<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                      1
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                      2
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Colofon

Louwerse Projectmanagement BV
David Louwerse, Breda



Compás Q, project- en procesmanagement
Ton Butter, Uitgeest



Dienst Landelijk Gebied
Wilco Kraamer, Den Haag



M&S Advies voor Ruimtelijke Ordening & Planologie
Michael Sloot, Vlaardingen



Gemeente Lansingerland
Olaf Stillebroer, Bergschenhoek



Gemeente Pijnacker-Nootdorp
Kees van Wijk, Pijnacker
Wim Stein, Pijnacker




                                                    3
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                      4
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
                  Colofon
             1.   Inleiding
             2.   Uitgangspunten
             3.   Gevolgde werkwijze
             4.   Beheervisie
                  4.1. Kaders
                  4.2. Het beheer in onderdelen
                  4.3. Resultaatbeschrijving van de natuurontwikkeling
                  4.4. Resultaatbeschrijving overige beheertypen
                  4.5. Pacht
             5.   Financiën en risicoparagraaf
                  5.1.Kostenraming
                  5.2 Verdeling gemeenten



Bijlagen:
    I.    Beschrijving Natuurdoeltypen
   II.    Kaart met natuurdoeltypen




                                                                         5
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                      6
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>    1. Inleiding

De gemeenteraden van Lansingerland en Pijnacker-Nootdorp hebben ingestemd met het nemen van de
verantwoordelijkheid voor het beheer van de Groenzoom. In de raadsbesluiten van 29 november
(Lansingerland) en 4 december 2012 (Pijnacker-Nootdorp) is aangegeven dat er een beheervisie ter
besluitvorming aan de raden zal worden voorgelegd, waarbij inzicht zal worden gegeven hoe de verdere
aanbesteding wordt uitgewerkt. Na het vaststellen van de beheervisie in beide gemeenteraden kan de
aanbesteding starten en kan in 2014 de opdracht gegeven worden voor de uitvoering van het beheer. In deze
rapportage wordt het beheer nader uitgewerkt en aangegeven op welke wijze de aanbesteding zal plaats
hebben.

    2. Uitgangspunten

Voor de ontwikkeling van de Groenzoom is het masterplan “ Groenzone Berkel-Pijnacker en Bergboezem Oude
Leede” opgesteld en vastgesteld in januari 2005 . Dit masterplan is de basis voor de realisatie en het beheer
van dit gebied.

Voor het beheer van de Groenzoom zijn de volgende uitgangspunten bepaald.:

a. Eén terreinbeherende organisatie: Er is één terreinbeherende organisatie voor het hele gebied van de
   Groenzoom, dus inclusief de Bergboezem. Het opdelen van het gebied over meerdere beheerders leidt tot
   verlies aan schaalgrootte en meer gemeentelijke inzet en coördinatie. Beide leiden tot een minder gunstig
   financieel resultaat.

b. Langjarige contractvorm: Het tot ontwikkeling laten komen van de gewenste natuurwaarden in de
   Groenzoom vereist specifieke kennis van natuurontwikkeling en is een proces dat een lange tijd in beslag
   neemt. Een terreinbeherende organisatie zal tijd nodig hebben om zich het gebied eigen te maken en ook
   specifieke investeringen te doen voor het beheer. Om die reden is een langjarige contractvorm van
   bijvoorbeeld 18 jaar verdeeld in drie periodes van 6 jaar, die telkens worden afgesloten met een evaluatie,
   passend voor het beheervraagstuk in de Groenzoom.

c. Kennis en ervaring in het ontwikkelen van een functionerend natuur- en recreatiegebied: Om de kennis
   en ervaring in de markt optimaal te kunnen benutten, wordt in de aanbesteding gevraagd dat de
   opdrachtnemer “een functionerend natuur- en recreatiegebied” ontwikkeld. Dit betekent dat de
   gemeenten niet voorschrijven welke beheermaatregelen moeten worden genomen, maar zich beperken
   door aan te geven welk resultaat op welk moment moet worden bereikt. Het is daarna aan de
   opdrachtnemer om te beoordelen hoe dit in dit gebied het beste tot stand gebracht kan worden. De wijze
   waarop de opdrachtnemer dit gaat doen en hoe de ontwikkeling wordt gemonitord wordt na de gunning is
   een door de opdrachtnemer op te stellen Beheerplan vastgelegd.
   Om te borgen dat een onderneming voldoet aan de wettelijke eisen, worden als uitsluitingsgrond benoemd:
   -   Geen crimineel verleden
   -   Geen gerechtelijke uitspraak
   -   Voldaan aan betalingen van belastingen en premies
   -   Geen faillissement of surseance van betaling
   -   Geen valse verklaringen
   Om te borgen dat de te kiezen onderneming geschikt is, worden deze eisen aan de onderneming gesteld.:
   -   ervaring met het ontwikkelen en beheer van natuur- en recreatiegebieden
   -   in staat om agrarische bedrijven in te zetten bij het beheer van natuur- en recreatiegebieden
   -   continuïteit
   -   kennis van natuurontwikkeling
   -   kennis en ervaring met monitoring van natuurontwikkeling en rapporteren
   -   beperken van risico’s financieel bij faillissement

d. Mogelijkheid tot verpachting graslanden: In de Groenzoom wordt gedeeltelijk het beeld van een Hollandse
   polder nagestreefd, de graslanden worden daarom begraasd met schapen en koeien. Om dit te bereiken
   wordt voorgesteld om via de aanbesteding aan één terreinbeherende organisatie de mogelijkheid te geven
                                                                                                                 7
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>   om deze graslanden aan veehouders te verpachten. De mogelijkheid bestaat hiervoor de zgn.
   geliberaliseerde pacht van max. 6 jaar te hanteren. Dat biedt de veehouders de nodige continuïteit voor de
   bedrijfsvoering, maar schept ook de verplichting om het grasland te onderhouden (m.n. het schonen van
   sloten). De verpachting leidt slechts tot bescheiden inkomsten.
   Voor het verpachten van de graslanden wordt door de opdrachtnemer een pachtplan opgesteld. Hierin
   wordt onder meer beschreven welke graslanden voor verpachting in aanmerking komen en wordt
   uitgewerkt op welke wijze invulling wordt gegeven aan de gestelde procedurele eisen.

e. Mogelijkheid tot inzet schaapskudde: In de Groenzoom liggen een aantal kades met losse boom- en
   struweelbeplanting. Hiervoor wordt voorgesteld dit te doen met een gehoede of ingerasterde
   schaapskudde. Bijkomend voordeel is dat de herder toezicht kan houden op het gebied en zo nodig
   zwerfvuil kan opruimen.

f. Uitgifte visrechte door gemeenten: De visrechten zullen door de gemeenten zelfstandig worden uitgeven
   in De Groenzoom en behoren niet tot de aanbesteding

g. Invulling geven aan aanvullende wensen: Niet alleen de prijs, maar ook de aanvullende wensen worden
   meegewogen in het aanbestedingsproces door te gunnen op grond van de “Economisch Meest Voordelige
   Inschrijving (EMVI)”. Aanvullende wensen zijn:
   -   Extra kwaliteit van natuur (bijv. een groter oppervlak aan ambitieuze natuurdoelen of een snellere
       ontwikkeling van het beoogde eindbeeld)
   -   Stimuleren van betrokkenheid van de inwoners door vrijwilligerswerk, voorlichting en informatie,
       excursies etc.
   -   Duurzaamheid in de vorm van een CO2 reductieplan en het systematisch hergebruik van materiaal dat
       vrijkomt bij het beheer.
   -   Social return.

h. Instellen van een gebruikersplatform: Het instellen van een “Gebruikersplatform”, waarin onder andere
   natuur- en milieuorganisaties, gebruikers en omwonenden zitting kunnen nemen. Het platform kan de
   ontwikkeling van de Groenzoom volgen en als klankbord te fungeren over het gebruik, het beheer en de
   inrichting in de beheerfase.




                                                                                                                8
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    3. Beheervisie
    3.1. Kaders
Voor de Groenzoom geldt een aantal vastgestelde kaders. Deze zijn gebruikt om de beheervisie vorm te geven.
Achtereenvolgens kunnen genoemd worden:
    -    Het Masterplan Groenzone; Het Masterplan Groenzone en het bestemmingsplan dat op basis van het
         Masterplan is gemaakt en vastgesteld. Vervolgens is een versoberd plan, het VO Casco+ opgesteld om
         de inrichting te kunnen uitvoeren binnen de gegeven financiële ruimte. Dit VO is vervolgens vertaald
         in DO’s voor de vijf deelgebieden. Deze DO’s zijn gebruikt als input voor de beheervisie. Dit betekent
         dat met een grote nauwkeurigheidsgraad is gekeken naar de inrichting van het gebied. Voor de
         Bergboezem is het in het Algemeen Bestuur van de Groenzoom vastgestelde “Schetsontwerp 2.3.” als
         uitgangspunt voor de Beheervisie genomen;
    -   Leveringsakte Provincie: Door de provincie worden de volgende voorwaarden voor de
        eigendomsoverdracht van de gronden in de Groenzoom gesteld. Deze zijn bedoeld om de functie van
        de Groenzoom te garanderen en onrechtmatige staatssteun te voorkomen.
                       De gronden mogen niet onder de marktwaarde worden overgedragen aan niet-
                          overheden. Ook dient een gescheiden boekhouding te worden ingericht (zie EC-
                          beschikking d.d. 13 juli 2011 betreffende Steunmaatregel N308/2010 – Nederland
                          C2011-4945).
                       In de leveringsakte zal een kettingbeding c.q. kwalitatieve verplichting worden
                          opgenomen tot instandhouding van de inrichting, het niet wijzigen van de
                          bestemming als natuur- en/of recreatiegebied en het niet doorverkopen van de
                          gronden gedurende de eerste 30 jaar na overdracht van de grond.
    -   De Keur van Delfland : De Keur van Delfland is gebruikt om met het Hoogheemraadschap te bepalen
        wat valt onder de bevoegdheid van Delfland valt en wat valt binnen het beheer van de Groenzoom;
    -    Landelijke normen: Bij het opstellen van de Beheervisie is zoveel mogelijk aangesloten bij landelijk
        geldende normen op het gebied van natuur- en recreatiebeheer;
    -   De huidige landschappelijke uitgangssituatie: Door het jarenlange gebruik van het gebied voor
        veeteelt en glastuinbouw is er sprake van een zeer voedselrijke uitgangssituatie. Dit betekent dat de
        natuurontwikkeling een langdurig proces zal zijn;
    -   Beheerfietspaden door gemeenten: In de Groenzoom worden recreatieve fietspaden aangelegd met
        daarbij behorende duikers en bruggen. Reeds eerder is door de beide gemeenten afgesproken dat
        deze qua beheer ondergebracht worden bij de gemeenten en niet bij een te contracteren
        terreinbeheerder. Deze situatie sluit aan bij de beheerafspraken in bijvoorbeeld het Bieslandse- en
        Balijbos in Pijnacker-Nootdorp en de Noordas in Lansingerland.

     3.2. Procesaanpak om te komen tot het beheer
De beide gemeenten beschikken niet over de kennis en ervaring voor het ontwikkelen van natuurgebieden en
het beheren van recreatiegebieden. Om die reden is het noodzakelijk om deze kennis en ervaring “uit de
markt” te halen bij terreinbeherende organisaties. De opdracht voor het beheer van de Groenzoom zal daarom
zodanig op de markt worden gezet, zodat de terreinbeherende organisatie een ‘functionerend natuur- en
recreatiegebied’ levert aan beide gemeenten. Dit houd in dat zowel het bedenken en uitwerken van de
benodigde beheermaatregelen als de uitvoering van de beheertaken door één partij wordt aangestuurd.
Aangezien een functionerend natuurgebied een lange doorlooptijd heeft voordat dit is gerealiseerd (ca 30 jaar)
en de te nemen beheermaatregelen met het oog daarop zorgvuldig genomen moeten worden, wordt een
contract opgesteld. In het contract met deze terreinbeherende organisatie worden de te behalen resultaten op
doelstellingen niveau op basis van meetbare criteria beschreven. Deze criteria kunnen beschreven worden voor
het eindbeeld (na ca 30 jaar) en voor tussentijdse momenten (bijvoorbeeld na 6, 12 en 18 jaar). De
terreinbeherende organisatie stelt na voorlopige gunning een beheerplan op waarmee deze aantoont op welke
wijze hij deze criteria wil bereiken. Na goedkeuring van het beheerplan wordt de opdracht definitief gegund.
                                                                                                                9
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>De terreinbeherende organisatie voert vervolgens de beheertaken uit, signaleert risico’s aan de gemeenten en
past de maatregelen toe die deze risico’s wegnemen. De beide gemeenten zien toe dat de juiste documenten
worden aangeleverd en dat deze voldoen aan de eisen en stuurt daarmee indirect op het eindresultaat: het
functionerende natuur- en recreatiegebied. De beide gemeenten worden zo “ontzorgd” d.w.z. de inspanning
van de gemeenten zal zich vooral richten op contractbeheer (gemeente heeft regierol). Dat zal vooral in de
eerste periode nog extra inzet vragen om te komen tot de juiste aansturing en daarna beperkt zijn tot
coördinatie. Zodra dit goed is ingeregeld, zal de inspanning afnemen. Bij een goed opererende
terreinbeherende organisaties zijn er weinig inspanningen voor de beide gemeenten nodig om het beheer van
de Groenzoom als opdrachtgever aan te sturen;

Natuur- en Milieuplatform
Het Natuur- en Milieuplatform zal, na accordering beheervisie door beide colleges, gevraagd worden om
advies te geven over het beheer van De Groenzoom. Verwacht wordt dat het advies van het natuur- en
Mileuplatform, kort voordat of na, de bespreking van de Beheervisie in de gemeenteraden beschikbaar is.

Informatie elders in het land
Het blijkt dat het openbaar aanbesteden van een meerjarig contract voor natuur- en recreatiebeheer eigenlijk
een relatief nieuwe ontwikkeling is. Tot in het meest recente verleden zijn op basis van “invloedssferen” door
de overheden 1:1 gronden in beheer gegeven. Hiermee kwamen natuur- en recreatiegebieden vaak
“automatisch” in beheer bij Staatsbosbeheer en de Groenservice Zuid-Holland. Door de decentralisatie van de
verantwoordelijkheden op het gebied van het groenbeheer is deze werkwijze niet meer mogelijk. Ook staan de
beheerovereenkomsten die 1:1 worden aangegaan onder de bijzondere aandacht van het Rijk, vanwege
mogelijk staatsteun. Recentelijk heeft de gemeente Leiden het beheer van de Oostvlietpolder uitbesteed aan
het Zuid-Hollands Landschap. Dat heeft nuttige informatie opgeleverd die verwerkt is in deze rapportage.



    3.3. Te beheren elementen in de Groenzoom
Het beheer van de Groenzoom als natuur- en recreatiegebied kan worden verdeeld in een aantal aparte
elementen.

          Natuurontwikkeling
Het betreft beheer gericht op natuurdoelen. Het beheer is jaarlijks hetzelfde (lineair) en er is geen sprake van
slijtage. Daardoor hoeven er geen vervangingsinvesteringen plaats te vinden. Natuurontwikkeling vindt plaats
in het grootste deel van de Groenzoom met name de rietlanden, graslanden en kades. Wanneer dit beheer niet
op een juiste wijze wordt uitgevoerd dan ontstaat een terugval in het bereiken van het gewenste natuurbeeld
en kunnen tot financiële schade leiden. Zo zal het niet tijdig maaien van rietstroken leiden tot bebossing, die
veel lastiger te verwijderen is.
          Recreatievoorzieningen
Hierbij gaat het om het in standhouden van aangelegde voorzieningen, zoals spelaanleidingen, kanosteigers,
speelweides, etc. Bij deze vorm van onderhoud is er sprake van slijtage, waardoor er na verloop van tijd
vervangingsinvesteringen gedaan moeten. De recreatieve voorzieningen zijn in de Groenzoom aan de randen
gesitueerd, waar de Groenzoom grenst aan de woonbebouwing. Hier zal het gebruik redelijk intensief zijn. Voor
deze voorzieningen wordt gewerkt met beheernormen zoals die gelden voor stedelijke recreatie.
          Beplantingen
Het betreft de laanbomen op de Berkelse Kade en losse bos- en struweelbeplanting op de hoger gelegen delen.
Voor het bosplantsoen geldt dat er periodiek gedund moet worden om te komen tot een “recreatiebos”.
          Watergangen
Het Hoogheemraadschap van Delfland neemt het onderhoud van de zgn. “primaire watergangen“ voor haar
rekening. De overige watergangen vallen onder het beheer van de Groenzoom. Voor zover het watergangen


                                                                                                             10
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>betreft in te verpachten delen zal de pachter het onderhoud voor zijn rekening nemen. Wat dan nog rest aan
watergangen is voor de toekomstig beheerder.

     3.4. Resultaatbeschrijving van de natuurontwikkeling
In Nederland wordt gangbaar het te behalen resultaat in natuurwaarden beschreven met de set van zgn.
natuurdoeltypen van de Subsidieregeling Natuur en Landschap (SNL), de standaard-‘taal’ om natuur te
beschrijven. Deze natuurdoeltypen worden bepaald op grond van de fysieke omstandigheden van het gebied,
zoals de inrichting, bodemgesteldheid, grondwaterstand en voedselrijkdom.
De natuurdoeltypen dienen binnen een termijn van maximaal 30 jaar gerealiseerd te worden. Om de
ontwikkeling van de natuurdoeltypen te monitoren is in de SNL een landelijk gebruikt systeem van monitoring
opgenomen. In dit systeem van monitoring zijn indicatoren opgenomen om de natuurontwikkeling te meten op
diverse tijdstippen. Dit betekent dat met behulp van monitoring van flora en fauna bepaald kan worden in welk
stadium van ontwikkeling zo’n natuurdoeltype zich bevindt. En daarmee is het een bruikbaar instrument om de
kwaliteit van het beheer te meten.
De Groenzoom is grotendeels aangelegd in een oude droogmakerij. Het veen is weg gegraven in vorige eeuwen
als brandstofwinning en het open water is vervolgens “drooggemaakt”. De bodem bestaat daardoor uit een
wisseling van klei en veen met een hoge voedselrijkheid en een relatief hoog waterpeil. Deze uitgangssituatie
bepaald in hoge mate welk natuurdoeltypen zich kunnen ontwikkelen. De natuurdoeltypen zijn verder bepaald
door het ontwerp voor de Groenzoom: een open polderland met veel waterpartijen, rietkragen, graslanden en
kades.

Onderstaande tabel geeft de verdeling van de natuurdoeltypes over de deelgebieden aan. In bijlage 1 is een
meer uitgebreide omschrijving van deze natuurdoeltypen beschreven. In een uitgebreid kaartbeeld, zie bijlage
2, is de verdeling van de natuurdoeltypes over de Groenzoom in beeld gebracht.

Tabel aantal hectares per natuurdoeltype in De Groenzoom

Natuurdoeltype                        deelgebied aantal hectare
Moeras(bos)                                  1          33
Vochtig Hooiland                      1, 3, 4, 5, 6     28
Kruiden- en faunarijk grasland           1 t/m 6       127
Hoog- en Laagveenbos                         1           7
Glanshaverhooiland                     1 t/m 4, 6       19
Bloemdijk                                1 t/m 4        40
Vochtig weidevogellandschap                  6          71

         Moeras N05.01
Natte rietruigten in een vrijwel onafgebroken lint met enkele grotere velden, als ecologische verbinding door
de gehele Groenzoom, aansluitend op aanliggende ecologische verbindingen.
Terreinomstandigheden: zeer hoge grondwaterstand
         Vochtig hooiland N10.02
Omschrijving: Grasland met een hogere natuurwaarde dan kruiden- en faunarijk grasland. Te realiseren waar
de terreinomstandigheden de beste potentie bieden.
Terreinomstandigheden: hoge grondwaterstand; bodem met laag fosfaatgehalte
         Bloemdijk N12.01
Dijken en kades, vaak als berm van recreatieve routes, begraasd met een schaapskudde.
Terreinomstandigheden: lage grondwaterstand; hellingen




                                                                                                                11
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>        Kruiden- en faunarijk grasland N12.02
Grasland met beperkte potentie voor natuurdoeltypen met hogere natuurwaarden, zoals vochtig hooiland en
glanshaverhooiland.
Terreinomstandigheden: hoge tot redelijk lage waterstand
        Glanshaverhooiland N12.03
Grasland met een hogere natuurwaarde dan kruiden- en faunarijk grasland. Te realiseren waar de
terreinomstandigheden de beste potentie bieden.
Terreinomstandigheden: redelijk lage grondwaterstand; bodem met laag fosfaatgehalte
        Vochtig weidevogelgrasland N13.01
Graslanden in de Bergboezem met een (nu al) goede weidevogelstand. Bestaat uit zowel weideland als
hooiland met een goede variatie in structuur (gewashoogte en dichtheid) in ruimte en tijd.
Terreinomstandigheden: redelijk hoge tot hoge grondwaterstand; rust
        Hoog- en laagveenbos N14.02
Bos op enkele resterende veengronden, zonder enige vorm van begeleiding.
Terreinomstandigheden: slappe veenbodem met zeer hoge grondwaterstand

     3.5. Resultaatbeschrijving voor het beheer van de overige elementen
Recreatievoorzieningen
De recreatievoorzieningen betreffen de niet-verharde parkeerplaatsen, speelweides, spelaanleidingen,
kanoaanlegplaatsen, kanoroutes, vissteigers, ruiterpaden, wandelpaden, banken en een vogelkijkscherm langs
het weidevogelgrasland in de Bergboezem. In kwantitatieve zin:
     - 34 ha Recreatiebos, grotendeels gelegen op de Kleihoogt;
     - 40 ha. grasbermen van de recreatieve fietspaden met begrazing door een schaapskudde;
     - 4.3 km aan ruiterpaden gelegen rondom de Kleihoogt;
     - Speelweiden, totaal 10 ha, verdeeld over een drietal meer parkachtig ingerichte recreatieterreinen. Op
          deze terreintjes worden ook speelvoorzieningen aangebracht meest van natuurlijke materialen.
     - 5 kleine halfverharde parkeerplaatsen;
     - 1 Vogelspiedhut op de rand van de Bergboezem;
     - 12 Kanosteigers verspreid over de hele Groenzoom
De fietspaden en de daarbij behorende civieltechnische kunstwerken vallen onder het beheer van de
gemeenten.
Alle recreatievoorzieningen dienen in een bruikbare en veilige staat gehouden te worden. Minimaal zullen deze
elementen moeten voldoen aan wet- en regelgeving. Een uitwerking hiervan zal in het contractdocument
worden uitgewerkt.
Het gras op speelweides is voldoende kort om te kunnen spelen. De spelaanleidingen, kanoaanlegplaatsen,
banken en het vogelkijkscherm zijn intact en veilig. De ruiterpaden zijn voldoende gevuld met zand, zodat ze
goed en veilig berijdbaar zijn.
Beplantingen
Het betreft de 1700 laanbomen op de Berkelse Kade en losse bos- en struweelbeplanting op de hoger gelegen
delen. Voor de laanbomen geldt dat bij de uitvoering gekozen wordt voor een onderhoudstermijn van 5 jaar
voor de planter van de bomen. Dit betekent dat de dure eerste jaren van het laanboomonderhoud buiten de
aanbesteding wordt gehouden. Daarna kan worden volstaan met onderhoudssnoei en wordt het onderhoud
wel in de aanbesteding verwerkt.
De bos- en struweelbeplanting is niet als apart natuurdoeltype onderscheiden, maar maakt onderdeel uit van
het “recreatiegebied (circa 100 ha.).. Totaal is er ruim 30 ha. recreatiebos in de Groenzoom gepland.
Afhankelijk van de behoeft aan beslotenheid of openheid wordt gestuurd op ‘doorzichtigheid’, door het al dan
niet toelaten van de schaapskudde. Daarnaast wordt gestreefd naar bosjes met ‘duurzame’ hoofdsoorten, voor
een ruggengraat die lang meegaat. Dit wordt bereikt door periodiek selectief dunnen.

Watergangen
                                                                                                           12
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Het Hoogheemraadschap van Delfland neemt het onderhoud van de zgn. “primaire watergangen“ voor haar
rekening. De overige watergangen vallen onder het beheer van de Groenzoom.
Met het Hoogheemraadschap van Delfland zijn afspraken gemaakt over een “gedifferentieerde schouwplicht”.
Dit is mogelijk omdat na de inrichting van De Groenzoom zijn er derden meer afhankelijk zijn van de
watergangen in het gebied.

Voor een “gedifferentieerde schouwplicht” is een indicatie van het voorgestelde onderhoud aangegeven in 3
categorieën:
        a. Eens per 3 jaar de slootkant schonen.
Door de gehele Groenzoom loopt een aaneensluitende ecologische verbinding in de vorm van rietstroken en
rietvelden. Het riet wordt, in delen, eens in de 3 jaar gemaaid en afgevoerd. Langs de aanliggende watergangen
is geen beheerpad aanwezig. Vanwege de natuurwaarden van het overjarige riet en de praktische
uitvoerbaarheid, willen we de tegenoverliggende oevers eens in de 3 jaar schonen, na het maaien van het riet.
        b. Verlanden
Op een deel van het venige hoge 'oude land' mag zich een moerasbos ontwikkelen, zonder enige vorm van
beheer. De waterafvoer willen we hier, uit oogpunt van natuurwaarden, zoveel mogelijk beperken. De
watergangen binnenin het perceel willen we laten verlanden. De watergangen langs de randen blijven intact.
        c. Jaarlijks aan één zijde de slootkant schonen
De graslanden variëren qua chemisch samenstelling van de bodem. De aanliggende watergangen variëren
hierdoor in potentiële natuurwaarden. In de watergangen met de beste potenties, willen we de ontwikkeling
van natuurwaarden stimuleren, door de watergangen jaarlijks eenzijdig te schonen. De aanwezige flora en
fauna, kan zich zodoende handhaven en het watermilieu kan zich verder ontwikkelen. Mogelijk is dit
toepasbaar op 25% van het areaal.
De toekomstige beheerder zal in overleg met het hoogheemraadschap bepalen hoe de gedifferentieerde
schouwplicht vorm krijgt.

Door het toepassen van een gedifferentieerde schouwplicht kan er meer rekening worden gehouden met de
natuurwaarden in het gebied. Dit betekent dat meer keuzemogelijkheden voor de beheerder zijn en daarmee
meer mogelijkheden om te sturen in de kosten. De watergangen dienen voldoende schoon gehouden te
worden om de gewenste waterstanden te handhaven.
Watergangen met goede potenties voor natuurwaarden kunnen voortaan jaarlijks eenzijdig geschoond worden
in plaats van de huidige praktijk van volledig schonen aan twee zijden. De flora en fauna blijven zo aanwezig in
de watergang en kunnen zich verder ontwikkelen.
Mogelijk komen enkele watergangen in aanmerking voor verlanding, indien het aanliggende natuurdoeltype
een hogere grondwaterstand vereist of toelaat.



     3.6. Verpachting aan boeren
In de Groenzoom wordt gedeeltelijk het beeld van een Hollandse polder nagestreefd; de graslanden worden
daarom begraasd met schapen en koeien. Om dit te bereiken wordt voorgesteld om via de aanbesteding aan
de terreinbeherende organisaties, waar mogelijk, deze graslanden aan veehouders te verpachten aan lokale
veehouders. Bij het ontwerp van de Groenzoom is er daarom ook veel aandacht besteed aan het goed
bereikbaar maken van de graslanden voor veehouders en loonwerkers. Binnen de gestelde doelen, waar het
gaat om het halen van natuurwaarden, is het goed mogelijk hier begrazing met schapen op de kades en droog
vee in de open polder toe te laten. De mogelijkheid bestaat om hiervoor de zgn. geliberaliseerde pacht van
max. 6 jaar te hanteren. Dat biedt de veehouders kansen de nodige continuïteit voor de bedrijfsvoering te
borgen, maar schept ook de verplichting om het grasland en de daarbij behorende voorzieningen te
onderhouden (m.n. het schonen van sloten). Totaal wordt uitgegaan van zo’n verpachting van circa 190 ha
grasland voor droog vee en 95 ha voor schapen. De kades in het gebied moeten met schapen worden begraasd,
vanwege eisen vanuit het Hoogheemraadschap van Delfland. Deze mogelijkheden tot verpachting zal bij de
                                                                                                              13
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>aanbesteding worden aangeboden bij de terreinbeherende organisatie.

     3.7. Overige ingebruikgevingen
Het hele gebied zal worden overgedragen in beheer bij de terreinbeherende organisatie. Verwacht wordt dat
er in de toekomst in de groenzoom nog specifieke recreatieve en maatschappelijke voorzieningen kunnen
worden ingepast (bijvoorbeeld horeca, scouting, etc). De toewijzing, de ontwikkeling en het beheer van deze
voorzieningen zal niet worden meegenomen in de opdracht van de aanbesteding van het beheer van de
groenzoom. De gemeenten zullen deze in te passen voorzieningen samen nog verder verkennen en verder
uitwerken, waarbij de inkomsten uit deze nog uit te geven gronden aan de gemeenten zullen toekomen op
basis van de verdeelsleutel van de beheerkosten. De uit te geven gronden zullen later worden onttrokken uit
het contract voor heheer van de Groenzoom



    4.   Financiën en risicoparagraaf

     4.1. De kostenraming
In de raadsvoorstellen voor de beide raden is eind 2012 een globale kostenraming gepresenteerd. Deze sloot
op € 612.000 aan totale kosten. Bij deze eerste berekening is aangegeven dat verwacht werd dat besparingen
op met name het waterbeheer mogelijk zou moeten zijn, waarmee de beheerkosten konden worden
teruggebracht tot 512.000. Er is ten behoeve van de Beheervisie door de projectgroep een meer gedetailleerde
raming gemaakt van alle kosten. Hieruit , en uit de gevoerde gesprekken met het Hoogheemraadschap, bestaat
de verwachting dat het haalbaar moet zijn om uit te gaan van lagere beheerkosten, ad € 512.000, zoals bij de
besluitvorming in de beide gemeenteraden was gemeld. Binnen dit bedrag zijn ook de ambtelijke proceskosten
opgenomen.



    4.2. Verdeling gemeenten
Het totale oppervlakte van de groenzoom bedraagt 433,2 ha. Hiervan ligt 301 ha (69,5%) in de gemeente
Lansingerland en 132,2 ha (30,5%) in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Bij de besluitvorming in de
gemeenteraden in december is besloten dat de kosten van het beheer worden verdeeld op basis van de
werkelijke kosten van het beheer van de binnen de respectievelijke gemeenten gelegen gronden. Voor deze
beheervisie zijn de beheerkosten verdeeld over de verschillende gebieden. Hierbij blijkt dat het aantal ha te
verpachten gebied (lagere beheerkosten) in Lansingerland relatief hoger is, Dit vinden we onder andere in de
Bergboezem. De hoeveelheid te beheren slootkanten (relatief hogere beheerkosten) komen in beide gemeente
ongeveer evenveel voor. Hierdoor komt de uiteindelijke berekende verdeling van de kosten uit op 63% voor de
gemeente Lansingerland en 37% voor de gemeente Pijnacker-Nootdorp




                                                                                                              14
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 1.
Beschrijving Natuurdoeltypen.
Bron: Index Natuur en Landschap, onderdeel natuurbeheertypen. Terreinbeheerders, IPO en LNV.
N05.01 Moeras
N10.02 Vochtig hooiland
N12.01 Bloemdijk
N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland
N12.03 Glanshaverhooiland
N13.01 Vochtig weidevogelgrasland
N14.02 Hoog- en laagveenbos

N05.01 Moeras
Algemene beschrijving
Moerassen komen voor op de overgang van zoet
water naar land. Het lage deel van Nederland is
vrijwel volledig ontstaan als moeras. Het
zwaartepunt van de verspreiding ligt in de
laaggelegen veen- en kleigebieden van Nederland.
Moeras ontstaat in stilstaand voedselrijk, zoet water
achter de duinen, in overstromingsvlakten van
rivieren en beken of in kwelgebieden langs de randen
van de zandgronden en in beekdalen. De bodems zijn
zeer nat, voedselrijk en matig zuur tot neutraal.

Typische moerasplanten zijn hoge grassen als riet en
rietgras, grote zeggen, biezen en galigaan. Moeras is van groot belang voor vogels, libellen, vissen, amfibieën
en enkele zoogdieren als bever, otter, noordse woelmuis en waterspitsmuis. Moeras omvat open begroeiingen
van riet, lisdodde en biezen in water; rietlanden en rietruigten. Hierin weerspiegelt zich de overgang van water
naar land. Aan de waterkant vormen losgeslagen planten drijftillen met waterscheerling, zeggen, galigaan en
slangenwortel. Het rietland kan vrij open zijn met poeltjes waarin waterplanten groeien, kruidenrijk met
diverse orchideeën en blauwe knoop of mosrijk met blad- en levermossen of al ouder met hoog opgaand riet
die geleidelijk overgaan in ruigten met moerasspirea of poelruit. Door de grote stapeling van organisch
materiaal in oude rietlanden en ruigten kunnen deze vegetaties (tijdelijk) overgaan in een grasrijke vegetatie.
De kruidenrijke of mosrijke fase met vrij open riet kan duiden op een wat lagere voedselrijkdom in combinatie
met matig zure omstandigheden. In dit milieu kunnen veenmossen zich vestigen. Een deel van de rietlanden
wordt gemaaid, maar niet jaarlijks (overjarig riet).

De Nederlandse moerassen zijn vrijwel volledig ontgonnen of verveend; het resterende deel wordt bedreigd
door vermesting, verdroging en verbossing. De grote menselijke invloed is in de laagveenmoerassen te
herkennen aan het verveningspatroon, ook de moerassen in de jonge polders staan onder grote menselijke
invloed.

Voor een goede kwaliteit en duurzame instandhouding is een natuurlijk fluctuerend waterpeil en een goede
waterkwaliteit essentieel. Thans is er veelal sprake van gebrek aan nieuwvorming en versnelde successie
waardoor extra beheer nodig is om voldoende oppervlak en kwaliteit te behouden.

Moeras kan een voorstadium vormen voor Veenmosrietland en moerasheide en uiteindelijk overgaan in
Hoogveen. In voedselrijke gebieden kunnen ruigte en bosvorming (afhankelijk van peilregime en aanwezigheid
van grote herbivoren en beheer) na verloop van tijd de overhand nemen.

                                                                                                              15
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Afbakening
Het beheertype moeras omvat verlandingsvegetaties zoals riet- en biezenvegetaties, natte ruigte en grote
zeggenvegetaties.
Moeras kan tot 20% uit open water bestaan en tot 10% uit struweel.
De gemiddelde grondwaterstand in het najaar zakt maximaal tot 40 cm. onder het maaiveld, behoudens
eventuele periodieke droogteperioden.
Droge rietruigten vallen niet onder dit beheertype maar onder het beheertype Ruigteveld.
In de nattere delen varieert de grondwaterstand tussen 0 en - 20 cm.
Gebieden waar grootschalige processen voorkomen, vallen onder het natuurtype Grootschalige dynamische
natuur.

Voorbeeldgebieden
Zuidlaardermeer, Wieden, Weerribben, Rottige meenthe, Naardermeer, Oostelijke vechtplassen, Botshol en
Nieuwkoopse Plassen.




                                                                                                           16
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>N10.02 Vochtig hooiland
Algemene beschrijving
Vochtig hooiland is ontstaan door de ontginning van moerassen of natte bossen en door langdurig gebruik als
hooiland. Vochtig hooiland komt voor op natte veen-
en kleibodems met een redelijke draagkracht. Het
gaat om bloemrijke graslanden, vaak geel van
soorten als ratelaar, gewone roklaver,
moerasrolklaver, geel walstro, scherpe boterbloem,
kruipende boterbloem of dotterbloem.
Vochtighooiland is minder zeggenrijk dan nat
schraaland. Ze zijn nu niet meer interessant voor
boeren door hun lage productie en eiwit-arm gewas,
maar ze behoorden ooit tot de betere graslanden.
Net als bij natte schraallanden zijn microgradiënten
in het vochtgehalte belangrijk. De hooilanden langs
de rivieren bijvoorbeeld zijn zeer gradiëntrijk met
overgangen naar oeverwallen, rivierduintjes of
kommen. In zeekleigebieden wordt het reliëf gevormd door de oorspronkelijke platen en kreken. In vochtig
hooiland komen overgangen naar grote zeggenvegetaties en ruigten met moerasspirea voor Lokaal kan opslag
plaatsvinden van wilgenstruwelen. Deze elementen zijn van belang voor vlinders of struweelvogels. Open
landschappen kunnen van belang zijn voor weidevogels. Belangrijke gebieden met vochtig hooiland zijn te
vinden in beekdalen, op hoge in cultuur gebrachte kwelders, langs (kleine) rivieren en in het veenweidegebied.
 Vochtig hooiland langs de rivieren is internationaal belangrijk. Van bijzondere betekenis is wilde kievitsbloem.
Een groot deel van de Europese populatie van deze soort komt in Nederland voor in de oeverlanden van
Zwarte water en Overijsselse vecht. Vochtige hooilanden zijn nationaal van belang als leefgebied van o.a.
kemphaan, watersnip, zomertaling, paapje, donker pimpernelblauwtje, rode vuurvlinder, moerasprinkhaan,
zompsprinkhaan, harlekijn, weidekervel, trosdravik, wilde kievitsbloem, brede orchis, fijnstelige, kale, geplooid,
slanke en spitslobbige vrouwenmantel, waterkruiskruid, zwartblauwe rapunzel, bosbies en adderwortel.
Bovenveengraslanden zijn de laatste voorbeelden van in cultuur gebrachte hoogvenen.
Vochtige hooilanden zijn door ontginning, ontwatering en bemesting zeldzaam geworden. Deze graslanden
wordt jaarlijks gehooid, soms twee maal al dan niet met nabeweiding. De graslanden worden doorgaans niet
bemest. Om verzuring tegen te gaan kan, bij uitzondering, ruige stalmest of bekalking toegepast worden.

Afbakening
Vochtig hooiland omvat hooilanden (zie eerste alinea), al dan niet met nabeweiding. (Zie ook nat schraalland
voor de afgrenzing met dit beheertype). Vochtig hooiland omvat dotterbloem-, kievitsbloem- of
pimpernelhooilanden, weidekervelgraslanden, veldrusschraallanden of de wat schralere bovenveengraslanden.
(Zie ook nat schraalland voor de afgrenzing met dit beheertype)
Vochtig hooiland wordt ofwel vrijwel jaarlijks overstroomd door oppervlaktewater (o.a. langs de rivieren); staat
onder invloed van uitredend kwelwater (beekdalen) of is gelegen op een veenbodem met een gemiddeld
waterpeil van 20-30 cm. onder maaiveld, waarbij het peil in de zomer alleen gedurende korte tijd dieper kan
wegzakken.
Het beheertype wordt jaarlijks gemaaid en het maaisel wordt afgevoerd.

Voorbeeldgebieden
Leekstermeer, Lieverense diep, Drentse Aa, Westerwoldse a, Bargerveen, Tsjongerdellen, Rottige meenthe,
Meppeler diep, Zwarte water, Overijsselse vecht bij Zwolle, Scherenwelle, Dinkel, Springendal, Regge, Hackfort,
Hagenbeek, De Nederlanden, de Bol, Waal en Burg, Ilperveld, Jipserveld, Oostelijke vechtplassen, Bieschbos,
Dijkwater, Zoute haard, Dommelbeemden, De Gement en Moerputten.

                                                                                                                17
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>N12.01 Bloemdijk
Algemene beschrijving
Bloemdijken komen vooral in Zeeland voor, soms in
Groningen en Friesland en in het rivierengebied. Het
gaat meestal om oude dijken (slaperdijken) die
bestaan uit kalkhoudende, zandige klei. Ze hebben
hun waterkerende functie vaak verloren (niet altijd)
en worden extensief begraasd of gehooid.
Bloemdijken kunnen belangrijke cultuurhistorische
monumenten zijn en zijn van belang voor graslanden
en struwelen. De variatie en afwisseling kan groot
zijn door verschillen in microklimaat, afgetrapte
randen langs schapenpaadjes en vochtige stukken
aan de voet van de dijk.

Europees gezien zijn de Nederlandse bloemdijken
uniek te noemen en van belang door het hierop
voorkomende glanshaverhooiland. Bloemdijken zijn van belang voor planten, zoals klaversoorten, wilde uien en
soorten van kalkrijke zomen en ruigten, dagvlinders en zoogdieren. De vegetaties behoren tot
glanshaverhooiland, droge graslanden, en ruigten van het marjoleinverbond. Er vindt extensieve beweiding
plaats, of er wordt 1 of 2 keer per jaar gehooid. Het aantal bloemdijken van goede kwaliteit is, onder meer door
dijkverzwaringen en intensiever beheer, sterk afgenomen en nu vrij klein. Door verschraling en begrazing met
een kudde kan de rijkdom vergroot worden, de kudde zorgt ook voor transport van zaden en daarmee voor
genetische uitwisseling. De graslanden worden doorgaans niet bemest.

Afbakening
Het beheertype Bloemdijk komt uitsluitend voor op dijken en omvat zeer kruidenrijke, min of meer schrale,
graslanden. Tot 20% van het beheertype kan bestaan uit struweel.

Voorbeeldgebieden
Zuid-Beveland, Zeeuws-Vlaanderen, Slachtedyk, voormalige zuiderzeedijk, en Gelderse Poort en IJssel.




                                                                                                             18
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland
Algemene beschrijving
Kruiden- en faunarijk grasland omvat graslanden die kruidenrijk zijn, maar niet tot de schraallanden, vochtig
hooiland, zilt grasland en overstromingsgrasland of
glanshaverhooiland behoren. De vegetatie kan
behoren tot allerlei verbonden van
graslandvegetaties; ondermeer kamgrasvegetaties of
de meer algemene witbolgraslanden. Diverse soorten
ruigte en struweel kunnen in dit grasland
voorkomen. Het grasland wordt meestal extensief
beweid of gehooid en niet of slechts licht bemest.

Het beheertype Kruiden- en faunarijk grasland kan
voorkomen op diverse bodems van vochtig tot droog
en heeft doorgaans een (matig) voedselrijk karakter.
Kruiden- en faunarijk grasland komt in vrijwel alle
landschapstypen voor. Toch is het areaal de laatste
veertig jaar enorm afgenomen door de gangbare landbouwpraktijk: sterke bemesting gecombineerd met
periodiek doodspuiten van de grasmat en opnieuw inzaaien met hoog productieve grasvariëteiten. De meeste
overgebleven kruidenrijke graslanden liggen in overhoekjes van het agrarische gebied of komen voor in
natuurgebieden. Daar kan kruidenrijk grasland een tijdelijk fase zijn als de benodigde abiotische
omstandigheden voor schraallanden niet of nog niet gerealiseerd kunnen worden.

Kruiden- en faunarijk grasland wordt bij een goede kwaliteit gekenmerkt door variatie in structuur (ruigte en
plaatselijk struweel, hogere en lage vegetatie) en een kruidenrijke graslandbegroeiing die rijk is aan kleine
fauna. Gradiënten binnen (grond)waterpeil en voedselrijkdom zorgen voor diverse vegetatietypen.
Kenmerkende of bijzondere soorten van schralere beheertypen ontbreken grotendeels binnen Kruiden- en
faunarijk grasland, maar graslanden zijn vaak wel rijk aan minder zeldzame soorten. Het type is o.a. van belang
voor vlinders en andere insecten, vogels en kleine zoogdieren De graslanden worden doorgaans niet bemest.
Om verzuring tegen te gaan kan, bij uitzondering, ruige stalmest of bekalking toegepast worden.

Afbakening
Het betreft grasland, de grasachtigen (monocotylen) zijn dominant, maar kruiden (dicotylen) en mossen
hebben een oppervlakteaandeel van tenminste 20%.
De graslanden zijn niet tot andere beheertypen te rekenen (zie afbakening andere graslanden). Vrijwel jaarlijks
in winter en voorjaar langdurig overstroomde weilanden worden niet tot dit beheertype maar tot Zilt- en
overstromingsgrasland gerekend.

Voorbeeldgebieden
Malpiebeemden, Bommelerwaard-west, Ryptsjersterpolder.




                                                                                                                19
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>N12.03 Glanshaverhooiland
Algemene beschrijving
Glanshaverhooiland bevat hooilanden met (zeer) bloemrijke vegetaties van het glanshaververbond. Het komt
voor op van matig vochtige tot periodiek
overstroomde uiterwaarden, op zeekleigronden en
en op löss of krijtafzettingen. Dominantie van
glanshaver komt vaak voor, maar soms zijn andere
hoge grassen, bijvoorbeeld, goudhaver, zachte haver
of grote vossestaart dominant. Grote vossestaart
graslanden, vaak met echte koekoeksbloem of
veldgerst, vormen overgangen naar vochtig hooiland
en komen ondermeer voor in afgestuwde
riviertrajecten. Graslanden van een goede kwaliteit
kennen een grote kruidenrijkdom. Ten opzichte van
andere graslanden zijn opvallend veel
schermbloemigen te vinden. Ook de inwendige
structuur van deze graslanden is rijk, de hoge grassen
vormen een open scherm de kruiden komen minder hoog en vormen soms zelfs twee onderlagen. De
graslanden kunnen structuurrijk zijn met overgangen naar zoomvegetaties (o.a. Marjoleinverbond) of ruigten.
Glanshaverhooiland komt vaak voor in gradiëntrijke gebieden. In reliëfrijke uiterwaarden staat op de hogere
delen droog schraalland en komen in de lagere delen vochtig hooiland of overstromingsgrasland voor. In het
verleden was het areaal Glanshaverhooiland groter dan tegenwoordig. Door intensiever agrarisch gebruik is
veel verloren gegaan.


Goede vormen van het beheertype zijn in Nederland zeldzaam geworden. Glanshaverhooland is op Europees
niveau van waarde. Het is van nationaal belang voor diverse soorten zoals: beemdkroon, beemdooievaarsbek,
bochtige klaver, brede ereprijs, graslathyrus, grote centaurie, veldsalie, kluwenklokje, paarse, oosterse en gele
morgenster, weidegeelster, ruige leeuwetand, grote en kleine bevernel, ruige weegbree, ruige leeuwetand,
rapunzelklokje, klavervreter, geelgors, putter, grauwe gors, kneu, paapje, patrijs, en dwergmuis en
veldspitsmuis. Glanshaverhooiland is van zeer groot belang als leefgebied voor kwartelkoning.

Afbakening
Het beheertype Glanshaverhooiland omvat door hoogopgaande grassen en kruiden gedomineerde graslanden,
en bevat soorten van de glanshaver-associatie. Glanshaverhooiland op dijken worden tot het beheertype
bloemdijk gerekend.

Natte hooilanden: kievitsbloem-, weidekervel- of grote pimpernelhooiland worden tot vochtig hooiland
gerekend.

Het beheertype wordt jaarlijks gemaaid en het maaisel afgevoerd. Er wordt geen bemesting toegepast, met
uitzondering van ruige stalmest (max. 20 ton per ha per jaar) of bekalking

Voorbeeldgebieden:
Velperwaarden, Rammelwaard, Cortenoever, Amerongse Bovenpolder, uiterwaarden langs de Lek bij Ameide,
uiterwaarden langs de Waal bij Zaltbommel en bij Druten, oevers van het Beatrixkanaal nabij Eindhoven en
Putberg.




                                                                                                                20
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>N13.01 Vochtig weidevogelgrasland
Algemene beschrijving
Vochtig weidevogelgrasland omvat natte en vochtige graslanden met primair een weidevogeldoelstelling;
beiden zijn belang voor een diversiteit in soorten. De
zuurgraad dient matig zuur tot neutraal te zijn, de
voedselrijkdom is minimaal licht voedselrijk. Het kan
zowel kruidenrijke als door bemesting voedselrijke
(raaigras)graslanden bevatten. Goede
weidevogelgraslanden worden gekenmerkt door een
open karakter, een mozaïek van diverse vormen van
graslandbeheer en soorten als grutto, kievit,
scholekster en tureluur. Ook eenden als zomertaling
en slobeend zijn kenmerkend. Vochtig
weidevogelgrasland komt op diverse bodems en in
diverse landschapstypen voor. Het zwaartepunt ligt
in het landschapstype Laagveen en zeeklei: hier komt
het voor op zowel klei- als veengrond. Ook in het
Rivierengebied (voornamelijk uiterwaarden) komt Vochtig weidevogelgrasland voor.

Weidevogels kwamen in het verleden in (veel) grotere aantallen voor dan tegenwoordig. Door ondermeer
intensivering van landbouw en veeteelt zijn de aantallen weidevogels afgenomen. Daarom is speciaal op
weidevogels afgestemd beheer nodig om ze te behouden. Internationaal gezien zijn onze weidevogels heel
bijzonder en heeft ons land een grote verantwoordelijkheid voor de populaties.

Een goede kwaliteit kenmerkt zich door een mozaïek van verschillende beheersvormen van grasland (diversiteit
in maaidata, beweiding, plasdras etc.), een rijke en bereikbare bodemfauna, insectenrijkdom (‘kuikengrasland'),
een open landschap met weinig dekking voor predatoren en brede, rijkbegroeide slootkanten. Heel laat
gemaaide delen (na 1 augustus) zijn van belang voor de kwartelkoning, andere vogelsoorten en insecten. Het
maai- en graasbeheer wordt zodanig gevoerd dat zo min mogelijk jongen slachtoffer worden van
beheeringrepen. De graslanden worden bemest met ruige stalmest om het aanbod van insecten te verzorgen.

Afbakening
Het beheertype omvat grasland met per 100 ha minimaal 35 broedparen van Grutto, Tureluur, Watersnip,
Kemphaan, Slobeend, Zomertaling, Veldleeuwerik, Wulp, Kluut, Krakeend, Kuifeend, Wintertaling, Graspieper
en/of Gele kwikstaart.

Voorbeeldgebieden
Hempense meer, Wynse polder, Haenmeer, de Dulf, Westerhornerpolder, Wormer- en Jisperveld, de Wilck,
Donkse laagten, Westeinde en Oude land van Strijen.




                                                                                                            21
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>N14.02 Hoog- en laagveenbos
Algemene beschrijving
Hoog- en laagveenbos is bos op natte standplaatsen op venige bodem met dominerende soorten als zwarte els,
zachte berk en grauwe wilg. Vegetatiekundig
behoren deze bossen tot het Elzenverbond, verbond
van de berkenbroekbossen en verbond van
wilgenbroekstruwelen. Soms zijn deze bossen heel
structuurrijk, soms vrij uniform. Hoog- en
laagveenbos omvat bossen en struwelen en komt in
vrijwel alle landschapstypen voor, waarbij
hoogveenbossen tot de meest zeldzame
broekbossen behoren. Water speelt een grote rol
binnen het beheertype en bepaalt voor een groot
deel de begroeiing. Bij veel invloed van regenwater
(vooral in hoogveen) domineert de zachte berk en
een ondergroei van veenmossen en dwergstruiken,
bij invloed van grondwater (in laagveen en dalen) juist de zwarte els en moerasplanten. Aaneengesloten
struwelen komen vooral voor in hoog- en laagveengebieden met soorten als grauwe wilg, gagel en zwarte
appelbes. Op open plekken domineren moerasplanten. Hoog- en laagveenbossen kennen een hoge diversiteit
bij veel structuurvariatie en de afwezigheid van verdroging. In Hoog- en laagveenbossen met elzen ontstaat
deze variatie bij een hoge ouderdom door het ontstaan van hogere wortelkluiten en poelen na het omvallen
van oude bomen. Hoog- en laagveenbos met berken is relatief ijl en open en is van belang voor reptielen en
amfibieën.

Veel veenbossen zijn op een natuurlijke manier ontstaan, soms na stopzetten van maaibeheer van rietlanden
(laagveenmoerassen) of door verdroging en stikstofdepositie (hoogveen).Nationaal en internationaal worden
Hoog- en laagveenbossen bedreigd door verdroging, versnippering en eutrofiering. Nederland heeft een
belangrijke taak het areaal en de kwaliteit in stand te houden en waar nodig te verbeteren.
Opvallend binnen bos op laagveen zijn diverse typische moerasplanten, zoals moerasvaren. Bos op hoogveen
kent karakteristieke hoogveensoorten als rijsbes en een aantal veenmossen.

Afbakening
Hoog- en laagveenbos omvat bossen en struwelen gedomineerd door elzen, zachte berk, grauwe wilg, wilde
gagel en katwilg op natte standplaatsen op venige bodem.
Bossen met els waarvan het karakter grotendeels door overstromingen van oppervlaktewater of uittredend
bronwater wordt bepaald worden tot Rivier- en beekbegeleidend bos gerekend.
Vochtig bos in de duinen wordt tot het beheertype duinbos gerekend.

Voorbeeldgebieden:
Bos op laagveen: Alde Feanen, Naardermeer, Wieden en Weerribben, Nieuwkoopse Plassen, Het Hol. Bos op
hoogveen: Korenburgerveen, Witterveld Engbertsdijkvenen.




                                                                                                            22
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 2.
Kaart natuur/recreatiedoeltypen




                                      23
Beheervisie Groenzoom, oktober 2013
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>