<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>`Je hebt het pas door als je het ziet´



Een rapport over gemeentelijke weerbaarheid
en ondermijning in Borger-Odoorn



Deel 1, nota van Conclusies en Aanbevelingen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen




Inhoud
1.      Inleiding ...........................................................................................................................................3
     1.1.       Aanleiding................................................................................................................................3
     1.2.       Leeswijzer ................................................................................................................................4
     1.3.       Doelstelling..............................................................................................................................4
     1.4.       Verantwoording.......................................................................................................................5
     1.5.       Vraagstelling ............................................................................................................................5
2.      Conclusies, beantwoording van de deelvragen en Aanbevelingen .................................................6
     2.1.       Conclusies en beantwoording hoofd- en deelvragen ..............................................................6
        Inleiding ...........................................................................................................................................6
        Beleid...............................................................................................................................................6
        Uitvoering........................................................................................................................................7
        Toekomstbestendigheid ..................................................................................................................8
     2.2.       Aanbevelingen .........................................................................................................................8
3.      Tot slot.............................................................................................................................................9
4.      Bijlagen ..........................................................................................................................................10
     4.1. Bestuurlijke reactie op rapport rekenkamercommissie 'Gemeentelijke weerbaarheid tegen
     ondermijning' ....................................................................................................................................10
     4.2.       Naschrift rekenkamercommissie op bestuurlijke reactie college.........................................12




                                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen




    1. Inleiding
Op 4 september 2019 heeft de rekenkamercommissie de gemeenteraad per brief op de hoogte
gesteld van het voornemen onderzoek te doen naar de gemeentelijke weerbaarheid tegen
ondermijning.
De centrale onderzoeksvraag luidde als volgt:
        Heeft de gemeente1 Borger-Odoorn zicht op ondermijnende criminaliteit, is de gemeente
        voldoende weerbaar tegen pogingen van criminele ondermijning gericht tegen de
        gemeentelijke organisatie, is er voldoende bewustzijn over de maatschappelijke risico’s van
        ondermijning, wat is de effectiviteit van het beleid en de uitvoering ter bestrijding van
        georganiseerde criminaliteit, is dit voldoende toekomstbestendig en wat is hierbij de rol van
        de gemeenteraad?
In deze Nota van conclusies en aanbevelingen lichten wij de aanleiding, doelstelling, vraagstelling en
aanpak van het onderzoek toe. Tevens trekken wij conclusies en doen wij aanbevelingen op basis van
het uitgevoerde onderzoek.
Na een meervoudig onderhandse aanbesteding is Pro Facto op 28 juni 2019 gevraagd het onderzoek
uit te voeren. Het onderzoek is begonnen met een startbijeenkomst op 27 augustus 2019. In
aanwezigheid van de leden van de rekenkamercommissie, burgemeester, raadsgriffier,
gemeentesecretaris en inhoudelijk betrokken ambtenaren heeft Pro Facto de onderzoeksopzet
gepresenteerd. Ook hebben we afgestemd over de inhoud, de gevraagde ambtelijke capaciteit en het
verloop van het onderzoek. Het rapport van het uitgevoerde onderzoek vindt u in de bijlage.


    1.1.     Aanleiding
Bij de onderwerpkeuze hanteert de rekenkamercommissie, conform het onderzoeksprotocol, een
aantal criteria, namelijk: maatschappelijk belang, financieel belang, uitvoerbaarheid en gericht op
effectiviteit, doelmatigheid en/of rechtmatigheid. Bij de onderwerpkeuze naar dit onderzoek is het
maatschappelijk belang doorslaggevend geweest.

Ondermijning stond op de shortlist van de rekenkamercommissie. We hebben het onderwerp ook
voorgelegd aan de fracties. Het onderwerp scoorde niet al te hoog bij de fracties, wat ons als
rekenkamercommissie heeft verwonderd. Ondermijning is, landelijk én regionaal immers veel in het
nieuws. (Drugs-)criminaliteit en de daarmee gepaard gaande pogingen tot ondermijning van bestuur
en samenleving is al lang geen grote-stedenproblematiek meer. Plattelandsgemeenten en
gemeenten met recreatie- en toerismebedrijven en agrarische bedrijven hebben een toenemende
aantrekkingskracht op de georganiseerde misdaad. Dat is één van de redenen dat de
rekenkamercommissie heeft besloten dit onderwerp te onderzoeken.

Over wat ondermijning precies betekent wordt verschillend gedacht. Ondermijning heeft in ieder
geval te maken met “georganiseerde”2 criminaliteit. De begrippen ondermijning en georganiseerde
criminaliteit vallen echter niet precies samen. Bepalend voor ondermijning is het effect van
georganiseerde criminaliteit op de samenleving. Kortom, wat zijn de maatschappelijke gevolgen?
Ondermijnende criminaliteit duidt dan op criminaliteit die de legale en beoogde werking van het


1 Met ‘gemeente’ bedoelen wij het gehele systeem van gemeenteraad, college, ambtelijke organisatie en de
organisaties die voor een goot deel gemeentelijke taken voor Borger-Odoorn uitvoeren.
2 het woord ‘georganiseerd’ staat hier tussen aanhalingstekens. Uit de bevindingen is namelijk niet altijd na te

gaan of het om ‘gewone’ criminaliteit gaat of om ‘georganiseerde criminaliteit’. Dat is simpelweg ook niet altijd
vast te stellen of te achterhalen; een crimineel maakt zich namelijk niet als zodanig bekend. Voor de
leesbaarheid van het rapport zetten wij het woord “georganiseerd” eenmalig tussen haakjes.

                                                       3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen


samenlevingssysteem aantast. georganiseerde criminaliteit is de oorzaak en ondermijning van de
samenleving is één van de effecten – en niet per se het door criminelen beoogde resultaat.
Criminelen zijn niet per se uit op maatschappelijke ontwrichting, maar dit kan wel het gevolg zijn van
hun handelen.3

Ondermijning door de georganiseerde criminaliteit is een probleem dat ook gemeenten in meerdere
opzichten kan raken. georganiseerde criminaliteit kan namelijk alleen bestaan als het gefaciliteerd
wordt door de ‘bovenwereld’. Ondermijning kan zich op verschillende manieren manifesteren binnen
een gemeentelijke organisatie. Zo kan er sprake zijn van beïnvloeding van bestuurders en
ambtenaren door middel van bedreiging, intimidatie, omkoping of infiltratie. Aan de andere kant kan
de gemeente onbewust georganiseerde criminaliteit faciliteren, bijvoorbeeld door het verlenen van
vergunningen, subsidies of opdrachten.

Om ondermijnende criminaliteit voldoende het hoofd te kunnen bieden moet een gemeente
voldoende weerbaar zijn. Dit is dus de kern van ons onderzoek geweest.


      1.2.     Leeswijzer
Het eindrapport bestaat uit twee delen. Het eerste deel, de Nota van conclusies en aanbevelingen
is het bestuurlijke rapport. Hierin staan de belangrijkste resultaten en conclusies van het onderzoek
vermeld, evenals de aanbevelingen die de RKC heeft geformuleerd. In dit rapport is geen bestuurlijke
reactie van burgemeesters en wethouders opgenomen. Deze is als afzonderlijke bijlage
toegevoegd.
Het tweede deel is het Rapport van bevindingen. In dit rapport zijn de resultaten van het onderzoek
opgenomen en toegelicht. Het rapport van bevindingen vormt de basis voor de conclusies en
aanbevelingen. Uiteraard leest u in de conclusies en aanbevelingen (deel 1) de kern van de
uitkomsten van dit onderzoek. Daarnaast kunt u in het bevindingenrapport (deel 2) belangrijke
inhoudelijke informatie terugvinden, waaronder de gebruikte normenkaders.


      1.3.     Doelstelling
Het doel van het onderzoek is in kaart te brengen in hoeverre de gemeente Borger-Odoorn zich
bewust is van ondermijnende criminaliteit en op dat vlak voldoende weerbaar is. Daarnaast wordt
beschreven of het beleid en de uitvoering in voldoende mate toegerust zijn op de aanpak van
ondermijnende criminaliteit en de mogelijkheden om ondermijning tegen te gaan. De
rekenkamercommissie sluit zich in haar definitie van het begrip ondermijning aan bij de omschrijving
die de politie hanteert. Daarin is ondermijning:

         ‘… de vermenging van de onderwereld en de bovenwereld, de sluipende bedreiging van de
         integriteit van het openbaar bestuur, overheidsambtenaren en bedrijfsleven, bedreigde
         bestuurders en ambtenaren, afpersingspraktijken, de innesteling van criminele fenomenen
         in buurten en woonwijken of het ontstaan van vrijplaatsen.’

Het accent in het onderzoek ligt op de weerbaarheid van de organisatie tegen ongewenste
beïnvloedingspogingen door criminelen het tegengaan van onbewuste facilitering van
georganiseerde criminaliteit. Ook is er aandacht voor de gemeentelijke ‘aanval’ op georganiseerde
criminaliteit. Het onderzoek doet uitspraken over mogelijke kwetsbaarheden in de gemeentelijke
organisatie. Het onderzoek doet géén uitspraken over feitelijke integriteitsschendingen.




3   Pieter Tops, Jan Tromp. De achterkant van Amsterdam. Amsterdam, 2019.

                                                     4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen


    1.4.    Verantwoording
Gangbaar richten projecten van rekenkamercommissie zich op een evaluatie van gevoerd beleid.
Getoetst wordt of het beleid waartoe raden hebben besloten volgens afspraak wordt uitgevoerd, en
of de opbrengsten voldoende overeenkomen met de bij de start geformuleerde ambities. Met dit
onderzoek verschuift de rekenkamercommissie van ‘terugkijken en beoordelen’ naar ‘vooruitkijken
en adviseren’. De rekenkamercommissie wil zich hiermee niet in de politiek-bestuurlijke discussie
mengen, maar louter inzicht bieden in ‘handelingsperspectieven’. Dat laat de uiteindelijke keuze bij
de raad. Dit onderzoek kan opgevat worden als een ‘nulmeting’.
Om antwoorden te vinden op de onderzoeksvragen hebben de onderzoekers documentenonderzoek
gedaan, interviews gehouden en digitale enquêtes uitgezet. Van de resultaten hebben de
onderzoekers bijgaand rapport van bevindingen (deel 2) samengesteld. Het rapport vormt een
integraal onderdeel van de rapportage van de RKC. Het concept ervan is ter verificatie (voor
wederhoor) voorgelegd aan de ambtelijke organisatie. De reactie van de organisatie is verwerkt in
het bevindingenrapport en is daarmee door ons vastgesteld. Op basis van dit rapport heeft de RKC
conclusies getrokken en aanbevelingen opgesteld.
De conclusies en aanbevelingen (deel 1) en het bevindingenrapport (deel 2) zijn vervolgens voor
voorgelegd (voor bestuurlijk wederhoor) aan het college van burgemeester en wethouders. De
reactie van het college treft u aan als bijlage bij dit rapport.




    1.5.    Vraagstelling
De onderzoeksvraag, zoals in de inleiding geformuleerd, valt uiteen in drie thema’s:
    het beleid: uitgangspunten en beleid(sdoelen)
    de uitvoering: de praktische aanpak, invulling en uitwerking
    de toekomstbestendigheid: de mate waarin de gemeente is voorbereid op ontwikkelingen

Deelvragen beleid
   1. Welke beleidsdoelen kent het gemeentelijke beleid op het vlak van ondermijning?
   2. Wat is het beleid om maatschappelijke risico’s door ondermijning tegen te gaan?
   3. Wat is het beleid om bedreiging en beïnvloeding met een crimineel oogmerk van het lokale
       openbaar bestuur tegen te gaan?
   4. In hoeverre vormt het thema ondermijning een structureel onderdeel van het Integraal
       Veiligheidsbeleid of ander beleid, zoals Bibob-beleid?
   5. Is de gemeenteraad zich bewust van zijn rol bij het herkennen en bij de aanpak van
       ondermijning?
   6. Welke rol heeft de raad bij de totstandkoming van beleid?

Deelvragen uitvoering
   7. Waaruit bestaat de huidige aanpak van ondermijning ter bestrijding van maatschappelijke
       risico’s?
   8. Is er zicht op de aard en omvang van georganiseerde criminaliteit in de gemeente Borger-
       Odoorn en zo ja, waar bestaat deze uit? Zo nee, waarom niet?
   9. Welke maatregelen worden er momenteel genomen ter bestrijding van (pogingen tot)
       bedreiging en beïnvloeding met een crimineel oogmerk van het lokale openbaar bestuur?
   10. Is de eigen informatiepositie van de gemeente adequaat?
   11. Is er een integraal ondermijningsbeeld van de gemeente?
   12. Is de samenwerking op lokaal niveau met de veiligheidspartners voldoende om ondermijning
       aan te pakken?
   13. Is de coördinatie van het bestuur (regiefunctie) op integrale uitvoeringsactiviteiten op orde?
   14. In welke mate is er sprake van bewustwording en herkenning van ondermijning zowel
       bestuurlijk als ambtelijk, beleidsmatig en op uitvoeringsniveau?

                                                 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen


   15. Is er een heldere structuur (inclusief voorzieningen en randvoorwaarden) waarbinnen de
       gemeente haar regisserende rol op het gebied van ondermijning kan uitvoeren?
   16. Is sturing op het thema ondermijning binnen de veiligheidsdriehoek op een adequate wijze
       vormgegeven?
   17. Hoe geeft het college invulling aan de informatieplicht aan de raad?
   18. Welke rol heeft de raad bij de controle op de uitvoering?

Deelvragen toekomstbestendigheid
   19. Is de Borger-Odoorn aanpak toekomstbestendig of is/zijn er aanvullend beleid c.q.
       maatregelen nodig om de aanpak van ondermijning toekomstbestendig te maken?
   20. Welke mogelijkheden zijn er voor de gemeente om barrières op te werpen, waarmee kan
       worden voorkomen dat criminele organisaties of personen misbruik maken van legale
       structuren of zich weten te vestigen in de regio?
   21. Welke concrete maatregelen in beleid en uitvoering kunnen worden ontwikkeld of
       aangescherpt?



   2. Conclusies, beantwoording van de deelvragen en aanbevelingen

   2.1.    Conclusies en beantwoording hoofd- en deelvragen
Inleiding
In deze paragraaf worden de hoofd- en deelvragen van het onderzoek beantwoord. Vervolgens
worden zes aanbevelingen gedaan die voortvloeien uit de bevindingen van het onderzoek. De
aanbevelingen worden onderverdeeld op basis van de categorisering beleid, uitvoering en
toekomstbestendigheid. In onderstaande paragrafen worden de deelvragen - geclusterd en
samengevat - beantwoord.

De hoofdvraag van dit onderzoek kan in onderdelen beantwoord worden:
    1. Heeft de gemeente Borger-Odoorn zicht op ondermijnende criminaliteit
       De gemeente lijkt zicht te hebben op ondermijnende criminaliteit.
    2. Is de gemeente voldoende weerbaar tegen pogingen van criminele ondermijning gericht
       tegen de gemeentelijke organisatie
       De gemeente is in beperkte mate weerbaar tegen pogingen van criminele ondermijning
       gericht tegen de gemeentelijke organisatie.
    3. Is er voldoende bewustzijn over de maatschappelijke risico’s van ondermijning
       Er is in redelijke mate bewustzijn over de maatschappelijke risico’s van ondermijning.
    4. Wat is de effectiviteit van het beleid
       Er is geen actueel vastgesteld beleid ter bestrijding van ondermijnende criminaliteit.
    5. Wat is de effectiviteit van de uitvoering ter bestrijding van georganiseerde criminaliteit
       De uitvoering ter bestrijding van georganiseerde criminaliteit is (voor zover dat kan worden
       vastgesteld in dit onderzoek) op onderdelen effectief.
    6. Is dit voldoende toekomstbestendig
       Beleid en uitvoering zijn in hun huidige vorm onvoldoende toekomstbestendig.
    7. Wat is hierbij de rol van de gemeenteraad?
       De rol van de gemeenteraad is nihil en mag worden versterkt.


Beleid
(Beantwoording deelvraag 1 t/m 6)



                                                6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen


De gemeente kent geen specifieke beleidsdoelen op het gebied van ondermijning. Dat geldt voor de
aanpak van ondermijning, weerbaarheid van de organisatie en medewerkers en het tegengaan van
beïnvloeding met een crimineel oogmerk van het bestuur. Er is bovendien geen actueel
veiligheidsbeleid waar de aanpak van ondermijning onderdeel van uitmaakt. Bibob-beleid kan een
belangrijk instrument zijn in de aanpak van georganiseerde criminaliteit en kan bovendien een
waarborg vormen voor het onbewust faciliteren van georganiseerde criminaliteit door de overheid.
Op 20 februari 2020 is het Bibob-beleid vastgesteld door het college van B&W en (het
bestuursorgaan) burgemeester. In de gemeenteraad is ondermijning geen periodiek
gespreksonderwerp en de raad vervult op dit thema geen rol bij de totstandkoming van beleid. Dit
geldt ook voor de totstandkoming van het Bibob-beleid. Hoewel dit een collegebevoegdheid is, is het
de informatieplicht van het college en/of de burgemeester om de raad tijdig en volledig en op een
zodanig niveau informeren van de raad dat hij zijn taken en bevoegdheden (controleren, kaderstellen
en volksvertegenwoordiging) adequaat kan uitoefenen.


Uitvoering
(Beantwoording deelvraag 7 t/m 18)
Het zicht dat de gemeente heeft op de aard en omvang van georganiseerde criminaliteit is enerzijds
gebaseerd op het geografische ondermijningsbeeld dat is opgesteld in 2018. Anderzijds is de
gemeente vertegenwoordigd binnen het RIEC-convenant waarin op basis van casuïstiek informatie
tussen verschillende overheidsorganisaties zoals gemeenten, OM, politie en Belastingdienst wordt
uitgewisseld. Over de aard en omvang van georganiseerde criminaliteit binnen de gemeentegrenzen
van Borger-Odoorn kan op basis van dit onderzoek geen uitspraak worden gedaan. Dat komt onder
meer doordat het ons beschikbaar gestelde ondermijningsbeeld op de inhoudelijke onderdelen is
zwartgelakt. De samenwerking in RIEC-verband wordt als positief ervaren.

Het bewustzijn van de gevaren en risico’s van ondermijning in relatie tot de weerbaarheid van
personeel en organisatie is gering. De bijeenkomsten in de winter en het voorjaar van 2018 van het
RIEC in de gemeente Borger-Odoorn in verband met het opstellen van het geografisch
ondermijningsbeeld hebben het bewustzijn bij medewerkers vergroot. Nadien is het onderwerp weer
verdwenen naar de achtergrond. Het thema ondermijning is binnen de verschillende afdelingen in de
organisatie geen terugkerend onderwerp van gesprek. Uit de enquête blijkt bovendien dat
medewerkers onvoldoende worden geholpen en geïnformeerd over de mogelijke gevaren en risico’s
van ondermijning in relatie tot hun eigen werk of functie. Er hebben weliswaar bijeenkomsten
plaatsgevonden voor medewerkers waarin het onderwerp integriteit centraal staat en nemen
nieuwe medewerkers deel aan een bijeenkomst omtrent integriteit, maar ondermijning maakt hier
niet expliciet onderdeel van uit.

Aandacht voor ondermijning maakt eveneens geen expliciet onderdeel uit van de verschillende
kwetsbare organisatieprocessen. Wel zijn op bepaalde punten beheersmaatregelen getroffen om
kwetsbaarheden weg te nemen. Niet in alle gevallen worden die op papier of in werkafspraken
vastgelegde maatregelen in de praktijk consequent toegepast.

Als medewerkers signalen opvangen die mogelijk duiden op ondermijnende activiteiten is daarvoor
geen vastgelegd protocol over hoe te handelen en waar men met dit signaal terecht kan. Desondanks
weten medewerkers dat zij in de praktijk terecht kunnen bij de medewerker OOV.

De randvoorwaarden (in voorzieningen en middelen) om de aanpak van ondermijning vorm te geven
en de weerbaarheid van de organisatie te versterken zijn beperkt aanwezig. Hier ligt namelijk een
centrale en coördinerende taak weggelegd voor medewerkers OOV. De capaciteit die hiervoor
beschikbaar is, is minimaal. Ook vergeleken met omliggende gemeenten. Dat heeft gevolgen voor het
ambitieniveau dat de gemeente wil en kan nastreven op dit beleidsterrein. Desondanks wordt met
die beperkte capaciteit relatief veel bereikt en wordt dit binnen de verschillende geledingen van de

                                                 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen


organisatie gezien en gewaardeerd. Het tot begin 2020 ontbreken van Bibob-beleid en beleid
omtrent ondermijning in brede zin is echter een direct of indirect gevolg van de beperkte formatie op
dit gebied.


Toekomstbestendigheid
(Beantwoording deelvraag 19 t/m 21)
De aanpak (aanval) van georganiseerde criminaliteit binnen de gemeentegrenzen is op dit moment
onvoldoende toekomstbestendig. Beleid op dit terrein ontbreekt en capaciteit en middelen voor de
uitvoering zijn onvoldoende. Voor wat betreft de weerbaarheid van personeel en organisatie in
relatie tot ondermijning, kan worden gesteld dat er nog het nodige te winnen is.



    2.2.    Aanbevelingen

In deze laatste paragraaf wordt een aantal aanbevelingen gedaan aan de organisatie die voortvloeien
uit de bevindingen van het onderzoek.

    1. Straal als gemeentebestuur uit dat je belang hecht aan de (bestuurlijke) aanpak van
       georganiseerde criminaliteit onder meer door het versterken van de weerbaarheid van de
       organisatie. Gelet op het feit dat er veel criminogene factoren / omstandigheden bestaat het
       risico dat het tegengaan van ondermijning onvoldoende is georganiseerd. Stel hiertoe helder
       beleid op, beleg de rollen duidelijk en draag dit proactief uit.

    2. Stel medewerkers in staat om hun antenne te ontwikkelen en effectief te handelen rond
       ondermijning. Werk aan bewustwording van de risico’s van ondermijning, ontwikkel hun
       competenties en bied medewerkers handelingsperspectief. Voorbeelden: breng het thema
       regelmatig onder de aandacht, maak het onderdeel van de introductie voor nieuwe
       medewerkers voorafgaand aan het afleggen van de eed of belofte. Bied medewerkers in
       kwetsbare functies een handreiking, draag zorg voor training en opleiding in het herkennen
       van signalen van ondermijning.

    3. Maak een overzicht van alle kwetsbare processen en functies binnen de gemeente en welke
       waarborgen getroffen worden om kwetsbaarheden weg te nemen. Zorg voor extra
       waarborgen daar waar beheersmaatregelen onvoldoende zijn.

    4. Ga voor het uitbreiden van de formatie voor het cluster openbare orde en veiligheid (OOV)
       om beleid en uitvoering toekomstbestendig te maken en te houden.

    5. Ga als gemeenteraad met elkaar in gesprek om een veilig klimaat te creëren waarin signalen
       van misplaatste of veronderstelde beïnvloeding op een niet-politieke manier met elkaar
       besproken kan worden, waarbij dit tevens geldt als een voorbeeldfunctie voor de rest van de
       organisatie. Organiseer jaarlijks een kennis sessie “ondermijning” door het RIEC voor de
       gemeenteraad.

    6. Stel over twee jaar een quickscan in om te toetsen waar de organisatie staat ten opzichte van
       deze nulmeting




                                                 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen


   3. Tot slot

De rekenkamercommissie is de burgemeester en de medewerkers binnen en buiten de gemeente
erkentelijk voor hun positieve deelname en de bereidheid aan het onderzoek mee te werken.

De rekenkamercommissie zal met belangstelling de discussie in de gemeenteraad volgen en adviseert
om over een jaar of twee wederom een (quick)scan te doen om de opvolging van de aanbevelingen
en de daaruit voortvloeiende besluiten te toetsen.




                                               9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen


      4. Bijlagen


      4.1.    Bestuurlijke reactie op rapport rekenkamercommissie
              'Gemeentelijke weerbaarheid tegen ondermijning'

Geachte commissie,

Van uw commissie ontvingen wij ten behoeve van bestuurlijk hoor- en wederhoor vertrouwelijk uw
onderzoek naar de weerbaarheid van de organisatie van de gemeente Borger-Odoorn.
Aan uw verzoek voldoen wij graag. Wij doen dat in de vorm van een algemene beschouwing over het
onderzoek en de bevindingen, waarna we nog op een aantal specifieke onderdelen ingaan met een
kanttekening.

Algemeen
Allereerst onze dank dat de rekenkamercommissie dit onderzoek heeft willen doen, want het betreft
niet een gemakkelijk en een delicaat onderzoeksthema.

Dit is ook de reden waarom we aanvankelijk enige reserves hadden en daarover met uw commissie
hebben gesproken. Immers, een rapport van de rekenkamercommissie wordt op enig moment een
openbaar document en het is uiterst ongewenst wanneer kwaadwillenden daaruit letterlijk kunnen
lezen 'waar de sleutel tot de gemeentelijke organisatie ligt' of dat wij 'met name genoemde
personen/organisaties in het vizier hebben'.

In het gesprek werd ons duidelijk dat u voor het daadwerkelijk onderzoek het bureau Pro Facto zou
willen inschakelen. Pro Facto was ook aanwezig bij het gesprek en gaf ter toelichting op hun
onderzoeksopzet aan dat zij daarvoor geen informatie op 'signaal' -niveau4' benodigd waren.
Dit nam onze aanvankelijke zorgen weg en we hebben daarna met veel enthousiasme meegewerkt
aan het onderzoek.

Het onderzoek heeft geresulteerd in een onderzoeksrapport met daarbij conclusies en aanbevelingen
dat uw commissie nu vertrouwelijk voor bestuurlijk hoor- en wederhoor aan ons voorlegt.

Voor het onderzoeksrapport willen we u, maar in het bijzonder ook Pro Facto, dank zeggen.
Het is een gedegen en compleet rapport geworden, logisch en systematisch in de opbouwen
daarmee voor ons prettig leesbaar en herkenbaar op de bevindingen en aanbevelingen.

Specifiek
Nihil
In de inleiding van paragraaf 2.1 van de Nota van Conclusies en Aanbevelingen staat een opsomming
van zeven punten. Daarin worden onder andere kloeke termen als 'geen' en 'nihil' gebruikt die ons
'triggeren'. In het openbaar bestuur zijn die zelden aan de orde, er gebeurt altijd wel 'iets': een
planmatig handelen zonder dat er een officieel etiket van 'beleid' op staat en gesprekken in
vertrouwen met meerdere raadsleden die in het teken staan van het thema van uw onderzoek. De
kloekheid van deze termen zien we niet als zodanig bevestigd in de bevindingen van het
onderzoeksrapport. Waarschijnlijk waren termen als 'weinig' of 'te weinig' meer in lijn met de
onderzoekbevindingen geweest.
Duiding
Passages in het onderzoek kunnen door het ontbreken van een duiding of toelichting een andere

4   Signaalinformatie = 'wie, wat, waar' -informatie op tot de (rechts)persoon herleidbaar niveau.


                                                    10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen


lading krijgen.
Zo kan uit de enkele zin 'Uit het grotendeels zwartgelakte ondermijningsbeeld ' in paragraaf 9.2
van het onderzoek een beeld ontstaan van gebrekige medewerking aan of weerstand bij het
onderzoek. Integendeel, we hebben ons juist ten zeerste ingespannen om dit hoogst vertrouwelijke
gezamenlijke document van de gemeenten Emmen, Coevorden en Borger-Odoorn zo veel mogelijk
met de onderzoekers te delen, zodat ze door omvang (niet maar een paar A-4'tjes!), opbouwen
overzicht van fenomenen (de vormen van ondermijning die in deze regio voorkomen) toch een
indruk zouden kunnen krijgen hoe en hoe serieus de aanpak van ondermijning vorm krijgt. Onderdeel
van die inspanning zo veel mogelijk te willen delen betrof het overtuigen en verkrijgen van
toestemming van onze partnergemeenten en het RIEC.
Omdat de onderzoekers in een eerder stadium hadden aangegeven geen behoefte te hebben aan
signaalinformatie of informatie betreffende de gemeenten Coevorden en Emmen resulteerde dat in
een hoog aandeel zwartgelakte passages in het ondermijningsbeeld.

Bewustzijn en groot zelfvertrouwen
Met bijzondere aandacht hebben we kennisgenomen van de figuren 3.2 en 8.1 omdat we als college
in de praktijk ervaren hoe lastig het is om signalen en vormen van ondermijning te onderkennen. In
alle openheid: we hebben situaties gehad waarin we op het nippertje 'ten halve zijn gekeerd' of in
een zielig verhaal zijn getuind. De georganiseerde criminaliteit is namelijk uiterst geraffineerd en
bedreven in de aanpak en kan het buitengewoon mooi brengen.

Een vorm is om met vertegenwoordigers van het openbaar bestuur op de foto te komen of hen
ceremoniële handelingen te laten verrichten om een schijn van legitimiteit over de eigen activiteiten
te leggen. Daarbij heeft men ook de gemeenteraad op het oog.
Als voorbeeld zagen we eens in de Week In Week Uit in een artikel-met-foto een raadsfractie op
bedrijfsbezoek bij een nieuwe onderneming. Ongetwijfeld met de beste bedoelingen en onbewust
van de omstandigheid dat op dat moment net een vertrouwelijk onderzoek naar deze onderneming
liep, omdat deze met ongebruikelijke financiering tot stand was gekomen, de eigenaar banden
onderhoudt met personen in de georganiseerde criminaliteit en bedreigingen niet schuwt.

En ook nu een aanmerkelijk aantal raadsleden in het onderzoek op de vraag naar de aannemelijkheid
van het voorkomen van ondermijning/georganiseerde criminaliteit antwoord met 'Nee' en 'Weet
niet/geen mening' ligt er ten aanzien van het onderwerp Ondermijning naar onze mening daarmee
een stevige uitdaging voor álle bestuursorganen van onze gemeente.

Je ziet het pas als je het doorhebt
Van een bekende voetballer is de uitspraak 'Je ziet het pas als je het doorhebt' bekend. Gelet op wat
hierboven is toegelicht is deze uitspraak bij uitstek ook van toepassing op ondermijning. Het
doorzien van ondermijnende activiteiten is uiterst moeilijk en vraagt in belangrijke mate een talent
en fingerspitzengefühl.
We erkennen het belang van training, scholing en bewustwordingsactiviteiten zoals in één van de
aanbevelingen is aangegeven, maar willen op deze plaats daar de winstwaarschuwing aan toevoegen
dat succes niet is gegarandeerd. Nagenoeg iedereen kan leren schrijven maar slechts enkelen hebben
het talent om schrijver te worden. Evenzo is het met het talent om ondermijningsactiviteiten te
herkennen en doorzien. Sommige mensen zullen het ondanks training en scholing nooit 'zien'.

Benchmark
Zoals hiervoor al door ons aangegeven komt dit rekenkameronderzoek met stevige, onderbouwde en
voor ons herkenbare bevindingen en liggen er daarom voor de gehele bestuurlijke en ambtelijke
organisatie van Borger-Odoorn behoorlijke uitdagingen.
Zijn we als Borger-Odoorn daarin een buitenbeen ten opzichte van andere gemeenten en liggen we
daarin op achterstand? We menen van niet en worden daarin bevestigd in dit onderzoek en in onze
contacten met andere Drentse gemeenten en het RIEC. Alle noordelijke gemeenten bevinden zich

                                                 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Nota van Conclusies en Aanbevelingen


min of meer in dezelfde fase waar het de aanpak van ondermijning betreft, op wat nuanceverschillen
na. Dit maakt de uitdaging waar we voor staan echter niet anders en vormt geen reden om op
lauweren te rusten. Wij gaan daarmee dan ook zeker aan de slag.

Tot slot
Nadat uw commissie uw onderzoek naar ondermijning officieel aan de gemeenteraad heeft
gepresenteerd gaan we graag in de raadsbehandeling met hen in gesprek over de conclusies en
aanbevelingen en wat daarmee samen te doen.
We kijken uit naar dat moment.

Hoogachtend,
Burgemeester en wethouders van Borger-Odoorn,
de secretaris, de burgemeester,
drs. D.C Rensen mr. J. Seton


    4.2.    Naschrift rekenkamercommissie op bestuurlijke reactie college

De rekenkamercommissie constateert dat het college uitgebreid gereageerd heeft op het Onderzoek
“Je hebt het pas door als je ’t ziet: Een rapport over gemeentelijke weerbaarheid tegen
ondermijning in Borger-Odoorn”. Hiervoor hartelijk dank, alsook voor het enthousiasme en de
bereidwilligheid die wij tijdens het onderzoek van college en organisatie ondervonden hebben.
Wij hebben begrip voor uw reserves bij dit onderzoeksthema en zijn verheugd dat wij uw
aanvankelijke zorgen weg hebben kunnen nemen.
Dit onderzoek van de rekenkamercommissie begeeft zich voor een deel op het terrein van de
bevoegdheden van de burgemeester als verantwoordelijke voor de openbare orde en veiligheid. Die
bevoegdheden oefent de burgemeester zelfstandig uit en niet als onderdeel van het college.
Daarmee is het onderzoek naar ondermijning en weerbaarheid een best spannend onderwerp van
onderzoek voor de rekenkamercommissie. Vanwege de relatie met de openbare orde en veiligheid is
de toegankelijkheid van de informatie een gevoelig punt. Dat heeft in het onderzoek echter niet tot
problemen geleid.
U geeft in uw reactie aan dat het doorzien van ondermijnende activiteiten uiterst moeilijk is en in
belangrijke mate talent en fingerspitzengefühl vergt. U geeft een winstwaarschuwing bij het belang
van training, scholing en bewustwording: succes is daarbij volgens u niet gegarandeerd.
Het vermogen om ondermijnende activiteiten te doorzien kan naar de mening van de
rekenkamercommissie wel degelijk effectief worden bevorderd. De ervaring leert, zoals ook uit
onderzoek blijkt, dat structurele scholing, training en bewustwording effectief zijn. De kunst is vooral
om dit aspect te borgen in reguliere werkprocessen, zoals dat ook bij andere beleidsterreinen als
financiën, communicatie en juridische aspecten al gebeurt. Wij denken dan aan het format van
collegevoorstellen, het als vast punt agenderen in werkoverleggen of een korte interne check van
een bedrijf voorafgaand aan het afleggen van een bedrijfsbezoek. Tevens is het afleggen van eed en
belofte een ultiem moment om aandacht te besteden aan ondermijning en integriteit. Het is
natuurlijk ook mogelijk om incidenteel een themadag ondermijning en integriteit te organiseren.

Wij zijn blij dat u zich herkent in de bevindingen en dat u benoemt dat er voor de gehele bestuurlijke
en ambtelijke organisatie van Borger-Odoorn behoorlijke uitdagingen liggen. Wij zijn dan ook zeer
benieuwd naar het debat met de raad over conclusies en aanbevelingen en wat u met de
aanbevelingen gaat doen.




                                                  12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>