurzaamheid
                                                                                 KOERSBEPALING
 ONDERWERPEN DEEL 2
                                                                                 Verduurzaming hangt samen met verstedelijking/wonen, bollencultuur
                                                                                 en mobiliteit. De doelstellingen bij deze thema’s leggen claims op de
                                                                                 beperkte ruimte in de Bollenstreek. Teylingen moet als regisseur
                      OPEN OVERHEID         REGIONALE SAMENWERKING               deze ruimteclaims met elkaar in evenwicht brengen (people, planet,
                                                                                 profit) en duidelijke prioriteiten stellen.
                                                         NETWERKSAMENWERKING -
      DIGITALISERING
                                                             COLLECTIEVEN

                                                                                 HUIDIGE KADER                                     Alle dertig regio’s in Nederland onderzoeken in
                                                                                 In 2050 is Teylingen verplicht om klimaatbe-      samenwerking met de provincie, netbeheerder en
                              DUURZAAMHEID                                       stendig en klimaatneutraal te zijn. Teylingen     waterschappen waar en hoe ze duurzame energie
                                                                                 heeft daarvoor onder meer haar ambities op        grootschalig kunnen opwekken, met als doel om in
            ECONOMIE -                                                           het vlak van klimaatadaptatie vastgesteld en      2050 energieneutraal te zijn. Om de ambities uit te
                                                          VEILIGHEID
          BOLLENCULTUUR
                                                                                 werkt aan een uitvoeringsprogramma om             werken en uit te voeren en te zorgen voor draagvlak,
                                                                                 actief (plus) in te zetten op dit doel.           is verdere samenwerking en participatie nodig. Bij-
                            MOBILITEIT          WONEN
                                                                                                                                   voorbeeld op het vlak van bovenlokale afstemming
                                                                                    AMBITIE                                        van de concretisering van de plannen, kennisuitwis-
                                  WELZIJN - GEZONDHEID                              KLIMAATADAPTATIE
                                                                                                                                   seling, maar ook als het gaat om de doorontwikke-
                                                                                    TEYLINGEN
                                                                                                                                   ling naar de RES 2.0.


 ONDERWERPEN DEEL 1                                                              Op het gebied van de energietransitie is samen    De Lokale Energie Strategie (LES) geeft inzicht in
                                                                                 met alle Holland Rijnland-gemeenten de Regio-     de specifieke opgaven, doelen en uitdagingen voor
                                                                                 nale Energie Strategie (RES) 1.0 vastgesteld om   Teylingen en hoe deze gerealiseerd kunnen worden.
                                                                                 zo als regio te voldoen aan het Klimaatakkoord.   Om in 2050 klimaatneutraal te zijn, beschrijft de
                                                                                                                                   transitievisie ‘Warmte’ hoe alle gebouwen op een

                                                                                    REGIONALE ENERGIE                              duurzame manier kunnen worden verwarmd en wat
                                                                                    STRATEGIE 1.0                                  we komende jaren doen om dat voor elkaar te krij-
                                                                                                                                   gen. Ook hiervoor is bovenlokale afstemming nodig.


44                                                                                                                                                                                        45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>     DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




                                                             Circulaire economie
                                                                                                                   FIGUUR 15                                       Klimaatadaptatie
        TRANSITIEVISIE                                       Een circulaire economie is volgens het Planbu-
        WARMTE TEYLINGEN                                                                                                              Waarde in mm neerslag voor de regio Katwijk - Lisse - Heemstede
                                                             reau voor de Leefomgeving (PBL) gericht op het
                                                             optimaal inzetten en hergebruiken van grond-             5.000
     Ondertussen ontstaan er op operationeel ni-             stoffen in de verschillende schakels van de
     veau allerlei initiatieven die deze doelen helpen       productieketen: van de winning van grondstoffen
                                                                                                                      4.000
     bereiken, zoals de MKB-Deal Transitieloket D&B          tot consumptie. Grondstoffen raken op door een
                                                                                                                                                                                              3441                                           3274
     energietransitie, Circulair West en energiecoö-         groeiende bevolking en toenemende welvaart in
                                                                                                                                             2979   3154
     peratie Zon op Teylingen.                               de wereld. Ook de coronacrisis leidt wereldwijd          3.000                                       2865                 2828
                                                                                                                               2425
                                                             tot een tekort aan grondstoffen. Economische                                                                                                                                               2719
                                                                                                                                                     2297                                                                                        2315
     TRENDS EN ONTWIKKELINGEN                                groei is alleen mogelijk als dat op een duurzame                                                                                          2246
                                                                                                                      2.000                                                     2109          1940
                                                                                                                                        1776               1669    1715
                                                             en circulaire manier kan. Dit geeft nieuwe kansen                 1634
     Klimaatadaptatie                                        en daagt uit tot innovatie. Bij de transitie naar
                                                                                                                       1.000
     Door klimaatverandering stijgt de kans op               een circulaire economie is uiteraard niet alleen de
     wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen.        overheid aan zet, maar ook bedrijven en burgers.
     Figuur 15 en 16 Dit heeft grote gevolgen voor                                                                       0
                                                                                                                                      1960            1970               1980   1990            2000            2010                                 2020             2030
     onze samenleving, economie en gezondheid.               Energietransitie
     Om klimaatverandering tegen te gaan, zijn               In Nederland is in de Klimaatwet het doel afge-
     ingrijpende technologische en maatschappelij-           sproken van 49 procent CO2-reductie voor 2030         FIGUUR 16                                                            FIGUUR 17
     ke veranderingen nodig. Ten eerste is het zaak          en 95 procent reductie voor 2050. Het nieuwe
     de uitstoot van broeikasgassen te beperken              regeerakkoord heeft dit aangescherpt naar 55          Waterniveau                                                           Energielabels
     (klimaatmitigatie); ten tweede moeten we onze           procent in 2030 en klimaatneutraal in 2050. Het       igv overstroming                                                      Teylingen                                   E
     omgeving zo inrichten dat die bestand is tegen          Rijk trekt de komende tien jaar 35 miljard uit voor
                                                                                                                                                                                                                                                                   GEEN
                                                                                                                                                                                                                                                                   DATA
     het veranderende klimaat (klimaatadaptatie).            een klimaat- en transitiefonds. Dit fonds moet             minder dan 0,5 meter                                                                         A
                                                                                                                                                                                                                                                 D
                                                                                                                                                                                                       GEEN                                                    D
                                                                                                                        0,5 tot 1,0 meter                                                              DATA                                               A
     Dit raakt gemeentelijke keuzes op het gebied            helpen om de benodigde energie-infrastructuur                                                                                                           A       A
                                                                                                                                                                                                                                                      D C      D
                                                                                                                        1,0 tot 1,5 meter                                                                       C B A                B                 C
                                                                                                                                                                                                                                                           C
     van onder meer wonen, bouwen en mobiliteit,             te verwezenlijken en de mobiliteit en gebouwde                                                                                                         C                                C
                                                                                                                                                                                                                                                             E
                                                                                                                        1,5 tot 2,0 meter                                                     A++           C                                      C   D B C C C
                                                                                                                                                                                                                                 B
     maar biedt ook kansen op bijvoorbeeld het               omgeving te verduurzamen. Dit betekent dat                 2,0 tot 5,0 meter                                                     A+          B      C       C                       B
                                                                                                                                                                                                                                                     C B
                                                                                                                                                                                                                                             B
                                                                                                                                                                                              A
     gebied van biodiversiteit. Hier ligt een link naar      de komende vijf tot tien jaar grote strategische                                                                                                                                    B
                                                                                                                                                                                              B                                          C
     de gezonde en veilige fysieke leefomgeving, de          beslissingen op de gemeente afkomen en inzet                                                                                     C       GEEN
                                                                                                                                                                                                      DATA           B
                                                                                                                                                                                                                                     C
     (her)inrichting van de ruimte en de Omgevings-          gevraagd wordt op het vlak van de energietransi-                                                                                 D
                                                                                                                                                                                                                                                               C
                                                                                                                                                                                              E
     wet. Integraliteit en prioriteitstelling zijn hierbij   tie. Figuur 17                                                                                                                                                                      C
                                                                                                                                                                                              F                                      C
     belangrijk.                                                                                                                                                                              G
                                                                                                                                                                                              geen data                      B
                                                                                                                                                                                                                                         B


                                                                                                                                                                                                          GEEN
46                                                                                                                                                                                                        DATA                                                            47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                      DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING                                                                           • Zorg voor betrouwbare voorlichting, waaronder toegang tot betrouwbare data over grondstoffen en
                                                                                                                        materialen.
     Algemeen:                                                                                                        - Zorg voor het aanjagen van best practices en stimuleer samenwerking in de productketens.
     • Maak duidelijke keuzes, ga zoveel mogelijk uit van meervoudig ruimtegebruik en stimuleer ander gebruik
       van de ruimte (bijvoorbeeld autoluw en hoogbouw), omdat alle opgaven - klimaatadaptatie, biodivers             Energietransitie:
       vergroenen, wonen, mobiliteit en de energietransitie - ruimte vragen.                                          • Werk samen met de regio aan de duurzaamheid en klimaatopgaven met de recent opgeleverde Regiona-
     • Creëer ontwikkel en experimenteerruimte: letterlijk, figuurlijk en financieel.                                   le Energiestrategie (RES) 1.0 en een nadere invulling van de afspraken uit het klimaatakkoord in de Lokale
     • Geef specifiek aandacht aan het voorbereiden van de ondergrond voor de toekomst. Met het oog op de               Energie Strategie en de transitievisie Warmte. De RES beschrijft de mogelijkheden om energie te besparen,
       klimaataanpassingen, energietransitie en verdere digitalisering krijgt de ondergrond een belangrijke rol.        duurzame energie (elektriciteit) op te wekken en duurzame warmtebronnen en duurzame mobiliteit te
       Maak hiervoor een afwegingskader. Hoe weeg je de belangen en stem je ontwikkelingen onder en boven               realiseren.
       de grond op elkaar af?                                                                                         • Bepaal continu de ambitie, snelheid en de inzet op dit thema. Dit zal mede afhankelijk zijn van de bijdrage
     • Neem bij aanbestedingen aanvullende duurzaamheidseisen op.                                                       die we vanuit het Rijk kunnen verwachten.
                                                                                                                      • Stimuleer nieuwe vormen van collectiviteit. Klimaatverandering is een belangrijke drijfveer voor een groot
     Klimaatadaptatie:                                                                                                  deel van de hedendaagse nieuwe collectieven. Hun doel is vaak gericht op vergroening en duurzaamheid
     • Intensiveer het vergroenen van de gemeente waar mogelijk, benut het water beter en maak het beter                en het delen van bezit.
       beleefbaar. Dit draagt bij aan de leefbaarheid en verblijfskwaliteit in de gemeente, maar ook aan een aan-     • Betrek en motiveer inwoners, energiecorporaties en doelgroepen om daadwerkelijk aan de slag te gaan
       trekkelijk vestigingsklimaat. Zo bezien vertegenwoordigt het economische waarde voor de gemeente.                met de energietransitie. Dit vergt veel uitvoerende inzet, zowel gericht op participatie/communicatie als op
     • Intensiveer de samenwerking met het waterschap om de waterhuishouding beheersbaar te houden.                     evt. het nemen van regie per wijk/doelgroep met een buurt- of wijkgerichte aanpak.
     • Versterk en verduurzaam de lokale en regionale economie (zie het thema Economie).                              • Bepaal in welke mate je als gemeente regionaal wil samenwerken in deze opgave. Bijvoorbeeld door het
     • Zet in op een duurzaam mobiliteitssysteem: gezond, schoon, veilig en ruimte-efficiënt (zie het thema             opzetten van een regionaal investeringsfonds.
       Mobiliteit). Een duurzaam mobiliteitssysteem draagt bij aan gezond bewegen, is schoner wat betreft             • Onderzoek de mogelijkheden om het isoleren van de gebouwde omgeving te subsidiëren.
       uitstoot van het voertuig zelf en het energieverbruik, is veilig, past bij de beperkte ruimte in de gemeente   • De gemeente heeft zelf veel gebouwen die verduurzaamd moeten worden en kan hier een voorbeeld-
       en is dus ruimte-efficiënt.                                                                                      functie in vervullen.
     • Geef zoveel mogelijk duidelijkheid over de koers voor bedrijven en inwoners, zodat zij zich ergens op          • Bepaal hoe je wil samenwerken met de woningbouwcorporaties rond de energietransitie. Zij hebben een
       kunnen richten en het rendement van een klimaatinvestering hen mogelijk stimuleert om over te stappen            groot woningbestand. Via meerjarige prestatieafspraken over duurzaamheidsprestaties kunnen de afspra-
       op duurzame alternatieve methoden.                                                                               ken worden vastgelegd.
                                                                                                                      • Bepaal of je de algemeen wettelijke normen voor energieprestaties van nieuwbouw voldoende vindt of
     Circulair:                                                                                                         niet. Neem mogelijk streefwaarden in (omgevings)beleid op voor nul-op-de-meter of energieneutrale
     • Werk regionaal en nationaal samen aan kennisontwikkeling en innovatie (bijvoorbeeld in de bouwketen              woningen, biobased en natuurinclusief bouwen.
       en bollenteelt) met kennisinstellingen, bouwinstellingen (projectontwikkelaars), woningcorporaties, water-     • Bepaal welke rol de gemeente kan en wil innemen ten aanzien van energie-infrastructuur. Diverse ontwik-
       schap en bollensector.                                                                                           kelingen spelen hierbij mee, zoals elektrische laadinfrastructuur, de benodigde netverzwaring van netbe-
     • Stimuleer de duurzame en circulaire initiatieven van bedrijven en inwoners die op hun beurt weer bijdra-         heerders TenneT en Liander op korte termijn en de mogelijke inzet van geo- of aquathermie en duurzaam
       gen aan de economie.                                                                                             waterstof met hergebruik van de aardgasinfrastructuur bij duurzame energieproductie.


48                                                                                                                                                                                                                                     49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                         DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




                                                      OPGAVE 7           Welzijn en zorg
                                                                         KOERSBEPALING
 ONDERWERPEN DEEL 2
                                                                         Kernvraag voor de toekomst van het sociaal domein gaat over de ver-
                                                                         antwoordelijkheidsverdeling tussen burger en overheid. Welke rol heeft
                                                                         de gemeente bij het versterken van de veerkracht van burgers? Of is dat
                                                                         vooral een verantwoordelijkheid van burgers zelf? En welke basisinfra-
                                                   POLARISATIE -         structuur op het gebied van welzijn behoort tot de gemeentelijke taken?
        DIGITALISERING
                                           MA ATSCHAPPELIJK ONGENOEGEN



                                                                         HUIDIGE KADER                                        schappelijke agenda onder meer vormgegeven
                         WELZIJN EN ZORG
                                                                         In de maatschappelijke agenda Teylingen ‘Leven       rondom passend onderwijs en de uitvoering
                                                                         Lang Meedoen’ heeft de raad ambities benoemd         van het VN-verdrag Handicap.
             ONDERWIJS                        VEILIGHEID                 op het gebied van onder meer vitaliteit, zorg
                                                                         voor elkaar, thuis wonen en hulp bij meedoen.        Vanuit het programmaplan ‘Jeugdhulpaan-

                 DUURZA AMHEID         WERK EN ECONOMIE                  Deze agenda sluit aan bij het begrip van ‘brede      bod Duin- en Bollenstreek’ werken we aan de
                                                                         welvaart’ en ‘positieve gezondheid’ en staat voor    ambitie om passende en betaalbare jeugdhulp
                                                                         een opgave gerichte en integrale aanpak. Daar-       mogelijk te maken voor jeugdigen die het écht
                                                                         naast staat de agenda ook stil bij de verschillen-   nodig hebben. Dit doen we samen met onze
                                                                         de overheidsrollen die daarmee samenhangen.          integrale toegang ‘Voor ieder 1’, de Service
 ONDERWERPEN DEEL 1
                                                                                                                              Organisatie Zorg Holland Rijnland en de andere
                                                                                                                              gemeenten in Holland Rijnland.
                                                                            MAATSCHAPPELIJKE
                                                                            AGENDA TEYLINGEN
                                                                                                                              TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
                                                                                                                              Onze blik op welvaart is geleidelijk veranderd.
                                                                         Aan de Vitaliteitstafel Teylingen werken orga-       Het gaat hierbij niet meer alleen om groei van
                                                                         nisaties, bewoners en de gemeente samen              inkomen, maar ook om allerlei andere aspec-
                                                                         aan de ambities rond vitaliteit en (positieve)       ten, zoals welzijn, onderwijs, gezondheid en
                                                                         gezondheid. Inclusie wordt vanuit de maat-           duurzaamheid en raakt dus diverse opgaven


50                                                                                                                                                                              51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                      DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




 FIGUUR 18      De elf dimensies van brede welvaart                                                   van deze verkenningen. Niet voor niets kennen                    Het behouden van zelfstandigheid is hierbij een
                                                                                                      we inmiddels het begrip ‘brede welvaart’ en de                   belangrijk gegeven. Ouderen, mensen met een
                                             Balans tussen                                            Sustainable Development Goals van de Verenig-                    fysieke handicap en mensen met een zorgvraag
              Inkomen                                                            Woontevredenheid
                                             werk en privé                                            de Naties, die wereldwijd worden gemonitord11.                   wonen langer thuis en willen en moeten langer
                                                                                                      Figuur 18                                                        zelfstandig functioneren. Door verdorpsing van
              Werk                           Sociale contacten                   Subjectief welzijn                                                                    ons dorp kunnen we ervoor zorgen dat voor-

                                                                                                         SUSTAINABLE                                                   zieningen dichtbij blijven. Dat vraagt dan ook
                                                                                 Maatschappelijke        DEVELOPMENT GOALS                                             aanpassing van de fysieke leefomgeving.
              Onderwijs                      Milieu
                                                                                 betrokkenheid
                                                                                                                                                                       Door de voortschrijdende digitalisering komen
              Gezondheid                     Veiligheid                                               Vooralsnog scoort onze gemeente goed op het                      er steeds meer apps en gadgets die ons helpen
                                                                                                      gebied van regionale welvaart12.                                 gezonder en langer zelfstandig te leven. Robots
                                                                                                                                                                       zullen straks niet alleen worden ingezet in de
                                 Bron: Rabobank - Universiteit Utrecht
                                                                                                      Gezondheid en vitaliteit                                         hoogtechnologische curatieve zorg, maar ook
                                                                                                      Ook naar gezondheid wordt tegenwoordig                           als gezelschap, voor geheugentraining of bewe-
                                                                                                      breder gekeken en er wordt gesproken over                        gingsprogramma’s (voor ouderen)13. Figuur 18a
                                                                                                      “positieve gezondheid”. Naast een gezonde
 FIGUUR 18A          Toename eenzaamheid Teylingen                                                    leefstijl, horen hier ook bij mentale gezondheid,                Kansengelijkheid
                                                                                                      kansengelijkheid, economische gelijkheid en de                   Ook kansengelijkheid past in deze brede kijk op
                                         % Eenzaamheid
                                                                                                      invloed van de fysieke leefomgeving. Gezond-                     welvaart en gezondheid. Al voor de coronacrisis
                                                                                                      heid draait dus niet enkel meer om niet ziek                     groeide de ongelijkheid tussen verschillende

                                                      37,0%                                           zijn, maar om een betekenisvol leven.                            groepen in de samenleving. Dat heeft niet
                  2012                                                                                                                                                 alleen gevolgen voor de kwaliteit van leven van
                                                         38,7%                                        Dit sluit aan bij de groeiende groep ouderen in                  individuele burgers, hun kansen en perspectief
                                                                                                      onze regio. Zij leven steeds langer en zijn langer               in het leven, maar ook voor de samenleving als
                                                                                                      vitaal. Zo werken zij steeds vaker door na hun                   geheel. Dat komt doordat het vertrouwen van
                                                          40,6%
                  2016                                                                                pensioen en blijven een belangrijke maatschap-                   Nederlanders in de overheid en de toekomst
                                                             42,9%                                    pelijke rol vervullen. Dit is belangrijk voor de                 van ons land onder druk komt te staan. (Zie
                                                                                                      omgeving en vooral ook als zingeving voor de                     deel 2 Politiek - bestuurlijke thema’s, maat-
                                                                                                      ouderen zelf.                                                    schappelijk ongenoegen)
                                                             41,7%
                  2020
                                                                         46,6%
                                                                                                      11 De zeventien duurzame ontwikkelingsdoelen kunnen worden onderverdeeld in drie dimensies van duurzame ontwikkeling;
                                                                                                         sociaal, economisch en ecologisch. Achter deze doelen zijn ook nog 169 subdoelstellingen opgesteld om de doelen voor
                                                                                                         2030 nog concreter te maken.
52               Bron: Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD, CBS en RIVM                  12 Van Mulligen ANP/Binnenlands bestuur.                                                                                  53
                                                                                                      13 Toekomstverkenning gemeente Almere, ‘Tijd voor Toekomst’.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                                              DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




 FIGUUR 19                           Regelingengebruik                                                        De leefsituatie verschilt sterk tussen groepen en                 De trend is dat er een verschuiving plaatsvindt
                                                                                                              is beduidend slechter bij mensen met minder                       van aanbodsturing naar vraagsturing en van
                               WMO, Participatiewet en Jeugdzorg in 2020
                                                                                                              opleiding, minder inkomen, een niet-westerse                      curatieve zorg naar preventie. Dit heeft gevol-
                                                                                                              migratieachtergrond en/of gezondheidsbeper-                       gen voor de mensen die een beroep doen op de
                                  Aantal cliënten              In % bevolking                                 kingen. Ook mensen met een middelbaar oplei-                      Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo),
                                                                                                              dingsniveau ervaren een toenemende mate van                       de Participatiewet en op de jeugdzorg (Jeugd-

                                      3.200                          8,6%                                     ongelijkheid. Knelpunten op de arbeidsmarkt                       wet, Wet op de jeugdhulp). Figuur 19
                                                                                                              en woningmarkt maken dat zowel starters als
                                                                                                              mensen na bijvoorbeeld een echtscheiding,                         Opmerkelijk is dat onze gemeente een relatief
                                                                                                              hun zelfstandige leven moeilijk kunnen opbou-                     hoog gebruik van speciaal onderwijs en jeugd-
                                               -                     12,1%
                                                                                                              wen. Naast het inkomensverschil valt vooral                       hulp heeft ten opzichte van de landelijke cijfers.
                                                                                                              het oplopende verschil in vermogen op tussen                      Figuur 20 In de jeugdhulp worden momenteel
                                                                                                              huurders en woningeigenaren, een- en twee-                        verschillende voorzieningen geboden, variërend
                                                                                                              persoonshuishoudens, jongeren en ouderen en                       van pleegzorg, specialistische jeugd-ggz en
                                                                                                              werkenden met een vast en flexcontract .           14
                                                                                                                                                                                jeugdreclassering tot huiswerkbegeleiding en

 FIGUUR 20                                       Jeugdhulp                                                                                                                      opvoedondersteuning. Al deze activiteiten val-
                                                                                                              Zorg                                                              len onder de Wet op de jeugdhulp, maar de wet

                                 % jeugdigen met jeugdhulp tot 18 jaar                                        De vraag naar zorg verandert. Steeds meer                         biedt gemeenten slechts beperkt de mogelijk-
                                                                                                              mensen met een andere culturele achtergrond                       heid hierin keuzes te maken15.
                                                                                                              en mensen met een eigen visie op gezondheid
                                                                    13,5
                                                   12,9                                                       en zorg doen een beroep op de gemeente. De                        Landelijke wetgeving beperkt de ruimte voor
                                   12,7                                           12,2          12,5
                  11,4                                                                                        behoefte aan eigen regie op het type zorg groeit.                 gemeenten om te sturen op de uitgaven voor
             10
                                          10,4            10,4             10,6
                                                                                         10,1          10,3                                                                     de Wmo en jeugdhulp. Steeds luider klinkt ech-
                         9,7
                                                                                                              Gemeenten hebben de decentralisaties in de                        ter de roep om meer gemeentelijke sturings-
                                                                                                              zorg achter de rug en staan nu op het punt van                    mogelijkheden. Mogelijk komt er meer ruimte
             5
                                                                                                              de transformatie van de zorg. Het doel hiervan                    voor gemeenten om zelf te besluiten welke
                                                                                                              is de participatie te verhogen, een integraal                     vormen van jeugdhulp en Wmo zij bieden
                                                                                                              en samenhangend beleid in te richten en een                       en om de toegang voor bepaalde groepen te

             0                                                                                                verschuiving te realiseren van de tweede- naar                    beperken. Er is ook meer regie mogelijk op
                                                                                                              de eerstelijnszorg. Het normaliseren van de                       doorstroom en uitstroom uit voorzieningen. Het
                  eerste            tweede          eerste          tweede        eerste        tweede
                  halfjaar          halfjaar        halfjaar        halfjaar      halfjaar      halfjaar      zorgvraag is belangrijk. Hierbij is het perspectief               rapport ‘Het verschil durven maken’ uit 2020
                  2018              2018            2019            2019          2020          2020          van de burger leidend.                                            van de VNG gaat in op deze vraagstukken voor




54                                        Bron: Waarstaatjegemeente.nl                                        14 Toekomstverkenning gemeente Almere, ‘Tijd voor Toekomst’.                                                           55
                                                                                                              15 Strategische verkenningen 2022-2026 gemeente Leiden, ‘Een ambtelijke inventarisatie van maatschappelijke opgaven
                                                                                                                 en politiek-bestuurlijke uitdagingen’.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>     DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     de Wmo. Het staat ook stil bij andere mogelijke
                                                                 RAPPORT HET
     oplossingen in de toekomst zoals reablement:
                                                                 VERSCHIL DURVEN
     een manier om ouderen zo onafhankelijk
                                                                 MAKEN
     mogelijk te maken van zorg.




     HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING

     Algemeen:
     • Zet in op preventie. Zorg is nu nog te veel gericht op behandelen in plaats van op preventie. Dit is hét
       model om op langere termijn kosten te besparen.
     • Zoek en regisseer samenwerking met kennisinstellingen en zorgverstrekkers. (Zie deel 2 Netwerk-
       samenwerking)
     • Stel de mens centraal: meer digitalisering van de standaardprocessen creëert ruimte voor experimen-
       teerruimte, creativiteit en maatwerk waar het nodig is. Experimenteerruimte leidt tot dynamiek en
       innovatie.
     • Begeleidt inwoners bij het zelf bepalen wat welbevinden is/hoort te zijn voor hen persoonlijk. Dit helpt
       mensen hun eigen welzijn actief te verbeteren. Het aanbod van zorg, voorzieningen en diensten sluit
       zo beter aan op de vraag en behoefte van de veranderende bevolking.
     • Zet wijkprofielen en datagedreven werken in om beter wijkgericht, integraal en gebiedsgericht te
       kunnen werken


     Inclusie en kansengelijkheid:
     • Zorg voor kansengelijkheid door te investeren in jongeren (12-27 jaar), migranten en internationale werk-
       nemers, achterstanden aan te pakken en te zorgen voor een optimale verbinding tussen onderwijs en
       arbeidsmarkt. Circa 25 procent van de internationale werknemers verblijft nog in de regio na vijf jaar.
     • Zet in op de randvoorwaarden om mee te kunnen doen in de samenleving zoals, ontmoeting, bestaans-
       zekerheid, gezondheid en het tegengaan van armoede en kansenongelijkheid. Kies voor een sterke
       basis (sport, recreatie, welzijn, voorschoolse educatie, cultuur) en wees duidelijk over wat voor Teylingen
       tot deze basisinfrastructuur behoort.
     • Bij het investeren in een goede basisinfrastructuur hoort ook het investeren in duurzame arbeids-
       participatie, met voldoende sociale zekerheden en het realiseren van een inclusieve arbeidsmarkt.




56                                                                                                                   57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                                                DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     • Zorg voor voldoende passende (betaalbare, kleinere) woningen en een gezonde inrichting van de fysieke    Gezondheid en vitaliteit:
       ruimte die ontmoeting en gezond gedrag stimuleert.                                                       • Verbind de sociale en fysieke elementen zo met elkaar dat een nog gezondere omgeving ontstaat.
     • Blijf de toegankelijkheid van de gemeente, zowel fysiek, digitaal als in communicatie versterken. Denk     Richt de omgeving in met groen waardoor mensen zich goed voelen en ontmoeting en bewegen in het
       hierbij aan evt. laaggeletterdheid en het daarmee samenhangende gebrek aan digitale vaardigheden.          groen wordt gestimuleerd. Maak bijvoorbeeld samen met zorgorganisaties gebruik van de handvatten
     • Bied samen met de inzet van maatschappelijke partners, woningcorporaties, bedrijfsleven en onderwijs-      van positieve gezondheid.
       instellingen perspectief aan de kwetsbaren in onze samenleving. Investeer in een betrokken en inclu-     • Pak als gemeente een meer sturende rol door gezond gedrag te stimuleren en ongezond gedrag te
       sieve samenleving, waar mensen naar elkaar omkijken en mensen die in eenzelfde schuitje zitten elkaar      ontmoedigen. Denk aan nog meer stimuleren van actief bewegen en rookvrije zones.
       weten te vinden.                                                                                         • Stimuleer de overgang naar een emissieloze en residuvrije bollenteelt.
                                                                                                                • Faciliteer als gemeente een gezonde leefstijl én een gezonde leefomgeving. Regisseer samenwerking
     Zorg:                                                                                                        met kennisinstellingen en zorgverstrekkers om achterliggende sociale problemen zoals schulden en
     • Stimuleer iedereen om er een gezondere leefstijl op na te houden, onder meer door meer te bewegen          stress weg te nemen.
       en door een gezonder gewicht te hebben. Doe dit o.a. door de openbare ruimte veilig in te richten. Een   • Overweeg de ambitie ‘Gezondste regio van Nederland’. Denk hierbij ook aan alle mogelijkheden tot
       openbare ruimte die uitnodigt tot spelen, bewegen en sporten. De Omgevingswet biedt nadrukkelijk           verbinding met ontwikkelingen op dit gebied in Leiden (bioscience) en Noordwijk (wellness).
       de mogelijkheid om dit mee te laten wegen in het afwegingskader bij aanvragen en initiatieven.           • Benut de ruimte die de nieuwe Omgevingswet biedt om gezondheid te verankeren in het fysieke
     • Zorg voor algemeen toegankelijke voorzieningen waar iedereen terecht kan als het even wat minder           domein, door bij elke gebiedsontwikkeling het aspect gezondheid mee te wegen.
       gaat of als er wat extra’s nodig is, zoals de ondersteuning van jeugd- en gezinsteams.
     • Door preventief te investeren in kansengelijkheid voor jongeren neemt naar verwachting op langere
       termijn de vraag naar duurdere hulp en ondersteuning af, omdat ze passend werk vinden en tijdig
       geholpen worden te kiezen waar ze goed in zijn (talentontwikkeling).
     • Maak van het schoolgebouw een multifunctionele maatschappelijke voorziening inclusief maatschap-
       pelijke voorzieningen zoals jeugdzorg en kinderopvang.
     • Normaliseer de problematiek in jeugdzorg waar te veel (dure) behandelingen zijn bedacht voor ieder
       (klein) probleem van jeugdigen. De maatschappelijke gevolgen van corona versterken deze noodzaak.
       We zien grotere en nieuwe leerachterstanden ontstaan door de sluiting van scholen, alsook grotere
       psychosociale problematiek, zoals een toename van eenzaamheid.
     • Verstevig en verbreed de samenwerking met onderwijs en partners in de gemeente op het gebied van
       jeugd.
     • Door de extramuralisering wonen er steeds meer kwetsbare mensen in de wijken. Dit leidt tot een groter
       belang van leefbaarheid en een sterke basis in de wijken.




58                                                                                                                                                                                                                    59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                          DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




                                                       OPGAVE 8           Veiligheid en leefbaarheid
                                                                          KOERSBEPALING
 ONDERWERPEN DEEL 2
                                                                          Veiligheid vormt de basis voor een aantrekkelijke, veerkrachtige en weer-
                                                                          bare gemeente. Een effectieve aanpak van veiligheid en leefbaarheid is
                                                                          een integrale aanpak in samenwerking met diverse partners en de regio.
                             POLARISATIE   DESINFORMATIE
                                                                          Voor deze samenwerking is een duidelijke focus noodzakelijk, omdat de

            DIGITALISERING                             INDIVIDUALISATIE   veiligheidstaken die bij de gemeente worden belegd, steeds complexer
                                                                          en diverser worden.


                        VEILIGHEID EN LEEFBAARHEID

            INRICHTING                                                    HUIDIGE KADER                                        jeugd en veiligheid en de aanpak van ondermij-
                                                           INCLUSIE
         OPENBARE RUIMTE                                                  Het integraal veiligheidsbeleid 2020-2023 Teylin-    nende criminaliteit. Zo werken de gemeenten
                                                                          gen ‘Samen houden we Teylingen veilig’ geeft         Hillegom, Lisse en Teylingen nauw samen met
               ENERGIETRANSITIE                   VITALE KERN             inzicht in en kaders voor de manier waarop wordt     politie en het openbaar ministerie in de aanpak
                                                                          gewerkt om de veiligheid in de gemeente te           van ondermijnende criminaliteit. Deze integrale

                      ARBEIDSMIGRANTEN     ONDERWIJS/JEUGD                bevorderen, de leefbaarheid te verhogen en de        aanpak is zo succesvol dat hier landelijke aan-
                                                                          veiligheidsbeleving van inwoners te vergroten.       dacht voor is.


                                                                             INTEGRAAL
                                                                             VEILIGHEIDSBELEID                                    ONDERMIJNING
 ONDERWERPEN DEEL 1
                                                                             2020-2023 TEYLINGEN



                                                                          Het integraal veiligheidsbeleid is een strategisch   Het college van burgemeester en wethouders
                                                                          veiligheidsplan dat de regierol van de gemeen-       bepaalt de concrete uitwerking van het beleid
                                                                          te versterkt. De vijf prioriteiten zijn verkeers-    door de acties en doelstellingen op te nemen
                                                                          veiligheid, tegengaan van huiselijk geweld,          in een jaarlijks uitvoeringsprogramma (veilig-
                                                                          (woon)overlast en maatschappelijke onrust,           heidsjaarplan).


60                                                                                                                                                                               61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>     DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     TRENDS EN ONTWIKKELINGEN                               opeenvolgende technologische ontwikkelingen
                                                                                                               FIGUUR 21                                   Misdrijven
     De veiligheidsbeleving in de gemeente is met           heeft online criminaliteit een vlucht genomen.
                                                                                                                                       Totaal aantal geregistreerde misdrijven in HLTsamen
     een 7,8 hoger dan het landelijke gemiddelde.           Er is sprake van doorlopende ‘criminele innova-
     We zijn aantrekkelijk gelegen en relatief veilig.      tie’ op dit vlak.
                                                                                                                      12.000
     Toch zijn er verschillende trends en thema’s die
     onze aandacht nodig hebben16.                          Het landelijke aantal cybercrime-meldingen bij
                                                            de politie loopt op. Het beeld in onze gemeente
     Zo staat de capaciteit van de politie al jaren         komt overeen met dit landelijke beeld. Figuur 22          10.000
     zowel landelijk als bij ons in de regio, onder         Uit de veiligheidsmonitor Teylingen blijkt dat
     druk. Als gemeente hebben we geen grip op de           een op de vijf inwoners wel eens slachtoffer is
     omvang van de politiecapaciteit en kunnen we           geweest van cybercriminaliteit. Dat is hoger dan
                                                                                                                       8.000
     beperkt sturen op de focus van de inzet van de         welke andere vorm van criminaliteit dan ook. Dit
     politie (uitsluitend op het gebied van openbare        roept de vraag op in hoeverre de overheid een
     orde en veiligheid).                                   rol heeft om burgers online te beschermen.                          2012      2013      2014      2015    2016     2017      2018   2019   2020


     Ook hier zien we dat het Rijk de taken niet            De kwetsbaarheden van mensen en de samen-
     afdoende belegt of middelen beschikbaar stelt          leving zijn door de coronacrisis alleen maar
     aan gemeenten om dit alsnog te doen. De                toegenomen. Het aantal overlastmeldingen van
     gemeente compenseert dit door middel van               personen met verward gedrag neemt al langer        FIGUUR 22                                   Cybercrime
     eigen inzet van middelen en in dit geval steeds        toe, maar in de praktijk zien we ook burenruzies
     vaker de inzet van Buitengewoon opsporings-            en andere spanningen in de woonomgeving.                             Aantal geregistreerde misdrijven van cybercrime in HLTsamen
     ambtenaren (BOA’s). (Zie ook deel 3 Financiële         Figuur 23 en 24 In een complexe, geïndividua-
                                                                                                                           40
     ontwikkelingen).                                       liseerde en steeds meer digitale samenleving
                                                            moet de komende jaren veel aandacht gaan
     Onzichtbare criminaliteit                              naar vraagstukken op het snijvlak van zorg en
     Het lijkt goed te gaan in de regio: de welvaart        veiligheid. De samenwerking tussen het sociaal                 20
     groeit, de werkloosheid neemt af, het gevoel           domein en veiligheidsdomein wordt dus nog
     van veiligheid neemt toe en de meeste crimi-           belangrijker.
     naliteitscijfers dalen. Figuur 21 Zowel regionale
                                                                                                                            0
     als lokale beelden laten echter zien dat sprake is     Onrust en ongenoegen kunnen leiden tot po-
     van een verschuiving naar onzichtbare crimina-         larisatie in de samenleving en een verminderd
     liteit, zoals bijvoorbeeld naar criminaliteit in het   vertrouwen in de overheid en de democratie.                         2012      2013      2014      2015    2016     2017      2018   2019   2020
     digitale domein. Door de coronapandemie en             Sociale media spelen hierbij ook een belangrij-


62   16 Veiligheidsmonitor 2020/Veiligheidsjaarplan 2021.                                                                                                                                                     63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                          DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




 FIGUUR 23                                     Overlast
                                                                                          ke rol en de normen en waarden die we met el-        goedbranche gebruikt wordt door criminelen

                       Aantal geregistreerde Meldingen van overlast in HLTsamen           kaar delen. De samenleving verruwt en respect        om (drugs)geld wit te wassen. Zij investeren in
                                                                                          voor openbaar bestuur en hulpdiensten is niet        vastgoed en hanteren dekmantelbedrijven voor
              18.000                                                                      langer vanzelfsprekend. (Zie deel 2 Polarisatie)     ondermijnende activiteiten. Ook in onze ge-
                                                                                                                                               meente is steeds meer zicht aan het ontstaan
                                                                                          De energietransitie en andere innovatieve ont-       op dergelijke activiteiten. De horecabranche is
              16.000
                                                                                          wikkelingen brengen nieuwe technologische            landelijk een van de sectoren met een relatief
                                                                                          ontwikkelingen met zich mee, met daaruit voort-      grote constante geldstroom. Dit maakt de
                                                                                          vloeiende effecten en nieuwe fysieke risico’s als    horeca extra gevoelig voor witwassen. Uit het
              14.000
                                                                                          gevolg van bijvoorbeeld elektrificatie in verband    lokale beeld blijkt dat de horeca ook in onze
                                                                                          met energieopslag in accu’s. Ook de verkeersvei-     gemeente vatbaar is voor criminele activiteiten.
              12.000                                                                      ligheid verandert door de diversiteit aan vervoer-   Het is veelal de plek waar onder- en boven-
                                                                                          smiddelen. Daarnaast brengen de klimaatveran-        wereld bijeenkomen en waar drugs worden
                         2012           2014            2016            2018       2020
                                                                                          deringen ook diverse veiligheidsaspecten met         gebruikt en gedeald.
                                                                                          zich mee, zoals extreme hitte of overstromingen.
                                                                                                                                               Ondermijnende criminaliteit tast de fundamen-
                                                                                          Jongeren                                             ten en geloofwaardigheid van de rechtstaat
 FIGUUR 24                                     Overlast                                   Jongeren bevinden zich in een kwetsbare              aan. Uit het regionale en lokale ondermijnings-
                                                                                          positie. Ook in onze gemeente zijn jongeren          beeld blijkt dat bedrijventerreinen, recreatiepar-
                       Aantal geregistreerde meldingen van overlast in Nederland
                                                                                          betrokken bij criminaliteit, bijvoorbeeld bij        ken en de transportsector kwetsbaar zijn voor
                                                                                          drugshandel in de gemeente. Uit onderzoek            ondermijnende criminaliteit, met name in rela-
             500.000
                                                                                          van onderzoek- en adviesbureau Beke blijkt           tie tot drugs. Zo zijn er terreinen en parken waar
                                                                                          landelijk gezien dat een derde van criminele en      weinig zicht is op wie er onderneemt of verblijft.
             400.000                                                                      overlastgevende jeugdgroepen later deel uit-         Dat geeft ruimte aan criminelen om onder de
                                                                                          maakt van netwerken in middelzware en zware          radar te blijven en activiteiten te ontplooien. Zij
                                                                                          criminaliteit. Jeugdgroepen worden daarmee           houden zich bezig met de productie en handel
             300.000                                                                      een ‘kraamkamer voor de georganiseerde               van hennep, cocaïne en synthetische drugs.
                                                                                          misdaad’. Daarbij geldt: wie er eenmaal instapt,     Witwassen van crimineel geld gebeurt veelal
                                                                                          komt er niet gemakkelijk meer uit.                   via aankoop van vastgoed en horecapanden.
                         2012           2014            2016            2018       2020
                                                                                                                                               Ook zetten criminelen zelf bedrijven op.
                                                                                          Ondermijning
                                                                                          Verschillende lokale ondermijningsbeelden in         Het veelal agrarische werk in onze regio biedt
                                                                                          de eenheid Den Haag geven aan dat de vast-           werkgelegenheid aan buitenlandse arbeids-


64                                                                                                                                                                                                   65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                                                                                  DEEL 1 - Maatschappelijke Opgaven




     krachten. Soms gaat dit gepaard met arbeids-            alleen beleidsmatig, maar ook een actieve rol        • Stimuleer de gewenste ontwikkelingen en mobiliseer positieve krachten om te voorkomen dat in de
     uitbuiting. In heel Nederland wordt de komende          in het signaleren en aanpakken van deze vorm           toekomst criminele activiteiten en misstanden (blijven) plaatsvinden. Een gezonde voedingsbodem
     jaren steeds meer inzet verwacht van gemeen-            van criminaliteit.                                     en positieve dynamiek zorgen voor aantrekkingskracht op nieuwe inwoners en ondernemers die deze
     ten op het gebied van mensenhandel. Niet                                                                       weer verder kunnen versterken. Dit verstoort zo de relatieve rust en duisternis waarbij (ondermijnende)
                                                                                                                    criminaliteit gebaat is.
                                                                                                                  • Zet in op maatschappelijke weerbaarheid als wapen. Een betrokken en inclusieve samenleving kan
                                                                                                                    door vroegsignalering en aanspreken op ongewenst gedrag van grote waarde zijn bij het bestrijden van
     HANDELINGSPERSPECTIEVEN TER OVERWEGING                                                                         crimineel gedrag. Dit leidt tot afname van criminele kansen. Minstens zo belangrijk als het aanpakken
                                                                                                                    van criminaliteit is het voorkomen ervan. Dit vraagt om een brede inzet op thema’s als datagedreven
     Algemeen:                                                                                                      sturen, arbeidsmigranten, jeugd, voorzieningen, inrichting van de fysieke leefomgeving, vastgoed,
     • Werk met duidelijke prioriteiten en focus: waarvan is de lokale overheid wel en waarvan niet?                ondernemersklimaat, bedrijventerreinen en recreatieparken. We moeten gezamenlijk kijken naar de
     • Faciliteer de verbinding van verschillende disciplines en netwerken, waarbij alle betrokkenen vanuit hun     gewenste impulsen en barrières, mogelijke structurele oplossingen en coalities met inwoners, bedrijven
       eigen rol en expertise een essentiële bijdrage leveren aan de sociale stabiliteit in de gemeente en werk     en maatschappelijke instellingen.
       zo aan preventie.                                                                                          • Leg de nadruk op de samenwerking tussen het sociaal domein en veiligheidsdomein. Veel vraagstukken
     • Versterk de preventieve aanpak en de verbinding tussen repressie en preventie voor een toekomstbe-           spelen op het snijvlak van zorg en veiligheid waardoor deze samenwerking nog belangrijker wordt.
       stendige aanpak van (ondermijnende) criminaliteit. Een aanpak die focust op zowel de (ondermijnende)       • Zet voor jongeren in op vroegsignalering en de combinatie van repressie en het bieden van perspectief,
       criminaliteit zelf als op de daarvoor aanwezige gelegenheid en voedingsbodem. Zo ontstaat een aanpak         met extra aandacht voor de verbinding tussen ouders en zorg/onderwijs en de verbinding tussen onder-
       ‘meer aan de voorkant’ met een brede(re) coalitie aan samenwerkingspartners. Het doel is de aantrek-         wijs en (preventie) jeugdhulp.
       kingskracht van criminaliteit te verminderen en het vertrouwen in de overheid te vergroten.                • Blijf inzetten op een combinatie van maatschappelijke, bestuurlijke, justitiële en fiscale instrumenten
     • Ga met elkaar als bestuur de gedeelde (bestuurlijke) verantwoordelijkheid aan vanuit een integrale           om ondermijnende criminaliteit in de gemeente tegen te gaan.
       benadering van leefbaarheid en veiligheid.
     • Investeer in verdere versterking van de informatiepositie, onder andere door het verder doorontwikkelen
       van datagedreven werken. Een goede informatiepositie vraagt continu onderhoud en in tegenstelling
       tot criminelen moet de gemeente zich daarbij houden aan allerlei wet- en regelgeving (bijvoorbeeld
       privacyverordening AVG). Leg hierbij de verbinding tussen politiek, bewoners, kennis, informatie en
       ervaring (delen). Maak gebruik van onderzoeksresultaten en benchmarks om te bepalen waar je met
       elkaar op moet of kan sturen.
     • Investeer in de gemeentelijke vitale digitale infrastructuur en digitale kennis om te voorkomen dat de
       gemeente zelf slachtoffer wordt of niet aan de wettelijke privacyvereisten voldoet (AVG).




66                                                                                                                                                                                                                            67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>