<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Erratum Begroting 2016-2019 (T15.11456)


3.3 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen

3.3.1 Algemeen
De kapitaalgoederen in de openbare ruimte zijn wegen, riolering, openbare verlichting, civiele
kunstwerken, bebording/belijning/straatmeubilair en speelvoorzieningen. Daarnaast heeft de gemeente
accommodaties, sportvelden en begraafplaatsen in beheer en bezit. Een duurzaam beheer en onderhoud
van deze kapitaalgoederen is nodig om het kapitaal in stand te houden en kapitaalvernietiging als gevolg
van achterstallig onderhoud te voorkomen. In de tabel worden de kerncijfers weergegeven van de
kapitaalgoederen.


Kapitaalgoederen                    Areaal          m2/st   Vervangingswaarde

Wegen                               2.729.200       m2      € 153.000.000
Openbare verlichting                14.300          stuks   € 17.100.000
Bebording & straatmeubilair         22.500          stuks   € 7.300.000
Riolering                           530.000         m1      € 240.000.000
Civiele kunstwerken                 2100            stuks   € 115.400.000
Speeltoestellen                     670             stuks   € 3.500.000
Accommodaties                       100             stuks   € 172.000.000
Sportvelden / parken                3               stuks   € 26.000.000
Totale vervangingswaarde                                    ca. € 734.300.000

Het vastgestelde onderhoudskwaliteitsniveau is minimaal niveau C of equivalent hiervan. Als gevolg van
de herstelmaatregelen in de begroting is het kwaliteitsniveau naar dit niveau bijgesteld. Kwaliteit C is
een sobere kwaliteit, waarbij de openbare ruimte er minder aantrekkelijk uitziet. Tegelijkertijd wordt
de veiligheid gewaarborgd en wordt kapitaalvernietiging voorkomen. Om de vigerende beheerplannen
hierop aan te laten sluiten heeft de gemeente de beheerplannen wegen, civiele kunstwerken, openbare
verlichting, straatmeubilair en groen 2013-2016 in 2015 op dit aspect aangepast en is op verzoek van de
provincie een check gedaan op de financiële vertaling in de meerjarenbegroting. De benodigde budgetten
om het onderhoud voort te zetten binnen de gestelde (wettelijke) kaders en kwaliteitseisen voortkomend
uit de herijkte beheerplannen zijn integraal opgenomen in deze begroting inclusief de doorkijk naar de
jaarschijven 2017 t/m 2019. Er is geen sprake van achterstallig onderhoud in de openbare ruimte of
accommodaties.

Naast de verlaging van het onderhoudsniveau is de werkwijze in het groot en vervangingsonderhoud
veranderd. Er wordt nu gestuurd op basis van inspecties en monitoring van de kwaliteit van het areaal, in
plaats van de theoretische levensduur. Dan blijkt bijvoorbeeld dat een 30 jaar oud wegvak, met een
relatief kleine maatregel (zoals het vullen van scheuren of het vervangen van een deklaag) nog 10 jaar
mee kan. Door deze levensduur verlengende maatregel, kan een dure vervangingsmaatregel worden
uitgesteld. Een belangrijk onderdeel van deze werkwijze is het sturen op risico’s.

In 2015 zijn de beheerplannen 2013-2016 herijkt en is een start gemaakt met het opstellen van het
integraal beheerplan 2017-2024. Op basis van inspecties, schouwen, meldingen en onderzoeken bepalen
we welke maatregelen de gemeente moet uitvoeren om te voldoen aan het gevraagde kwaliteitsniveau
en wet- en regelgeving. In de kadernota 2016 worden de financiële kaders voorgelegd om in het 4e
kwartaal van 2016 op basis hiervan de beheerplannen definitief bestuurlijk vast te stellen met
verankering in de begroting 2017.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>3.3.2 Investeringen
De planning van de onderhoudsinvesteringen is opgenomen in het meerjaren investeringsprogramma
(MIP). De in 2014 ingezette verlaging van het investeringsvolume blijft gehandhaafd voor de periode
2016-2019. Het investeringsvolume is voor deze periode gemiddeld € 8 miljoen per jaar. Om
onderuitputting te beperken (en daarmee bij te dragen aan de doelstelling uit het collegeprogramma om
het jaarrekeningresultaat maximaal € 3 miljoen af te laten wijken van de primitieve begroting) worden
de volgende maatregelen genomen:
 Een flexibiliteit inbouwen in de programmering van projecten door de budgetten over verschillende
    jaren uit te faseren in de MIP in combinatie met het kunnen 'schuiven' met projecten. De planning
    wordt daarmee realistischer, want het is onwaarschijnlijk dat een project ter waarde van
    bijvoorbeeld € 3 miljoen in één jaar kan worden opgestart en afgerond.
 Een procedure voor het aframen van:
        o calculatieverschillen rond de voorbereidingsfase (het verschil tussen de directieraming en de
            raming zoals opgenomen in het beheerplan) en;
        o aanbestedingsvoordelen rond de uitvoeringsfase (de marktprijzen blijken lager uit te vallen
            dan de directieraming).

De geraamde investeringen zijn in de onderstaande tabel weergegeven (volgens de kadernota 2015 en de
nu voorliggende begroting 2016-2019). Het budget betreft reeds vrij gevraagde kredieten (€ 4,1 mln.)
voor lopende projecten over meerdere jaren en nog vrij te vragen kredieten voor nieuw te starten
projecten in 2016 (€ 2,6 mln.):
                                                                               Bedragen x €1.000.000
                                         2016         2017         2018              2019
Totaal investeringen kadernota 2015      8,2          8,6          8,2               7,2
Bijgesteld begroting 2016-2019           6,7          8,4          8,5               6,6

In onderstaand projectenoverzicht zijn de bestuurlijk relevante projecten uit het MIP voor 2015
opgenomen. De gemeenteraad wordt hierover geïnformeerd bij de voorjaarsnota, de najaarsnota en de
jaarrekening, en indien nodig tussentijds met een raadsbrief.

De bestuurlijk relevante projecten in 2016, excl. de vanuit vorige jaren doorlopende:
                                                                                            Bedragen x €1.000
Projecten                                                                Kern                      Bedrag
Riool aansluitplan buitengebied 2004                                     Bleiswijk                 53
Renovatie Vogelbuurt (riolering en wegen)                                Berkel en Rodenrijs       275
Verbeteringsmaatregel riolering glastuinbouw Overbuurtsepolder           Bleiswijk                 992
Aanleg fietsvoorziening Pastoor Verburghweg                              Berkel en Rodenrijs       50
Herinrichting Noordersingel (riolering en wegen)                         Berkel en Rodenrijs       1.023
Renovatie Anthuriumweg (riolering en wegen)                  Bleiswijk                             1.281
Herinrichting bestrating Ds. van Couwenhovenlaan en omgeving Bergschenhoek                         560
(riolering en wegen)
Overige projecten                                            In alle kernen                        2.471
Totaal                                                                                             6.705


3.3.3 Wegen, straten en pleinen
Beleidskader
Het beheer en onderhoud aan verhardingen wordt uitgevoerd volgens het herijkte beheerplan 2013-2016,
op C-kwaliteit. Hierbij wordt de veiligheid gewaarborgd en kapitaalvernietiging voorkomen. In de
beheerstrategie van wegen worden kleinere levensduur verlengende maatregelen uitgevoerd, om
ingrijpende en kostbare maatregelen (zoals vervanging) uit te stellen. Door risico gestuurd te werken kan
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>het investeringsvolume worden verlaagd. Uiteraard blijven we integraal en projectmatig werken, zodat
de weg maar één keer open moet. Dit scheelt kosten en beperkt de hinder voor de gebruiker.

Met de jaarlijkse inspectie houden we de staat van de wegen in de gaten. Hieruit blijkt dat de verharding
voldoet aan de doelstelling van minimaal C-kwaliteit of hoger. Indien een wegvak de status matig krijgt,
dient deze binnen maximaal vijf jaar aangepakt te worden. Als een weg de status slecht krijgt, wordt
deze binnen maximaal twee jaar aangepakt, zodat deze niet onder het kwaliteitsniveau C komt. Dit
wordt de planningsruimte genoemd. De veiligheid komt hierbij nooit in het geding en er is geen sprake
van kapitaalvernietiging of achterstallig onderhoud, zoals te zien in de figuur.




%) Voldoende (%)
Momenteel is de kwaliteit nog ruim boven de norm van kwaliteitsniveau C. Op termijn zal op basis van de
budgetten volgend uit de herijkte beheerplannen geleidelijk de kwaliteit verder af gaan nemen richting
de afgesproken norm. De kwaliteit van de asfaltverharding is gemiddeld hoger dan de elementen
verharding. Dit is het gevolg van de strategie om kapitaalvernietiging te voorkomen. Hierdoor is voor
asfaltverhardingen eerder onderhoud noodzakelijk dan te wachten tot de ondergrens van de kwaliteit is
bereikt. Bij elementen verhardingen kan bij verlies van kwaliteit zonder kapitaalvernietiging tot herstel
worden gekomen.

Om deze kapitaalgoederen op minimaal kwaliteitsniveau C of equivalent te houden zijn de volgende
budgetten opgenomen in de begroting incl. kapitaallasten en het MIP:
                                                                            Bedragen x €1.000.000
Wegen                                    2016         2017         2018         2019
Totaal exploitatie                       4,18         4,20         4,42         4,29
Totaal investeringen                     3,26         2,65         3,66         3,20

Openbare verlichting
Beleidskader
De basis voor het onderhoud aan de openbare verlichting is het herijkte beheerplan openbare verlichting
2013-2016. De openbare verlichting voldoet aan de gestelde kwaliteitseisen. De masten worden jaarlijks
geïnspecteerd op scheefstand, schade en beeld. Ook de meldingen vormen een belangrijke basis voor het
onderhoud. Vervangingen worden afgestemd op de planning van riolering en wegen. Bij einde levensduur
worden de stalen masten vervangen door aluminium masten. Dit scheelt onderhoudskosten, doordat
aluminiummasten niet geschilderd hoeven te worden. Daarnaast wordt geleidelijk overgegaan op LED
verlichting met dimmer, om energie te besparen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Om deze kapitaalgoederen op minimaal kwaliteitsniveau C of equivalent te houden zijn de volgende
budgetten opgenomen in de begroting incl. kapitaallasten en het MIP:
                                                                            Bedragen x €1.000.000
Openbare verlichting                    2016         2017        2018         2019
Totaal exploitatie                      1,03         1,04        1,05         1,07
Totaal investeringen                    0,35         0,08        0,39         0,50

3.3.4 Civiele kunstwerken
Beleidskader
De civiele kunstwerken omvatten het beheer en onderhoud van o.a. bruggen, duikers, viaducten, tunnels,
damwanden en beschoeiingen. Het beheer en onderhoud wordt uitgevoerd op C kwaliteit, volgens het
herijkte beheerplan 2013-2016. Er wordt gestuurd op kwaliteit en risico’s. Hiervoor worden de civiele
kunstwerken regelmatig geïnspecteerd. Dit is maatwerk: elk object wordt apart beschouwd. Afhankelijk
van de conditie worden sommige objecten jaarlijks geïnspecteerd, terwijl voor anderen tussen de 2 en 5
jaar voldoende is. Op basis van de kwaliteitsgegevens wordt de onderhoudsopgave bepaald, waarbij we
de prioritering bepalen op basis van veiligheid, functionaliteit, duurzaamheid en toonbaarheid.

In 2014 is één derde van het areaal bruggen en beschoeiingen geïnspecteerd. De bruggen voldoen ruim
aan de gestelde kwaliteitseisen. Aandachtspunt voor de komende beheerplanperiode 2017-2024 is de
kwaliteit van de (houten) beschoeiingen. Indien een kunstwerk de status matig krijgt, dient deze binnen
maximaal vijf jaar aangepakt te worden. Als een kunstwerk de status slecht krijgt, wordt deze binnen
maximaal twee jaar aangepakt, zodat deze niet onder het kwaliteitsniveau C komt. Dit wordt de
planningsruimte genoemd. Dit heeft echter geen gevolgen voor de veiligheid en er is, gezien de leeftijd
van de beschoeiingen, geen sprake van kapitaalvernietiging dan wel achterstallig onderhoud.




Om deze kapitaalgoederen op minimaal kwaliteitsniveau C of equivalent te houden zijn de volgende
budgetten opgenomen in de begroting incl. kapitaallasten en het MIP:
                                                                            Bedragen x €1.000.000
Civiele kunstwerken                     2016         2017        2018         2019
Totaal exploitatie                      1,00         1,04        1,05         1,05
Totaal investeringen                    0,24         0,29        0,25         0,31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>3.3.5 Groen
Beleidskader
Het herijkte groenbeheerplan geeft richting aan het beheer en de onderhoudskwaliteit van het openbaar
groen. Het plan geeft inzicht in de na te streven onderhoudskwaliteit, het hierbij passende onderhoud en
de onderbouwing van de financiën. Het beschrijft de organisatie van het beheer in groot en cyclisch
onderhoud, waarmee doelgericht en efficiënt onderhoud kan worden uitgevoerd.

Vanaf 2014 worden groot onderhoud werkzaamheden in het groen niet langer gekapitaliseerd. Eventuele
schommelingen in uitgaven over de jaarschijven worden via een vereveningsfonds opgevangen. De
aflossing van de kapitaallasten voor groen worden in deze begroting geeffectueerd.

Om deze kapitaalgoederen op minimaal kwaliteitsniveau C of equivalent te houden zijn de volgende
budgetten opgenomen in de begroting en het MIP:
                                                                            Bedragen x €1.000.000
Groen                                    2016         2017         2018         2019
Totaal exploitatie                       3,69         3,37         3,67         3,68
Totaal investeringen                     0            0            0            0

3.3.6 Spelen
Beleidskader
Het herijkte beheerplan Spelen geeft aan welke noodzakelijke werkzaamheden verricht moeten worden
om het huidige areaal aan speelvoorzieningen in stand te houden met de beschikbare middelen. De
werkzaamheden behorende tot de verantwoordelijkheid van de gemeente. Deze zijn te onderscheiden in
inspecties en controles t.b.v. de veiligheid van de speelvoorzieningen, het uit te voeren onderhoud en de
zorg voor noodzakelijke vervangingen.

De aflossing van de kapitaallasten voor spelen worden in deze begroting geëffectueerd:
                                                                                  Bedragen x €1.000.000
Spelen                                   2016         2017         2018         2019
Totaal exploitatie                       0,38         0,38         0,40         0,42
Totaal investeringen                     0,14         0,20         0,18         0,20

3.3.7 Riolering
Beleidskader
Lansingerland heeft 530 kilometer riool in beheer. Gemeente Lansingerland is een groeigemeente: met
elke nieuwe woning of bedrijf groeit ook de omvang van het rioolstelsel (jaarlijks met ca. 2 %) en de
daarmee samenhangende beheerkosten. De kosten voor het onderhoud, de renovaties, vervangingen en
inspecties moeten door de burgers en bedrijven van Lansingerland worden opgebracht via de rioolheffing.

Het vernieuwde GRP wordt in 2015 vastgesteld. Het blijkt dat de rioolheffing minder hard hoeft te
stijgen dan in vergelijking met het vorige GRP. De stijging van de heffing bedraagt 1,7% ten opzichte van
2,9% in het vorige GRP. Dit voordeel van 1,2% wordt voor 0,6% veroorzaakt door de aanpassing van de
rekenrente op de investeringen als gevolg van de nota Rentebeleid 2015. De andere 0,6% wordt bereikt
door een kostenreductie op het GRP, namelijk:
       Leidingen worden dan niet meer vervangen op basis van leeftijd (gemiddeld na 50 jaar), maar op
         basis van de kwaliteit (risico gestuurd werken). Belangrijke informatie hiervoor zijn actuele
         kwaliteitsgegevens: leidingen die ouder zijn dan 25 jaar worden jaarlijks geïnspecteerd en de
         jongere leidingen worden gecontroleerd op basis van steekproeven;
       Er worden vaker levensduur verlengende maatregelen genomen of renovaties in plaats van
         complete vervangingen;
       De reinigingsfrequenties zijn verlaagd op basis van opgedane ervaringen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Dit resulteert in lagere beheer- en onderhoudskosten, die we door vertaald zien in het MIP (en in de
exploitatiebegroting). De doelstelling uit het bestuursakkoord Water om te komen tot kostenreductie
“minder meer” wordt hiermee dus gehaald.

Vanaf 2050 wordt een grote vervangingsopgave voor riolering voorzien. Deze piek is te verklaren door de
aangelegde riolen in de nieuwbouwlocaties Westpolder, Meerpolder, Oudeland en Prisma. Deze riolen
hebben dan een leeftijd van gemiddeld 50 jaar. Dit wordt opgevangen door de rioolheffing de komende
25 jaar geleidelijk te laten stijgen met 1,7% en daarmee te sparen voor de vervangingsopgave. Door de
bereikte besparingen en door de stijging zo beperkt mogelijk te houden is ook voor de huidige bewoners
de impact beperkt. Daarmee is gekozen voor een robuuste aanpak en solidariteit tussen de generaties.

Om deze kapitaalgoederen op minimaal kwaliteitsniveau C of equivalent te houden zijn de volgende
budgetten opgenomen in de begroting en het MIP:
                                                                            Bedragen x €1.000.000
Riolering                                2016        2017         2018         2019
Totaal exploitatie lasten                4,8         5,1          5,2          5,3
Totaal exploitatie baten                 5,7         5,9          6,1          6,3
Totaal investeringen                     2,7         3,1          3,3          2,1

3.3.8 Accommodaties
Beleidskader
De gemeente Lansingerland heeft ruim 100 panden voor sterk uiteenlopende doelgroepen zoals
basisonderwijs, sport, welzijn en objecten voor eigen gebruik (gemeentehuis en werf). Ook strategische
aankopen maken deel uit van de portefeuille. De gemeente heeft onderzoek gedaan naar de volledige
portefeuille, het gebruik en beleidsuitgangspunten voor het gebruik in de toekomst. Dit is samengekomen
in het vastgestelde vastgoedbeleid. Op basis van het vastgoedbeleid wordt specifiek onderzocht welke
gebouwen mogelijk in aanmerking komen om verkocht te worden om te komen tot een efficiënte
vastgoedportefeuille.

Gebouwen - Het onderhoud van de gebouwen wordt uitgevoerd op basis van het MJOP 2013 – 2022 en
wordt gefinancierd vanuit de bestemmingsreserve (en wordt daarmee niet gekapitaliseerd). De MJOP
gaat uit van risico gestuurd werken. Dit betekent dat vervangingen plaats vinden op basis van
noodzakelijkheid, in plaats van leeftijd. Indien na technische keuring blijkt dat vervanging in het
aangegeven jaar in de MJOP (nog) niet noodzakelijk is, dan worden de maatregelen uitgesteld. Er is geen
sprake van achterstallig onderhoud.

Sportvelden – Het onderhoud van sportvelden wordt uitgevoerd op basis van het beheerplan 2013-2016.
Voor ieder type sportveld is er een toepasselijke beheerstrategie. Vanaf 2013 is het onderhoud op de
sportparken specifiek afgestemd per sportveld. Hierdoor is de kwaliteit van de velden verhoogd, is de
levensduur verlengd en zijn klachten over de velden afgenomen. Ook de vervangingen van sportvelden
(op basis van de MIP) worden uitgevoerd op basis van kwaliteit. Voldoet het veld nog aan de door de bond
gestelde eisen, dan wordt de vervanging minimaal één sportseizoen uitgesteld.

Activiteiten voor 2016:
     Uitvoeren Beheerplan Sportcomplexen Lansingerland en Beheerplan Gebouwen (2013-2016);
     Uitvoeren Meerjaren Onderhouds Programma’s gebouwen (2013-2022);
     Nader onderzoek efficiënte vastgoedportefeuille, waar mogelijk afstoten van overtollig vastgoed.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Om deze kapitaalgoederen op minimaal kwaliteitsniveau C of equivalent te houden zijn de volgende
budgetten opgenomen in de begroting en het MIP:
                                                                            Bedragen x €1.000.000
Gebouwen                                        2016            2017           2018           2019
Totaal exploitatie                              0,42            0,42           0,42           0,42
Totaal investeringen                            0               0              0              0
Totaal bestemmingsreserve*                      -0,12           -0,10          0,41           0,41
* Negatief betekent een hogere dotatie dan onttrekking aan de reserve, positief is een hogere onttrekking dan dotatie aan de
reserve.


                                                                                                  Bedragen x €1.000.000
Sportvelden                                     2016            2017           2018           2019
Totaal exploitatie                              0,38            0,38           0,38           0,38
Totaal investeringen                            0               2,09           0,70           0,28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>