<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>1




            Gemeenschapshuizen worden de nieuwe Gemeentehuizen van de Burgers.


          Een voorstel voor een nieuw beleid met betrekking tot gemeenschapshuizen



Inleiding


Het accommodatiebeleid en in het bijzonder het beleid met betrekking tot gemeenschapshuizen heeft vanaf de start van
Leudal in 2007 veel aandacht gevraagd en gekregen. De nieuwe gemeente kreeg te maken met een groot aantal
gemeenschapshuizen met onderling een sterk verschillende historie kenden. Er was sprake van verschillende vormen van
beheer en van verschillende eigendoms- en financieringsverhoudingen. Bovendien vertoonden de uitkomsten op het vlak van
exploitatie grote verschillen. Deels hebben die te maken met de bouwkundige toestand waardoor energiekosten erg
uiteenlopen alsmede noodzakelijke investeringen. Er zijn overigens ook accommodaties die goed draaien. De Raad heeft
getracht om enerzijds tot een vorm van harmonisatie te komen en tegelijkertijd ruimte te bieden aan de eigenheid van iedere
kern.


Ondanks alle inspanningen en intenties moeten we vaststellen dat er sprake is van grote problemen. De problemen bij de
Bombardon in Heythuysen vormen daar een treffende illustratie van maar staan allerminst op zichzelf. Ook in andere kernen
is sprake van problemen, zowel op het vlak van de exploitatie als met betrekking tot noodzakelijke investeringen. Nog
ernstiger is dat deze problemen, wanneer er niet wordt ingegrepen, nog aanmerkelijk in omvang en intensiteit zullen
toenemen en zelfs zodanig dat het voortbestaan op het spel staat. Bovendien is er sprake van urgentie. Uitstel van
besluitvorming is geen optie. De Raad zal kleur moeten bekennen en kan zich er niet meer van af maken door problemen als
incidenten te beschouwen en om de werkelijke vraagstukken heen te lopen. Gemeenschapshuizen hebben recht op
duidelijkheid.


De eerste conclusie voor Ronduit Open is dus dat we niet kunnen voortgaan op de ingeslagen weg. De tweede conclusie is
dat geringe veranderingen aan aanpassingen geen oplossing meer bieden. Problemen zijn zo ernstig dat relatief geringe
ingrepen en veranderingen niet meer helpen. Grofweg kunnen zich de volgende situaties voordoen:


     1.     Niet ingrijpen betekent dat de lasten voor de gemeente de komende jaren zeer fors zullen toenemen. Gelet op de
            financiële situatie van Leudal is deze optie nauwelijks realistisch tenzij ervoor wordt gekozen de lasten voor
            burgers aanzienlijk te verhogen. Dit is niet de keuze van Ronduit Open. Bovendien moeten we rekening houden
            met thans reeds voorspelbare tegenvallers in de komende jaren zoals aanzienlijke bezuinigingen die de
            rijksoverheid afwentelt naar gemeenten.
     2.     Een tweede optie is dat, ingeval verdere kostenbesparingen niet meer mogelijk zijn, wordt besloten tot aanzienlijke
            verhoging van de tarieven voor verenigingen. Deze optie lijkt lastig te realiseren. Veel verenigingen ondervinden
            de gevolgen van vergrijzing en hebben ook te maken met een afnemende behoefte van burgers zich te binden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2

         Gevolg kan zijn een teruglopend aantal leden. Dat leidt er dan weer toe dat van leden grotere inspanningen worden
         verwacht of dat ze hogere bijdragen moeten betalen om de financiën van de vereniging op niveau te houden. Het
         lidmaatschap wordt daardoor minder aantrekkelijk wordt en kan een drempel worden voor mensen met een smalle
         beurs.
    3.   Een derde optie is sluiting van gemeenschapshuizen waar sprake is van grote en oplopende tekorten. Sluiting
         betekent echter een flinke achteruitgang van de leefbaarheid in kernen. Bovendien zal sluiting leiden tot een
         aanzienlijk kapitaalverlies. Voor zover de bouw van een gemeenschapshuis is gefinancierd met vreemd vermogen
         zullen leningen moeten worden afgelost. Indien er geen sprake is van vreemd vermogen zal op het eigen vermogen
         moeten worden afgeboekt. Dat verlies kan geringer zijn wanneer gemeenschapshuizen tegen een acceptabele prijs
         kunnen worden verkocht en een andere bestemming en functie krijgen die winstgevend is. De kans daarop lijkt niet
         groot en zeker ingeval recent flinke investeringen zijn gedaan ten behoeve van de gemeenschapsfunctie lijkt het
         onwaarschijnlijk dat er niet of nauwelijks sprake zal zijn van vermogensverlies. Ook deze optie heeft niet de
         voorkeur van Ronduit Open.
    4.   Een vierde mogelijkheid is voortzetting van de functie van gemeenschapshuizen maar dan op private en
         commerciële basis. Hoewel wij de creativiteit van private ondernemers niet willen onderschatten lijkt ook deze
         optie niet erg realistisch. De ervaring leert dat het bijzonder moeilijk is om de exploitatie rond te krijgen tenzij
         sprake is van ruime inzet van vrijwilligers.
    5.   Er is in onze ogen een vijfde optie waarbij wordt besloten tot ingrijpende wijzigingen van het huidige systeem.
         Deze optie zullen we nader uitwerken in dit Beleidsvoorstel. Het is geen eenvoudige weg die we voorstellen.
         Ingrijpende veranderingen komen niet gemakkelijk tot stand. Ze betekenen dat ter discussie komt te staan wat tot
         nu toe vanzelfsprekend was. Belangen moeten worden heroverwogen en deels opzijgezet. Oppervlakkige
         compromissen die slechts tot geringe veranderingen helpen niet meer. Er dient de bereidheid te zijn om het
         verleden achter ons te laten en tot werkelijke innovaties te komen. Ronduit Open vindt het noodzakelijk dat een
         poging daartoe wordt ondernomen. Daarom hebben we besloten een voorstel aan de Raad voor te leggen waarin
         sprake is van een geheel andere aanpak. Dat voorstel heeft slechts kans van slagen wanneer daartoe binnen de Raad
         van Leudal brede en stevige overeenstemming bestaat. Het is daarom logisch dat we dit voorstel allereerst aan de
         Raad voorleggen. Daarbij gaat het niet om een kant-en-klare oplossing omdat we er niet in geloven dat de
         problemen door de Raad kunnen worden opgelost. Het is onze overtuiging dat uitwerking van de voorgestelde optie
         slechts met steun van burgers in een kern kan en moet worden verkend. Wel mag van de Raad worden verwacht dat
         een perspectief wordt geboden en dat er helderheid wordt geboden ten aanzien van oplossingsrichtingen. De
         uitwerking dient niet, en zeker niet exclusief, binnen het gemeentehuis plaats te vinden zoals verderop in dit
         voorstel duidelijk zal worden.



    We leggen dit voorstel niet aan de Raad voor in de zin van “Dit moet het zijn”. Er dient volop gelegenheid te zijn om het
    voorstel aan te passen. Wezenlijk is in onze ogen dat een andere koers wordt ingezet. Zonder politieke steun is deze
    koers kansloos. Ontbreekt die steun, dan resteert slechts de vraag welke koers dan WEL moet worden gevaren.


    De Notitie is als volgt opgebouwd. Allereerst geven we een korte situatieschets, zowel met betrekking tot gevoerd beleid
    als de rol van de raad naar de toekomst toe. Aansluitend presenteren we een korte analyse, uitmondend in de conclusie
    dat op meerdere punten systeemwijzigingen noodzakelijk zijn. We gaan apart in op de noodzaak om een nieuw
    vrijwilligersbeleid te formuleren. Vervolgens geven we aan langs welke weg een traject tot systeemwijziging vorm kan
    krijgen. Tot slot doen we een voorstel om hierover tot besluitvorming te komen binnen de Raad van Leudal.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>3

Situatieschets Gemeenschapsaccommodaties


Na jaren van voorbereiding besloot de Raad in mei 2012 tot vaststelling van het accommodatie- en subsidiebeleid. In
hoofdzaak kwam dat voorstel, voor over het gemeenschapshuizen betrof, erop neer dat de verantwoordelijkheid en de
daaraan verbonden consequenties op financieel terrein voor zover het gebouwen betrof voor rekening van de gemeente zou
komen. Voor het overige was het uitgangspunt dat de exploitatie van de gemeenschapshuizen na een overgangsperiode
sluitend zou zijn en dat geen jaarlijkse bijdragen van de gemeente meer noodzakelijk zouden zijn om exploitatietekorten weg
te werken. Dat voorstel had niet slechts tot doel om financiële helderheid te bieden maar ook om tot enige harmonisatie te
komen. De Raad erkende reeds de mogelijkheid dat dit voorstel in de praktijk op problemen zou kunnen stuiten en riep het
College op om open te staan voor situaties waarin niettemin aanvullende exploitatiesteun gerechtvaardigd was. Er zou
immers sprake kunnen zijn van overmacht. Ook werd aangegeven dat het uitgangspunt dat de eigendom van
gemeenschapshuizen naar de gemeente zou overgaan punt van bespreking moest kunnen zijn en niet het karakter moest
hebben van een opgelegd dictaat van gemeentelijke zijde.


We moeten thans vaststellen dat deze benadering onvoldoende basis biedt om tot een verantwoorde en acceptabele exploitatie
te komen van gemeenschapshuizen. Er zijn de afgelopen jaren meerdere keren voorstellen gedaan voor aanpassingen maar
lijken de problemen niet of in onvoldoende mate op te lossen. Gebruikelijke en voor de hand liggende oplossingen en
voorstellen werken niet. Ze zijn al toegepast of ze hebben onvoldoende effect. Doorgaan op de ingeslagen weg biedt geen
oplossing. Er is dus meer nodig. Zonder ingrijpende verandering en vernieuwing nemen de problemen toe en krijgt de
gemeente een rekening te betalen die onbetaalbaar is. Dan dreigt sluiting van gemeenschapshuizen en het aanvaarden van een
kapitaalverlies van vele, vele miljoenen.


Ook hebben wij grote twijfels over een benadering waarbij harmonisatie voorop staat. Het is begrijpelijk dat een gemeente
ernaar streeft om gemeenschapshuizen op gelijke wijze te behandelen. Dat moet ook het streven blijven. Maar de wijze
waarop die harmonisatie inhoud krijgt voldoet niet meer en geeft blijk van een achterhaalde vorm van gelijkheid. De
veronderstelling is dat gelijke behandeling automatisch betekent dat dat de gemeente eenzelfde regeling opstelt die voor alle
gemeenschapshuizen geldt. Dat leidt tot geforceerde situaties en houdt het risico in dat zaken die goed gaan in een kern niet
worden ondersteund maar afgestraft. Deze vorm van harmonisatie doet geen recht aan de verscheidenheid die kenmerkend is
voor Leudal. Wij kiezen voor een andere basis voor gelijke behandeling omdat wij niet geloven dat een benadering via regels
vanuit het gemeentehuis ons verder helpt. Dat leidt tot een situatie dat op papier alles in orde is terwijl de gemeente zich
tegelijkertijd blind en doof toont voor de problemen waar besturen van gemeenschapshuizen in de praktijk mee te maken
hebben. Dat getuigt van gemakzucht van de zijde van de gemeente. Wij maken ons er dan te gemakkelijk vanaf en in wezen
weigeren we dan als gemeente verantwoordelijkheid te dragen.


Ronduit Open kiest voor een andere basis voor gelijkheid. Het principe dat wij voorstellen is dat naarmate kernen meer eigen
verantwoordelijkheid nemen om een aanvaardbare exploitatie van gemeenschapshuizen te krijgen zij recht hebben op meer
ondersteuning. Ook het omgekeerde is het geval. Wanneer in een kern weinig of geen inspanningen worden gedaan om een
aanvaardbare exploitatie te krijgen kan men er niet (meer) op rekenen dat de gemeente de tekorten aanvult. Een situatie
waarin de gemeente onvoorwaardelijk verklaart dat ongeacht de uitkomsten en ongeacht inspanningen vanuit een kern zelf
een gemeenschapshuis open zal blijven is om reeds genoemde redenen geen optie. Ook in onze benadering is er dus sprake
van een gelijke behandeling. Die heeft dan niet betrekking op binnen het gemeentehuis bedachte regels maar op inspanningen
die buiten het gemeentehuis in kernen zelf worden verricht. Dat vraagt van de gemeente een totaal andere opstelling. Niet
voorschrijven wat er moet gebeuren maar ondersteunen wat buiten het gemeentehuis gebeurt. De houding van de gemeente
moet zijn dat aan een kern wordt gevraagd hoe de gemeente initiatieven kan ondersteunen. Dat is een grote verandering die
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>4

ook noodzakelijk is gelet op de omslag naar zelfsturing. Wie burgers voorhoudt dat de gemeente de zaak wel eens even zal
oplossen vertelt sprookjes.


De rol en positie van de Raad


De Raad is de eerste en laatste partij die verantwoordelijkheid draagt en wij vinden dat de Raad het voortouw moet nemen. Je
mag kritiek hebben op andere partijen maar je hebt pas recht van spreken als je eerst zelf je verantwoordelijkheid hebt
ingevuld. Dat is nagelaten tot nu toe en dat moet anders.


Over de rol van de Raad tot nu toe zijn en blijven wij van opvatting dat een veel intensievere betrokkenheid noodzakelijk is,
zeker wanneer zich ernstige problemen voordoen. De Raad is het hoogste orgaan binnen de gemeente en gevolgen van
gevoerd beleid komen op het bord van de Raad. Zo hoort het ook. We kunnen niet volstaan met nu en dan algemene
beleidskaders vast te stellen en voor het overige de andere kant op te kijken. Zeker in dossiers waarin grote bedragen omgaan
en waarin sprake is van forse problemen dient de Raad zo nodig het voortouw te nemen. In gelijke zin menen wij dat de
relatie tussen gemeenschapshuizen en het College als dagelijks bestuur van de gemeente intensiever moet worden. In ieder
geval dient er een goed en regelmatige informatie-uitwisseling te zijn met als uitgangspunt dat problemen waar besturen zich
voor gesteld zien niet kunnen worden afgedaan op basis van papieren afspraken over verantwoordelijkheden. Het mag niet
meer voorkomen dat het College in december van een jaar wordt geïnformeerd dat er forse tekorten op de exploitatie zijn
ontstaan. Dat getuigt van een veel te afstandelijke houding die we ons in een tijd van forse tegenwind niet kunnen en ook niet
mogen permitteren. De gemeente kan niet de ogen sluiten voor problemen, zeker niet wanneer in alle objectiviteit moet
worden vastgesteld dat het verwachtingspatroon dat de gemeente heeft ten opzichte van de exploitatie van
gemeenschapshuizen niet realistisch blijkt te zijn. Dat betekent dat niet alleen het College veel intensievere relaties moet
onderhouden met gemeenschapshuizen maar dat ook de Raad een grotere betrokkenheid moet tonen bij de gang van zaken.
We moeten de moed hebben naar het verleden te kijken en de gang van zaken scherp analyseren met een kritisch en open oog
om te kunnen begrijpen waarom het ingezette beleid niet heeft gewerkt. En vervolgens mag van de Raad worden verwacht
dat een kader wordt aangereikt dat een structureel perspectief biedt en een concrete aanpak. Dat veronderstelt dat de Raad tot
een gezamenlijk perspectief in staat is.


Op basis van het bovenstaande hebben we zelf een analyse gemaakt en een voorstel uitgewerkt.


Op welke punten is ingrijpende verandering nodig?


Het is onze vaste overtuiging dat een perspectief voor het open houden van gemeenschapshuizen, ook op langere termijn,
ingrijpende veranderingen vraagt, zo men wil systeemwijzigingen. Dat geldt (minstens) op vier punten. Het gaat om
wijzigingen op het vlak van functies van gemeenschapshuizen, van beheer, van toedeling van verantwoordelijkheden en op
organisatorisch terrein. We gaan op deze punten afzonderlijk in.


     1.   Op de eerste plaats zijn functiewijzigingen noodzakelijk. De huidige kernfunctie van gemeenschapshuizen,
          namelijk verhuur van accommodaties, voldoet niet meer. Die is te eng en biedt onvoldoende ruimte om tot
          oplossing van problemen te komen. Tegenvallende exploitatieresultaten dwingen dan tot tariefsverhogingen met als
          groot risico dat gebruikers afhaken, het exploitatietekort nog verder toeneemt en de tarieven wederom moeten
          worden verhoogd. Het leidt tot een spiraalwerking die geen zicht biedt op oplossingen. Integendeel. De nieuwe
          functie moet worden dat gemeenschapshuizen er zijn ter ondersteuning van de leefbaarheid in de betreffende kern.
          Dat leidt tot een veel breder activiteitenpakket. Daar is ook om andere redenen alle aanleiding toe. De Wet
          Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) dwingt tot zelfredzaamheid. Burgers worden geacht minder afhankelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>5

         te worden van de overheid en eigen initiatieven te ontplooien. Dat betekent een enorme omslag. Individuele burgers
         zijn daar vaak niet toe in staat. Er zijn nieuwe initiatieven nodig en nieuwe organisatievormen om die
         verantwoordelijkheid gezamenlijke vorm en inhoud te geven. Zorgcoöperaties zijn een voorbeeld. Maar de omslag
         naar zelfsturing gaat veel verder dan de zorg. De overheid trekt zich als gevolg van bezuinigingen steeds verder
         terug. Ook op cultureel terrein of met betrekking tot het beheer van eigen straat en wijk zal de rol van burgers
         belangrijker worden. Gemeenschapshuizen kunnen daarbij belangrijke functies vervullen die veel verder gaan dan
         verhuur van accommodaties. Ze worden, veel sterker dan thans het geval is, de ontmoetingsplaats binnen kernen
         waar burgers werken aan initiatieven. Het worden gemeentehuizen in een nieuwe vorm waarin niet bestuurders en
         ambtenaren de dienst uit maken maar burgers. Gemeenschapshuizen worden de plaatsen waar vrijwilligers de regie
         voeren. Overigens kan ook de gemeente hierbij ondersteunen door organisaties die ruimte nodig hebben naar
         gemeenschapshuizen te verwijzen. Sterker nog, dat kan een voorwaarde zijn in geval er sprake is van gemeentelijke
         contracten of subsidies. Dat geldt zeker wanneer in een kern sprake is van versnippering doordat functies in
         meerdere gebouwen zijn ondergebracht. De mogelijkheid van concentratie verdient dan aandacht al zal dat,
         afhankelijk van de specifieke omstandigheden, niet altijd realiseerbaar zijn. Overigens kunnen ook ondernemers
         een belang hebben bij een goed functionerende gemeenschapsvoorziening. Zo is dit positief voor de leefbaarheid in
         een kern hetgeen weer van invloed is op het vestigingsklimaat.


    2.   Op de tweede plaats is een ander beheersysteem nodig. Een beheer dat uitgaat van ambities voldoet niet meer. Met
         het formuleren van ambities is op zichzelf niets mis. Het wordt echter een probleem wanneer die exclusief leidend
         worden voor de exploitatie of wanneer die op gespannen voet komen te staan met andere functies van een
         gemeenschapshuis. Ambities kunnen dan een hinderpaal worden voor een verantwoord beheer en bron worden van
         problemen. Die uiten zich dan niet enkel in inhoudelijke discussies maar gaan op termijn ook verstorend werken in
         verhoudingen tussen partijen die bij de exploitatie betrekken zijn zoals tussen bestuur, personeel en gebruikers.
         Oplopende verliezen kunnen gemakkelijk een voedingsbodem vormen voor een sfeer van verwijten tussen alle
         betrokkenen binnen gemeenschapshuizen. De bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen voor tegenvallende
         resultaten is doorgaans laag en de aanwezige energie gaat niet meer zitten in het creatief en constructief zoeken
         naar oplossingen. Datzelfde kan gelden voor de relatie tussen gemeenschapshuizen en de gemeente. Terecht
         kunnen bestuurders van gemeenschapshuizen de gemeente verwijten dat men te gemakzuchtig een positie aan de
         zijlijn heeft gekozen en zich zo heeft onttrokken aan het dragen van verantwoordelijkheid. Vrijwilligers krijgen dan
         de ondankbare taak een probleem op te lossen dat onoplosbaar is. Veel verenigingen kampen mede door vergrijzing
         met een teruglopend aantal leden, inkomsten nemen af en tegelijkertijd krijgen ze te maken met aanzienlijk hogere
         huurtarieven omdat anders de exploitatie van het gemeenschapshuis niet meer sluitend kan worden gemaakt. Maar
         ook binnen de gemeente kunnen relaties verslechteren. De Raad kan problemen afschuiven naar het College en zich
         zo van de zaak afwenden in plaats van de problemen onder ogen te zien en verantwoordelijkheid te nemen voor
         oplossingen. De omkering die wij voorstaan houdt in dat de wensen en behoeften in de kern zelf basis wordt voor
         het beheer van het gemeenschapshuis. Wie belang heeft bij leefbaarheid in een kern krijgt bevoegdheden. Een
         vereniging is dan niet enkel meer huurder van accommodaties maar krijgt ook bevoegdheden en
         verantwoordelijkheden. Dat is een totaal ander beheermodel. Wie inzet levert krijgt invloed en het onderling met de
         vinger wijzen naar bestuur, verenigingen, college, ambtenaren enz. houdt op. Het onderliggend organisatieprincipe
         wordt wederkerigheid. Verenigingen worden zowel huurder als verhuurder. De scheiding tussen bestuur van een
         accommodatie en gebruikers wordt zo overbrugd. Verenigingen krijgen belang bij een sluitende exploitatie en
         hebben tevens volop de ruimte om ideeën aan te dragen en die in praktijk te brengen. Dat kan er ook toe leiden dat
         nieuwe vormen van verrekening en tegenprestaties worden geïntroduceerd als alternatief voor tariefstellingen die
         nu gangbaar zijn. Huurtarieven kunnen omlaag wanneer op andere wijzen prestaties worden geleverd. Overigens
         kan de gemeente eenzelfde benadering volgen door subsidies aan verenigingen deels “in natura” te verstrekken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>6

          Denk bijvoorbeeld aan het recht om een nader aantal uren de gemeenschapsaccommodatie tegen een lagere huur
          aan te bieden en het verschil over te maken naar de rekening van de gemeenschapsaccommodatie. Met betrekking
          tot vormen van verrekening en tegenprestatie zijn er tal van mogelijkheden die vaak ook al in praktijk zijn gebracht.
          In onze benadering is het aan burgers en organisaties in een kern zelf daarin keuzes te maken indien men dat wenst.


     3.   Op de derde plaats is verandering nodig op het vlak van verantwoordelijkheden. De huidige toedeling van
          verantwoordelijkheden voldoet niet meer. Binnen gemeenschapshuizen ontstaat in toenemende mate spanning
          tussen bestuur en gebruikers. Dat werkt negatief omdat het partijen tegen elkaar opzet. Datzelfde geldt in de relatie
          tussen gemeenschapshuizen en gemeente en in relaties tussen Raad en College binnen de gemeente. Wij zijn van
          mening dat in een nieuwe situatie de relaties tussen alle betrokkenen ingrijpend moeten veranderen. Dat betreft
          besturen, gebruikers, College en Raad.

     4.   Op de vierde plaats is verandering nodig op organisatorisch terrein. In de door ons voorgestane structuur komt de
          verantwoordelijkheid te liggen binnen een kern. Vrijwilligers worden belangrijk. Zij worden de dragende partij.
          Dat is niet vanzelfsprekend, althans in mindere mate dan voorheen. Terwijl cohesie vijftig jaar geleden in kleine
          plattelandskernen vanzelfsprekend was en ongeorganiseerd tot stand kwam, is dat thans veel mind het geval. Vaak
          wordt geklaagd dat vrijwilligerswerk steeds meer op de schouders van steeds dezelfde mensen terecht komt. Het is
          dus te eenvoudig om daar op te rekenen, zeker als sterke binding noodzakelijk is tussen vrijwilligers.
          Gemeenschapshuizen kunnen niet worden beheerd door een betrekkelijk losse verzameling van vrijwilligers. Dat
          vraagt structuur en binding wat in wezen haaks staat op de aard van vrijwilligerswerk. Veel mensen zijn bereid een
          bijdrage te leveren maar in het algemeen is de bereidheid zich voor langere tijd te binden gering. Dat is een
          belangrijke verklaring waarom verenigingen het vaak lastig vinden om bestuursleden te vinden. De vraag is dus
          hoe een structuur kan worden gevonden die de verantwoordelijkheid voor de exploitatie van een gemeenschapshuis
          kan dragen. Zoals wij dat zien zijn traditionele organisatiestructuren daarvoor ongeschikt. Gezag helpt niet als basis
          omdat dit haaks staat op het wezen van vrijwilligheid. Er zijn dus andere organisatieprincipes nodig.


Een nieuw Vrijwilligersbeleid


In het verlengde hiervan pleiten wij in dat verband voor een nieuw vrijwilligersbeleid dat niet slechts betrekking heeft op de
rol en taak van vrijwilligers binnen gemeenschapshuizen. Er is een fundamentele omkering nodig van het huidige
vrijwilligersbeleid. Wij kunnen niet meer volstaan met het uitdelen van vrijwilligersspelden of mantelzorgcomplimenten. Dat
is goedbedoeld maar onvoldoende. Vrijwilligerswerk moet niet worden uitgevoerd onder regie van de gemeente of
professionals maar de regie moet bij vrijwilligers zelf worden gelegd. De gemeente kan daarbij faciliteren voor zover
vrijwilligers daar behoefte aan hebben. Wij menen dat daarvoor nodig is dat de stap wordt gezet naar nieuwe
organisatievormen. Reeds eerder deed Ronduit Open een voorstel voor een Tijdbank voor vrijwilligers met daarin nieuwe
vormen van verrekening. De werking van een dergelijke Tijdbank kan beperkt zijn tot vrijwilligers rond een
gemeenschapshuis maar kan zich ook uitstrekken tot andere vormen van vrijwilligerswerk binnen een kern. Vanzelfsprekend
moeten dergelijke nieuwe organisatievormen niet door de gemeente worden voorgeschreven. Ze moeten onder regie van
vrijwilligers zelf vorm en inhoud krijgen. Wij menen dat het waard is om het principe van wederkerigheid daarbij te
verkennen als mogelijkheid tot stevige verbindingen te komen tussen vrijwilligers. De realiteit gebiedt om de vraag te stellen
of het realistisch is te verwachten dat burgers bereid zijn verantwoordelijkheid te dragen zoals de overheid dat verwacht.
Immers, de afgelopen decennia was het juist de overheid die functies ging vervullen die voorheen door burgers werden
uitgeoefend. Zo verdwenen onderlinge vormen van hulpverlening en burenhulp omdat men voortaan terecht kon bij de
overheid en daaraan verbonden instanties. Het was minder nodig dat burgers voor zichzelf en voor elkaar zorgden. Die trend
moet nu radicaal worden omgebogen, nota bene op initiatief van de overheid zelf.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>7



Daarbij spelen (minstens) drie vragen.
     1.   De eerste is of we erop mogen vertrouwen dat de overheid bereid is om bevoegdheden uit handen te geven,
          bemoeienis achterwege te laten en ruimte te bieden aan initiatieven van burgers.
     2.   De tweede vraag is of burgers bereid en in staat zijn verantwoordelijkheden op uiteenlopende terreinen te gaan
          vervullen.
     3.   De derde vraag is hoe wordt omgegaan met situaties waarin een kleine groep burgers zich volop inzet en anderen
          passief aan de zijlijn blijven staan zoals thans het geval is.


Om op deze vragen een bevredigend antwoord te krijgen is, zoals gezegd, een grote omslag nodig. Dat geldt zowel met
betrekking tot beheer van gemeenschapshuizen als met betrekking tot vrijwilligerswerk in het algemeen. De overgang van
taken naar burgers lukt niet wanneer vrijwilligerswerk is gebaseerd op vrijblijvendheid. Nodig is dat stevige verbanden
worden gesmeed die zicht geven op duurzame uitvoering van functies. Dat vraagt om vernieuwende vormen van
besluitvorming. Inzet betekent invloed. Burgers die zich op vrijwillige basis inzetten voor de gemeenschap krijgen
zeggingsmacht op hun terrein. Dat voorkomt dat vrijwilligers, zoals we thans met regelmaat horen, klagen dat de regie bij
professionals ligt. Maar het betekent ook dat wie geen inzet pleegt niet vanzelfsprekend eenzelfde invloed heeft als iemand
die zich als vrijwilliger voluit inzet. In gelijke zin is de vraag aan de orde hoe wordt omgegaan met situaties waarin er sprake
is van verschil in opvatting binnen vrijwilligerskringen. Juist de aard van vrijwilligerswerk betekent dat iemand zich in geval
van onenigheid gemakkelijk kan terugtrekken. Het traditionele model van een bureaucratie waarin de leiding bepaalt wat er
gebeurt en medewerkers die besluiten hebben te volgen werkt niet bij vrijwilligerswerk. Juist vanwege het uitgangspunt van
vrijwilligheid moet veel aandacht uitgaan naar onderling vertrouwen en natuurlijk gezag.


De nieuwe organisaties moeten verder zelfcorrigerend zijn. In geval van onenigheid of verschil in opvattingen moeten er
procedures gelden die door de leden zelf zijn goedgekeurd. Het ligt voor de hand dat coöperatieve beginselen daarbij van
waarde kunnen zijn. Ook verenigingsrecht biedt mogelijkheden. Belangrijk is dus dat nieuwe organisaties tot stand komen
met volle betrokkenheid van de vrijwilligers zelf en in geen geval van boven worden opgelegd.


Resteert de vraag hoe wordt omgegaan met situaties waarin de ene burger zich inzet ten behoeve van de gemeenschap en de
ander daartoe niet bereid of in staat is. Zouden vrijwilligers bijvoorbeeld op een of andere wijze voordelen kunnen genieten
als gevolg van hun vrijwilligerswerk? Helder zal zijn dat gebruikelijke vormen van beloning hier niet helpen. Juist vanwege
de aard van vrijwilligerswerk kan salariëring niet aan de orde zijn. Het feit dat de financiële lasten binnen de overheid het
probleem vormden was immers een belangrijke aanleiding om naar andere oplossingen te zoeken. De vraag is dus of er
alternatieve vormen van beloning en stimulering zijn die vrijwilligerswerk aantrekkelijk kunnen maken en kunnen
ondersteunen. Een eerste punt noemden we reeds, namelijk het uitgangspunt dat inzet ook invloed betekent. Een stap verder
is om vrijwilligers rechten of privileges te geven zoals gratis toegang bij door de gemeente gesubsidieerde voorstellingen.
Ervaringen elders geven aan dat er tal van ideeën en mogelijkheden zijn.


Kritische voorwaarden voor realisering


Ingrijpende veranderingen stellen eigen voorwaarden aan realisering. De gebruikelijke aanpak werkt dan niet. Sterker nog,
die leidt bij voorbaat tot mislukking. Vernieuwende voorstellen vragen een vernieuwende aanpak. We noemen enkele
kritische voorwaarden om tot succesvolle verandering te komen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>8

     1.   De eerste voorwaarde is dat er politiek overeenstemming komt over de te volgen koers. Dat kan uitmonden in de
          koers zoals die (al of niet gewijzigd) in dit Beleidsvoorstel wordt aangereikt. De (meerderheid van de) Raad kan
          ook kiezen voor een andere koers. Geen keuze maken en geen helderheid bieden is in onze ogen geen optie.
     2.   Van de gemeente vraagt dit dat de neiging om met regels het proces te beheersen wordt onderdrukt. Nodig is dat de
          gemeente in staat is om met variatie om te gaan. Juist een te ver doorgevoerde harmonisatie vormt een belangrijke
          faalfactor omdat die geen recht doet aan kennis, kunde en ervaring in de afzonderlijke kernen. Om te voorkomen
          dat er sprake is van ongelijke behandeling zijn nieuwe criteria en een nieuwe aanpak nodig.
     3.   Daar vloeit ook een andere rol van de gemeente uit voort. De voorgestelde aanpak betekent een verschuiving van
          verantwoordelijkheden van gemeente naar de kernen zelf. De gemeente schrijft niet langer voor maar biedt ruimte
          en biedt de ondersteuning die wordt gevraagd.
     4.   Maar ook voor burgers en organisaties in een kern zijn de veranderingen groot. Partijen en organisaties die zich
          voorheen vanuit eigen belangen en wensen konden opstellen zullen tot overeenstemming moeten komen met
          betrekking tot voortbestaan, functies en beheer van een gemeenschapshuis. De omslag is dat men het voortbestaan
          en functioneren van een gemeenschapshuis benaderd vanuit een gezamenlijk belang. Dat is makkelijk gezegd en
          moeilijk gerealiseerd. Men zal elkaar moeten ondervragen waarom men het voortbestaan belangrijk vindt, niet
          enkel vanuit eigen belangen maar vanuit het perspectief van de gemeenschap. Verder zal men op tafel moeten
          leggen wat men onder en redelijke verdeling van verantwoordelijkheden verstaat. Van wie mag welke bijdragen
          worden verwacht? En uiteindelijk zal men op de dan ontstane basis tot een praktische invulling van het beheer
          moeten komen.
     5.   Een volgend punt betreft de positie van individuele burgers. Mag men verwachten dat burgers het belang van
          gezamenlijkheid ervaren ten aanzien van het openhouden van een gemeenschapshuis en bereid zijn aan overleg en
          het maken van afspraken deel te nemen? Onder meer als gevolg van individualisering en het meer anonieme
          karakter van gemeenschappen betekent dat een forse verandering.




Voorgestelde Aanpak


In wat volgt sluiten we met betrekking tot een te kiezen aanpak aan bij wat in het voorgaande aan doelen en condities is
geformuleerd. We beperken ons tot de exploitatie van gemeenschapshuizen, ook al blijkt uit het voorgaande dat de
voorgestane veranderingen een veel bredere en verdergaande betekenis hebben. Echter, de aanleiding vormen de problemen
met gemeenschapshuizen en oplossing daarvan heeft bovendien een urgent karakter.


Duidelijk is dat de gewenste omslag slechts denkbaar is wanneer de gemeente daarbij principieel voor een andere opstelling
kiest. Een benadering waarbij een beleidsnota wordt gemaakt die vervolgens aan alle betrokkenen wordt voorgelegd werkt
niet. Datzelfde geldt voor een aanpak waarbij partijen worden ondervraagd naar hun problemen en suggesties.


Nodig is dat het beleid wordt geformuleerd door partijen buiten het gemeentehuis. De rol van de gemeente daarbij is niet
voorschrijvend maar faciliterend. Als uitgangspunt voor dat te formuleren beleid zijn de volgende vragen leidend:


         Is een exploitatieopzet denkbaar waarbij de gemeenschapsaccommodatie wordt beheerd door de betreffende kern,
          ervan uitgaande dat de kapitaallasten voor rekening van de gemeente komen?
         Welke functies kan die gemeenschapsaccommodatie vervullen ter versterking van de leefbaarheid in de betreffende
          kern?
         Wat is de gewenste vorm van beheer en hoe kan die organisatorisch het beste vorm krijgen?
         Op welke wijze dient de gemeente deze exploitatie te ondersteunen?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>9



Om tot een antwoord te komen op deze vragen wordt voorgesteld om per kern een startbijeenkomst te organiseren waarbij
ieder (burgers, verenigingen enz.) wordt uitgenodigd die het voortbestaan van de gemeenschapsaccommodatie noodzakelijk
vindt. Tijdens die startbijeenkomst is van belang dat zo scherp mogelijk wordt geformuleerd welke functies de accommodatie
dient te vervullen en welke ideeën deelnemers hebben voor realisering ervan, gegeven de noodzaak van een sluitende
exploitatie. Het leidend principe is dat de verantwoordelijkheid voor een goed beheer maximaal in de desbetreffende kern
komt te liggen. Belangrijk is dat deze startbijeenkomst een mobiliserend karakter heeft. Geheel in de geest van de door ons
voorgestelde aanpak al de opkomst een signaal zijn hoeveel betekenis men binnen een kern hecht aan het voortbestaan van de
gemeenschapsaccommodatie. Naast discussie over noodzakelijke en gewenste functies is belangrijk dat er volop ruimte is
voor creativiteit. Dat vraagt een andere context en een andere begeleiding dan een discussiebijeenkomst. Doel is om een
maximaal aantal ideeën op tafel te krijgen omtrent functies, beheer, organisatievorm, vergroting van opbrengsten en
verlaging van kosten.


Om de zaak hanteerbaar te maken en te houden is onze suggestie dat de functies van een gemeenschapshuis voor de eigen
kern centraal staan en dat verdergaande ambities, zoals een bovenlokale functie, vooralsnog buiten beeld blijven. Die kunnen
aan de orde komen wanneer de primaire functie van een gemeenschapshuis, namelijk bijdragen aan de leefbaarheid van een
kern, goed en effectief zijn georganiseerd en functioneren.


Wij pleiten er ook voor dat personen die elders ervaring hebben opgedaan met vernieuwende vormen van beheer van
gemeenschapshuizen worden uitgenodigd deze ervaringen te delen.


Een opmerking tot slot. Ons voorstel is dat de verdere uitwerking, ingeval de voorgestelde benadering politiek wordt
ondersteund, wordt opgedragen aan een partijpolitiek breed samengestelde werkgroep van raadsleden. Gelet op de opstelling
van het College met betrekking tot de problemen bij de Bombardon in Heythuysen, inhoudende dat de problematiek rond
gemeenschapshuizen primair een aangelegenheid van de Raad betreft, zou deze werkgroep een overleg met de besturen van
de gemeenschapshuizen kunnen organiseren en mede op basis daarvan een Raadsvoorstel kunnen voorbereiden waarin de
voorgestelde koers, al of niet aangepast, aan de Raad voor besluitvorming wordt voorgelegd. Dit voorstel kan dus tevens een
test worden of de Raad van Leudal in het belang van de gemeente en haar burgers en kernen tot gezamenlijkheid in staat is.




                                               **********************************
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>