<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Beleidskader
Participatie
               1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inleidi
In dit beleidskader wordt uitgelegd wat het belang van
goede participatie is, welke randvoorwaarden en spelregels
hierbij gelden, hoe de uitvoering van een participatieproces
eruit ziet en ten slotte wordt het belang van evalueren en
monitoren van een participatieproces beschreven.

Participatie gaat over het zo vroeg mogelijk, ofwel op
het juiste moment, betrekken van personen voor wie het
initiatief, plan of activiteit gevolgen heeft. Dit kan ook gaan
om personen die (in-)direct betrokken zijn bij een initiatief,
plan of activiteit.

Dit beleidskader is van toepassing op alle
participatievraagstukken binnen de gemeente Teylingen.

Inhoudsopgave
Inleiding .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 2

Randvoorwaarden Participatie  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 4

Spelregels Participatie .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 7

Participatie en de Omgevingswet .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 9

Rollen in het participatieproces .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 12

Monitoren en evalueren .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 15

Bijlage 1: Infographic proces participatie .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 18

Bijlage 2: Evaluatiecriteria participatietrajecten .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 19

Bijlage 3: Begrippenlijst  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 20

Bijlage 4: Infographic uitkomst peiling inwoners Teylingen t.a.v. participatie.  .  .  .  .  .  . 21


                                                                                                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>ing
 Participatie is altijd maatwerk. Een belangrijk uitgangspunt       Naast participatietrajecten in het kader van de
 van goede participatie is het hanteren van de juiste               Omgevingswet werkt de gemeente met verdergaande
 spelregels en randvoorwaarden bij de voorbereiding,                vormen van participatie in het kader van de
 uitvoering en evaluatie van participatieprocessen, zoals           maatschappelijke agenda. De ervaringen die hierin
 opgenomen in dit beleidskader. Er is altijd sprake van een         opgedaan worden zullen na twee jaar verwerkt worden tot
 belangenafweging en het algemene belang kan hierin                 een verfijnde versie van dit beleidskader.
 doorslaggevend zijn.
                                                                    Ook de Omgevingswet wil ruimte geven aan inwoners van
 Uit een recente peiling onder de inwoners van Teylingen over       de gemeente om meer ideeën in te brengen en biedt voor
 participatie bleek dat de gemeente inwoners goed betrekt           de gemeente zelf ook meer ruimte voor lokale afwegingen.
 bij hun plannen en projecten. Zij wensen ook betrokken             De wet zegt alleen dat participatie moet gebeuren, maar
 te worden in de toekomst. Thema’s zoals veiligheid, zorg           niet hoe dat moet gebeuren. Dit geeft de gemeente de
 voor de medemens, klimaat en duurzaamheid en wonen                 mogelijkheid om een aanpak te ontwikkelen die het beste
 werden belangrijk gevonden. Ook wil een meerderheid                past bij de lokale situatie.
 van de deelnemers meepraten over het thema Jeugd.
 Daarnaast denken inwoners graag mee over hun eigen dorp
 en hun buurt maar ook over de gemeente en de duin en
 Bollenstreek. Een infographic met de uitkomsten van deze
 peiling is toegevoegd als bijlage van dit beleidskader.




 Participatie is
 altijd maatwerk

                                                                3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Randvoorwaarden
Participatie
De gemeente Teylingen vindt het belangrijk dat er
een duidelijk participatiebeleid is voor alle initiatieven,
plannen of activiteiten binnen de gemeente. Het doel
van participatie is om belanghebbenden te betrekken
en zoveel mogelijk belangen die er spelen zo compleet,
evenwichtig en transparant mogelijk in kaart te brengen.
Om participatie volgens de bedoeling mogelijk te maken,
kan de initiatiefnemer (inwoner, ondernemer of overheid)
de volgende randvoorwaarden bij de voorbereiding en
uitvoering van een participatieproces hanteren:




Het doel van participatie
is om belanghebbenden
te betrekken en zoveel
mogelijk belangen die
er spelen zo compleet,
evenwichtig en transparant
mogelijk in kaart te
brengen.




                                                4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1     Goede voorbereiding:

      ✓    Overleg indien mogelijk met de betrokkenen op                  ✓    Omwonenden weten vaak veel over hun
           de locatie waar het initiatief straks komt;                         omgeving. Wees voorbereid op vragen uit de
                                                                               buurt over bijvoorbeeld beschermde bomen of
      ✓    Nodig mensen tijdig uit, houd rekening met
                                                                               diersoorten of monumenten;
           vakanties, feestdagen van diverse culturen;
                                                                          ✓    Laat het participatieproces begeleiden door een
      ✓    Gebruik begrijpelijke taal en werk met beelden:
                                                                               ervaren (onafhankelijk) procesbegeider als er
           het is makkelijker meedoen als men weet hoe het
                                                                               veel deelnemers en/of belangen zijn en als een
           eruit gaat zien;
                                                                               geoefend begeleider meerwaarde oplevert;
      ✓    Heb oog voor de ander: Wat betekent een
                                                                          ✓    Creëer een gelijkwaardig gesprekspodium. Dat
           bouwplan in de straat?;
                                                                               betekent dat belanghebbenden in gelijke mate de
      ✓    Besef dat mensen best onzeker kunnen worden
                                                                               ruimte krijgen om hun input te geven en dat de
           van veranderingen in hun directe leefomgeving;
                                                                               inbreng van alle deelnemers wordt meegenomen.
      ✓    Het kan helpen te werken met thema’s zoals groen,                   Bijvoorbeeld: wanneer een deel van de
           verkeer, parkeren zodat u alle onderdelen van een                   belanghebbenden een rechtstreeks contact
           plan goed aandacht kan geven;                                       heeft met raad of bestuur, moeten ook andere
                                                                               belanghebbenden die mogelijkheid hebben.




2     Maak de kaders duidelijk:

      ✓    Maak duidelijk wat het doel is van het initiatief;             ✓    Licht toe over welke onderwerpen de deelnemers
                                                                               wel kunnen meepraten en over de speelruimte
      ✓    Geef aan wat de kaders zijn, wat er al vast
                                                                               die er is. Het kan helpen om de organisaties
           ligt en waarover overleg mogelijk is. Vaak
                                                                               die bepalend zijn voor het initiatief, zoals het
           ligt bijvoorbeeld het budget al vast, zijn er al
                                                                               waterschap, de provincie en de gemeente, een rol
           eerder besluiten genomen, of is er simpelweg
                                                                               te geven in het proces;
           regelgeving waar rekening mee moet worden
           gehouden;                                                      ✓    Blijf communiceren, ook als er geen voortgang in
                                                                               het proces is en geef dit dan aan;
      ✓    De participatieleidraad* is een hulpmiddel om
           te bepalen welke mate van participatie passend                 ✓    Maak duidelijk wat de participant kan (terug)
           is bij een initiatief. In geval van een aanvraag                    verwachten.
           omgevingsvergunning wordt het ook gebruikt als
           toetsinstrument;




* De leidraad participatie is een richtinggevend document waarmee de initiatiefnemer kan bepalen wat het mogelijke gevolg is van het
voorgenomen initiatief voor de samenleving. De leidraad helpt de initiatiefnemer in het bepalen van het participatieniveau.


                                                                      5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>3   Ken de deelnemers:

    ✓   Spreken deelnemers namens zichzelf, of                   ✓   Maak gebruik van informatie die er al is: de
        vertegenwoordigen ze een groep? Bijvoorbeeld                 gemeente Teylingen heeft bijvoorbeeld veel
        een belangengroep, een buurt of straat. Weet                 informatie over de buurten. Zij kunnen per buurt
        ook hoe zij zelf onderling de afstemming hebben              of wijk adviseren over wat er speelt en welke
        geregeld;                                                    organisaties en platforms mogelijk betrokken
                                                                     worden;
    ✓   Stem de manier van communiceren en de
        werkvorm af op de deelnemers. Zo loopt het               ✓   Zorg voor communicatie die past bij de
        proces prettig en soepel;                                    deelnemer;

    ✓   Nodig indien relevant raadsleden uit zodat zij           ✓   Houd rekening met de mogelijke beperking
        zich een goed beeld kunnen vormen over het                   van deelnemers en zorg dat ook zij deel kunnen
        participatieproces;                                          uitmaken van het proces en hun mening kunnen
                                                                     geven.
    ✓   Om meer bekendheid te geven aan het initiatief
        en het participatietraject kan overwogen worden
        de pers te benaderen;




    Extra aandachtspunten:

    ✓   Informatiemanagement: dat wil zeggen dat de              ✓   Afspiegeling en inclusiviteit: Dat betekent
        gemeente de omgeving proactief benadert en                   dat iedereen mee moet kunnen doen bij
        op een open en transparante manier informatie                participatieprocessen. De gemeente Teylingen
        verstrekt;                                                   gaat in elk participatieproces op zoek naar
                                                                     relevante (groepen) inwoners en partijen. Dit
    ✓   Verwachtingenmanagement: de omgeving moet
                                                                     betreft ook de ‘zwijgende meerderheid’ (ook wel
        in heldere taal worden uitgelegd wat hun rol in
                                                                     het stille midden genoemd). De gemeente wil
        het proces is en in hoeverre zij daadwerkelijk
                                                                     proberen deze groep inwoners ook te betrekken
        invloed kunnen uitoefenen. Door helder aan te
                                                                     bij participatietrajecten. De gemeente zet
        geven wat de speelruimte is, worden teleurstelling
                                                                     inwoners zo veel mogelijk in hun kracht zodat ze
        en frustratie bij belanghebbenden voorkomen;
                                                                     zich vrij voelen om initiatief te nemen. Daarnaast
    ✓   Kennismanagement: om als gemeente een open
                                                                     probeert de gemeente ook juist inwoners te
        en transparante houding te kunnen aannemen, is
                                                                     betrekken die niet vanzelfsprekend of gemakkelijk
        het belangrijk dat de kennis binnen de gemeente
                                                                     mee doen aan participatieprocessen.
        op orde is. Is het beleid helder? Zijn de kaders
                                                                 ✓   Tot slot stelt de gemeente participatie middelen
        bekend?;
                                                                     beschikbaar om de initiatiefnemer te helpen
                                                                     om het participatietraject uit te voeren. Deze
                                                                     participatie middelen een handboek, een
                                                                     leidraad en een toolbox aan voorbeeldverslagen,
                                                                     documenten en participatie werkvormen.




                                                             6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Spelregels
Participatie
Naast de genoemde randvoorwaarden,                                 In het dagelijks taalgebruik lopen de woorden communicatie
                                                                   en participatie nogal eens door elkaar. Dat maakt dat de
is het aan te bevelen om bij de
                                                                   verwachtingen van deelnemers vaak niet gelijkgestemd zijn.
voorbereiding en uitvoering van
participatieprocessen bepaalde spelregels                          Communicatie

te maken.                                                          Communicatie vindt altijd plaats. Voor, tijdens en na een
                                                                   initiatief. Daarbij zijn kernwoorden: transparantie, tijdig en

Het kan bijdragen aan het onderling vertrouwen in een              volledig. Dit zijn vormen van communicatie: informeren en

participatietraject om samen met deelnemers de spelregels op       consulteren. Informeren is traditioneel zendercommunicatie.

te stellen.                                                        Er wordt hierbij informatie gegeven over wat er gedaan
                                                                   wordt waarbij er weinig ruimte is voor het aanpassen van
                                                                   plannen. Consulteren is vragen om een reactie op plannen
                                                                   die al gemaakt zijn. Die plannen worden vervolgens op basis
     Met spelregels bedoelen we omgangsvormen die we
                                                                   van de consultatie in meer of mindere mate aangepast.
     in het participatietraject met elkaar maken.

                                                                   Participatie
     Bijvoorbeeld:
                                                                   Participatie vindt plaats voordat een initiatief wordt
                                                                   gestart. Er is dan sprake van een voornemen om iets te
                 We denken in mogelijkheden
                                                                   gaan doen. Het is een bewuste keuze om op basis van een
                                                                   participatievoorstel met duidelijke spelregels te komen
                 We nemen elkaar serieus
                                                                   tot een initiatief waarop de samenleving invloed heeft
                                                                   kunnen uitoefenen. Vormen van participatie zijn in deze de
                 We hebben allemaal een
                                                                   termen meedenken en meedoen. Bij meedenken wordt
                 eigen verantwoordelijkheid
                                                                   de gezamenlijke denkkracht van de samenleving gebruikt
                                                                   om initiatieven zo goed mogelijk te laten aansluiten
                 We zijn daadkrachtig (actief )
                                                                   op de wensen van de omgeving (afgezet tegen andere
                                                                   wegingsfactoren). Bij meedoen wordt de samenleving
                 We leren en verbeteren
                                                                   uitgenodigd om te co-creëren (iets samen te maken).

                 We communiceren duidelijk
                 en begrijpelijk




                                                               7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                 1                      2                                                3                    4




          Paragraaf             participatie-        Participatieplan          Bijstellen                Participatie-        Evaluatie
         participatie             voorstel                                  participatieplan               verslag
       Alleen de gemeente



    Stappen participatieproces                                          2   Participatieplan
    De gemeente adviseert en stimuleert het gebruik                         Er kan nu een communicatie- en participatieplan gemaakt
    van het hierna beschreven participatieproces door                       worden. Hierin worden de kaders verder uitgewerkt zoals
    initiatiefnemers (start vanaf stap 2). Als de gemeente zelf             opgenomen in het participatievoorstel. Het participatieplan
    verantwoordelijk is voor de uitvoering en voorbereiding                 bestaat uit:
    van een participatieproces werken we langs de lijn van
    deze spelregels.                                                                       Beschrijving van de randvoorwaarden en

    Paragraaf participatie/communicatie (alleen relevant                                   spelregels;
    voor gemeente)                                                                         Kalender (zowel de formele
    Elk college-/raadsstuk dat gaat over beleidsvoorbereiding,
                                                                                           participatieprocedure en beslismomenten
    -ontwikkeling, -uitvoering, of -evaluatie bevat een door
                                                                                           als de momenten voor communicatie
    het bestuursorgaan (college/raad) opgestelde paragraaf
    participatie waarin: een gemotiveerd advies staat over al                              en participatie richting bewoners en
    dan niet participeren (aan de start van een traject) of staat                          belanghebbenden);
    welke resultaten de participatie heeft opgeleverd of wat
                                                                                           Participatiemiddelen (per moment en per
    daarmee is gedaan (aan het einde van een traject);
                                                                                           groep belanghebbenden);
1   Participatievoorstel
    Het participatievoorstel is een document dat wordt                                     Communicatieplan;
    geschreven om de eerste kaders van het participatietraject
    op te stellen. In het participatievoorstel komen in                                    Budget (inclusief dekkingsbron).
    hoofdlijnen aan de orde:


                 de 4 kernvragen (doelen, betrokkenen,
                 verantwoordelijkheid en omgaan met de                         Bijstellen participatieplan
                 resultaten) en de antwoorden hierop;                          Let op: als de omstandigheden wijzigen stel dan het
                                                                               plan bij.
                 of participatie wettelijk verplicht is en
                 zo niet of er al dan niet voor participatie
                 wordt gekozen;

                 de planning op hoofdlijnen;                            3   Participatieverslag
                                                                            Van het participatietraject wordt een verslag gemaakt
                 Beschrijf bij de verschillende                             waaruit is af te leiden welke inbreng is gegeven en hoe deze
                 contactmomenten welke rollen er zijn
                                                                            uiteindelijk verwerkt wordt in de betreffende besluiten. Het
                 voor de deelnemers;
                                                                            is belangrijk dat dit participatieverslag afgestemd wordt
                 andere factoren die meewegen in                            met de deelnemers die betrokken zijn geweest bij het
                 besluitvorming, zoals financiën, expert                    participatietraject. Dit om ervoor te zorgen dat alle meningen
                 rapporten, politieke standpunten etc.
                                                                            goed meegenomen worden;


                                                                        4   Evaluatie
                 Er is altijd sprake van een                                Om te leren van een participatietraject, wordt het proces
                 belangenafweging en het algemene
                                                                            geëvalueerd. Alle actoren spelen hierin een rol. Een evaluatie
                 belang kan hierin doorslaggevend zijn.
                                                                            kan aanleiding zijn om het proces bij te stellen.


                                                                        8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Tot slot
Participatie is altijd maatwerk. Pas wanneer helder is waarom,       De gemeente zet inwoners zo veel mogelijk in hun kracht
met wie en wanneer de participatie plaatsvindt, worden               zodat ze zich vrij voelen om initiatief te nemen. Daarnaast
de meest geschikte participatiemiddelen, werkvormen                  probeert de gemeente ook juist inwoners te betrekken
en communicatiemiddelen gekozen. De keuze voor                       die niet vanzelfsprekend of gemakkelijk meedoen aan
de middelen is afhankelijk van welk doel je hebt met                 participatieprocessen. Door drempels weg te nemen zorgt
participatie, wie deelneemt aan het proces en de fase                de gemeente ervoor dat meer inwoners, en een meer
waarin je je bevindt. Naast de traditionele middelen (zoals          diverse groep inwoners, in staat is om mee te doen aan een
bewonersbrief, bewonersavond en klankbordgroep) zijn                 participatietraject. Omdat een participatietraject letterlijk
er meer vernieuwende middelen, zoals een flitspeiling via            toegankelijker wordt, of omdat het voor deelnemers veiliger
social media, een internetpanel, een digitaal debat, webinar         voelt om mee te doen.
of een ‘pressure cooker’ om andere doelgroepen te bereiken
en meer opbrengst te krijgen. In de door de gemeente                 Het resultaat van het participatietraject is niet allesbepalend
ontwikkelde toolbox is dit verder uitgewerkt.                        in het bestuurlijke besluitvormingstraject. Daar waar het
                                                                     gemeentebestuur handelingsvrijheid heeft zal in het
Iedereen moet mee kunnen doen bij participatieprocessen.             besluitvormingsproces het individuele belang van de
De gemeente betrekt bij elk participatieproces relevante             initiatiefnemer worden afgewogen ten opzichte van het
(groepen) inwoners en partijen. De gemeente heeft de                 algemene (maatschappelijke) belang. Bij die afweging zal
verantwoordelijkheid voor kwetsbare groepen in de                    voor het gemeentebestuur steeds meegewogen worden
samenleving. Ook willen we bij participatie groepen                  welke publieke waarden worden gediend met het besluit.
betrekken die zich minder snel laten horen: het stille midden
en jongeren. Zo kunnen we beter de kennis, informatie en             Het bovenstaande participatie proces is ook als bijlage
ervaring van alle inwoners in de gemeente benutten en zo de          toegevoegd aan dit beleidskader.
kwaliteit van besluiten verhogen.




                                                                 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Participatie en de omgevingswet
De Omgevingswet geeft voor de gemeente                                Als de aanvraag in behandeling is genomen, toetst de
de wettelijke plicht om participatiebeleid op                         gemeente de aanvraag onder meer op participatie. De
te stellen. In dit beleid wordt aangegeven                            initiatiefnemer wordt gevraagd om voor dat er gestart
hoe de gemeente uitvoering geeft aan                                  wordt met het participatietraject na te denken over wat
haar motiveringsplicht bij het opstellen                              de ruimtelijke en maatschappelijke impact van zijn plan,
van omgevingsdocumenten zoals de                                      initiatief of activiteit is. De gemeente kijkt naar wie er zijn

omgevingsvisie en het omgevingsplan. De                               betrokken, hoe de participatie is verlopen en wat er is gedaan

gemeente maakt met deze motivering duidelijk                          met de inbreng van de betrokkenen. De gemeente wil graag

hoe partijen zijn benaderd, welke partijen                            weten welke belangen er zijn, zodat zij deze kan afwegen.

erbij betrokken zijn, hoe partijen hun inbreng
hebben gegeven en wat met de inbreng is
gedaan. Uit de motivering moet ook volgen                                  In dit participatieverslag staat aangegeven:
welke afwegingen hierin gemaakt zijn.                                                   Wat de ruimtelijke en maatschappelijke
                                                                                        gevolgen zijn van het initiatief, plan of
De uitwerking van dit verplichte gemeentelijke
                                                                                        activiteit;
participatiebeleid ziet o.a. op de participatieaanpak
                                                                                        Wie de betrokkenen bij het initiatief,
van de omgevingsvisie, het omgevingsplan en de
                                                                                        plan of activiteit zijn;
omgevingsvergunning. Met dit beleidskader wordt
uitvoering gegeven aan deze wettelijke plicht.                                          Wat de initiatiefnemer aan participatie
                                                                                        heeft gedaan;
Participatie bij omgevingsplan activiteit
                                                                                        Hoe de initiatiefnemer omging met de
Nieuw in de Omgevingswet is dat de initiatiefnemer
                                                                                        inbreng van betrokkenen;
(burger, bedrijf of overheid) zelf verantwoordelijk is voor
                                                                                        Wat de resultaten zijn van de
participatie en dit onderdeel van de aanvraag van een
                                                                                        participatie.
omgevingsvergunning. De gemeente Teylingen adviseert
en stimuleert de initiatiefnemer om bij ieder initiatief na
te denken over de ruimtelijke en maatschappelijke impact
                                                                      De gemeente kan een omgevingsvergunning niet weigeren
van het initiatief en wat dat vraagt aan participatie. Iedere
                                                                      op het participatie onderdeel. Als de gemeente vindt dat
aanvraag voor een omgevingsvergunning wordt getoetst
                                                                      er onvoldoende informatie is voor een afgewogen besluit,
aan het omgevingsplan en eventueel de omgevingsvisie.
                                                                      dan kan de gemeente ook zelf de participatie organiseren.
De beschikbaar gestelde leidraad helpt hierin een afweging
                                                                      Daarvoor kan zij bijvoorbeeld een zienswijzeprocedure
te maken op welk niveau van participatie passend is.
                                                                      starten.
Deze leidraad* wordt ook door het college gebruikt als
toetsingscriterium voor een omgevingsvergunning. Als er een
participatieplicht geldt voor de initiatiefnemer dan dient de
initatiefnemer een participatietraject te hebben uitgevoerd
voordat er een aanvraag voor een omgevingsvergunning
wordt ingeleverd. Hierin is het van belang dat de
initiatiefnemer het participatieverslag bij de aanvraag voegt.



*De leidraad participatie is een richtinggevend document waarmee de initiatiefnemer kan bepalen wat het mogelijke gevolg is van
het voorgenomen initiatief voor de samenleving. De leidraad helpt de initiatiefnemer in het bepalen van het participatieniveau.


                                                                 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Bezwaar- en beroepsprocedures                                           Omgevingsvisie en omgevingsplan
Participatie komt niet in de plaats van juridische procedures           Bij het opstellen (actualiseren) van de omgevingsvisie
(voorlopige voorziening, bezwaar en beroep). Het is dus                 en het omgevingsplan is meedenken het minimale
mogelijk dat in een beroepsprocedure de Raad van State de               participatieniveau, dit betekent dat inwoners en
omgevingsvergunning toch nog vernietigt.                                belanghebbenden hun ideeën, wensen en meningen
Bijvoorbeeld omdat niet alle verschillende belangen                     naar voren kunnen brengen of voorkeuren kunnen
voldoende in beeld zijn gebracht om een afgewogen besluit               aangeven. Deze neemt de gemeente mee. Een verslag
te kunnen nemen. Het organiseren van participatie is dus ook            van de participatie is een verplichte bijlage van de
in het belang van de initiatiefnemer.                                   omgevingsdocumenten. In het verslag staan de resultaten
                                                                        van het participatieproces en een beeld van de verschillende
Aanvraagvereiste bij verplichte participatie                            belangen en hoe daarmee is omgegaan.
De gemeenteraad heeft gevallen aangewezen waarin
participatie verplicht is. De verplichte participatie geldt voor        Bij het omgevingsplan moet de gemeente zorgen
bepaalde activiteiten die niet in het Omgevingsplan passen.             voor kennisgeving vooraf. De gemeente beschrijft
Als er een participatieplicht geldt voor de initiatiefnemer             in de kennisgeving vooraf aan het opstellen van het
dan dient de initiatiefnemer een participatietraject te                 omgevingsplan wie worden betrokken, waarover en
hebben uitgevoerd voordat een aanvraag voor een                         wanneer, wat de rol is van een ieder en waar meer informatie
omgevingsvergunning wordt ingediend.                                    beschikbaar komt.


Als de initiatiefnemer bij een aangewezen geval niet of                 Er wordt bij de weging van de uitkomst van het
onvoldoende aan participatie heeft gedaan, kan het college              participatieproces gekeken in hoeverre de ideeën van
de aanvraag buiten behandeling laten. De initiatiefnemer                stakeholders of bijvoorbeeld inwoners nieuw/ander licht
moet dan opnieuw een aanvraag doen. Wel moet het college                werpen op een bepaald deelgebied van de visie of het plan.
de aanvrager eerst de gelegenheid geven het gebrek te                   In hoeverre passen de initiatieven bij de koers uit de visie per
herstellen.                                                             deelgebied?


Participatie bij omgevingsvisie en omgevingsplan                        In de basis is sprake van uitnodigingsplanologie. Dit betekent
De gemeente moet zelf voor participatie zorgen bij                      dat de gemeente op hoofdlijnen bepaalt waar ruimtelijk
het opstellen van de omgevingsdocumenten, zoals de                      wel of geen veranderingen gewenst zijn met het oog op
omgevingsvisie en het omgevingsplan. De gemeente                        de lange termijn prognoses en te beschermen waarden.
Teylingen geeft aan hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke            Het is planologie waarbij de gemeente zich uitnodigend
organisaties en bestuursorganen bij het opstellen van deze              en faciliterend opstelt tegenover initiatiefnemers. Deze
documenten betrokken zijn en wat de resultaten daarvan                  basishouding is een belangrijk uitgangspunt van de
zijn.                                                                   Omgevingswet. De overige randvoorwaarden en spelregels
                                                                        voor participatie staan in de vorige hoofdstukken genoemd.
                                                                        Bij het opstellen en wijzigen van de omgevingsvisie en
                                                                        het omgevingsplan gelden de volgende spelregels/
                                                                        werkafspraken:


                                                                        Het college van burgemeester en wethouders stelt een
                                                                        participatieparagraaf op waarin wordt aangegeven wie de
                                                                        stakeholders en deelnemers zijn en hoe deze stakeholders en
                                                                        deelnemers worden betrokken; wat de rol van de
                                                                        gemeenteraad en/of stuurgroep in het participatieproces is
                                                                        en of en wanneer de gemeenteraad en/of stuurgroep
                                                                        betrokken wordt.


                                                                   11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>In de nadere uitwerking in het participatieplan wordt
aangegeven wanneer de stakeholders en deelnemers
                                                                    De Leidraad is niet alleen
worden betrokken; welke belangen de stakeholders en                 bedoeld als hulpmiddel
deelnemers vertegenwoordigen. Vervolgens wordt er
een participatieverslag opgesteld waaruit is af te leiden           voor de initiatiefnemer,
welke inbreng is gegeven en hoe deze verwerkt wordt in de
ontwerp-omgevingsvisie of het ontwerp-omgevingsplan.                maar biedt de gemeente
Soms is het nodig om het participatieplan tussentijds bij te
                                                                    ook handvatten om te
stellen.                                                            kunnen beoordelen of
Met de uitkomsten van het participatieproces worden de              er eventueel nog een
concepten verder uitgewerkt door het college en vervolgens
ter inzage gelegd voor zienswijzen.                                 zienswijzeprocedure gestart
                                                                    moet worden.
Met de uitkomsten van het
participatieproces worden                                           In de Leidraad voor Initiatiefnemers zijn de regels voor
                                                                    participatie opgenomen en ook voorbeelden, tips en een

de concepten verder                                                 toolbox voor de initiatiefnemer hoe de participatie te
                                                                    organiseren. In de geest van de Omgevingswet kiest de
uitgewerkt door het college                                         gemeente Teylingen ervoor om niet voor te schrijven wat
                                                                    aan participatie georganiseerd moet worden, dit vermindert
en vervolgens ter inzage                                            namelijk eigen initiatief en creativiteit. Ook zegt de grootte

gelegd voor zienswijzen en                                          of het soort activiteit niet altijd iets over de ruimtelijke en
                                                                    maatschappelijke gevolgen op de directe omgeving. De

daarna uitgewerkt naar een                                          Leidraad is niet alleen bedoeld als hulpmiddel voor de
                                                                    initiatiefnemer, maar biedt de gemeente ook handvatten
definitief ontwerp.                                                 om te kunnen beoordelen of er eventueel nog een
                                                                    zienswijzeprocedure gestart moet worden.


Ontbreken participatie
Kiest een initiatiefnemer ervoor om geen participatie te
organiseren en niet te voldoen aan zijn participatieplicht?
Dan kan de gemeente ervoor kiezen om de aanvraag
voor een vergunning niet in behandeling te nemen. De
initiatiefnemer moet dan opnieuw een aanvraag doen.




                                                               12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Rollen in het
participatieproces
                              1      Gemeenteraad                                   4     College van burgemeester & wethouders

                                     Gemeenteraad bij omgevingsvisie
                              2                                                     5     Initiatiefnemer
                                     en omgevingsplan

                              3      Gemeenteraad bij                               6     De ambtelijke organisatie
                                     omgevingsvergunning




1   Gemeenteraad

    De gemeenteraad heeft                           Kaderstellend                                Controlerend

    een democratische rol in                        Kaders vaststellen voor het                  Voldeed het participatietraject aan
                                                    participatietraject (inhoudelijk of          de gestelde kaders?
    participatietrajecten.
                                                    op het participatieproces).

    De verschillende rollen die de
    raad kan aannemen, zijn:

                                                    Volksvertegenwoordigend
                                                    Adviseren over te betrekken
                                                    belanghebbenden en/of over de
                                                    vormgeving van het proces op basis
                                                    van kennis van de lokale situatie.




2   Gemeenteraad bij
    omgevingsvisie en
                                                    Kaderstellend                               Controlerend
    omgevingsplan                                   De gemeenteraad kan                         De gemeenteraad controleert
                                                    kaders meegeven rondom                      en evalueert bij vaststelling
                                                    de participatieaanpak bij het               van de omgevingsvisie en het
    Participatie volgens de
                                                    opstellen van omgevingsvisie en             omgevingsplan of en hoe uitvoering
    Omgevingswet betekent
                                                    omgevinsplan.                               en toepassing gegeven is aan de
    ook iets voor de rollen en
                                                                                                participatieaanpak.
    verantwoordelijkheden van de
    gemeenteraad:




                                                                    13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>    Gemeenteraad bij
3
    omgevingsplan
    activiteiten                      Kaderstellend                          Controlerend
                                      De gemeenteraad wijst                  De gemeenteraad controleert
    Alleen in trajecten waarvoor      aan de voorkant gevallen               de uitvoering van de
    de gemeenteraad het               van buitenplanse                       besluitvormingsprocedure
    bindend adviesrecht van de        omgevingsplanactiviteiten              omgevingsvergunning door het

    gemeenteraad heeft vastgelegd     aan waarvoor een bindend               college wanneer sprake is van een
                                      adviesrecht van de raad en             bindend adviesrecht van de raad
    heeft de raad bij omgevingsplan
                                      een participatieplicht voor            en een participatieplicht voor de
    activiteiten een rol.
                                      initiatiefnemers van toepassing is.    initiatiefnemer. De uitkomst van
                                                                             het gevolgde participatietraject
                                                                             door de initiatiefnemer kan de
                                                                             raad meenemen in het bindend
                                                                             adviesrecht. Deze resultaten kunnen
                                                                             de raad helpen om een concreet
                                                                             beeld te krijgen van de belangen die
                                                                             er spelen in de fysieke leefomgeving.




4   College b&w

    Voor grootschalige plannen        De geschikte informatie over          Participatief werken en bestuurlijke
    zoals complexe vergunningen,      participatie beschikbaar te           vernieuwing faciliteren en stimuleren.

    omgevingsvisies en                stellen aan de gemeenschap en         Hier gaat het om gezamenlijke acties
                                      gemeenteraad.                         met de gemeenteraad, ambtelijke
    omgevingsplannen is het
                                                                            organisatie en de gemeenschap om
    college verantwoordelijk
                                                                            samen ‘beter participatief te werken’.
    voor het opstellen van het
                                                                            Deze acties kunnen het verkennen
    participatievoorstel, het
                                                                            van dilemma’s zijn of een specifiek
    participatieplan en het           Aansporing tot participatie           traject rondom gepast proceskaders
    participatieverslag.              binnen hun eigen portefeuilles        stellen of ondersteuning bij
                                      – waar nodig of gewenst – en          representativiteitsvraagstukken.
    Het college verleent ook          deelname aan de participatie
    omgevingsvergunningen             om te ervaren en leren van de
    en beoordeelt daarbij of          praktijk.
    de belangen voldoende in
    kaart zijn gebracht of als dat
    onvoldoende is gebeurt er
    alsnog aanvullende informatie
    moet worden verkregen door
    bijvoorbeeld het volgen van
    een zienswijzeprocedure.


    Het college van burgemeester
    en wethouders heeft een
    actieve rol bij:




                                                    14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>5   Initiatiefnemer

    De initiatiefnemer is zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van participatie en hoe
    hier vorm aan wordt gegeven. Een initiatiefnemer kan een inwoner, ondernemer
    of de overheid zijn. Er kan gebruik worden gemaakt van de Leidraad voor
    initiatiefnemers en de toolbox waarin handvatten staan voor een goed doorlopen
    participatieproces.




6   De ambtelijke organisatie

    De organisatie vervult een belangrijke rol bij de uitvoering van participatie.
    Ambtenaren gaan in gesprek met inwoners die met initiatieven komen. Zij luisteren
    naar het initiatief van de inwoner en kijken hoe zij diegene kunnen helpen om
    ideeën verder te brengen. Het maken van verbinding tussen de gemeenschap en de
    gemeente is een cruciale rol voor de ambtenaar bij participatie.




Het maken van verbinding tussen de
gemeenschap en de gemeente is een
cruciale rol voor de ambtenaar bij
participatie.




                                                                15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Monitoren en
evalueren
Evalueren, monitoring en leren in brede zin
zijn belangrijk voor participatie. Met een
nadruk op leren werken gemeente en de
samenleving aan inzichten, ontwikkeling
en verbetering van participatie.



Dit beleidskader is de 1.0 versie. Op dit moment is nog niet
alles te voorzien. Daarom stellen we nu een beleidskader
1.0 op. Na twee jaar evalueren we het beleidskader om
te zien waar eventuele aanpassing benodigd is. Voor de
evaluatie van dit participatie beleidskader zal gekeken
worden naar (een selectie van) participatietrajecten die
na de vaststelling van dit beleidskader doorlopen zijn.
Ook zal voor het toetsingskader gekeken worden naar het
doorlopen participatieproces en de onderdelen daarbinnen.
Daarnaast zullen de gestelde randvoorwaarden, spelregels
en rolverdeling getoetst worden. In bijlage 2 van dit
beleidskader zijn toetsingscriteria toegevoegd waaraan
geselecteerde doorlopen participatietrajecten getoetst
zullen worden.




                                                               16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Infographic proces participatie

Verloop
participatieproces
                                                                                                     Informeren                                                                                                                                         Samen denken
                                                                                                                                                 Dit doen we voor
           Dit doen                                                                                                                              de start van een
           we altijd                                                                                                                                  initatief
                                                                                                                                                                                                                                                        Samen doen
                                                     Communicatie                                    Consulteren
                                                                                                                                                                                                  Participatie




              Kies voor de leidraad:
              Maak gebruik van de beschikbaar gestelde leidraad vanuit
              de gemeente om te bepalen welke niveau van participatie                                                            Randvoorwaarden voor een participatietraject
              passend is bij het initiatief. Deze leidraad wordt ook

    Tip!      door het college gebruikt als toetsinstrument voor een
                                                                                                                            Goede voorbereiding                                                                             Maak de kaders duidelijk
              omgevingsvergunning.




                                                                                               Nodig mensen             Overleg op de locatie           Verplaats u in                 Werk met                         Geef de kaders goed            Maak duidelijk wat
                                                                                                 tijdig uit              waar het om gaat              de ander en de                  thema’s                                  aan                    het doel is van het
                      Participatievoorstel
1
                                                                                                                                                         omgeving                                                                                           initiatief

                      Het participatievoorstel is een document dat
                      wordt geschreven om de eerste kaders van het
                      participatietraject op te stellen.




                                                                                             Gebruik duidelijke              Creëer een             Bereidt u voor op alle       Bij een groot proces is                   Waar kunnen                       Blijf altijd
                                                                                              taal en werk met             gelijkwaardig              mogelijke vragen           een procesbegeleider                    participanten over           communiceren, ook
                                                                                                   beelden                gesprekspodium                                         misschien wel handig                       meepraten?                  bij onvoldoende
                                                                                                                                                                                                                                                            voortgang




                        Participatieplan                                                                                                                       Ken uw participanten
2                       Er kan nu een communicatie- en
                        participatieplan gemaakt worden. Hierin
                        worden de kaders verder uitgewerkt zoals
                        opgenomen in het participatievoorstel.


                                                                                             Spreken de participanten        Pas de wijze van communicatie          Gebruik informatie die al                  Nodig eventueel                  Overweeg om de pers te
                                                                                              voor zichzelf of iemand             en werkvorm af op de             beschikbaar is, bijv. van de                 raadsleden uit                 benaderen indien passend
                                                                                                      anders?                           doelgroep                         gemeente




3                       Uitvoeren van
                        participatie


                                                                       Spelregels participatie                                                                                                                              Participatieverslag
                                                                                                                                                                                            4                               Van het participatietraject wordt een verslag
                                                                                                                                                                                                                            gemaakt waaruit is af te leiden welke inbreng is
                                                                                                                                                                                                           gegeven en hoe deze uiteindelijk verwerkt wordt in de betreffende
                                                                                                                                                                                                           besluiten. Het is belangrijk dat dit participatieverslag afgestemd
                                                                                                                                                                                                           wordt met de deelnemers die betrokken zijn geweest bij het
      We denken in                   We nemen                     We hebben          We zijn daadkrachtig          We leren en                  We communiceren                                            participatietraject. Dit om ervoor te zorgen dat alle meningen goed
      mogelijkheden                 elkaar serieus            allemaal een eigen                                   verbeteren                      duidelijk en
                                                                                                                                                                                                           meegenomen worden.
                                                                  verantwoor-                                                                      begrijpelijk
                                                                   delijkheid




                                                                            Spelregels op maat
                                                                                                                                                                                                                             Evaluatie
                                                                                                                                                                                            5                                participatietraject




                                                                                                                                      18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>    Bijlage 2: Evaluatiecriteria participatietrajecten

    Evaluatie procesvoorstel:

    Een evaluatietraject voor participatietrajecten is essentieel om de effectiviteit, efficiëntie en impact van het participatieproces
    te beoordelen. De hierna opgestelde evaluatiecriteria worden gebruikt om dit beleidskader te toetsen. De komende twee jaar
    zullen voor de evaluatie van het participatieproces drie participatietrajecten geselecteerd worden door de gemeente. Hieronder
    volgen meerdere criteria waaraan het participatietraject getoetst zal worden. De gestelde criteria zijn per thema ingedeeld:

    Doelstellingen

1   Zijn de stappen uit dit beleidskader gevolgd? Beoordeel of de doelstellingen van het participatietraject helder en specifiek zijn
    geformuleerd. Zijn de beoogde resultaten en verwachtingen duidelijk geformuleerd in het participatievoorstel dan wel het
    participatieplan?



    Betrokkenheid & Inclusie

2   Evalueer de mate van betrokkenheid van de relevante belanghebbenden bij het proces. Zijn alle belanghebbenden betrokken
    bij het participatietraject?

3   Zijn de participatietrajecten toegankelijk geweest voor diverse gemeenschappen / doelgroepen?

    Beoordeel de mate van transparantie in het proces. Zijn de besluitvormingsprocessen en informatie helder gecommuniceerd?
4
    Zijn de betrokkenen gedurende het proces op de hoogte gesteld van de voortgang en de uitkomst van het participatieproces?
    Hebben de deelnemers van het participatietraject het participatieverslag ontvangen?



    Communicatie

5   Welke participatievormen zijn ingezet en wat was het effect hiervan? Hebben alle deelnemers in het participatietraject de ruimte
    gekregen om hun mening voldoende voor te dragen?




    Besluitvorming en invloed:

6   Waren de criteria die vooraf zijn gesteld aan het participatietraject voldoende om de afweging te maken? Hadden de criteria
    verder moeten worden aangescherpt? Was iedereen rolvast?



    Tijdslijn en planning:

7   Controleer of het participatietraject volgens de geplande tijdslijnen en schema’s is verlopen. Wat is er vooraf opgenomen over
    deze tijdslijn en planning?



    Participatieplan
    Heeft er na het participatietraject een evaluatie plaats gevonden? Hebben de deelnemers na het participatietraject hun feedback
8
    kunnen geven? Is hier bijv. naar gevraagd? Zo ja wat zijn of waren de lessen die kunnen worden geleerd voor toekomstige
    participatietrajecten?




                                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Bijlage 3: Begrippenlijst

Beleidskader             Het beleidskader geeft aan wat de gemeente onder participatie verstaan, wat de ambities
                         en kernwaarden zijn, en welke uitgangspunten de gemeente heeft. Het omschrijft de
                         werkwijze.

Leidraad Participatie    De leidraad participatie is een richtinggevend document waarmee de initiatiefnemer kan
                         bepalen wat het mogelijke gevolg is van het voorgenomen initiatief voor de samenleving.
                         De leidraad helpt de initiatiefnemer in het bepalen van het participatieniveau.

Participatie             Participatie is deelname aan een activiteit of proces. In de politiek wordt participatie
                         vaak gezien als onderdeel van de democratie, waarbij burgers betrokken worden bij
                         besluitvorming en hun stem kunnen laten horen over belangrijke kwesties.


Randvoorwaarden          De eisen waaraan moet worden voldaan om een specifiek proces plaats te kunnen laten
                         vinden.

Omgevingswet             De Omgevingswet regelt alles voor de ruimte waarin we wonen en werken. Deze nieuwe
                         wet bundelt en maakt regels eenvoudiger. Met behulp van 1 digitaal loket wordt het
                         makkelijker om ruimtelijke projecten te starten.

Initiatiefnemer          Iemand die het initiatief voor iets neemt, die de eerste aanzet voor een handeling
                         of onderneming geeft of er de eerste stap toe zet. Een Initiatiefnemer is vaak
                         verantwoordelijk voor het plannen, coördineren en leiden van de activiteit van het begin
                         tot eind.

Pressure cooker          Een snelle brainstormsessie.


Toolbox                  In de toolbox zitten allerlei handige hulpmiddelen zoals een handleiding,
                         voorbeeldbrieven, voorbeeldverslagen, etc.


Motiveringsplicht        Hierbij wordt aangegeven hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en
                         bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken, wat de resultaten daarvan zijn en
                         hoe invulling gegeven is aan het eigen participatiebeleid.


Omgevingsdocumenten      De wettelijke instrumenten waarin overheden hun visie, beleid en regels vastleggen.


Omgevingsplan            Het omgevingsplan bevat zo de regels voor de fysieke leefomgeving. De gemeente
                         kan voor ieder gebied zeggen welke activiteiten zij wel of niet toestaat, bijvoorbeeld
                         wonen, recreatie of bedrijvigheid. Onder de Omgevingswet heeft iedere gemeente 1
                         omgevingsplan.


Omgevingsvisie           In de omgevingsvisie legt de gemeente haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke
                         leefomgeving voor de lange termijn vast.


Omgevingsvergunning      Met een omgevingsvergunning kan de overheid toestemming verlenen om één of meer
                         activiteiten in de fysieke leefomgeving uit te voeren.


Voorlopige voorziening   Dit is een tijdelijke maatregel die meestal de inwerkingtreding van een bepaald besluit
                         tegenhoudt (schorst).



                                                  20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Bijlage 4: Infographic uitkomst peiling inwoners
Teylingen ten aanzien van participatie




                           21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>versie: 1 november 2023
Dit is een uitgave van:




                          22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>