<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Jaarstukken | 20 23
                    GGD Drenthe | maart 2024
                               Mien Ruysweg 1
                                  9408 KA Assen
                              T. (0592) 306 300
                        E. info@ggddrenthe.nl
                         I. www.ggddrenthe.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
Inhoud                                                      2
Inleiding                                                   3
1         Jaarverslag 2023                                  4
1.1       Programma’s                                       4
1.1.1     Programma Beschermen                              4
1.1.2     Programma Bevorderen                             18
1.1.3     Programma Bewaken                                21
1.1.4     Programma Jeugd                                  24
1.1.5     Programma Additioneel                            28
1.2       Paragrafen                                       47
1.2.1     Paragraaf Bedrijfsvoering                        47
1.2.2     Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 54
1.2.3     Paragraaf Verbonden partijen                     59
1.2.4     Paragraaf Financiering                           60
2         Jaarrekening 2023                                63
2.1       Balans per 31 december 2023                      64
2.2       Overzicht van baten en lasten                    65
2.3       Overzicht Incidentele Baten en Lasten            80
2.4       Rechtmatigheidsverantwoording                    81
Bijlage 1 Jaarverantwoording Veilig Thuis Drenthe          82
Bijlage 2 Nota Reserves en Voorzieningen 2024 - 2027       83
Bijlage 3 SiSa verantwoordingen                            91
Bijlage 4 Verklarende woordenlijst                         92
                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inleiding
In deze Jaarstukken 2023 informeren wij u over de inhoudelijke en financiële ontwikkelingen binnen GGD
Drenthe in dit jaar. Het jaar 2023 was voor GGD Drenthe een bijzonder jaar, in die zin dat voor het eerst
sinds de COVID-19 pandemie de dienstverlening weer volledig ‘normaal’ is verlopen. Wel zijn er nog
activiteiten ontplooid in het kader van de COVID-19 bestrijding, maar deze zijn nagenoeg volledig
geïntegreerd binnen de reguliere dienstverlening.
We hebben ons volop kunnen richten op de doorontwikkeling van onze strategische speerpunten, namelijk
versterking van de publieke gezondheid door in te zetten op gezondheid en veerkracht, het bevorderen van
‘gezondheid in alle beleidsdomeinen’, het informatie- en datagestuurd werken en het opgavegericht
samenwerken met gemeenten en andere partners in het netwerk van zorg en veiligheid. In deze
Jaarstukken 2023 wordt hier uitgebreid op ingegaan.
2023 was ook een bijzonder jaar vanwege het feit dat er sprake was van veel discontinuïteit bij het
management van GGD Drenthe. De Directeur Publieke Gezondheid en twee van de drie
Programmadirecteuren vertrokken om persoonlijke redenen of om hun carrière elders voort te zetten.
Daarnaast viel een programmadirecteur uit door ziekte. In afwachting van de aanstelling van een nieuwe
Directeur Publieke Gezondheid, begin 2024, worden de vrijgevallen posities eind 2023 op interimbasis
ingevuld. Dit neemt niet weg dat de dienstverlening en doorontwikkeling van de organisatie in hoog tempo
is doorgegaan. Wij zijn daarom veel dank verschuldigd aan alle medewerkers van GGD Drenthe voor al het
vele werk dat zij het afgelopen jaar ten behoeve van de gezondheid en veiligheid van de Drentse burgers
hebben verricht.
Namens het algemeen bestuur van GGD Drenthe
Raymond Wanders                                                           F. Strijthagen
Voorzitter                                                                Secretaris a.i.
                                                                                                          3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1         Jaarverslag 2023
1.1       Programma’s
1.1.1 Programma Beschermen
1.        Infectieziektebestrijding
GGD Drenthe zet zich in voor het voorkómen, opsporen en bestrijden van infectieziekten.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
In 2023 hebben we 1.365 vragen, signalen en meldingen over en van infectieziekten afgehandeld. Deze
vragen en meldingen kwamen van burgers, laboratoria, zorginstellingen en overige organisaties.
De vragen en meldingen kwamen het hele jaar door gelijkmatig binnen. Wat opviel is dat de meeste vragen
en meldingen over schurft gingen (187). Dit is een stijging van 60% ten opzichte van vorig jaar. We zien van
een aantal infectieziekten dat ze weer op het hetzelfde ‘niveau’ zitten, als voor de corona maatregelen. Zo
zien we weer een stijging van het aantal kinkhoest meldingen. We blijven deze ontwikkeling monitoren.
Naast het afhandelen van binnengekomen meldingen hebben we infectiepreventiewerkzaamheden
uitgevoerd, waarbij we instellingen voorlichting hebben gegeven over risico's en het bestrijden van
infectieziekten. Dit gebeurde naar aanleiding van casuïstiek, maar ook zonder aanleiding is advies gegeven
over maatregelen die genomen kunnen worden om risico's te beperken. Tijdens audits hebben we
zorglocaties geadviseerd over hygiënemaatregelen en infectiepreventie.
Versterking infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid (VIP)
Op basis van het rapport Verweij Jonker ‘Versterking van publieke gezondheid’ en het evaluatierapport van
de coronacrisis is de conclusie dat Nederland niet goed voorbereid was op een pandemie. VWS heeft de
bevindingen vertaald in een beleidsagenda pandemische paraatheid en heeft daarnaast GGD GHOR de
opdracht gegeven om een beleidsagenda VIP op te stellen. Het doel vanuit deze beleidsagenda is om te
zorgen dat GGD’en voldoende geëquipeerd zijn om hun rol op het gebied van infectieziektebestrijding
kwalitatief goed uit te voeren. Ook om daarmee goed voorbereid te zijn op een mogelijke lauwe en warme
fase bij infectieziekte-uitbraken met (potentiële) landelijke impact. Focus is hierbij gelegd op een korte
termijn investering voor de jaren 2023 en 2024, vooruitlopend op een structurele investering vanuit het
ministerie van VWS vanaf 2025.
Als Formatie en professionalisering
    ▪ Vanuit de VIP-gelden is extra formatie voor team IZB aangetrokken. Dit betreft naast medische
          professionals (arts, verpleegkundige en deskundige infectiepreventie) ook een epidemioloog,
          beleidsadviseur, projectleider en een opleidingscoördinator.
    ▪ Een arts, twee verpleegkundigen en een deskundige infectiepreventie volgen een opleiding
          specifiek gericht op infectieziektebestrijding.
    ▪ Er wordt gewerkt aan verdere professionalisering en kwaliteitsverbetering van de afdeling IZB, door
          onder andere te werken aan het opstellen van procesbeschrijvingen, nieuwe functie- en
          taakomschrijvingen en aan taakdifferentiatie.
    ▪ De bevoegdheid en bekwaamheid van (nieuwe) medewerkers wordt op niveau gebracht en
          gehouden door het formuleren van professionele paspoorten en het opstellen en uitvoeren van
          een jaarlijks opleidingsplan.
                                                                                                            4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>      ▪    Door meer in te zeten op monitoring en surveillance en het ontwikkelen van dashboards wordt
           vanuit data meer ingezet op gerichte preventie. Hierbij wordt ook bovenregionaal samengewerkt
           met andere GGD'en voor het verkrijgen van data.
      ▪    Er wordt gewerkt aan een opschalingsdraaiboek voor team IZB als onderdeel van een GGD breed
           integraal crisisplan en een plan voor opleiden, trainen en oefenen om goed voorbereid te zijn op
           toekomstige uitbraken van infectieziekten.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht.
                                                     Realisatie    Begroot     Realisatie    Realisatie    Realisatie
                                                       2023         2023         2022          2021          2020
 Aangiften meldingsplichtige ziekten (art.26) m.u.v.
                                                              121          90           164           114             46
 COVID-19 en MPOX
 Aantal oefeningen draaiboeken outbreaks                         0           2             0             0             0
 Totaal aantal meldingen infectieziekten                    1.365       1.200         1.150           740           692
 Aantal openbare gezondheidszorg-diagnostieken                   4         30              2             7             2
 Aantal besmettingen met hepatitis A per 10.000
                                                             0,06          0,1         0,04            0,1           0,0
 inwoners
 Aantal     georganiseerde    groepsvoorlichtingen
                                                                22         20             23            21            25
 gericht op infectiepreventie
1.1 IZB+ - de opgeschaalde infectieziektebestrijding gericht op COVID-19
Het organisatieonderdeel IZB+ richt zich op de bestrijding van het coronavirus. Dit gebeurt in nauwe
verbinding met het team infectieziektebestrijding. IZB+ bestaat uit meerdere deelprocessen, die nauw
met elkaar verbonden zijn, te weten vaccineren, het callcenter, bron- en contactonderzoek en testen.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
In 2023 hebben we 107.912 cliënten gevaccineerd. Hiervan zijn 11.939 gezet in de periode 1 januari tot en
met 30 juni, 4.500 in de periode 1 juli tot en met 1 oktober en 91.443 in de najaarsronde die plaatsvond in
de periode 2 oktober tot 29 december.
Processen die in het oude IZB+ zaten hebben we (deels) geïntegreerd in de staande organisatie, dit zijn de
ICT hardware ondersteuning, servicedesk en functioneel applicatiebeheer, communicatie en service en
beheer. Dit jaar hebben we afscheid genomen van de gehuurde vaste covid vaccinatie locaties.
Het beleggen van ondersteunende taken die voorheen bij IZB+ lagen en die een plek moesten krijgen in de
staande organisatie was een intensief proces. Dit omdat afdelingen intern al een forse workload hadden.
Niet alle processen zijn 100% geïntegreerd, met name het beleggen van de logistieke processen vraagt
aanvullend aandacht in 2024.
In 2023 hebben we het aantal locaties waar we kunnen vaccineren uitgebreid van 4 naar 8 om het Corona
vaccin dichter bij de inwoner te kunnen aanbieden. Deze locaties werden op dagbasis gehuurd wat zorgde
voor veel op- en afbouwmomenten. Het resultaat was een positieve reactie vanuit onze inwoners en zeer
goed resultaat bij de opkomst in de najaarsronde. De verwachting was dat er ca 75.000 inwoners een
vaccin zouden halen, we hebben 91.443 cliënten kunnen voorzien van een vaccin.
De inzet van mobiele teams in de najaarsronde is door een verschuiving in de inzet van huisarts naar GGD
groter dan voorheen geweest. Hierdoor waren er van oktober tot en met december continue 4 á 5 mobiele
                                                                                                                       5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>teams per dag op pad om niet mobiele thuiswonenden en bewoners van zorginstellingen zonder medische
dienst te voorzien in hun coronavaccinatie.
De beweging dat het vaccineren voor corona deel is of wordt van de staande organisatie zorgt er voor dat
het steeds meer een geolied proces is dat niet meer pandemisch is ingericht, maar toekomstbestendig
geborgd wordt.
2.        Seksuele gezondheid
De GGD zet zich in voor een seksueel gezond Drenthe. Dit doen we in samenwerking met Sense Noord-
Nederland. We focussen ons op primaire preventie zodat onze inwoners van Drenthe in staat zijn om
plezierige, veilige en gelijkwaardige seksuele belevingen aan kunnen gaan.
Het doel is dat inwoners van Drenthe dusdanig goed geïnformeerd zijn – en de vrijheid hebben - om
keuzes te maken over hun seksuele gezondheid en de keuzes van anderen te respecteren, op het gebied
van prettige, vrijwillige en veilige seks beschermd tegen soa, hiv, seksueel geweld en ongewenste
zwangerschap. Daarnaast hebben zij toegang tot passende en kwalitatief goede
gezondheidsvoorzieningen, ondersteuning en bescherming bij hulpvragen en problemen rondom
seksualiteit en seksuele gezondheid inclusief soa en hiv.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
Preventie
Er zijn circa 40 voorlichtingen gegeven op basisscholen en voortgezet onderwijs, en aan mbo-studenten van
het Drenthe College, de Internationale Schakelklassen, het AZC, co-assistenten (geneeskunde) en
doktersassistenten.
     •    Er zijn 8 trainingen verzorgd door onze Trainers Vlaggensysteem. Deze trainingen worden gevolgd
          door verschillende professionals, zoals onze eigen collega’s van de Jeugdgezondheidszorg en aan
          externe professionals uit de Drentse jeugdgezondheidszorg.
     •    Deelname aan het Regenboogfestival in Emmen met een speciale GGD Bus, waarin zowel
          voorlichting als gratis SOA-testen en vaccinatie aangeboden werden.
     •    Deelname aan de Regenboogweek van het Drenthe college Assen.
Inhaalcampagne
De monkeypoxvaccinatie is aangeboden aan de doelgroep Mannen die seks hebben met Mannen.
Samenwerking
We werken nauw samen met de Jeugdgezondheidszorg. Doel hiervan is om seksuele vorming op jonge
leeftijd aan te bieden bij de jongste groep Drenten en positieve seksuele gezondheid structureel in te
bedden in de publieke gezondheid. We hebben deelgenomen aan:
     •    Gezonde School -> Week van de Liefde en Week van de Lentekriebels.
     •    Kansrijke Start -> Symposium Paplepel Pleidooi (200 zorgprofessionals)
Data gedreven werken
Er is een soa-vindpercentage van 27%. Een ander onderdeel van deze soa- en hiv-opsporing is
partnerwaarschuwing en bron- en contactonderzoek.
                                                                                                          6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>E-health coördinator van 3 Noord
We werken aan innovaties. Eén verpleegkundige is dit jaar benoemd om de e-health verder vorm te gaan
geven.
Klanttevredenheid
Het Klanttevredenheidsonderzoek (KTO) afgenomen tijdens het reguliere spreekuur met een 8.7. De
klantbejegening scoorde een 9,3. Er zijn in 2023 geen klachten ontvangen.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht.
                                                   Realisatie    Begroot    Realisatie    Realisatie    Realisatie
                                                     2023         2023        2022          2021          2020
 Seksuele gezondheid
 Activiteiten/campagnes onder jongeren                        32         12            52            13             2
 Activiteiten onder migranten                                 30         30            32            12            24
 Activiteiten onder LHBT                                      45         45            15            25             0
 Activiteiten t.b.v. sekswerkers                              45         45            45            45            10
 Bijscholing aan professionals                                15          8            15             1             2
 SENSE
 Aantal Soa consulten                                     1.136         850          876           279           314
 Vindpercentage Soa                                         27%        17%           29%           84%            9%
 Aantal gevonden Soa                                        305         145          258           235             29
 Aantal consulten (Sense)                                   188          75          137              5             4
 Aantal Hepatitis B vaccinaties voor risicogroepen            78        120          130             14            27
3.          Crises, rampen en incidenten
De GGD geeft in Drenthe invulling aan de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR)
en is verantwoordelijk voor publieke gezondheidszorg tijdens rampen en crises.
  GHOR
  De Directeur Publieke Gezondheid (DPG) geeft leiding aan de GGD en aan de GHOR. Dit is een wettelijke
  verankerde taak. De GHOR werkt onder verantwoordelijkheid van het bestuur van de Veiligheidsregio Drenthe
  (VRD). De DPG legt rechtstreeks verantwoording af aan het bestuur van de VRD over de GHOR-taken. De
  activiteiten van de GHOR in 2022 worden verantwoord in het jaardocument van de VRD.
Crisisorganisatie
Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan.
PSHi
Bij ingrijpende gebeurtenissen die een grote impact hebben op de omgeving en waarbij er een kans op
maatschappelijke onrust kan ontstaan, kan de burgermeester besluiten om de psychosociale hulpverlening
op te schalen middels een inzet van het PSHi protocol. In zulke gevallen is het belangrijk dat hulpverlening,
justitie en de gemeente goed met elkaar samenwerken om de impact van de gebeurtenissen zo klein
mogelijk te houden. De procesleiders van de PSHi nemen de coördinatie van de hulpverlening op zich.
Er zijn 6 procesleiders en 4 ondersteuners actief voor het PSHi. Het team is dag en nacht bereikbaar en
werkt met een piketrooster. Zij komen maandelijks bij elkaar.
                                                                                                                    7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Verder is in 2023 het volgende gerealiseerd;
      • PSHi is in 2023 onderdeel geworden van het programma Samen Veilig.
      • Er is 2x inzet geweest bij een incident in Drenthe, deze zijn volgens protocol en naar tevredenheid
           afgerond.
      • Het team heeft een online loggerstraining gevolgd via MOTO.
      • In juli is een nieuwe adviseur gestart in het team, deze gaat het beleid evalueren.
      • Meer verbinding tussen crisisbeheersing en de PSHi met als doel beter samenwerken in de nafase
           van een incident.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht.
                                                        Realisatie          Begroot           Realisatie        Realisatie         Realisatie
                                                          2023               2023                2022              2021              2020
 Incidenten met dreigende maatschappelijke onrust
 die door de GGD in opgeschaalde vorm (niet
                                                                     2                pm*                   2               3                  4
 regulier, m.b.v. psh-/crisiscoördinator) zijn
 ondersteund
 * doorgaans wordt het aantal i nzetten ni et begroot omdat het ni et te voors pel l en i s hoeveel i nci denten gaan pl aats vi nden waarbi j
 coördi nati e nodi g i s .
4.         Technische Hygiënezorg
Technische Hygiënezorg (THZ) houdt toezicht op de kinderopvang door inspecties en voorlichting. Op
deze wijze wordt de veiligheid, hygiëne en gezondheid bevorderd. Daarnaast worden tatoeage- en
piercingshops geïnspecteerd.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan?
Jaarlijks dienen alle geregistreerde kindcentra (kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang en
gastouderbureaus) te worden geïnspecteerd: de 100% norm van de jaarlijkse inspectie.
Daarnaast moeten 50% van alle geregistreerde gastouders worden bezocht.
In 2023 zijn alle geregistreerde locaties voor kinderopvang voor de jaarlijkse inspectie bezocht, en zijn circa
40% van de gastouders bezocht.
      •    Alle onvoorziene inspecties zijn binnen de gestelde termijnen uitgevoerd. Het gaat hierbij om
           onderzoeken voor en na registratie, incidenteel onderzoek, nader onderzoek en herstelaanbod.
      •    50% van de geregistreerde gastouders krijgen een jaarlijks onderzoek, dit is niet gehaald. Circa 40%
           van de geregistreerde gastouders zijn in 2023 bezocht.
      •    Aan de hand van de gegeven adviezen in de rapporten kunnen gemeenten een goede afweging
           maken in hun handhavingsbeleid.
      •    Alle aanvragen voor inspecties van tatoeage- en piercingshops zijn in behandeling genomen. De
           locaties zijn bezocht. Alle locaties die voldeden aan de getoetste wettelijke eisen hebben een
           (nieuwe) vergunning gekregen. Hiermee is bijgedragen aan beperking van volksgezondheidrisico’s
           binnen tatoeage- en piercingshops.
Wisselingen in het team, ziekte en het inwerken en scholen van nieuwe medewerkers heeft een
onvoorziene aanslag gehad op de uitvoeringscapaciteit. De gemeenten zijn per brief geïnformeerd.
Vervolgens is er een toelichting gegeven op het regio overleg Kinderopvang waarin de beleidsambtenaren
Kinderopvang participeren. Daarnaast is dit ook besproken in het dagelijks bestuur. Er is toegelicht dat we
                                                                                                                                               8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>hebben gestuurd op risicoprofiel. In overleg met gemeenten is er voorrang gegeven aan de reguliere
opvang boven de gastouderopvang en is ervoor gekozen om in het vierde kwartaal van 2023 verkorte
inspecties uit te voeren bij kindcentra met een geel en groen risicoprofiel. Op die manier is in 2023 wel
voldaan aan de landelijke norm van 100% bezoeken van alle geregistreerde kindcentra. Dit zijn korte
bezoeken waarbij gekeken is naar een minimaal aantal wettelijke voorwaarden.
Van de geregistreerde gastouders zijn uiteindelijk 25% bezocht in plaats van 50%. Hierbij zijn bij alle
gemeenten ongeveer hetzelfde percentage gastouders bezocht.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren.
                                                               Realisatie         Begroot        Realisatie     Realisatie         Realisatie
                                                                 2023              2023            2022           2021                2020
 Reguliere inspecties
 Aantal inspecties KDV/BSO/GOB                                          625               657             628               540             313
 Gastouders (steekproef 5%)                                                                                                   46              54
                                                                        139               240             154
 Gastouders nieuw                                                                                                           120             162
 Totaal regulier                                                        764               897             782               706             529
 Onvoorzien inspecties
 KDV, BSO/GOB nieuw (OVR + ONR)                                            87             140               72                64              69
 KDV/BSO/GOB/VGO              nader       onderzoek       +
                                                                        171               200             175               129               92
 herstelaanbod
 KDV, BSO/GOB/VGO inspectie incidenteel                                 102               120               76                87              82
 Ophoging steekproef gastouders                                         248               250             226                 91              10
 Totaal onvoorzien                                                      608               710             549               371             253
 Aantal inspecties Tattoo & piercing                                       39              50               51                54              40
 Totaal                                                               1.411             1.657           1.382             1.131             822
 KDV = ki nderda gverbl i jf/ BSO = bui tens chool s e opva ng/ GOB = ga s touderburea u/ OVR = Onderzoek Voor Regi s tra tie / ONR =
 Onderzoek Na Regi s tra tie / VGO = voorzi eni ng ga s touderopva ng
5.         Milieu en Gezondheid
De GGD biedt voorlichting en advies over het effect van het binnen- en buitenmilieu op de gezondheid.
We adviseren over het effect van schadelijke stoffen op de gezondheid bij milieu-incidenten. De GGD
adviseert daarnaast over de manier waarop de leefomgeving kan bijdragen aan gezondheid.
Milieu en Gezondheid
Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan?
     • Gemeenten zijn geadviseerd over gezondheidsaspecten met betrekking tot milieufactoren in
           omgevingsvisie, –plannen en vergunningaanvragen. Ook gezondheidsaspecten bij de
           energietransitie en bij klimaatadaptatie zijn meegenomen in deze visies, plannen en aanvragen.
     • Onze advisering is integraal en in afstemming met andere GGD-teams, waaronder met
           Gezondheidsbevordering en Infectieziektebestrijding.
     • Gemeenten zijn adequaat geadviseerd over gezondheidsaspecten volgens het principe van Health-
           for-all-Policies (gezondheid in alle domeinen). Denk bijvoorbeeld aan energietransitie (zoals bij
           windturbines, nul-op-de-meter (NOM) woningen en andere ontwikkelingen en technologieën).
     • Burgers, gemeenten en provincie zijn met gebruikmaking van verschillende kanalen geïnformeerd
           over gezondheidsaspecten in relatie tot een mogelijke blootstelling aan milieu-determinanten en
           de gevolgen daarvan op de gezondheid.
                                                                                                                                               9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>     •   Uitbreiding van de GAGS-poule Noord-Nederland. Op Noord-Nederlands niveau zijn nieuwe GAGS
         medewerkers opgeleid.
Gezondheidsaspecten in opgaven van gemeenten
Voor het opstellen van adviezen en handelingsperspectieven zijn nieuwe ontwikkelingen op de voet
gevolgd en hebben wij gezorgd dat onze kennis en expertise up-to-date is. We zijn ingebed in landelijke
groepen met andere Nederlandse GGD’en en het RIVM waardoor we ook ervaringen en ontwikkelingen
landelijk en bij andere regio’s in Nederland hebben meegenomen. Denk hierbij aan onderwerpen zoals
PFAS, gewasbeschermingsmiddelen, klimaat en gezondheid rondom industrie. We lichten er twee
onderwerpen uit:
     • Energietransitie: De energieregio Drenthe geeft invulling aan de afspraken over de energietransitie
         en doelstellingen uit het Klimaatakkoord in de regionaal energiestrategie (RES) Drenthe. De
         Omgevingswet kan hierbij als instrument dienen. Als gevolg van de energietransitie en de
         doelstellingen die het kabinet wil realiseren verwachten we dat veel huizen over zullen gaan van
         gas op een of andere vorm van duurzame energie. De GGD adviseert de woningbouwcorporaties
         over de wijze waarop het binnenmilieu bij NOM woningen gezond gehouden kan worden.
         Daarnaast zijn gemeenten geadviseerd bij vragen over gezondheidsaspecten van windturbines,
         NOM woningen en andere ontwikkelingen en technologieën.
     • Klimaatadaptatie: Veel gemeenten hebben gewerkt aan klimaatadaptatiestrategieën. De GGD is
         ook betrokken geweest als adviseur en kan adviseren bij verdere concretisering van deze
         strategieën. Ook nemen we het onderwerp mee in onze advisering ten aanzien van de
         instrumenten van de Omgevingswet.
Datagericht adviseren
Datagericht adviseren is één van de focuspunten van GGD-Drenthe passend bij de strategische koers. Ook
met betrekking tot de gezonde leefomgeving hebben we gewerkt binnen het kader van data-duiden-doen.
Hiervoor zijn bestaande (landelijke) databronnen aangeboord, ontsloten en geduid. In de toekomst zal in
GGD-gezondheidsmonitors meer ruimte komen voor vragen ten aanzien van de leefomgeving. Ook hierbij
zullen we de data duiden en de resultaten toepassen in onze adviseren.
Behandelen van meldingen en klachten
De GGD behandelt vragen, klachten en meldingen op het gebied van binnen- en buitenmilieu in relatie tot
gezondheid. Naast burgers benaderen ook gemeenten en provincie ons met vragen. We hebben een
inschatting gemaakt van mogelijke blootstelling aan milieu-determinanten en de gevolgen daarvan op de
gezondheid. Soms is de GGD ook ingeschakeld voor nazorg na inzet van de Gezondheidskundig adviseur
Gevaarlijke stoffen (GAGS).
Gezondheidskundig Adviseurs Gevaarlijke Stoffen
De GAGS wordt bij crises en rampen als gezondheidskundig adviseur gevaarlijke stoffen ingezet. Daarnaast
neemt de GAGS in de voorbereidende fase deel aan oefeningen, informeert hij ketenpartners over zijn rol
waarbij de meerwaarde van de GAGS bij crises en rampen wordt benadrukt. Om 24/7 bereikbaarheid en
beschikbaarheid in Noord-Nederland te kunnen garanderen zijn en worden nieuwe GAGS functionarissen
opgeleid.
                                                                                                          10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Omgevingswet/gezonde leefomgeving
In 2023 hebben wij ook voorgesorteerd op de intrede van de omgevingswet in 2024 en welke extra
aandacht deze ontwikkeling van ons gaat vragen.
     •    Visies en plannen en programma’s: Veel Drentse gemeenten zijn met hun lokale omgevingsvisie en
          -plannen bezig. Bij het opstellen van deze instrumenten kan de GGD als deskundige partner
          ondersteunen en adviseren over de inbedding van gezondheidsaspecten in de fysieke
          leefomgeving.
     •    Vooroverleg en vergunningverlening: Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO), waar
          initiatiefnemers, overheden en belanghebbenden vergunningen kunnen aanvragen en kunnen
          kijken welke regels en beleid van toepassing zijn, is nu actief. Alle adviesvragen gericht aan de GGD
          zullen we integraal binnen de gestelde termijn in het DSO behandelen. We zijn actief met het
          inregelen van een zaaksysteem dat aansluit op de samenwerkingsfunctionaliteit van het DSO.
          Totdat het zaaksysteem functioneert sluiten we aan via het e-loket. Ook zijn we aangesloten bij de
          omgevingstafels van verschillende gemeenten.
     •    Uitbreiding formatie: We hebben de afgelopen jaren een toename gezien van het aantal
          adviesvragen aan de GGD met betrekking tot gezondheid in de fysieke leefomgeving. We
          verwachten een verdere toename in de komende jaren. We kunnen onze formatie uitbreiden om
          aan de toenemende vraag te blijven voldoen en zullen hiervoor begin 2024 nieuwe collega’s
          werven die als adviseurs Gezonde Leefomgeving aan de slag gaan. In deze functie zit integraliteit
          verweven. Het gaat om adviseurs die vanuit de brede blik op positieve gezondheid, zowel vanuit
          gezondheidsbescherming als gezondheidsbevordering zullen adviseren over de fysieke en sociale
          leefomgeving.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht.
                                                   Realisatie    Begroot    Realisatie    Realisatie    Realisatie
                                                     2023         2023         2022         2021          2020
 Aantal meldingen/klachten                                  124         170            96          111           166
                 •    Binnenmilieu                            70         65            63            36            55
 Aantal beleidsadviezen                                       42         50            66            34            32
 Aantal GAGS inzetten in Drenthe                              34         30            28            43            30
 Aantal gemeenten waarin M&G actief is i.h.k.v. de
                                                              12         12            12            12            12
 Omgevingswet
6.        Openbare Geestelijke Gezondheidszorg - vangnet en advies
Met de vangnet- en adviesfunctie van de GGD beperken we gezondheidsrisico’s voor mensen die in een
ongezonde situatie leven en anderen daarbij soms overlast bezorgen. Dit kan zijn door vervuiling,
hoarding, problemen met aantallen huisdieren of ongedierte.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
     • We adviseerden en ondersteunden hulpverleners in situaties waarbij hun cliënten kampen met
          problemen op het gebied van woonhygiëne, hoarding en ongedierte.
     • Met betrokken cliënten en hun hulpverleners maakten we plannen voor de aanpak van
          woningvervuiling en hoarding, motiveerden cliënten daarin stappen te zetten en coördineerden de
          uitvoering van (grote) opruim- en schoonmaakacties.
                                                                                                                   11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>      •    We adviseerden gemeenten, hulpverleners en huishoudelijke hulpen over (aanvullend) in te zetten
           hulpverlening of huishoudelijke ondersteuning om terugval te voorkomen en zelfredzaamheid te
           vergroten.
      •    Dit heeft bijgedragen aan het verbeteren van de kwaliteit van leven van cliënten, beperking van
           risico’s voor de volksgezondheid en het terugdringen van overlast in de directe woonomgeving.
Vangnet- en adviesfunctie
De uitvoering van de vangnet- en adviesfunctie is verweven met de additionele OGGZ-taken van de GGD.
De sociaal verpleegkundigen OGGZ krijgen verzoeken van hulpverleners om te ondersteunen bij de aanpak
van woningvervuiling, hoarding, en problemen als gevolg van huisdieren of ongedierte. De betrokken cliënt
staat, anders dan bij de additionele taak OGGZ-bemoeizorg, open voor hulp en ondersteuning. Al is het
vaak nog aarzelend. De sociaal verpleegkundige OGGZ voegt specifieke expertise en kennis toe in de
aanpak van deze problemen. De inzet is over het algemeen kortdurend en in samenwerking met de reeds
betrokken hulpverlener. Soms is de inzet langer omdat er meer tijd en gesprek nodig is, soms met een kop
koffie in het buurthuis, voordat mensen hun schaamte overwinnen en stappen durven te zetten.
Voorbeelden zijn verzoeken om ondersteuning van GGZ of het ziekenhuis omdat een inwoner is
opgenomen en de woning ernstig vervuild blijkt te zijn. In overleg met de cliënt, ziekenhuis of kliniek wordt
een woningsanering voorbereid en met een professioneel schoonmaakbedrijf uitgevoerd om zo herstel
thuis mogelijk te maken. Of een vraag van een sociaal team medewerker of een woonconsulent om samen
een huisbezoek te brengen om de onhygiënische woonsituatie en ongedierte te inspecteren en advies uit
te brengen over het aanpakken daarvan.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de
voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht.
                                                    Realisatie    Begroot    Realisatie   Realisatie    Realisatie
                                                      2023         2023        2022         2021          2020
 Inzet sociaal verpleegkundige in vangnet en advies            77         50          100            57            42
De inzet vanuit de vangnet en adviesfunctie is ten opzichte van piekjaar 2022 afgenomen maar altijd nog
fors meer dan de jaren daarvoor. We kregen vaker vragen van WMO-consulenten waarin organisaties voor
huishoudelijke hulp hebben aangeven nog niet te kunnen starten in verband met een enigszins vervuild
huishouden. Regelmatig blijkt dat mee te vallen en in overleg met de huishoudelijke hulp en de cliënt
adviseren we, waar het kan, om toch te starten en de woonsituatie meer geleidelijk te normaliseren. Ook
merken we dat door wachttijden moeilijker is om aansluitend aan een woningsanering huishoudelijke hulp
in te zetten. Soms moeten we een schoonmaakactie daarom uitstellen.
In 2023 is 30 keer een woningsanering uitgevoerd vanuit deze vangnet en adviesfunctie in samenwerking
met professionele schoonmaakbedrijven. In 2022 waren dat 26 schoonmaakacties en daarmee zet een licht
stijgende trend zich door. Ook vanuit OGGZ-bemoeizorg worden schoonmaakacties uitgevoerd (17x in
2023), zie daarvoor programma additioneel, OGGZ.
                                                                                                                   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>7.         Tuberculosebestrijding
In de bestrijding van tuberculose werkt GGD Drenthe samen met het Regionaal Expertise Centrum. Er
wordt gescreend bij risicogroepen en indien nodig behandeling ingezet. De dienstverlening wordt
uitgevoerd door GGD Groningen via een dienstverleningsovereenkomst.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
We werken aan een toekomstbestendige TBC-bestrijding omdat het aantal TBC-gevallen afneemt, maar
noodzakelijke expertise wel van belang blijft. GGD Drenthe doet dit samen met GGD Groningen en GGD
Fryslân, en met het UMCG Beatrixoord. We werken met acht GGD-en samen in het Regionaal Expertise
Centrum Noord-Oost (REC). GGD Groningen heeft hierin een belangrijke positie en heeft eind 2023 in
samenspraak met de acht GGD-en een Regionaal Expertise Centrum (REC) manager aangesteld om de
verbinding met landelijke ontwikkelingen te kunnen volgen en borgen.
We screenen mensen met een verhoogd risico op (latente) tuberculose. Het gaat onder meer om
immigranten, buitenlandse studenten en asielzoekers en gedetineerden.
We vaccineren kinderen met een verhoogd risico. Als mensen toch geïnfecteerd zijn met tuberculose geven
we behandeling en begeleiding. We doen de bron-en contactopsporing om verdere verspreiding te
voorkomen.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht.
                                               Realisatie    Begroot    Realisatie     Realisatie    Realisatie
                                                 2023         2023        2022           2021          2020
 Aantal BCG vaccinaties                                   53        130            71           104             41
 Latente tuberculose infectie aangemeld                   17         15             9             21             5
 Aantal opgespoorde latente infecties TBC per
                                                       3,39        3,05         1,81           4,24          1,01
 100.000 inwoners in het werkgebied
 Aantal mantouxtesten om TBC vast te stellen            179         350          128            273             88
 Aantal röntgenfoto’s van de longen                     650         400          608            609           773
 Aantal nieuwe patiënten                                  13         12            22             11             4
 Aantal nieuwe TBC gevallen per 100.000 in het
                                                       2,59        2,44         4,42           2,22          0,81
 werkgebied
8.         Rijksvaccinatieprogramma
Met de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) worden kinderen beschermd tegen ernstige
infectieziekten.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
HPV 18+
In 2023 is de HPV 18+ campagne eerst verlengd tot 31 december en vervolgens tot 1 juni 2024. De
landelijke opkomst is marginaal waardoor er besloten is langer de tijd te bieden (binnen dezelfde SPUK-geld
regeling) jongeren alsnog de kans te geven zich te laten vaccineren. In 2023 zijn er circa 6.000 HPV 18+
vaccinaties gegeven, in 2024 verwachten we 2.500 vaccinaties toe te dienen. Deze processen worden
uitgevoerd door het team wat ook uitvoering geeft aan de coronavaccinaties.
                                                                                                                13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>RVP 18-
In Drenthe is de vaccinatiegraad t.o.v. van vorig jaar gedaald. Drenthe sluit hierin aan bij de landelijke trend
van een dalende vaccinatiegraad over alle vaccinaties. De maatschappelijke ontwikkelingen omtrent
vaccinatiebereidheid spelen hierbij een belangrijke rol. Sinds de invoering van het Informed Consent op 1
januari 2022 moeten ouders expliciet toestemming geven voor de gegevensuitwisseling met het RIVM. Het
(niet) delen van informatie maakt dat het RIVM niet langer de beschikking heeft over alle
vaccinatiegegevens. Ook deze ontwikkeling heeft een negatief effect op de opkomstcijfers.
Verdere bijzonderheden over 2023 zijn:
     • Ouders en jongeren kunnen voor een (groeps)vaccinatie zelf een afspraak inplannen op een
          dag/locatie naar keuze.
     • Voor de invoering van de HPV-vaccinaties voor jongens, en de verlaging van de leeftijd van 13 jaar
          naar 10 jaar, is een HPV-inhaalcampagne georganiseerd.
     • Hiervoor zijn 25.000 HPV vaccinaties (alleen HPV aan meisjes is ca 3.500) gegeven aan jongens en
          meisjes in de leeftijd van 10 tot 18 jaar.
     • Half oktober is voor het eerst gestart griepvaccinaties aan te bieden aan zwangere vrouwen. Deze
          vaccinatie wordt alleen tijdens het griepseizoen aangeboden.
     • Er is extra aandacht geweest voor procesverbetering rondom het RVP. Door intensieve
          samenwerking met onze afdeling informatisering en automatisering werkt het afsprakensysteem
          en robotisering nu volgens verwachting.
     • Samenwerking met de Covid organisatie heeft in 2023 een positief effect gehad op het gebied van
          ICT en klantencontact/telefonische beantwoording van burgervragen.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2022 en de drie
voorafgaande jaren. Gerealiseerde cijfers over 2023 zijn nog niet voorhanden. Deze ontvangen we in de 2e
helft van 2024 via het RIVM. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht.
                                                 Realisatie   Begroot    Realisatie     Realisatie     Realisatie
                                                   2022        2023        2021           2020           2019
 Vaccinatiegraad DKTP kleuters                         92,0%       94,0%       92,8%          93,5%          93,4%
 Vaccinatiegraad DTP basisschool                       90,4%       94,0%       92,7%          94,4%          95,6%
 Vaccinatiegraad BMR basisschool                       90,4%       94,0%       92,9%          94,6%          95,5%
 Vaccinatiegraad HPV meisjes                           66,8%       70,0%       70,9%          67,1%          51,9%
 Vaccinatiegraad HPV jongens                              nnb      60,0%         n.v.t.         n.v.t.         n.v.t.
 Vaccinatiegraad Men ACWY                              87,6%       92,0%       88,5%          93,5%          92,9%
 Vaccinatiegraad MKV (deelname aan)                    70,0%       70,0%       76,0%          74,0%            n.v.t.
                                                                                                                  14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>9.         Financiële verantwoording bij het programma Beschermen
                                                                              Begroting  Begroting
                                                                   Resultaat                        Resultaat  verschil
                                                                              2023 voor   2023 na
                                                                     2022                             2023      2023
 Programma 2023               Product                                         wijziging  wijziging
 Beschermen     Baten         Crises en incidenten                       147         148        151       151           0
                              Infectieziektebestrijding                1.061       1.010      1.732     1.524       -208
                              Infectieziektebestrijding - COVID       41.470           0     10.000     9.029       -971
                              Milieu en Gezondheid                       557         552        743       750           8
                              Openbare geestelijke gezondheidszorg         92         91         97         97          0
                              Seksuele gezondheid                        344         245        262       286         24
                              Technische hygiënezorg                   1.361       1.444      1.547     1.503        -45
                              Tuberculose bestrijding                    610         582        598       611         12
                Totaal Baten                                          45.641       4.073     15.130    13.951     -1.179
                Lasten        Crises en incidenten                      -132        -148       -151      -147           4
                              Infectieziektebestrijding               -1.042      -1.010     -1.732    -1.484        247
                              Infectieziektebestrijding - COVID      -41.470           0    -10.000    -9.029        971
                              Milieu en Gezondheid                      -568        -552       -743      -619        124
                              Openbare geestelijke gezondheidszorg        -90        -91        -97        -92          5
                              Seksuele gezondheid                       -341        -245       -262      -270          -8
                              Technische hygiënezorg                  -1.413      -1.444     -1.547    -1.476         71
                              Tuberculose bestrijding                   -597        -582       -598      -590           8
                Totaal Lasten                                        -45.653      -4.073    -15.130   -13.708      1.422
 Totaal Beschermen                                                        -12          0          0       243        243
NB: Alle bedragen in de financiële overzichten zijn in afgeronde duizendtallen. Hierdoor kunnen
afrondingsverschillen ontstaan.
Infectieziektebestrijding
Versterking infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid (VIP)
Medio februari is voor de versterking van infectieziektebestrijding een specifieke uitkering (SPUK-VGGD)
aangevraagd bij het ministerie van VWS. Voor 2023 is maximaal € 712.727 verleend. Het verleende
uitkeringsbedrag is het totaal van de bedragen die per pijler zijn aangevraagd. Het bedrag is als volgt
opgebouwd:
Pijler 1 Kwetsbaarheden wegnemen € 580.727;
Pijler 5 Slim én versneld opleiden € 132.000.
De aangevraagde middelen zijn niet volledig besteed. Vooral op het onderdeel pijler 1 is de besteding
achter gebleven. Aangezien de middelen pas in maart zijn toegezegd is de werving van de functies later
opgestart.
Boven op dit bedrag ontvangen we voor het versterken van (boven)regionale monitoring en surveillance
binnen pijler 2 via GGD Groningen een bedrag van € 66.000. Voor dit bedrag is een epidemioloog
aangenomen.
Binnen het VIP-programma (pijler 5) worden via GGD-regio Utrecht de volgende opleidingen gefinancierd:
      • Opleiding verpleegkundige M&G
      • Opleiding DI
      • Opleiding praktijkopleider aios
      • Opleiding praktijkopleider verpleegkundige/ DI
GGD Drenthe heeft een aanvraag ingediend en toegekend gekregen voor opleiding verpleegkundige M&G
(2x), opleiding DI en opleiding praktijkopleider verpleegkundige/DI. De vergoeding hiervoor is ook boven op
het bedrag die we zelf voor pijler 5 toegekend krijgen.
                                                                                                                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Infectieziektebestrijding – COVID
De meerkostenregeling voor de COVID-19 bestrijding is per 1 juli stopgezet en vervangen door een tweetal
regelingen voor het vervolg van de COVID-19 bestrijding. Daarbij is aangegeven dat de eventuele kosten die
gemoeid zijn met de lopende juridische procedures in het kader van de ICAM-claim wel onder de oude
meerkostenregeling blijven vallen.
Tot en met juni 2023 hebben we € 5,77 miljoen aan meerkosten gedeclareerd bij het ministerie van VWS.
De nieuwe regelingen zijn als volgt:
    1. Regeling voor doorlopende kosten
Per 1 juli 2023 is de meerkostenregeling beëindigd. De GGD’en hebben nog wel te maken met
verplichtingen die in het kader van het bevel van de minister zijn aangegaan en doorlopen na 1 juli 2023.
Voor 2023 wordt de gebruikelijke werkwijze bij meerkosten voorgezet. De werkwijze zal voor het einde van
het jaar worden geëvalueerd.
De kosten onder deze regeling bedroegen € 190.000 en zijn gedeclareerd bij het ministerie van VWS.
    2. Regeling voor uitkering SPUK COVID-19-vaccinatie
De uitkering is gebaseerd op artikel 3 en 4 van de Regeling specifieke uitkering COVID-19-vaccinatie.
Artikel 3, eerste en tweede lid, van de Regeling specifieke uitkering COVID-19-vaccinatie is bestemd voor:
    •    het toedienen van een COVID-19-vaccinatie conform de basiscapaciteit COVID-19- vaccinatie;
    •    het in stand houden van de daarvoor benodigde infrastructuur;
    •    het zorg dragen voor infrastructuur voor het geval dat naar aanleiding van een advies van de
         Gezondheidsraad of het Outbreak Management Team Vaccinatie besloten wordt om een nieuwe
         vaccinatiecampagne te houden.
De activiteiten waarvoor de uitkering wordt verleend worden verricht in de periode tussen 1 juli 2023 en 31
december 2023. Voor deze periode is aan GGD Drenthe € 1.945.000 verleend. Uiteindelijk waren de kosten
voor dit onderdeel € 1.143.518.
Artikel 4 van de Regeling specifieke uitkering COVID-19-vaccinatie is bestemd voor de opschaling van de
basiscapaciteit en het zetten van COVID-19-vaccinaties.
De activiteiten waarvoor de uitkering wordt verleend worden verricht in de periode tussen 1 juli 2023 en 31
december 2023. Voor deze periode is aan GGD Drenthe € 3.883.000 verleend. Voor dit onderdeel is
uiteindelijk € 2.472.927 uitgegeven.
                                                                                                           16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Milieu en Gezondheid
Bij de begroting 2023 zijn extra gelden toegekend aan programma Gezondheid & Leven van € 250.000
structureel en € 150.000 incidenteel. De planning was hiervan € 125.000 incidenteel in te gaan zetten voor
Milieu en Gezondheid. Er is echter nog maar een klein gedeelte uitgegeven in 2023.
Seksuele Gezondheid
Het voordeel bij seksuele gezondheid komt voort uit een subsidie van Hanzehogeschool Groningen voor
een medewerker in opleiding voor physician assistent.
Technische hygiënezorg
Het tekort bij technische hygiënezorg wordt veroorzaakt door uitval en wisseling van medewerkers binnen
het team. Hierdoor kunnen de begrote (onvoorziene) inspecties niet worden behaald.
10.       Financiële verantwoording bij het programma Beschermen derden
                                                                                            Begroting  Begroting
                                                                                 Resultaat                        Resultaat verschil
                                                                                            2023 voor   2023 na
                                                                                   2022                             2023     2023
Programma 2023               Product                                                        wijziging  wijziging
Beschermen -   Baten         Geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio       997         976      1.009     1.010          1
derden                       Rijksvaccinatieprogramma 18+                                 0          0        684       453      -232
                             Rijksvaccinatieprogramma jeugd                          1.545       1.414      1.390     1.495       105
               Totaal Baten                                                          2.542       2.389      3.084     2.958      -126
               Lasten        Geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio    -1.004        -976     -1.009      -997        12
                             Rijksvaccinatieprogramma 18+                                -5          0       -684      -453       232
                             Rijksvaccinatieprogramma jeugd                         -1.595      -1.414     -1.390    -1.470       -80
               Totaal Lasten                                                        -2.604      -2.389     -3.084    -2.920       164
Totaal Beschermen - derden                                                              -62          0          0        38        38
Rijksvaccinactieprogramma 18+
De werkelijke kosten voor de uitvoering van HPV18+ kunnen tot een maximum van € 684.279 worden
gedeclareerd bij GGD GHOR Nederland.
Door de lagere opkomst zijn er minder kosten gemaakt en daardoor is er ook minder gedeclareerd bij GGD
GHOR Nederland.
Rijksvaccinactieprogramma jeugd
De financiering van de inhaalcampagne HPV voor kinderen tot 18 jaar verloopt, volgens p x q methodiek,
via het RIVM. Ook bij het afrekenen door het RIVM lopen we er tegenaan dat ouders geen toestemming
geven dat gegevens van het kind dat gevaccineerd is gedeeld worden met het RIVM (Informed consent).
Hierdoor ontstaat vertraging in de financiering. Eens in het jaar handelt het RIVM deze dossiers af middels
een veegactie.
De hogere opbrengst komt dan ook deels voort uit de veegactie over 2022 die in 2023 is afgerekend. De
robotisering heeft geleid tot meerkosten.
                                                                                                                                   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>1.1.2 Programma Bevorderen
1.       Gezondheidsbevordering
GGD Drenthe adviseert de Drentse gemeenten over beleid en interventies die de gezondheid van de
inwoners bevorderen. De interventies zijn effectief en lokaal toepasbaar. GGD Drenthe adviseert ook bij
lokale en regionale preventienetwerken. We vertalen landelijke initiatieven gericht op het versterken
van gezondheid naar de Drentse context. De resultaten van onderzoek en kennis over de lokale situatie
vormen daarvoor de basis.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
    • Het health for all Policies (gezondheid in alle domeinen) gedachtengoed is tot uiting gekomen in de
         plannen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) van de gemeenten en in het Integraal
         Zorgakkoord voor de provincie Drenthe.
    • Het kenniscentrum GGD Drenthe is gestart (center of expertise) waarbij wij aan de hand van
         opgaven passend bij de gezondheidssituatie van de Drent kennis samenbrengen en toepasbaar
         maken voor de lokale praktijk.
    • We hebben een verbindende rol gespeeld door deel te nemen in diverse werkgroepen en
         leernetwerken. Daarnaast hebben wij een coördinerende rol in een aantal regionale
         kennisnetwerken.
    • Specifieke gezondheidsvraagstukken zijn onder de aandacht gebracht door presentaties te geven in
         raadsvergaderingen en/of voor beleids-professionals, passend bij huidige maatschappelijke
         ontwikkelingen.
    • Subsidies zijn aangevraagd voor de implementatie en borging van gezondheidsinterventies.
    • Het thema Kansrijke Start heeft het afgelopen jaar nog meer aandacht gekregen vanuit onze kennis
         en adviesrol. De organisatie van het GGD Drenthe Paplepelpleidooi heeft hieraan bijgedragen.
    • Volgend uit Het health for Policies gedachtengoed vinden we steeds vaker verbinding en
         samenwerking met andere beleidsdomeinen.
Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)
Het afgelopen jaar hebben de ontwikkelingen rondom het GALA een belangrijke plek gekregen in onze
advisering naar gemeenten. Hierin zijn wij ondersteunend en adviserend geweest in de GALA-plannen van
de Drentse gemeenten. Aan de hand van data-gerichte advisering hebben gemeenten beleid kunnen
opstellen, passend bij de lokale praktijk. Er zijn meerdere bijeenkomsten geweest om met beleidsadviseurs
en/of inwoners integrale gezondheid in de GALA-plannen vorm te geven. Bij een aantal gemeenten hebben
wij actief meegelezen en geadviseerd op de conceptversies van de plannen en waren er meerdere
afspraken met de procesverantwoordelijke voor de GALA-plannen.
Integraal Zorgakkoord (IZA)
GGD Drenthe heeft in samenwerking met andere regionale partijen het Regiobeeld opgesteld en is
bestuurlijk trekker van de prioritaire opgaven Mentale Gezondheid en Gezonde Leefstijl van het IZA. Een
wisselende samenstelling van strategen en adviseurs hebben daarom actief meegeschreven met de
Regioplannen voor deze opgaven. In het programmateam van het IZA heeft een strateeg deelgenomen om
het Health for All Policies gedachtengoed door het hele regioplan te waarborgen. GGD Drenthe is
regievoerder voor de monitoring van de IZA-plannen, daarom is er eind 2023 een plan opgesteld om samen
met betrokken partners in de regio deze plannen te monitoren.
                                                                                                        18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Kenniscentrum GGD (Center of Expertise)
In 2023 is het Kenniscentrum van GGD Drenthe gestart met drie focusthema's (Mentale Gezondheid
Gezonde Leefomgeving en Kansrijke Start). Per thema zijn kenniswerkplaatsen opgericht waar aan de hand
van data en in samenwerking met betrokken partners in de regio kennis samengebracht en gedeeld wordt
met gemeenten. Een voorbeeld hiervan is de datawerkplaats Mentale Gezondheid, kenniswerkplaats
Onbegrepen Gedrag en de kenniswerkplaats vroegsignalering. Samenwerking met verschillende partners in
de regio staat in de kenniswerkplaatsen voorop.
Campagnemix
Via de campagnemix worden gemeenten het hele kalenderjaar gefaciliteerd met diverse
communicatieberichten over een verscheidenheid aan gezondheidsthema's die bruikbaar zijn in de eigen
gemeente.
Implementatie en borging van gezondheidsinterventies
Voor de implementatie van gezondheidsinterventies zijn diverse subsidies aangevraagd en toegewezen.
Zoals de subsidie voor de implementatie Rookvrije Generatie (Gehonoreerd), Kennisinfrastructuur Kind
Naar Gezond Gewicht (Gehonoreerd), Preconceptielessen op scholen (Gehonoreerd). De subsidie voor de
mentale gezondheid aanpak op scholen (STORM) is niet gehonoreerd maar er wordt in 2024 in
samenwerking met gemeente Assen vormgegeven hoe met STORM in Drenthe gestart kan worden aan de
hand van een pilot. Met diverse gemeenten is ook een verkenning geweest voor de subsidieaanvraag
Gezonde Leefomgeving, deze is niet aangevraagd maar geeft wel richting voor een verkenning en richting
voor een samenwerking in 2024. Daaropvolgend hebben adviseurs met een achtergrond in Publieke
Gezondheid en Milieu en Gezondheid in 2023 meegedacht en geadviseerd over een gezonde leefomgeving
voor diverse gemeenten. Advies omtrent vergunningaanvragen van gemeenten worden ook vanuit het
Health for All Policies gedachtengoed benaderd.
Advisering gemeenten over gezondheidsvraagstukken
Gemeenten worden aan de hand van data over de gezondheid van de Drentse inwoner per gemeente
geadviseerd over een integraal gezondheidsbeleid op verschillende manieren. Het afgelopen jaar hebben
adviseurs diverse presentaties of sessies gegeven op raadsbijeenkomsten of voor beleidsprofessionals over
urgente gezondheidsvraagstukken, zoals de mentale gezondheid van de jongeren in de gemeente,
middelengebruik in de gemeente of het creëren van een kansrijke start in samenwerking met
Jeugdgezondheidszorg. Een integraal gezondheidsadvies voor een gezonde leefomgeving krijgt steeds meer
aandacht met de invoer van de Omgevingswet in 2024. Adviseurs hebben in dit voorstadium meegedacht
met de randvoorwaarden van een gezonde leefomgeving voor alle inwoners en nemen het Health for All
Policies gedachtengoed ook mee in de advisering van vergunningsaanvragen. Daarnaast nemen adviseurs
deel aan diverse adviestrajecten en denken of lezen mee met versies van plannen in een verscheidenheid
van beleidsdomeinen: zoals jeugd of armoedebestrijding. Voorbeelden van onze gemeentelijke advisering
in 2023 zijn de netwerkbijeenkomsten mentale gezondheid in De Wolden, het samen duiden van de
uitkomsten van de gezondheidsmonitor jeugd in een signaleringsoverleg van de gemeente Westerveld, een
presentatie en input leveren voor het nieuwe jeugdbeleid in Noordenveld voor de stuurgroep Jeugd,
deelname aan projectgroep één tegen eenzaamheid in Midden-Drenthe en betrokkenheid en deelname bij
kern- en werkgroepen ten behoeve van de uitvoering van de afspraken in het Preventie Akkoord in
Tynaarlo. In het komende jaar willen wij, vanuit het Health for All Policies gedachtengoed, steeds meer
verbinding en samenwerking opzoeken met andere beleidsterreinen zoals jeugd en het fysieke domein.
                                                                                                        19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Kennisnetwerken en werkgroepen
Adviseurs waren coördinerend, aanjagend of namen deel in verschillende (landelijke en regionale)
netwerken en werkgroepen zoals:
           • Deelname werkgroep Goede en Bereikbare Zorg
           • Deelname ambtelijke themagroep Drenthe Samen Gezond in Beweging
           • Deelname landelijke en regionale bijeenkomsten omtrent IZA/GALA plannen, de bevindingen
               van deze bijeenkomsten deelden wij met adviseurs in gemeenten.
           • Deelname expertgroep Mentale Gezondheid
           • Deelname programmateam IZA
           • Deelname regionale preventie-infrastructuur groep IZA
           • Deelname en verzorgen workshop netwerk Positieve Gezondheid
           • Deelname leergang intergenerationele armoede en schrijven implementatie plan
           • Coördinerende rol werkgroep monitoring IZA
           • Coördinerende rol preventieaanpak Kansrijke Start
           • Coördinerende rol preventieaanpak kind en volwassenen naar gezond gewicht
           • Deelname en initiëren van en aan landelijke en regionale leernetwerken. (O.a. Kind naar
               Gezond Gewicht).
           • Actieve rol in Alliantie van Kracht en aandacht functionaris kinderarmoede
           • Mede organiseren symposia met andere partners in de regio, gericht op leefstijlvraagstukken
               zoals roken en gezond gewicht.
2.         Financiële verantwoording bij het programma Bevorderen
                                                                             Begroting  Begroting
                                                                   Resultaat                       Resultaat verschil
                                                                             2023 voor   2023 na
                                                                     2022                            2023     2023
Programma 2023                Product                                        wijziging  wijziging
Bevorderen      Baten         Gezondheidsbevordering                     447        406        878       896        19
                Totaal Baten                                             447        406        878       896        19
                Lasten        Gezondheidsbevordering                    -416       -406       -878      -845        33
                Totaal Lasten                                           -416       -406       -878      -845        33
Totaal Bevorderen                                                         30          0          0        51        51
Bij de begroting 2023 zijn extra gelden toegekend aan programma Gezondheid & Leven van € 250.000
structureel en € 150.000 incidenteel. Dit geld is deels gebruikt voor de structurele inzet bij
Gezondheidsbevordering. Het positieve resultaat wordt met name veroorzaakt doordat de invulling van de
vacatures pas heeft plaatsgevonden per 1 april 2023 en per 1 september 2023.
                                                                                                                    20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>1.1.3 Programma Bewaken
1.       Epidemiologie
De GGD monitort de gezondheid en de leefstijl van de inwoners van Drenthe door de uitvoering van
monitor-onderzoeken, onderzoek op basis van de registraties van de jeugdgezondheidszorg of andere
bronnen. Resultaten en duiding worden teruggekoppeld aan gemeenten en andere partners, en kunnen
leiden tot beleidsimpulsen en in te zetten interventies door de gemeenten.
Daarnaast verzamelen we consequent gegevens over infectieziekten, we analyseren en interpreteren
deze data met als doel om gericht acties uit te voeren voor het tegengaan van verspreiding van
infectieziekten.
Wat hebben we bereikt en wat hebben wij daarvoor gedaan?
    •   Data-gedreven werken en adviseren kreeg optimaal vorm door op verschillende manieren inzicht te
        bieden in de gezondheid van Drent. We hebben inzicht geboden aan de hand van de
        gezondheidsmonitor Volwassenen, Ouderen en Jongvolwassenen, een ge-update factsheet
        Kansrijke Start per gemeente, uitkomsten van panelonderzoek en data op schoolniveau voor JGZ-
        medewerkers op basisscholen.
    •   Bijna alle VO-scholen in Drenthe zijn bereid gevonden om mee te werken aan de
        Gezondheidsmonitor Jeugd. De resultaten worden eind mei 2024 gepubliceerd.
    •   In samenwerking met andere partijen hebben we binnen het kader van IZA het Regiobeeld
        opgesteld. Het Regiobeeld geeft inzicht in de gezondheid van de inwoners van Drenthe, de sociale
        determinanten die daar invloed op hebben en het zorggebruik.
    •   In 2023 zijn we gestart met de inrichting van de online omgeving ‘De Gezondheid van Drenthe in
        cijfers’. De omgeving biedt 24/7 toegang tot de meest actuele cijfers over de gezondheid van de
        inwoners van Drenthe via een toegankelijk dashboard en een database.
    •   GGD Drenthe is partner van de Datawerkplaats Mentale Gezondheid. In 2023 zijn we actief
        betrokken geweest bij het verrijken van het dasboard van de datawerkplaats met data van o.a. de
        GGD Gezondheidsmonitor en bij het opzetten en uitvoeren van het duidingsproces met landelijke
        kennisinstituten.
    •   In 2023 is het rapport ‘Iedere vooruitgang begint bij een eerste stap - Eindrapportage pilots om de
        ‘volgende stap’ te zetten in Drenthe in de aanpak van huiselijk geweld’ opgesteld. We waren
        betrokken bij de monitoring en evaluatie van zeven pilotprojecten met medewerkers van de
        Drentse gemeenten, het lokale veld, VTD en de politie.
    •   Onze formatie is uitgebreid met een epidemioloog geschoold in infectieziektenbestrijding. De
        epidemioloog is actief onderdeel van pijler 2 (VIP, versterken (boven)regionale monitoring en
        surveillance).
Regiobeeld
In het kader van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) is een Regiobeeld opgesteld. Om te komen tot dit
Regiobeeld hebben we samen met kennispartners in de regio de structuur van het regiobeeld bepaald,
indicatoren opgesteld, data verzameld en gevisualiseerd in interactieve PDF welke landelijk wordt gedeeld.
Gemeentebeelden GALA
In het kader van GALA hebben we alle gemeenten voorzien van een gemeentebeeld met informatie op de
zes ambities van dit akkoord. Samen met collega's van gezondheidsbevordering hebben we gemeenten
ondersteund in het duiden van de cijfers en komen tot een GALA-plan.
                                                                                                           21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Onderzoeken Jeugd
In het najaar van 2023 is de landelijke Gezondheidsmonitor Jeugd uitgevoerd in klas 2 en 4 van het VO.
Bijna alle VO-scholen in Drenthe deden mee. Epidemiologie heeft het afgelopen jaar een actieve bijdrage
geleverd aan de landelijke werkgroepen harmonisatie en vraagstellingen in het kader van de monitor.
Voor iedere basisschool in Drenthe is er een schoolrapportage gemaakt met daarin de uitkomsten van ‘Jij
En Je Gezondheid’ (screeningsvragenlijst JGZ) op groepsniveau. Deze rapportages bieden zowel onze
collega's van de Jeugdgezondheidszorg als de scholen meer inzicht in het welzijn en de gezondheid van
kinderen op school.
Onderzoeken Volwassenen en Ouderen
In juni 2023 zijn de resultaten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 bekendgemaakt.
Alle 12 gemeenten hebben een tabellenboek met gemeentelijke cijfers ontvangen.
Epidemiologie heeft het afgelopen jaar een actieve bijdrage geleverd aan de landelijke werkgroepen
harmonisatie in het kader van de monitor.
Onderzoek Jongvolwassenen
In het voorjaar van 2023 hebben we de uitkomsten van de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen op
provinciaal niveau gepubliceerd.
Datawerkplaats Mentale gezondheid
In de datawerkplaats Mentale Gezondheid hebben epidemiologen sterk ingezet op het realiseren van een
intensieve samenwerking tussen regionale partijen, we hebben nagedacht met partners over een
conceptueel model mentale gezondheid en data verzameld en gevisualiseerd in een online dashboard.
Daarnaast hebben we duidingssessie georganiseerd met landelijke kennisinstellingen.
Online omgeving ‘De Gezondheid van Drenthe in cijfers’
Voor het inrichten van de online omgeving hebben we bestaande data van de GGD gestructureerd,
geïmporteerd en gevisualiseerd. Om tot gedragen keuzes te komen hebben we een klankbordgroep en een
gebruikersgroep geformeerd, welke regelmatig worden geconsulteerd.
Informatievoorziening gemeenten en partners
Gedurende het jaar hebben we gemeenten ondersteund met cijfers, over de gezondheid, leefstijl en sociale
veiligheid. Zo hebben we bijgedragen aan de bestuurs- en gemeentelijke Veilig Thuis Drenthe rapportages,
en de daar aan gerelateerde bijeenkomsten.
Bijdrage geleverd aan de raadsledenbijeenkomst in maart 2023 met presentaties over bijvoorbeeld de
thema's Groen en Gezondheid en Mentale Gezondheid.
Informatievoorziening interne organisatie
Gedurende het jaar hebben we interne collega's voorzien van actuele cijfers over de gezondheid, leefstijl en
sociale veiligheid van de inwoners van Drenthe. Zo hebben we een klantentevredenheidsonderzoek
opgezet voor Seksuele Gezondheid en de uitkomsten daarvan geanalyseerd en gerapporteerd.
We hebben bijgedragen aan een dossieronderzoek naar meldingen over ouderenmishandeling (Veilig Thuis
Drenthe), waarbij onderzocht werd of de wijze van registreren van ouderenmishandeling het lage aantal
meldingen kan verklaren.
                                                                                                          22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Panelonderzoek GGD Drenthe
In 2023 hebben we, in samenwerking met GGD Groningen en GGD Fryslân, een uitvraag gedaan bij ons
panelonderzoek over het zongedrag in Drenthe.
Monitoring en evaluatie pilots huiselijk geweld Veilig Thuis Drenthe
In de zomer van 2023 is het rapport ‘Iedere vooruitgang begint bij een eerste stap - Eindrapportage pilots
om de ‘volgende stap’ te zetten in Drenthe in de aanpak van huiselijk geweld’ opgesteld. We waren
betrokken bij de monitoring en evaluatie van zeven pilotprojecten met medewerkers van de Drentse
gemeenten, het lokale veld, VTD en de politie. Resultaten werden opgehaald door middel van (tussentijdse)
evaluatiegesprekken, enquêtes, casereviews en casusmonitoring. Deze resultaten vormden de basis voor
inhoudelijke en procesmatige aanbevelingen voor de aanpak van huiselijk geweld.
Onderzoeksactiviteit Summer School Planetary Health
In juli 2023 hebben we bijgedragen aan de Summer School Planetary Health, georganiseerd door de Aletta
School of Public Health/Universiteit van Groningen en Universidad de Antioquia, door een
onderzoeksactiviteit te organiseren voor 3 buitenlandse studenten bij GGD Drenthe. Tijdens dit onderzoek
werden verschillende wijken in Assen bezocht en beoordeeld op het gebied van omgevingsfactoren,
gezondheid en sociaaleconomische verschillen. De onderzoeksactiviteit werd afgerond met een presentatie
voor alle studenten van de Summer School.
(Boven)regionaal risicoprofiel IZB
In samenwerking met GGD Groningen en Fryslân is een risicoprofiel opgesteld. In het risicoprofiel worden
de regio-specifieke risico’s voor infectieziekten (zoals de aanwezigheid van een grote veestapel en het
bijkomende risico op zoönosen, koeltorens met risico op legionellose, aanwezigheid van een (lucht)haven
of de aanwezigheid van groepen kwetsbare individuen) beschreven.
Opzetten/onderhouden samenwerkingsverband met de Noordelijke GGD-en en laboratoria en andere
relevante netwerkpartners
Om een volledig beeld/inzicht van infectieziekten in de regio te verkrijgen is aanvullende informatie van
laboratoria noodzakelijk. Er is een bijeenkomst geweest met de drie Noordelijke GGD-en en Certe met
betrekking tot het delen van data en hierin een samenwerkingsverband op te zetten.
2.         Financiële verantwoording bij het programma Bewaken
                                                                              Begroting  Begroting
                                                                   Resultaat                        Resultaat  verschil
                                                                              2023 voor   2023 na
                                                                     2022                             2023      2023
 Programma 2023                  Product                                      wijziging  wijziging
 Bewaken        Baten            Epidemiologie                           454         449        502       569         67
                                 JGZ gezondheidsmonitor                    73         74         85         85          0
                Totaal Baten                                             527         524        587       654         67
                Lasten           Epidemiologie                          -478        -443       -495      -527        -32
                                 JGZ gezondheidsmonitor                   -74        -74        -85        -83          2
                Totaal Lasten                                           -551        -517       -580      -609        -30
                Reserveringen    Epidemiologie                             -9         -7         -7        -16         -9
                Totaal Reserveringen                                       -9         -7         -7        -16         -9
 Totaal Bewaken                                                           -33          0          0         29        29
Epidemiologie
In de loop van 2023 is een nieuw pakket aangeschaft voor epidemiologie. Hierdoor hoefde in 2023 geen
onderhoud plaats te vinden van het pakket. De licenties gingen in per september 2023, terwijl vanaf mei
was begroot. Hierdoor ontstaat een positief resultaat op epidemiologie.
                                                                                                                      23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>1.1.4 Programma Jeugd
    1.        Jeugdgezondheidszorg
Alle kinderen in Nederland hebben het recht om zo gezond, veilig en kansrijk mogelijk op te groeien.
Vanuit de Jeugdgezondheidszorg leveren we daaraan een bijdrage door de gezondheid en het welzijn van
de kinderen in Drenthe te volgen en (aanstaande)ouders hierin te ondersteunen met onze partners.
Hiervoor werken wij vanuit het Landelijk Professioneel Kader Jeugdgezondheidszorg (LPK). De zorg kan al
starten tijdens de zwangerschap. Als er eerder goede ondersteuning is in kwetsbare situaties komt dat
ten goede aan betere geboorte uitkomsten en een beter toekomstperspectief. De JGZ sluit aan bij de
steeds veranderende wereld, beweegt mee met nieuwe generaties. Voor de groep 0-18 jaar voeren we
de JGZ in acht Drentse gemeenten uit en in alle Drentse gemeenten de 4-18 jaar.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan?
    • We stellen de ontwikkeling van het kind en de behoefte van de ouder centraal in de contacten op
         het consultatiebureau. Onderzoek laat zien dat de dienstverlening wordt beoordeeld met
         gemiddeld een 8.2. Ouders voelen zich gehoord en gezien. Dit is mede te danken aan het gebruik
         van de GIZ-methodiek tijdens de contacten.
    • Ouders hebben meer gebruik gemaakt van de groeigids app en de landelijke ouderchat Groeigids;
         gemiddeld 281 chats per maand in 2023 tegenover gemiddeld 207 chats per maand in 2022.
         Top 3 onderwerpen GroeigidsApp:                  Top 3 onderwerpen Chat:
         1. Aantal voedingen                              1. Voeding
         2. Slapen baby                                   2. Gezondheid
         3. Slecht slapen                                 3. Slapen
    •    Er is een start gemaakt met het project Taakherschikking waarbij de jeugdverpleegkundigen
         worden opgeleid om de gezonde kinderen op het consultatiebureau te volgen. Dit project heeft als
         doel een continuïteit van zorg te borgen voor ouders en sluit aan op de veranderende zorgvraag
         van medisch naar psycho-sociaal. De jeugdarts blijft de kwetsbare kinderen zien.
    •    Verdere doorontwikkeling van de digitale dienstverlening met een pilot voor het e-consult peuters.
         Ouders kunnen aan de hand van een vragenlijst tips en adviezen op maat krijgen voor hun peuter
         en een advies over het eventueel vervolg met de professional.
    •    We ondersteunen zwangeren en kwetsbare aanstaande ouders.
    •    We hebben aandacht voor scholen met veel anderstaligen en/of lage SES.
    •    We hebben ruimte gecreëerd voor de doelgroep 4-12 waardoor er meer ruimte is ontstaan om te
         handelen naar de signalen die ouders en school aangeven.
    •    We hebben aandacht voor de mentale gezondheid van de jongeren op het MBO.
JGZ in flow
In het kader van JGZ in flow hebben we in 2023 veel ontwikkelingen gerealiseerd. Ouders maken nu gebruik
van de maatwerkzorgpaden op het consultatiebureau om in dialoog met de professional de ondersteuning
de passend is. Verder is de GIZ-methodiek (gezamenlijk inschatten zorgbehoefte) geïmplementeerd. De
JGZ-professionals zijn geschoold om in dialoog met de ouders de ontwikkeling en zorgbehoefte efficiënt,
effectief en adequaat in kaart te brengen en samen te beslissen over passende ondersteuning.
De scholing van 16 verpleegkundigen in de eerste regio met de “Pluis-niet pluis “opleiding van de NSPOH en
de interne stage bij de jeugdartsen.
                                                                                                         24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>We zijn gestart met het project e-consult peuters, waarbij ouders door middel van een vragenlijst de
mogelijkheid krijgen zelfstandig met aangereikte informatie, de ontwikkeling van hun kind te monitoren. Er
is een pilot uitgevoerd met het e-consult.
Ook hebben we geïnvesteerd in de contacten en samenwerking met de geboorteketen voor de toeleiding
van kwetsbare zwangeren. Bij zwangeren en kwetsbare aanstaande ouders hebben we een prenataal
huisbezoek gebracht.
JGZ in het onderwijs
Voor scholen met anderstaligen en/of lage SES loopt een pilot waarbij een aangepaste werkwijze wordt
uitgevoerd. Deze werkwijze sluit aan bij de genoemde doelgroep en doet recht aan het uitgangspunt van de
JGZ als het gaat om het aanbieden van dienstverlening op maat.
Verder heeft de jeugdverpleegkundige nu een centrale rol op het basisonderwijs i.p.v. de jeugdarts waarbij
er sprake is van korte lijnen en meer zichtbaarheid. De 10-jarigen worden net meer standaard door de JGZ
assistent gezien maar alleen op basis van de resultaten van de vragenlijst die door ouders worden ingevuld.
Ook heeft er een overgang plaatsgevonden van groepsgericht de kinderen zien naar leeftijdsgericht (5- en
10-jarigen). Dit om aan te sluiten bij de landelijke richtlijnen.
Tenslotte zijn met het Drenthe college afspraken gemaakt over het geven van de Happyles voor 20 klassen.
In het 3e kwartaal van 2023 is een start gemaakt met het geven van de trainingen door
jeugdverpleegkundigen die hierin geschoold zijn.
Oekraïense kinderen
De Oekraïense vluchtelingen zijn in 2023 in Drenthe gebleven en daarbij dus ook de zorg voor de kinderen.
De coördinatie van de uitvoering van de JGZ is vanuit de gemeenten ook in 2023 belegd bij de GGD.
De JGZ zorg voor Oekraïense kinderen van 0-4 jaar is in 2023 volledig geborgd bij de reguliere JGZ. Deze
groep kinderen volgen het reguliere JGZ-aanbod via het consultatiebureau.
De JGZ zorg voor Oekraïense kinderen van 4-18 jaar kwam in 2022 onvoldoende van de grond i.v.m. een
lage opkomst op de CB-locaties. In mei 2023 is daarom het Oekraïne Team opgestart.
Er is voor gekozen om de doelgroep 4-18 te zien op de opvanglocaties. In de hoop op een hogere opkomst
dan bij de CB-locaties. In 2023 zijn in 9 maanden tijd ruim 200 kinderen gezien voor een intake. Een groot
deel hiervan heeft daarnaast ook de benodigde RVP-vaccinaties gehad. De opkomst lag hiermee op 77%.
                                                                                                           25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht.
                                                            Realisatie          Begroot        Realisatie      Realisatie          Realisatie
                                                                2023             2023            2022              2021              2020
 in zorg *1:
 0-4 jaar                                                           12.573          12.000           12.636            12.684            12.444
 4-12 jaar                                                          38.340          40.000           39.163            39.519            40.411
 12-18 jaar                                                         33.953          35.000           35.037            34.961            35.969
 Totaal in zorg                                                     84.866          87.000           86.836            87.164            88.824
 Bereik *2:
 0-4 jaar                                                           14.266          11.000           14.092            14.088            10.936
 4-12 jaar                                                          14.600          14.000           13.112            13.549            13.616
 12-18 jaar                                                          8.638           9.000             8.300            9.400             6.340
 Totaal bereik                                                      37.504          34.000           35.504            37.037            30.892
 Aantal individuele contacten *3:
 0-4 jaar                                                           45.377          50.000           47.317            52.065            44.947
 4-12 jaar                                                          25.190          21.500           21.612            21.806            19.956
 12-18 jaar                                                         15.966          12.000           13.762            15.973             6.421
 Totaal individuele contacten                                       86.533          83.500           82.691            89.844            71.324
 Niet verschenen zonder bericht                                        6,3%           8,0%            12,6%             10,8%
 *1 aantal jeugdigen waarvan GGD Drenthe dossier beheerd.
 *2 aantal individuele jeugdigen waar dit jaar contact mee is geweest.
 *3 aantal contacten hetzij fysiek hetzij digitaal.
      2. Financiële verantwoording bij het programma Jeugd
                                                                                                  Begroting  Begroting
                                                                                      Resultaat                           Resultaat    verschil
                                                                                                  2023 voor   2023 na
                                                                                         2022                               2023         2023
 Programma 2023                    Product                                                        wijziging  wijziging
 Jeugd            Baten            JGZ gezondheidsonderzoeken 12 tot 18 jarigen            2.387       2.433      2.467       2.467             0
                                   JGZ gezondheidsonderzoeken 4 tot 12 jarigen             3.331       3.064      2.897       2.987           90
                                   JGZ gezondheidszorg 0 tot 4 jarigen                     5.496       5.917      6.147       6.174           27
                                   JGZ gezondheidszorg Oekraïne                                0           0        230         230             0
                                   JGZ gezondheidszorg transformatie                           0           0        350         350             0
                                   JGZ risicokind centraal                                   824         839        784         784             0
                  Totaal Baten                                                            12.038     12.253      12.875      12.992         117
                  Lasten           JGZ gezondheidsonderzoeken 12 tot 18 jarigen           -2.401      -2.433     -2.467      -2.410           58
                                   JGZ gezondheidsonderzoeken 4 tot 12 jarigen            -3.488      -3.064     -3.042      -3.133          -91
                                   JGZ gezondheidszorg 0 tot 4 jarigen                    -5.482      -5.917     -6.147      -6.171          -24
                                   JGZ gezondheidszorg Oekraïne                                0           0       -230        -159           70
                                   JGZ gezondheidszorg transformatie                           0           0       -350          -99        251
                                   JGZ risicokind centraal                                  -831        -839       -784        -767           17
                  Totaal Lasten                                                          -12.203    -12.253     -13.020     -12.739         281
                  Reserveringen    JGZ gezondheidsonderzoeken 4 tot 12 jarigen                88           0        145           94         -51
                  Totaal Reserveringen                                                        88           0        145           94         -51
 Totaal Jeugd                                                                                -76           0          0         346         346
Taakherschikking
Bij de begroting 2023 zijn voor de transformatie incidentele gelden van € 350.000 toegekend aan het
programma jeugd. Gezien het intensieve opleidingstraject voor de jeugdverpleegkundigen vindt de uitrol
fasegewijs plaats (september ’23 t/m oktober ’25). In 2023 zijn de kosten voor taakherschikking € 99.133.
Waardoor nog € 250.867 resteert van de incidentele middelen. Voor het resterende deel, zal bij de
resultaatbestemming over 2023, voorgesteld worden een reserve te vormen.
                                                                                                                                              26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>JGZ in Flow
De kosten van het project JGZ in Flow: meer zorg op maat! worden onttrokken aan de reserve
organisatieontwikkeling. In 2023 is voor dit project € 98.458 uitgegeven. In de reserve resteert nu nog €
46.279. Dit zal in 2024 worden besteed voor afronding van het project.
Oekraïense kinderen
In het bestuur van september 2023 is de begrotingswijziging voor de incidentele financiering van de
meerkosten voor JGZ-dienstverlening Oekraïense kinderen in Drenthe goedgekeurd. Toegekend is een
bedrag van € 229.658. Doordat pas in mei het Oekraïne Team is opgestart is uiteindelijk € 159.481
uitgegeven. Hierdoor resteert nog een bedrag van € 70.177.
                                                                                                          27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>1.1.5 Programma Additioneel
1.      Jeugdgezondheidszorg additioneel
In het verlengde van de basistaken van de jeugdgezondheidszorg voert de GGD additionele taken uit voor
diverse gemeenten.
                                                                      Jaar: 2023
                                                                         W es terve
                                                                                 arl ld
                                                                                     o
                                                                       en
                                                                          Ty na
                                                                             de
                                                                           or n-
                                                                        No e     nv  eld
                                                                    Aa
                                                                          M eidd
                                                                              en
                                                                           Dr l
                                                                              ep th
                                                                                 pe
Additionele activiteiten                                                 HoMog  ev ee  n
                                                                           EmW mol en
                                                                                   de n
                                                                         De
                                                                         Co ev orddoen
                                                                                     or n
                                                                       Borge r-O
                                                                            As  se n   e
                                                                                 Hu nz
PRE- EN VOORZORG ZWANGEREN
Voorzorg                                                                    x   x   x       x   x   x       x       x
Prezorg - per traject                                                       x   x   x           x           x
ADDITIONELE ACTIVITEITEN VVE
Preventief huisbezoek 18 maanden                                                    x
VVE toeleiding                                                                  x   x                       x   x
OPVOEDINTERVENTIES
Opvoedondersteuning                                                                 x   x   x   x   x               x
Kind naar Gezond Gewicht                                                        x       x
SAMENWERKING MET ONDERWIJS
SOVA                                                                                            x
Rots en water                                                                                   x
KIES                                                                                            x
Workshops Seksuele weerbaarheid                                                                 x
Zorgoverleg onderwijs (123'tjes)                                                    x   x   x   x   x
Deelname aan ZAT                                                                                        x
Workshop Gezonde traktatie
VERZUIMBEGELEIDING EN ADVIES
Verzuimtraject MBO                                                                              x
Extra inzet onderwijs zorg structuur                                                    x               x   x
GEZONDE SCHOOL ADVISERING
Gezonde school - per advies                                                     x   x           x       x   x
VERSTERKING SOCIAAL DOMEIN
UVC coördinatie, ondersteuning gezinnen, regievoering, preventief
                                                                                        x   x       x               x
jeugdwerk
Expertise jeugdarts/jeugdverpleegkundige aanmeld- en adviesteam             x   x   x           x   x       x
HAO                                                                                             x
Preventieve logopedie                                                       x   x   x   x   x   x   x       x   x   x
Aansluiten Jeugdteam/buurtteams/sociaal team/gebiedsteam/school                     x           x
Vroeg erbij extra inzet                                                                             x
Kansen4Kinderen                                                                         x
SMA per casus                                                                   x
                                                                                                                    28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
Kansrijke Start
Aan het programma Kansrijke Start levert GGD Drenthe een bijdrage als partner in lokale coalities.
We participeren in de lokale multidisciplinaire overleggen, ten behoeve van zwangeren in een kwetsbare
situatie. In een aantal gemeenten bieden we vanuit de Jeugdgezondheidszorg de interventies Prezorg en
Voorzorg aan. Een methodiek die zwangeren in een kwetsbare situatie desgewenst ondersteunt en
begeleid.
Er zijn voorbereidingen gestart om het aantal groepsconsultatie bureaus (samen ouder(s)) in samenwerking
met verloskundigenpraktijken uit te breiden.
We zijn kennispartner en adviseur Kansrijke Start in alle 12 Drentse Gemeenten. De GGD heeft een
gedeelde rol in de proces coördinatie van de ketenaanpak vanuit het IZA op Provinciaal niveau.
Vanuit de GGD initiëren we en nemen we deel aan (bestaande) landelijke en regionale (leer-) netwerken
met betrekking tot Kansrijke Start, o.a. gezond zwanger worden, de Alliantie van Kracht (overerfbare
armoede) en op gezond gewicht.
Nu niet Zwanger
     • In 2023 zijn er 26 nieuwe aandachtsfunctionarissen getraind in de basisopleiding verdeeld over drie
         dagen.
     • De eerste verdiepende training is gevolgd door 4 aandachtsfunctionarissen.
     • De verdiepende training is geaccrediteerd bij V&VN en SKJ.
     • We hebben 16 keer intervisie momenten aangeboden aan de aandachtsfunctionarissen met 156
         deelnemers.
     • We hebben twee keer een deskundigheid bevorderende scholing aangeboden aan de
         aandachtsfunctionarissen.
     • De e-learning basis is door 46 professionals (geen aandachtsfunctionarissen) gevolgd.
     • Er steeds meer professionals het gesprek voeren met hun cliënten over kinderwens, seksualiteit en
         anticonceptie.
     • Samen met andere disciplines hebben we onder de vlag van Kansrijke Start Het Paplepelpleidooi
         georganiseerd.
Aandachtsfunctionarissen
Bij diverse organisaties hebben wij aandachtsfunctionarissen Nu niet Zwanger voorzien van informatie en
nieuws. Daarnaast hebben wij periodieke gesprekken gevoerd met hen en hen ondersteund bij het
implementeren van aandacht voor (on)gewenste zwangerschap in hun organisaties, bijvoorbeeld in de
vorm van gezamenlijke workshops.
Tenslotte hebben we nieuwe organisaties aangeschreven en geworven voor het programma Nu Niet
Zwanger.
Huisartsondersteuning Jeugd gemeente Emmen
In Emmen zijn 5 jeugdverpleegkundigen werkzaam als Huisartsondersteuner Jeugd (HAO). De HAO's zijn
beschikbaar voor alle huisartsenpraktijken in de gemeente. In totaal hebben er in 2023 27 praktijken
gebruik gemaakt van de inzet van de HAO, dit zijn er 3 meer dan in het voorgaande jaar.
                                                                                                        29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Ouders en jongeren kunnen door de inzet van de HAO snel terecht met opvoed- en opgroeivragen. De
ondersteuning is laagdrempelig, dicht bij huis en in nauwe samenwerking met andere betrokkenen in buurt
of school. Een eventuele verwijzing naar specialistische zorg kan hierdoor beter onderbouwd worden. Een
stijging is te zien in het aantal aanmeldingen; van 218 in 2021 naar 275 in 2022 en afgelopen jaar zijn er 318
casussen opgepakt.
Extra ondersteuning van gezinnen en jeugd in samenwerking met partners in het voorliggend veld
In verschillende gemeenten is vanuit de JGZ extra inzet gerealiseerd op de ondersteuning van gezinnen en
jeugdigen. De jeugdverpleegkundige heeft ondersteund bij vragen over opvoeden en opgroeien met als
uitgangspunt; normaliseren, ondersteunen vanuit een oplossingsgerichte methodiek en aansluiten op
niveau en behoefte van de ouders. De jeugdverpleegkundige heeft een laagdrempelige ingang in gezinnen,
omdat via het consultatiebureau en de samenwerking met (voor)schoolse voorzieningen gezinnen en
kinderen in beeld zijn. Ondersteuning is op maat geboden; aansluitend bij de behoefte van
ouders/jeugdigen is er gebruikt gemaakt van fysieke afspraken, online afspraken of telefonisch contact.
Extra inzet op de scholen in de zorgstructuur en met extra activiteiten op school
In een aantal gemeenten is de jeugdverpleegkundige vaste partner in het zorgoverleg op de basisscholen.
Deze 123-tjes of ZAT's kenmerken zich door een structureel overleg tussen intern begeleider van school,
maatschappelijk werk en de jeugdverpleegkundige. Naast dit structurele overleg zijn er korte lijnen waarbij
men elkaar consulteert op basis van casuïstiek. Diverse trainingen zijn in 2023 weer geboden op verzoek
van de scholen, denk hierbij aan Rots en Water en seksuele weerbaarheid.
Kind naar Gezond Gewicht
Kind naar Gezonder Gewicht (KnGG) is onderdeel van JOGG en richt zich op de individuele aanpak voor kind
en gezin met overgewicht en/of obesitas. KnGG is een gezinsgerichte aanpak waarbij er niet alleen gekeken
wordt naar het kind, maar naar het hele gezin. Er wordt met een brede blik gekeken naar de gezinssituatie,
waarbij met name oog is voor achterliggende factoren zoals schulden, verstoorde gezinsdynamiek, etc.
Kennis van de onderliggende factoren maakt dat er passende zorg en ondersteuning geboden kan worden,
zodat er binnen het gezin ruimte kan ontstaan om stappen te zetten richting duurzame
gedragsverandering/leefstijl. De aanpak Kind naar Gezonder Gewicht is erop gericht een sluitende,
integrale netwerkaanpak op te zetten én te borgen. Het kind en gezin worden gedurende het hele traject
begeleidt door de centrale zorgverlener, jeugdverpleegkundigen in dit geval.
In Assen is de projectleider in 2020 gestart met dit gezondheidsinitiatief en zijn er vier centrale
zorgverleners (CZV) die dit programma leiden. In Coevorden is in 2023 een start gemaakt met KnGG en zijn
er momenteel 4 CZV in opleiding. GGD Drenthe heeft een gedeelde project coördinatie op Provinciaal
niveau voor de ketenaanpak vanuit het IZA.
Verzuimbegeleiding 18+
In de gemeente Emmen hebben de MBO-scholen de mogelijkheid om leerlingen ouder dan 17 jaar voor
verzuimbegeleiding naar de jeugdarts te verwijzen. Het gaat hierbij om de begeleiding van jongeren ouder
dan 18 jaar, met langdurig of complex schoolverzuim of thuiszitters. Het doel van de begeleiding is het
voorkomen van schooluitval en/of het behalen van een startkwalificatie door de jongere. In 2023 zijn er 18
leerlingen verwezen, opnieuw een toename kijkend naar voorgaande jaren. Het grootste deel van de
aangemelde leerlingen zijn bekend met jarenlange moeizame schoolgang en complexe problematiek.
                                                                                                            30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Preventieve logopedie
Preventieve logopedie werd in 10 van de 12 gemeenten uitgevoerd. Preventieve logopedie richt zich op het
vroegtijdig signaleren en diagnosticeren van logopedische stoornissen. Preventief werkend logopedisten
adviseren bij spraak- en taalstimulering van kinderen, verwijzen naar logopedie voor behandeling,
verwijzen naar audiologisch centra voor diagnostiek bij vermoedens van taalontwikkelingsstoornissen,
bieden collectieve voorlichting aan en zetten zich in voor deskundigheidsbevordering van professionals in
de kinderopvang en het reguliere basisonderwijs.
Het valt op dat er na de Coronaperiode meer kinderen worden aangemeld met een achterstand in de
spraak-taalontwikkeling. Daarnaast lijken de ontwikkelingsproblemen steeds complexer te worden. Dit valt
de JGZ, opvanglocaties en scholen op. De reden hiervoor is niet duidelijk. Mogelijk komt dit doordat
kinderen minder sociaal contact hebben gehad tijdens de coronaperiode. Een andere reden zou kunnen zijn
dat kinderen tegenwoordig meer achter schermpjes zitten. Hierdoor is er minder interactie tussen ouder en
kind. Dit kan gevolgen hebben voor de spraak-taalontwikkeling.
2.       Gezondheidsbevordering additioneel
Gemeenten maken gebruik van aanvullende activiteiten die gezondheid bevorderen. Deze activiteiten
focussen zich m.b.t. gezondheidsbevordering op het faciliteren en ondersteunen van een kansrijke start
voor alle inwoners van Drenthe. Focus op de eerste 1000dagen van een kind is één van de belangrijkste
pijlers van Kansrijke Start. Een gezond schoolaanbod en een bewuste zwangerschap en gezinsplanning
zijn onderdelen van Kansrijke Start.
Gezonde School
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
     • Er zijn momenteel 15 Gezonde School adviseurs (GSA's). 5 daarvan zijn dit jaar geschoold door
         landelijk Gezonde School.
     • Deskundigheidsbevordering is geboden aan de GSA’s in de vorm van intervisie. We hebben een
         inspiratiesessie gehouden voor en in samenwerking met gemeenteambtenaren en schoolleiders.
     • De Gezonde School en Nu Niet Zwanger aanpak hebben beide een rol gehad in het GGD Drenthe
         Paplepelpleidooi.
     • Happyles (een lesprogramma om de Mentale Gezondheid van jongeren te bevorderen) wordt
         gegeven op het Drenthe College.
We hebben scholen gestimuleerd om gebruik te maken van de stimuleringsregelingen van de Gezonde
School (helaas zijn niet alle aanvragen toegekend, vanwege een landelijke overinschrijving). Dit heeft voor
Drenthe geresulteerd in meer dan voorgaande jaren een financiële bijdrage voor scholen en begeleiding
van een Gezonde School adviseur. In 2023 zijn 78 scholen bezig met 1 van de stimuleringsregelingen ten
opzichte van 2022, toe waren er het 41 scholen die er gebruik van hebben gemaakt.
Vanuit de inspiratiesessies vinden nu op de scholen in de gemeente Coevorden en Emmen gesprekken
plaats in samenwerking met de JGZ, om de schoolrapportage te bespreken en zo een stap te zetten in
kansengelijkheid en gezondheidsbeleid in het onderwijs.
Drenthe College wil het thema Welbevinden borgen binnen hun onderwijs. Hiervoor bieden ze in
samenwerking met de GGD Happyles aan. We begeleiden het Drenthe College in deze Gezonde School
aanpak en voeren de Happyles uit. Er zijn 8 JGZ medewerkers geschoold door het Trimbos Instituut om de
Happylessen te mogen geven.
                                                                                                           31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                          Realisatie schooljaar Realisatie schooljaar Realisatie schooljaar Realisatie schooljaar
                                               2022/2023             2021/2022             2020/2021             2019/2020
 Gezonde scholen
 Basisscholen                                                52                    60                    72                    81
 Voortgezet onderwijs                                         9                     9                    14                    16
 Middelbaar beroepsonderwijs                                  6                     3                     1                     1
 Totaal gezonde scholen                                      67                    72                    87                    98
Alleen scholen die daadwerkelijk een vignet aanvragen worden opgenomen. Er is een stijging te zien in het
aantal subsidieaanvragen bij scholen maar niet iedere school vraagt ook een gezonde School vignet aan.
3.          Veilig Thuis Drenthe
Veilig Thuis Drenthe (VTD) draagt bij aan het voorkomen en stoppen van huiselijk geweld en
kindermishandeling en het duurzaam borgen van veiligheid voor alle inwoners van Drenthe, van jong tot
oud. Iedereen heeft immers recht heeft op een veilig thuis.
We geven advies en bieden ondersteuning aan inwoners en professionals die met deze vermoedens of
situaties te maken hebben. Als het nodig is, doen we onderzoek. Er wordt gewerkt aan herstel van
veiligheid op korte- en lange termijn en wij monitoren dit. Door expertise toe te voegen en de lokale
teams te versterken, kan hulpverlening en het zicht op veiligheid en ondersteuning zo snel als mogelijk
lokaal worden uitgevoerd.
VTD is in beweging. In lijn met de Drentse regiovisie “De volgende stap” is de ontwikkeling naar een
regionaal meldpunt en kennis- en expertisecentrum in gang gezet. De transformatie is erop gericht dat
hulp lokaal, laagdrempelig wordt aangeboden, waarbij VTD een spilfunctie vervult door uitvoering van
zijn wettelijke taak en expertise en kennis toevoegt aan het lokale veld. In dit proces van transformeren
zijn we een lerende organisatie waarin we continu onze kwaliteit verbeteren samen met ketenpartners.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
     • We hebben bijgedragen aan het voorkomen en stoppen van huiselijk geweld en
           kindermishandeling
     • We hebben bijgedragen aan duurzame veiligheid
     • De basis van Veilig Thuis Drenthe is doorontwikkeld
     • We hebben ingezet op kennis, expertise en professionaliteit om het werkproces te verbeteren en
           om professionals van onze netwerkpartners te ondersteunen en versterken
     • De samenwerking met gemeenten is geïntensiveerd, we trekken samen meer op
     • Het MDA++ Drenthe is een structureel aanbod geworden
Meerjarenplan VTD
In samenwerking met beleidsambtenaren Toekomstscenario is het meerjarenplan aangescherpt waarin de
doorontwikkeling concreet wordt beschreven aan de hand van 3 sporen.
Spoor 1: Vernieuwde basis VTD
Per februari zijn 2 nieuwe managers gestart voor het programma Samen Veilig, waar Veilig Thuis onder valt.
Er zijn bij hen het afgelopen jaar signalen zichtbaar geworden wat betreft de cultuur, houding en gedrag en
organisatie van Veilig Thuis. Vanuit die signalen heeft het management van het programma Samen Veilig,
samen met de directeur publieke gezondheid, een plan ontwikkeld op basis van de koers van Veilig Thuis.
Deze is gedeeld met de medewerkers. De acties staan beschreven in het meerjarenplan waarbij aandacht is
voor de medewerkers en het in kaart brengen van de processen middels tijdschrijven. De eerste stappen
                                                                                                                               32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>zijn in het najaar van start gegaan. De verwachting dat de kwaliteit van de werkzaamheden groter wordt en
het een positieve invloed heeft de interne cultuur.
Na een periode van voorbereiden zijn de medewerkers van Veilig Thuis per 1 oktober gaan werken in
kernteams gericht op een regio (Noord, Zuid en Oost). Een kernteam zorgt voor meer betrokkenheid en
eigenaarschap en meer focus op de regio. Elke regio heeft 2 kernteams. Daarnaast zijn er 2 teams die
provinciaal werken: Team Spoed en het secretariaat. Een regionaal kernteam bestaat uit medewerkers van
de Frontoffice en de Backoffice en werkt met een eigen kernteamcaseload waar de medewerkers van dat
team gezamenlijk verantwoordelijk voor zijn.
Vanaf 1 januari draaien medewerkers van Veilig Thuis naast de piketdienst van VTD de piketdienst van het
Centrum Seksueel Geweld. Veilig Thuismedewerkers voeren tevens de dagdienst uit voor het CSG. Iedereen
heeft hiervoor 1 of 2 trainingen gevolgd.
Spoor 2: Ontwikkelen van een kennis- en expertisecentrum HG en KM en SG
Het ontwikkelen van een kennis-en expertisecentrum doen we in samenhang met de GGD. Er is o.a.
gewerkt aan een structureel trainings- en voorlichtingsaanbod Veilig Thuis Drenthe, waar al veel gebruik
van wordt gemaakt. Voorlichting en training heeft een preventieve werking om ervoor te zorgen dat
vermoedens van huiselijk geweld en kindermishandeling eerder en sneller in beeld komen bij
beroepskrachten die werken met kinderen, volwassenen en ouderen. Door middel van het geven van
voorlichting en training deelt Veilig Thuis Drenthe kennis, expertise en ervaring op het gebied van huiselijk
geweld, ouderenmishandeling en kindermishandeling. Voorlichting en training is ook een belangrijk middel
in de samenwerking tussen Veilig Thuis Drenthe en andere organisaties. Het biedt de mogelijkheid om onze
netwerk- en samenwerkingspartners te informeren over waar we voor staan, wat we doen en hoe we dat
doen. Daarnaast biedt voorlichting de gelegenheid om op een rustig(er) moment met elkaar uit te wisselen,
in plaats van het moment waarop er iets speelt in een casus. In 2023 heeft Veilig Thuis Drenthe gemiddeld
1 tot 2 keer per week een voorlichting, workshop of training gegeven aan beroepskrachten die werken met
kinderen, volwassenen en ouderen. Naast aan professionals heeft Veilig Thuis Drenthe eveneens veelvuldig
voorlichting mogen geven aan studenten van het middelbaar beroepsonderwijs. Een mooie ontwikkeling is
dat we in 2023 ook een aantal voorlichtingsbijeenkomsten aan inwoners hebben kunnen aanbieden. Aan
Veilig Thuis Drenthe de belangrijke taak om bij elke voorlichting of training zo goed mogelijk aan te sluiten
bij de specifieke dynamiek en behoeftes van de desbetreffende doelgroep.
Naast het versterken van beroepskrachten en inwoners is er aandacht geweest voor de interne
professionalisering met de ontwikkeling van een professioneel paspoort en trainingen (o.a. de Top 3
methodiek). Verder zijn er verkennende gesprekken geweest voor het opzetten van kenniswerkplaatsen.
Spoor 3: (Integraal) samenwerken met gemeenten en netwerkpartners
Er hebben 6 pilotprojecten gedraaid in 7 gemeenten. Samen met medewerkers van de Drentse gemeenten,
het lokale veld en de politie is onderzocht hoe de aanpak van huiselijk geweld het beste kan worden
vormgegeven vanuit de gestelde doelen. Het resultaat hiervan is een nieuwe werkwijze waarmee hulp en
ondersteuning bij huiselijk geweld sneller op gang komt. Ook is het gelukt om een manier van werken te
creëren waarin minder overdrachtsmomenten plaatsvinden. Daar komt bij dat de samenwerking tussen de
netwerkpartners meer integraal is, waardoor er meer aansluiting bij de cliënten is. De cliënten hadden een
beter gevoel bij de hulp, waardoor zij ook ontvankelijker werden en meewerkten. Tot slot zijn signalen van
huiselijk geweld door deze beproefde manier van samenwerken in een eerder stadium en in meer
samenhang opgepakt. De ervaringen binnen de pilots bevestigen de koers die Veilig Thuis inzet. Dit zetten
we voort en uitbreid we uit naar alle Drentse gemeenten.
                                                                                                             33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>MDA++
Het afgelopen jaar zijn, door ziekte van medewerkers en wachtlijsten, minder casussen voor het MDA++
binnengekomen. Het voorzitterschap (een rol van Veilig Thuis) is in deze periode ook gewisseld. In
november heeft de stuurgroep MDA++, met gemeente Emmen als opdrachtgever, besloten om MDA++
structureel aan te bieden in Drenthe. Daarbij wordt ook de verbinding gemaakt met andere Drentse
overlegtafels zoals de Regionale Experttafel.
Er is 2x een themaochtend georganiseerd waarbij ontmoeten en leren van elkaar centraal staat. Deze
bijeenkomst is voor interne en externe samenwerkingspartners.
In het voorjaar hebben we trends en ontwikkelingen besproken met vertegenwoordigers van alle
gemeenten en in het najaar hebben we gesprekken per gemeente gevoerd over de rapportage.
Veilig Thuis werkt samen met veel netwerkpartners waardoor we hebben kunnen bijdragen aan o.a. het
AVE model, de pilot Stalking en het Regionaal Netwerk Zorg en Straf Noord Nederland.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht.
                                                             Realisatie    Begroot    Realisatie    Realisatie    Realisatie
                                                                2023        2023        2022          2021          2020
 Advies en consult/ondersteuning (extern)                           2.843       2.600        2.950         2.939         2.940
 Melding (intake en triage), zowel MK als ZK                        1.869       2.200        1.750         2.115         2.169
 Regulier onderzoek inclusief onderzoek HG MK                          111        400          110           169           211
 Monitoring                                                            320        590          365           539           449
 Voorwaarden en Vervolg                                                104        200          149           194           150
 Huisverboden                                                           52         60            41            41            48
 MK = met ki nderen / ZK = zonder ki nderen / HG= hui s el i jk gewel d
4.         Infectieziektebestrijding additioneel
IZB adviseert en inspecteert (additioneel) op hygiëne en veiligheid bij asielzoekerscentra,
prostitutiebedrijven, evenementen met tijdelijke sanitaire voorzieningen.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
GGD Drenthe heeft de keuze gemaakt om de hygiëneaudits met betrekking tot asielzoekerscentra (AZC),
evenementen en seksbedrijven met ingang van 2023 te beleggen bij de deskundigen infectiepreventie (DI)
van de afdeling infectieziektenbestrijding (IZB). De keuze hiervoor is gebaseerd op het inspectierapport uit
2016 van de inspectie voor gezondheidszorg (IGZ) na een inspectiebezoek aan GGD Drenthe. De functie DI
was voor 2016 niet aanwezig binnen GGD Drenthe. De audits waren destijds belegd bij de afdeling THZ.
Met de komst van de functie DI is bovenstaande keuze gemaakt vanwege specifieke kennis en
deskundigheid met betrekking tot hygiëne en infectiepreventie
Asielzoekerscentra
In 2023 hebben de DI’s 13 audits gedaan bij asielzoekerscentra van de COA. De nieuwe locaties zijn bezocht
voor een eerste hygiëneaudit. De bestaande locaties zijn bezocht voor een jaarlijkse hygiëneaudit.
Er is 1 noodopvanglocatie voor opvang Oekraïners bezocht voor een nulmeting. Deze locatie is voorafgaand
aan de opening bezocht.
                                                                                                                             34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Evenementen
De Zuidlaardermarkt is bezocht door de DI’s voor een hygiëneaudit. Daarbij is geadviseerd op gebied van
hygiëne en veiligheid betreft de toiletvoorziening. Er is afgesproken om komend jaar eerder betrokken te
worden om aan de voorkant advies te kunnen geven en daarna een audit te kunnen uitvoeren.
Voor de TT is er overleg geweest tussen de DI’s, van de afdeling IZB. Daarnaast is er contact geweest met de
adviseurs GHOR-evenementen en de contactpersoon TT van de gemeente Assen. In overleg is besloten dat
een inspectie op korte termijn niet zinvol was voor dit jaar. Voor volgend jaar neemt de contactpersoon van
de gemeente Assen in een eerder stadium contact met ons op.
Bloemencorso Eelde en gemeente Tynaarlo hebben geen contact met ons gezocht met betrekking tot een
inspectie.
Seksbedrijven
In 2023 hebben de DI’s 8 seksbedrijven bezocht voor een hygiëneaudit.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren.
                                                   Realisatie    Begroot    Realisatie    Realisatie    Realisatie
                                                     2023         2023        2022          2021          2020
 Aantal inspecties asielzoekerscentra + noodopvang            14          8            24            10             0
 Aantal inspecties tijdens evenementen                         2          3             3             1             0
 Aantal inspecties seksbedrijven                               8         11            12             4             2
5.        Technische Hygiënezorg additioneel
Er wordt toezicht gehouden op WMO-voorzieningen.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
Toezicht WMO voorzieningen
In 2023 zijn er vier onderzoeken uitgevoerd: één calamiteitenonderzoek en drie kwaliteitsonderzoeken.
Evaluatie toezicht WMO voorzieningen
GGD Drenthe biedt in bij slechts twee gemeenten (Gemeente Emmen en Gemeente Westerveld) Toezicht
op de WMO voorzieningen. Na evaluatie is besloten om deze additionele taak niet meer aan te bieden.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren.
                                                   Realisatie    Begroot    Realisatie    Realisatie    Realisatie
                                                     2023         2023        2022          2021          2020
 Aantal overige inspecties (WMO)                               4         35             2             0             2
                                                                                                                   35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>6.       Openbare geestelijke gezondheidszorg additioneel
GGD Drenthe voert verschillende taken en functies uit binnen het OGGZ-vangnet: Advies en Meldpunt
OGGZ en bemoeizorg door sociaal verpleegkundigen OGGZ. Verder leveren we voor zes gemeenten
procesregie in de vorm van een OGGZ-voorzitter en zorgen we voor beleidsontwikkeling op het terrein
van de OGGZ, Wvggz en personen met onbegrepen gedrag.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan?
     • We hebben uitvoering gegeven aan het Advies en Meldpunt OGGZ dat wordt gecombineerd met de
         meldfunctie Wvggz. Ook meldingen niet-acute zorg van de politie en het landelijk meldnummer
         ‘Zorgwekkend Gedrag’ komen binnen bij het Advies en Meldpunt OGGZ.
     • We hebben bijgedragen aan de sluitende keten voor personen met onbegrepen gedrag door de
         samenwerking met de politie rond een selectie van niet acute meldingen verward gedrag.
     • Cliënten werden geholpen door de inzet van OGGZ-bemoeizorg bij lichamelijke problemen,
         woonproblemen als gevolg van aantallen huisdieren of ongedierte en bij woningvervuiling en
         hoarding door het voorbereiden en coördineren van schoonmaakacties.
     • We hebben uitvoering gegeven aan de opdracht van gemeenten om de inzet van verplichte zorg te
         onderzoeken middels het Verkennend Onderzoek, onderdeel van de Wvggz.
     • Met het voorzitterschap van de OGGZ-netwerken in zes gemeenten boden we procesregie gericht
         op een adequate samenwerking rond kwetsbare inwoners die vaak zelf geen hulp vragen en
         kampen met complexe problemen.
     • Ook boden we procesregie in casuïstiek waar al hulpverlening is betrokken, maar is vastgelopen,
         om zo met alle betrokkenen te komen tot een gezamenlijk gedragen aanpak.
     • We adviseerden gemeenten over knelpunten of hiaten in de hulpverlening.
     • We voerden met de maatschappelijk opvang partners de winterregeling uit voor dak- en thuislozen.
Uitvoering Advies en Meldpunt OGGZ
Iedereen kan advies vragen of een melding doen bij het Advies en Meldpunt OGGZ over inwoners van
Drenthe die zich in een ernstige probleemsituatie bevinden en daarvoor geen hulp zoeken of niet weten
hoe dat te organiseren. Vanaf 2020 is ook de meldfunctie Wvggz hier onder gebracht en schakelt het
landelijke meldnummer ‘Zorgwekkend Gedrag’ automatisch door naar het Advies en Meldpunt OGGZ.
Daarmee is het een breed meldpunt voor niet acute zorg dat tijdens kantooruren telefonisch bereikbaar is.
Daarbuiten kan via het antwoordapparaat en de website 24/7 een melding worden gedaan.
Vaak zijn dat professionals, familieleden, buren of andere naastbetrokkenen. Als een advies niet volstaat
zoeken we uit of de cliënt al in beeld is bij een hulpverleningsinstantie. Tijdens de triage beoordelen we
samen met de OGGZ-collega’s van GGZ, VNN en Cosis hoe de melding het beste opgevolgd kan worden.
Waar nodig worden meldingen doorgezet naar een gemeentelijk OGGZ-netwerk/sociaal team voor een
integrale bemoeizorg aanpak.
De ontwikkeling in de aantallen in 2023 worden in en bij de onderstaande tabel toegelicht.
Niet acute politiemeldingen onbegrepen gedrag
Voor elke politiemedewerker is in 2023 een digitaal meldformulier niet acute zorg beschikbaar gekomen in
het politiesysteem. Daarmee kan laagdrempelig een zorgmelding gedaan worden die automatisch via
beveiligde email naar het meldpunt wordt verstuurd. Dat heeft tot een toename van het aantal
politiemeldingen van 33% geleid: van 285 naar 379 politiemeldingen (exclusief politiemeldingen die niet
zijn opgepakt). Deze samenwerking met de politie ondersteunt bij de verbinding tussen de domeinen
                                                                                                           36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>veiligheid en zorg en de sluitende keten voor mensen met onbegrepen gedrag. Het merendeel van de
meldingen leidt niet tot de inzet van bemoeizorg maar tot overdracht van het zorgsignaal aan reeds
betrokken hulpverlening. Net als voorgaande jaren is de politie de belangrijkste melder gevolgd door
particuliere melders zoals familie, vrienden en buurtgenoten (207 in 2022 en 215 in 2023).
Wet verplichte GGZ (Wvggz)
Sinds 2020 voert de GGD, samen met de OGGZ-collega’s van GGZ, VNN en Cosis de meldfunctie en het
verkennend onderzoek in het kader van de Wvggz uit. Het zijn gemeentelijke wettelijke taken uit de Wvggz.
Wanneer uit de triage van een melding blijkt dat er een sterk vermoeden is van een psychische stoornis,
waarbij ingeschat wordt dat verdere escalatie of crisis dreigt, dan wordt een verkennend onderzoek in
kader van de Wvggz gestart. Daarmee wordt onderzocht of voor de gemelde persoon verplichte zorg
ingezet dient te worden in de vorm van een zorgmachtiging. Deze kan aansluitend aan een verkennend
onderzoek bij het Openbaar Ministerie worden aangevraagd.
In de praktijk blijkt dat OGGZ-bemoeizorg en Wvggz dicht bij elkaar liggen en ook in elkaars verlengde
kunnen worden ingezet. Waar mogelijk en in afstemming met de melder wordt eerst gekozen voor OGGZ-
bemoeizorg. Wanneer dat niet tot stabilisatie en inzet van adequate hulp leidt kan alsnog de route van de
Wvggz worden gevolgd. In 2023 zijn 35 verkennende onderzoeken uitgevoerd, 16 meer dan de 19 in 2022
en in 2021 ging het om 22 verkennende onderzoeken. Daarmee is de toename met ruim 80% in 2023 zeer
opvallend. Omdat de absolute aantallen klein zijn is het moeilijk daar een eenduidige verklaring voor te
geven. Wel is de indruk dat de toename te maken heeft met de druk op de zorg als gevolg van toenemende
zorgvraag en personeelskrapte. Door deze druk kan het zijn dat lopende zorgtrajecten waarin mensen
onvoldoende meewerken of de zorg opzeggen, eerder worden afgesloten dan voorheen. Terwijl erop dat
moment wel een zorgbehoefte aanwezig is, die later dan in beeld komt door een zorgmelding.
Bemoeizorg
De meldingen waarvan uit de triage blijkt dat een bemoeizorg-aanpak ingezet moet worden, worden
doorgezet naar OGGZ-netwerken of sociale teams in gemeenten. Er wordt dan een gecoördineerde en
integrale bemoeizorg-aanpak uitgevoerd. We doen dat in samenwerking met OGGZ-partners zoals GGZ,
VNN en Cosis, maatschappelijk werk of sociaal team.
Sociaal verpleegkundigen OGGZ van de GGD bieden bemoeizorg als het gaat om woningvervuiling, hoarding
(problematische verzamelaars) en bij somatische problemen. We leggen contact met de gemelde persoon,
winnen het vertrouwen en motiveren voor het accepteren van hulpverlening. Waar nodig zetten we
schoonmaakacties in. Het aantal schoonmaakacties bij woningvervuiling is verder toegenomen. Deels
worden deze ingezet vanuit de vangnet en advies functie van de GGD (zie programma bewaken) en dus ook
na inzet van OGGZ-bemoeizorg. Het totaal aantal schoonmaakacties in 2023 is 47, 2 minder dan de 49 van
2022 wat een piekjaar was. Het niveau van 2023 is daarmee vergelijkbaar met 2022 waarvan het hoge
aantal dus geen uitzondering is gebleken.
Aansluitend aan een schoonmaakactie wordt meestal huishoudelijke hulp ingezet om herhaling van
vervuiling te voorkomen. In 2023 is het opgevallen dat het regelmatig moeilijk is gebleken om tijdig
huishoudelijke hulp in te zetten. Ook hier zijn wachttijden ontstaan. Dat heeft tot gevolg gehad dat
schoonmaakacties soms uitgesteld moeten worden wat onwenselijk is omdat betrokken cliënten hun
motivatie kunnen verliezen en eerder gegeven medewerking intrekken.
De ontwikkeling in de aantallen in 2023 worden in en bij de onderstaande tabel toegelicht.
                                                                                                         37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>OGGZ-voorzitterschap
De GGD levert een voorzitter voor de OGGZ-netwerken in de gemeenten Assen, Aa en Hunze, Midden-
Drenthe, Emmen, Coevorden en Tynaarlo. De OGGZ-voorzitters coördineren als procesregisseur de
bemoeizorg-aanpak in gemeenten. Ze zorgen voor een gezamenlijk gedragen aanpak en zien toe op
naleving van de samenwerkingsafspraken tussen alle aan het OGGZ verbonden netwerkpartners.
Aanvullend biedt de OGGZ-voorzitter in enkele gemeenten procesregie in casuïstiek waar al wel
hulpverlening is betrokken maar de situatie mogelijk toch kan escaleren of waarin de samenwerking niet
goed verloopt.
Advies en ontwikkeling
We adviseren de centrumgemeenten en de andere gemeenten in Drenthe over ontwikkelingen die raken
aan de uitvoering van OGGZ, Wvggz en de aanpak rond situaties van onbegrepen gedrag. Het gaat over
lokale ontwikkelingen zoals aansluiting OGGZ op het sociale domein of de implementatie van de Aanpak
Voorkomen Escalatie-methode.
De verkenning met centrumgemeenten naar een andere wijze van opdracht verstrekken, namelijk voor
meerdere jaren en gezamenlijk met de OGGZ-partners GGZ Drenthe, Verslavingszorg Noord Nederland en
Cosis zijn in 2023 afgerond. Uitkomst is dat de huidige additionele inkoop met het oog op inkoop- en
aanbestedingsregels het meest voor de hand liggende is. GGD, GGZ, VNN en Cosis zoeken verder naar
vereenvoudiging en mogelijkheden naar verdere integratie.
Zoals hierboven genoemd heeft de politie in 2023 een nieuwe werkwijze ingevoerd rond niet acute
meldingen van verward gedrag. Elke politiemedewerker heeft toegang tot een digitaal meldformulier
waarmee eenvoudig zorgmeldingen gedaan kunnen worden die automatisch via beveiligde email naar het
meldpunt worden gestuurd. Regionaal is met de politie opgetrokken om deze landelijke werkwijze te
vertalen naar de samenwerking in Drenthe. In verschillende werksessies zijn daar nadere afspraken over
gemaakt.
Verder namen we ook in 2023 deel aan het beleidsoverleg over de ketensamenwerking acute psychiatrie.
Met het Zorg- en Veiligheidshuis, politie en GGZ Drenthe vormden we in dat kader een werkgroep om meer
zicht te krijgen op knelpunten in de aanpak en samenwerking rond (enkele) complexe cases die moeizaam,
of pas langere tijd, tot een structurele oplossing komen. Daarvoor is een memo opgesteld met bevindingen
en aanbevelingen de keten rond deze casuïstiek verder sluitend te krijgen. In 2024 wordt dat vervolgd.
De aanbevelingen zijn ook meegenomen in 2 subsidie werkgroepen waarin is geparticipeerd. Deze
werkgroepen hebben beide een subsidieaanvraag ingediend bij ZonMw in het kader van het programma
Grip op Onbegrip. De eerste betreft een aanvraag voor een regionale Kenniswerkplaats Onbegrepen
Gedrag. Deze is medio 2023 gehonoreerd en in het najaar gestart. De algemene projectleiding is belegd bij
GGD Drenthe en in de uitvoering wordt nauw opgetrokken met themaleiders van o.a. de Hanzehogeschool,
GGZ Drenthe, VNN en InBegrepen (collectief van ervaringsdeskundigen). De kenniswerkplaats werkt aan
vragen vanuit de praktijk, in een trefpunt waar professionals, ervaringsdeskundigen en studenten elkaar
ontmoeten. Drie thema’s staan centraal: 1) versterken en leren van herstelinitiatieven; 2) samenwerken in
het formele en informele netwerk en 3) Samenleven in de wijk.
Bestaande kennis en expertisenetwerken worden met elkaar verbonden en waar nodig worden nieuwe
praktische informatieproducten ontwikkeld. Hiermee hopen we een bijdrage te leveren in situaties van
onbegrepen gedrag met effect op de samenleving waarin mensen met onbegrepen gedrag meedoen en er
mogen ‘zijn’.
De tweede subsidieaanvraag is samen met gemeenten en Zorg- en Veiligheidshuis Drenthe ingediend en
gaat over domeinoverstijgend samenwerken in Veiligheidsregio’s. Er wordt ingestoken op verdere uitrol
van de Aanpak Voorkomen Escalatie-methode bij gemeenten, inzet van trajectbegeleiding bij het Zorg en
                                                                                                        38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Veiligheidshuis en extra capaciteit bij het team OGGZ voor het afhandelen en opvolgen van het
toenemende aantal politiezorgmeldingen. Naast de nadruk op het ‘doen’ is in deze aanvraag ook aandacht
voor leren en doorontwikkelen. Eind 2023 is deze aanvraag toegekend en de uitvoering zal in het eerste
kwartaal van 2024 starten.
Winterregeling
GGD Drenthe coördineert de winterregeling gericht op dak- en thuislozen en slecht behuisde inwoners.
Gedurende de maanden oktober – maart monitoren we de ontwikkeling van de gevoelstemperaturen.
Wanneer gedurende minimaal drie van de vijf dagen een gevoelstemperatuur van -5 graden of kouder
wordt voorspeld wordt de winterregeling fase 1 geactiveerd. Fase 2 gaat in bij een gevoelstemperatuur van
-10 graden. We informeren ketenpartners, zoals maatschappelijke opvanginstellingen, sociale teams,
politie en gemeenten over het activeren (en deactiveren) van de winterregeling. Dak- en thuislozen hebben
dan ruimere toegang tot de dag- en nachtopvang in Assen en Emmen. Wanneer nodig worden extra
bedden bijgeplaatst. Bij fase 2 wordt door de samenwerkingspartners actief uitgekeken naar buitenslapers
om hen aan te sporen de nacht binnen door te brengen.
De winterregeling is in de winter van 2022-2023 57 dagen actief geweest waarvan 12 dagen in fase 2.
Daarmee is de winterregeling langer opengesteld dan in de 2 winters daarvoor. Het ging om aangesloten
periodes van 5 -10 dagen met een uitschieter naar 18 dagen in februari – maart 2023. Ook liep de
winterregeling langer door dan voorzien, tot in de eerste week van april.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren.
                                                         Realisatie     Begroot       Realisatie     Realisatie    Realisatie
                                                           2023           2023          2022           2021          2020
 Advies en Meldpunt OGGZ                                        1.063         1.000          1.065            952         1.090
 Waarvan:
 Aangemeld voor OGGZ-bemoeizorg                                   330           320            283            307           371
 Aangemeld Verkennend Onderzoek Wvggz                               35           30              19             22            30
 Aangemeld voor vangnetfunctie GGD                                  84                           34
 Afgehandeld op meldpunt OGGZ                                     608           650            724            623           689
 Nog open staande meldingen                                          6                            5
 Overige indicatoren:
 OGGZ-meldingen GGD OGGZ-voorzitter*                              218           200            184            216           242
 Aantal cliënten sociaal verpleegkundigen OGGZ**                  204           200            155            181           216
 Waarvan:
 Woningsaneringen inz. vervuiling, hoarding***                      47           35              49             42            31
 * Aantal OGGZ-bemoeizorg meldingen in de 6 gemeenten waar de GGD een OGGZ-voorzitter levert.
 ** Inclusief 77 vangnet en advies functie (basistaken), OGGZ-bemoeizorg en Wvggz verkennend onderzoek
 *** Inclusief 26 woningsaneringen vanuit de vangnet en adviesfunctie van de GGD (programma Beschermen).
In 2023 zijn 1.063 meldingen binnengekomen bij het Advies en Meldpunt OGGZ. Dat is overeenkomstig met
het voorgaande jaar 2022: 1.065 meldingen. De toename is 2022 ten opzichte van 2021 lag aan een zeer
tijdelijke, administratieve rol van het Advies en Meldpunt OGGZ voor de instroom van Oekraïners die toen
nog niet voor zorg verzekerd waren en in de onverzekerdenregeling instroomden. In 2023 was dat niet aan
de orde. Dat het aantal meldingen toch vergelijkbaar is met 2022 heeft vooral te maken met een
veranderende, landelijke, werkwijze van het doorgeven van zorgmeldingen door de politie.
                                                                                                                              39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Het aantal meldingen dat in 2023 is opgevolgd met een gecoördineerde bemoeizorg-aanpak en procesregie
is uitgekomen op 330, totaal in Drenthe. Dit is een forse toename ten opzichte van 2022 toen zijn 279
bemoeizorgtrajecten gestart. Dat was het laagste aantal van de laatste jaren en in die zin is 2023
vergelijkbaar met de jaren daarvoor. Ingezoomd op de 6 gemeenten met een OGGZ-voorzitter van de GGD
was het aantal gestarte bemoeizorgtrajecten 218, ten opzichte van 184 in 2022.
7.       Zorgcoördinatie mensenhandel
De GGD coördineert de opvang en hulpverlening voor mensen die slachtoffer zijn van mensenhandel.
Hieronder vallen ook slachtoffers van arbeidsuitbuiting en gedwongen prostitutie. De GGD beoordeelt en
onderzoekt signalen van mensenhandel samen met de ketenregisseur aanpak mensenhandel (Zorg en
Veiligheidshuis Drenthe) en de rechercheur van team mensenhandel en migratiecriminaliteit van politie.
Zorgcoördinatie is verantwoordelijk voor de inzet en/of het coördineren van gepaste hulpverlening op
diverse gebieden (sociaal-emotioneel/praktisch/juridisch).
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
De aanpak mensenhandel in zijn geheel wordt aangestuurd door de stuurgroep van Zorg- en Veiligheidshuis
Drenthe (ZVHD). Namens de twaalf Drentse gemeenten vraagt ZVHD aan GGD Drenthe, specifiek team
Veilig Thuis Drenthe om 16 uur zorgcoördinatie te leveren. De totale verantwoording op de aanpak
mensenhandel zal dan ook via een jaarverslag via ZVHD verlopen.
De zorgcoördinator is op meerdere terreinen actief. Zo zijn er 14 bewustwordingstrainingen gegeven aan
o.a. zorginstellingen en gemeenten. De hoofdtaak het afgelopen jaar lag bij het ontvangen van signalen,
deze verrijken samen met team mensenhandel Politie en de ketenregisseur. Om vervolgens met de
mogelijke slachtoffers mensenhandel in contact te komen en ze te begeleiden naar zorg. O.a. zijn er een
aantal vrouwen geholpen met de toeleiding naar time to connect van Leger des Heils om uit de prostitutie
te stappen. De zorgcoördinator is bij 68 casussen betrokken geweest waaronder een 60 nieuw ingebrachte
casussen met signalen van mensenhandel.
Op personeel gebied kent 2023 een wat onrustig jaar. Doordat de zorgcoördinator uitviel stond de nieuwe
ketenregisseur die in mei 2023 is gestart er even alleen voor. Vanaf 1 juli is er vervanging gevonden voor de
zorgcoördinatie. Samen hebben ze opgepakt wat prioriteit had. Door deze situatie is extra duidelijk
geworden hoe kwetsbaar de inzet van zorgcoördinatie in Drenthe geregeld is. Door middel van een
projectplan heeft de ketenregisseur weten aan te tonen dat er meer nodig is om de aanpak mensenhandel
in Drenthe op te zetten en te borgen. Het positieve effect daarvan is onder meer dat in 2024 de formatie
van de zorgcoördinatie verhoogd wordt. Daarnaast heeft er een afweging plaats gevonden op de
organisatie van de aanpak met als doel de inhoud, efficiëntie en effecten te dienen. Dat heeft erin
geresulteerd dat vanaf 2024 de gehele aanpak mensenhandel onder dak van Zorg- en Veiligheidshuis
Drenthe komt te liggen en deze additionele taak bij Veilig Thuis komt te vervallen. Vanzelfsprekend blijven
de lijnen richting Veilig Thuis als onderdeel van de meldcode zeer belangrijk en zullen de medewerkers
elkaar onderling opzoeken om zowel de daderaanpak als de opvang van slachtoffers vorm te geven.
                                                                                                            40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>8.         Centrum Seksueel Geweld
GGD Drenthe is samen met GGD Groningen opdrachtnemer voor de uitvoering van het Centrum Seksueel
Geweld Groningen/Drenthe (CSG). Het CSG biedt hulp aan iedereen die een ongewenste seksuele
ervaring heeft meegemaakt.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
Het Centrum Seksueel Geweld Groningen-Drenthe
In 2023 heeft het regionale meldpunt de transitie gemaakt naar Veilig Thuis Drenthe. Zij nemen 24/7
meldingen van slachtoffers/betrokkenen van seksueel geweld aan en professionals die vragen hebben
rondom dit thema. Op zeer professionele wijze hebben zij deze nieuwe taak op zich genomen. In 2023 is
het centrum voor het eerst intern en extern succesvol gevisiteerd. Tot slot hebben we hard gewerkt aan de
bekendheid op het thema en van het centrum. Zo hebben we een succesvolle samenwerking met de media
opgebouwd en zijn er bijeenkomsten geweest met als doel de media tips en adviezen te geven hoe het
thema seksueel geweld op een toegankelijke wijze over te brengen. Door het aanbieden van een standaard
zin waarin men wordt geattendeerd om hulp te zoeken bij seksueel geweld onder alle media-uitingen die
gaan over seksueel geweld. Om het thema blijvend onder de aandacht te houden en om de samenwerking
te verbeteren is er een halfjaarlijkse nieuwsbrief ontwikkeld.
Hulp
We hebben veel slachtoffers forensische, medische en psychosociale hulp kunnen bieden. Ook slachtoffers
die langer dan 7 dagen geleden seksueel geweld hebben meegemaakt kunnen een luisterend oor, tips en
adviezen krijgen van een counselor. Er zijn veel mensen die gebruik hebben gemaakt van deze nieuwe vorm
van hulp. Deze hulp is niet alleen voor slachtoffers maar ook voor ouders/verzorgers of andere
betrokkenen. De reacties zijn erg positief. De counselors waren ook aanwezig bij diverse bijeenkomsten
zoals bij Orange the World en het werkbezoek met Mariëtte Hamer om de opvang als vertrouwenspersoon
te verzorgen voor toeschouwers die graag nog even na wilden praten.
Deskundigheidsbevordering
Diverse externe trainingen zijn gegeven aan bijvoorbeeld GGZ-instellingen en sociale wijkteams. Er werd
kennis gedeeld over het thema die zij direct konden integreren in de praktijk. De inzet van
ervaringsdeskundigen heeft hierin een groot aandeel gehad en maakte volgens de deelnemers de meeste
impact. Intern hebben de meldpuntmedewerkers een basistraining gekregen en de dagdienstgroep ook een
verdiepingstraining. Deze informatie over bijvoorbeeld basishouding, copingstrategieën,
overlevingsreacties en victim blaming geven de medewerkers een mooie rugzak in het contact met de
bellers.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren.
                                              Realisatie    Begroot    Realisatie    Realisatie    Realisatie
                                                2023         2023         2022         2021          2020
 ≤ 7 dagen geleden                                       47         pm            59            42            44
 > 7 dagen geleden                                       40         pm            13             9             7
 Advies ≤ 7 dagen geleden                                14         pm            15            10             5
 Advies > 7 dagen geleden                                53         pm            72            51            32
 Aantal meldingen totaal                               154          75          159           112             88
                                                                                                              41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>9.        Publieke Gezondheid Asielzoekers
In opdracht van het Centraal Orgaan Asielzoekers voert de GGD de taken binnen de publieke
gezondheidszorg voor asielzoekers uit. Dit zijn jeugdgezondheidszorg, gezondheidsbevordering,
infectieziektebestrijding, tuberculosebestrijding en hygiëne-audits op asielzoekerscentra.
Wat hebben we gerealiseerd en wat hebben we daarvoor gedaan?
De realisatie/productie in 2023 is achtergebleven op de oorspronkelijke begroting. De voornaamste reden
hiervoor is dat asielzoekers minder goed en snel doorstromen naar reguliere woningen door de problemen
op de woningmarkt. Hierdoor blijven de plaatsen in het AZC bezet door mensen die al bezocht zijn door
onze medewerkers. Het achterblijven van doorstroom zorgt er dus voor dat er sprake is van minder
instroom van nieuwe asielzoekers en daaraan gekoppeld aan minder productie vanuit de GGD. Alle
kinderen die in Drenthe verblijven hebben we goed in beeld en in zorg.
Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren.
                                              Realisatie     Begroot    Realisatie      Realisatie   Realisatie
                                                2023          2023        2022            2021         2020
 Asielzoekers (totaal)                               4.349        2.150        4.315           3.638        2.406
 Asielzoekers (0-19 jarigen)                         1.067          850        1.014           1.055          613
 Aantal asielzoekers (19 jarigen en ouder)           3.282        1.300        3.301           2.583        1.793
 Asielzoekerscentra                                      6            5            5               7             4
 Verpleegkundige intakes (VI) 0-4 jarigen              119          125
 Verpleegkundige intakes (VI) 4-18 jarigen             591          600
 Medische onderzoeken (MO) 0-4 jarigen                 132          125              Nieuw per 2023
 Medische onderzoeken (MO) 4-18 jarigen                523          600
 Aantal groepsvoorlichtingen                           194          130
10.       Forensische geneeskunde
Forensisch artsen vervullen de functie van gemeentelijk lijkschouwer, doen forensisch medisch
onderzoek t.b.v. opsporingsonderzoeken, en verlenen medische zorg aan arrestanten.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we hiervoor gedaan?
Herinrichting forensische geneeskunde
Ook in 2023 speelde bij forensische geneeskunde het tekort aan forensisch artsen nog steeds een
belangrijke rol. In deze periode was regelmatige inhuur van externe forensische artsen aan de orde om de
diensten te kunnen vullen. Om een toekomstbestendige organisatie en continuïteit voor de forensische
zorg in het noorden te kunnen garanderen wordt er op dit gebied steeds nauwer samengewerkt met GGD
Fryslân en GGD Groningen. Het uiteindelijke doel is te komen tot ‘één team, één taak’ voor de noordelijke
drie provincies. Eind 2023 is het penvoerderschap voor de samenwerking tijdelijk voor een jaar overgegaan
van GGD Drenthe naar GGD Fryslân.
Eind 2023 is door de Politie het aanbestedingstraject medische arrestantenzorg (MAZ) in de markt gezet.
Vanuit de noordelijke samenwerking is besloten om gezamenlijk hierop in te schrijven. Vanwege de
complexiteit van dit traject is hiervoor een externe projectleider aangetrokken.
                                                                                                                42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre> Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren.
                                                  Realisatie    Begroot    Realisatie    Realisatie    Realisatie
                                                    2023         2023        2022          2021          2020
 Totaal Arrestantenzorg                                  2.057       1.500        1.842         1.583         1.603
 Telefonisch consult                                       694         600          745           673           539
 Forensisch medisch onderzoek:
          •   Bloed/DNA afname/urinecontrole               394         300          362           333           250
          •   Letselbeschrijving                             66         50            47            52            44
          •   Deskundigenrapportage                           6         15            10            16            14
          •   Zedenonderzoek                                 17         20            30            20            23
          •   NODOK melding                                   4          5             3             6             4
 Aantal lijkschouwingen                                    398         300          365           361           316
 Aantal lijkschouwingen per 100.000 inwoners
                                                             79         61            73            73            64
 exclusief euthanasie
 Aantal lijkschouwingen na euthanasie                      274         175          235           231           209
 Aantal lijkschouwingen na euthanasie per 100.000
                                                             55         35            47            47            42
 inwoners
11.         Reizigers- en Beroepsadvisering/Vaccinaties op Maat
Bij Reizigersadvisering kunnen cliënten terecht voor advies, voorlichting en vaccinaties in verband met
een reis. Wanneer mensen bij de uitoefening van hun beroep een hoger risico lopen op een
infectieziekte, kunnen ze langskomen voor advies en vaccinatie (Beroepsadvisering). Sinds maart 2023
worden, op indicatie, ook Vaccinaties op Maat gegeven. Mensen die een bepaald medisch risico lopen,
dan wel mensen die de wens hebben een bepaald vaccin te ontvangen kunnen deze na indicatiestelling
door de GGD-arts ontvangen.
Wat hebben we bereikt en wat hebben we daarvoor gedaan?
Vanuit de samenleving zien we (landelijk) een grote vraag naar advies over reizen, beroepsrisico's en
vaccinaties op maat. Onze spreekuren zitten een paar weken van tevoren al volledig vol. Vanuit de hele
provincie komen reizigers naar Assen voor advisering en vaccinaties. Uitbreiding van spreekuren lijkt
gewenst. Daarom zijn we vanaf januari 2023 begonnen met het langzaam uitbreiden van de wekelijkse
spreekuren, van 6 spreekuren per week aan het begin van 2023 naar 10 spreekuren per week aan het eind
van 2023.
In verband met zwangerschapsverlof en de noodzaak om onze spreekuren uit te breiden, is er een nieuwe
collega ingewerkt en opgeleid. Door de uitbreiding in spreekuren hebben we in 2023 ruim 2000 cliënten
meer kunnen zien dan in 2022.
Om de kwaliteit van zorg te waarborgen en aan de accreditatieverplichtingen te voldoen, zijn er meerdere
nascholingen bezocht. Een nieuwe arts is gestart met de opleiding tot reizigersgeneeskundige en heeft deze
met succes afgerond. Ook één van de verpleegkundigen heeft de opleiding tot reizigersverpleegkundige dit
jaar succesvol afgerond. Een andere verpleegkundige is in september gestart met de opleiding tot
reizigersverpleegkundige. Daarnaast hebben een aantal collega's hun BIG-registratie mogen verlengen.
                                                                                                                  43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre> Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2023 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2023 en de drie
voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze hieronder toegelicht.
                                           Realisatie   Begroot    Realisatie   Realisatie   Realisatie   Realisatie
                                             2023        2023        2022         2021         2020         2019
 Aantal 1e consulten (reizigers)advisering        3.612      4.500        2.114        1.174        1.470        4.525
 Aantal vervolgconsulten                          1.206      2.600          513          232          635        3.418
De beperking in het aantal spreekuren draagt bij aan het niet kunnen realiseren van de begrote aantallen.
Eén van de belemmerende factoren hierin is de beperkte artsencapaciteit.
In verband met de Covid periode in 2020-2022 vindt vanaf eind 2022 weer een stijging plaats in het aantal
consulten. Ter vergelijking zijn daarom ook de cijfers van 2019 toegevoegd. Dit geeft een beter beeld van
‘normaal’.
                                                                                                                     44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>12.          Financiële verantwoording bij het programma Additioneel
                                                                                   Begroting  Begroting
                                                                        Resultaat                        Resultaat  verschil
                                                                                   2023 voor   2023 na
                                                                          2022                             2023      2023
 Programma 2023                    Product                                         wijziging  wijziging
 Additioneel      Baten            Centrum Seksueel Geweld                    298         307        459       421        -38
                                   Epidemiologie                                92        122        106         86       -19
                                   Forensische geneeskunde                  1.227         888        952     1.365        413
                                   Gezondheidsbevordering                     209         190        137       159         22
                                   Infectieziektebestrijding                    12          0         54         85        32
                                   JGZ additionele opdrachten gemeenten     1.163       1.132      1.149     1.211         62
                                   JGZ overige additionele opdrachten         111          88         13         10         -3
                                   Kansrijke Start                            128         130        130       135           5
                                   MDA++                                      158         167        168       148        -20
                                   Openbare geestelijke gezondheidszorg       947         970        981       996         15
                                   Preventieve logopedie                      535         543        627       627           0
                                   Publieke gezondheid asielzoekers         1.056         800      1.068     1.008        -60
                                   Reizigersvaccinaties                       305         306        450       644        194
                                   Sense Noord Nederland                      293         256        296       327         31
                                   Technische hygiënezorg                       45         31         18         11         -7
                                   Veilig Thuis Drenthe                     7.257       6.736      6.816     7.676        860
                  Totaal Baten                                             13.837     12.667      13.424    14.911      1.487
                  Lasten           Centrum Seksueel Geweld                   -296        -299       -453      -420         33
                                   Epidemiologie                               -86       -119       -105        -82        23
                                   Forensische geneeskunde                 -1.184        -837       -936    -1.404       -468
                                   Gezondheidsbevordering                    -199        -188       -134      -168        -35
                                   Infectieziektebestrijding                    -8          0        -52        -80       -28
                                   JGZ additionele opdrachten gemeenten    -1.095      -1.049     -1.119    -1.190        -71
                                   JGZ overige additionele opdrachten        -105         -82        -13        -11          3
                                   Kansrijke Start                           -119        -121       -127      -132          -6
                                   MDA++                                     -153        -161       -166      -146         20
                                   Openbare geestelijke gezondheidszorg      -889        -930       -960      -979        -19
                                   Preventieve logopedie                     -508        -503       -611      -609           2
                                   Publieke gezondheid asielzoekers          -840        -741     -1.041      -995         46
                                   Reizigersvaccinaties                      -400        -295       -448      -639       -191
                                   Sense Noord Nederland                     -274        -237       -288      -328        -39
                                   Technische hygiënezorg                      -42        -29        -18        -11          7
                                   Veilig Thuis Drenthe                    -7.152      -6.736     -7.076    -7.917       -840
                  Totaal Lasten                                           -13.349    -12.328     -13.547   -15.110     -1.563
                  Reserveringen    Centrum Seksueel Geweld                      -3         -8         -6         -1          5
                                   Epidemiologie                                -6         -4         -1         -5         -3
                                   Forensische geneeskunde                     -62        -51        -16        -26       -10
                                   Gezondheidsbevordering                      -10         -2         -3         -4         -1
                                   Infectieziektebestrijding                    -1          0         -1         -3         -2
                                   JGZ additionele opdrachten gemeenten        -85        -83        -29        -35         -5
                                   JGZ overige additionele opdrachten           -8         -6          0          0          0
                                   Kansrijke Start                              -9         -9         -3         -4         -1
                                   MDA++                                        -6         -6         -2         -2          0
                                   Openbare geestelijke gezondheidszorg        -58        -40        -21        -24         -3
                                   Preventieve logopedie                       -39        -40        -16        -16          0
                                   Publieke gezondheid asielzoekers            -76        -59        -27        -23          4
                                   Reizigersvaccinaties                         -2        -11         -2        -11         -8
                                   Sense Noord Nederland                       -19        -19         -8        -10         -2
                                   Technische hygiënezorg                       -3         -2          0          0          0
                                   Veilig Thuis Drenthe                          0          0        260       260           0
                  Totaal Reserveringen                                       -387        -339        123         97       -26
 Totaal Additioneel                                                           101          -0          0      -102       -102
Additioneel algemeen
De impact van het Cao akkoord voor de additionele taken zijn berekend op € 260.000. In september 2023 is
de hiervoor voorgestelde begrotingswijziging goedgekeurd. De meerkosten als gevolg van het Cao akkoord
zijn onttrokken aan de Risicoreserve additionele taken.
Forensische geneeskunde
Het resultaat forensische geneeskunde bedraagt € 64.000 negatief. Bij de 8-maandsrapportage werd
uitgegaan van een negatief resultaat van € 125.000. De verwachting was dat de subsidie Versterking
forensische geneeskunde / samenwerking Noord-Nederland niet kostendekkend zou zijn. In het najaar
2023 bleek echter dat er nóg een subsidie beschikbaar was van € 118.000 voor Noord-Nederland. Hierdoor
is het negatieve resultaat meegevallen.
                                                                                                                           45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Ten behoeve van de extra kosten van AIOSSEN (artsen in opleiding tot specialist) van € 46.879 wordt bij de
resultaatsbestemming over 2023 voorgesteld deze te onttrekken aan de egalisatiereserve opleidingskosten
forensische artsen. Het resultaat forensische geneeskunde na onttrekking uit de Egalisatiereserve bedraagt
€ 17.000 negatief.
Publieke gezondheid asielzoekers
Ondanks de hoge bezetting van de asielzoekerscentra in Drenthe is de in- en doorstroom van 0-18 jarigen
laag. Hierdoor zijn de opbrengsten lager dan begroot wat resulteert in een tekort.
Veilig Thuis Drenthe
Het reguliere resultaat Veilig Thuis Drenthe bedraagt € 19.000 positief. Dit resultaat afgezet tegen de totale
reguliere bijdrage VTD van € 6,8 miljoen is minder dan 0,3% en daarmee minimaal.
Eind 2022 is voor 2023 aan de centrumgemeente Emmen een extra bijdrage gevraagd van € 950.000 (voor
de ondersteuning van de pilots en extra capaciteit VT i.v.m. decentraal werken, training en opleiding,
kennis en expertisecentrum en ICT). De toekenning van centrumgemeente Emmen bedroeg € 931.281.
Uiteindelijk is € 850.951 besteed in 2023. Het restant van € 80.330 zal terugbetaald worden aan
centrumgemeente Emmen.
Verantwoording extra gelden centrumgemeente Emmen 2023:
                                                           Prognose 2023
                                         Ontvangen voor                                      Terug te betalen aan
 Waarvoor?                                                (afgegeven bij 8-  Ingezet in 2023
                                               2023                                               CG Emmen
                                                        maandsrapportage)
 Inhuur procesbegeleiding/ aansturing
                                                              € 100.000          € 91.761
 transformatie VTD
 Inhuur / advieskosten projectsecretaris                       € 50.000          € 50.306
 Inzet maatschappelijk werkers                                € 475.000         € 472.696
 Inzet epidemioloog                                           € 105.000         € 104.992
 Inzet gedragswetenschapper                                    € 53.000          € 52.417
 Kwartiermaker leren en kennismanagement                       € 80.000          € 78.779
 Totaal                                     € 931.281         € 863.000         € 850.951          € 80.330
                                                                                                                46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>1.2      Paragrafen
Volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) provincies en gemeenten kent de begroting en
jaarrekening een aantal verplichte paragrafen. In deze jaarstukken 2023 zijn de paragrafen Bedrijfsvoering,
Weerstandsvermogen en risicobeheersing en Financiering opgenomen. De overige verplichte paragrafen
(Lokale heffingen, Onderhoud kapitaalgoederen, Verbonden partijen en Grondbeleid) zijn voor de GGD niet
relevant en derhalve niet opgenomen.
1.2.1 Paragraaf Bedrijfsvoering
Samenwerking GGD en VRD
Op het gebied van bedrijfsvoering werken GGD en VRD op veel terreinen steeds intensiever samen, onder
meer op het gebied van huisvesting, ICT en communicatie. Ook op het gebied van financiën en
personeelszaken wordt waar mogelijk samengewerkt. In 2024 wordt een onderzoek gestart naar hierin
volgende stappen kunnen worden gezet.
Informatisering en automatisering
Datagestuurd werken
De GGD heeft de visie ”Informatievoorziening is van ons allemaal” opgesteld. Aansluitend hierop is de
strategie voor IV uitgewerkt. Realisatie hiervan vraagt op het gebied van besturing nog aandacht. De visie
en strategie zijn opgesteld vanuit de ambitie van GGD (en VRD) om informatie gestuurd werken te
integreren binnen alle processen van de GGD. Daarnaast een voorspelbare ICT-omgeving neer te zetten als
basis voor continue veranderingen op gebied van IV. Binnen deze visie zijn drie lijnen benoemd, namelijk
‘Sterke verwevenheid van IV in het bedrijfsproces’, ‘Focus op het werken met data’ en ‘Voorspelbare ICT
als basis voor continue IV veranderingen’.
Vanuit de focus op datagericht en informatiegericht werken is de organisatie versterkt met kennis en kunde
op het gebied van verzameling, duiding en communicatie van data en informatie, onder meer door middel
van scholing, ontwikkeling en werving van onze medewerkers. Doel is de realisatie van een data-
architectuur systeem (werkwijze, kennis en systeem). Middels de realisatie van informatieproducten is de
GGD ook meer informatiegericht gaan werken. Zo heeft de datahub informatieproducten ontwikkeld voor
de ‘Datawerkplaats mentale Gezondheid’ en ‘Risico gestuurde zorg GGD’ (dit is een voorspelmodel op basis
van open tekstvelden en levert adviezen op dossierniveau aan voor zorg professionals ter beoordeling)
maar ook management informatieproducten voor de afdelingen binnen het programma Publieke Zorg en
Dienstverlening.
Daarnaast is de kennis op gebied van datascience, data-engineering versterkt door onze specialisten aan de
collega’s van de GGD (via de Datahub) te verbinden en samenwerking met externe partijen te versterken.
Om de verwevenheid van IV met de primaire processen te verstevigen zijn nieuwe IV functies gerealiseerd
namelijk een Business Informatiemanager en een Informatie-Architect. En er is een leergang
Informatiemanagement gerealiseerd om de expertise van de collega’s te versterken.
Daarnaast is op gebied van functioneel beheer een vakgroep gestart ter professionalisering. Er is een
volwassenheidsscan uitgevoerd door een externe partij. De resultaten van deze scan zijn gebruikt voor de
vervolgstappen voor het professionaliseren van het functioneel beheer.
                                                                                                           47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Door onder meer realisatie van een vernieuwd beheermodel en vervanging van een Uninterruptable Power
System (UPS) is gewerkt aan de continuïteit van de IV voorziening en zijn er maatregelen genomen om de
weerbaarheid van de GGD tegen cybercrime te vergroten.
Veiligheid informatievoorziening en privacy
     • Implementatie BIO en NEN7510
GGD Drenthe en de VRD hebben de implementatie van de normenkaders BIO en NEN7510 afgerond in juli
2023. Ter afronding van de implementatie is de BIO Self Assessment opnieuw uitgevoerd. Deze wijst uit dat
de inspanningen van team Informatieveiligheid & Privacy om te komen tot een hoger niveau van veiligheid,
hun vruchten hebben afgeworpen. De Self Assessment is extern beoordeeld door Waker Cyber Security.
GGD Drenthe en VRD voldoen aan de doelstelling om een score tussen de 3 en 4 te halen.
Op twee punten scoort de organisatie nog niet op niveau, te weten 'Wettelijke en contractuele eisen' en op
'Beoordelen en auditen'. Deze beide punten krijgen de komende tijd nog aandacht om op ook hiervoor tot
een hogere score te komen.
Met name op de verbetering van beveiliging van netwerk en systemen zijn grote stappen gezet. Daarnaast
is dat gebeurt op het vergroten van bewustzijn van medewerkers rondom veiligheid en privacy en
processen voor inzet van personeel bij zowel GGD als VRD. Naar eigen inzicht is daarmee niet alleen
voldoende progressie bereikt, maar ook de juiste prioriteiten gesteld in de implementatie van de BIO en
NEN 7510.
     • Privacy
Het werkveld privacy binnen het team IV&P neemt een grotere vlucht dan voorzien. De vragen vanuit de
organisatie en het aanbod vanuit het team IV&P komen daarom nog niet goed genoeg bij elkaar. Voor een
groot deel wordt dit veroorzaakt door het succes van de bewustwordingsaanpak; veel medewerkers zijn
                                                                                                         48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>inmiddels op de hoogte van de noodzaak van het inschakelen van privacy-expertise bij de werkzaamheden
van de GGD en VRD. Daarnaast nemen de eisen die gesteld worden aan het waarborgen van
privacybelangen verder toe, wat ook zorgt voor extra vraagstelling. Ook de samenwerking met andere
organisaties zorgt voor vragen over het gezamenlijk voldoen aan de eisen en waarborgen op het gebied van
privacy. In de praktijk tekent zich daarbij af dat de GGD/VRD als partij wordt gezien om de
samenwerkingsovereenkomsten voor te bereiden.
     • Organisatie
Met de aanstelling van een systeem security specialist per 1 juni 2023 is het team IV&P compleet. Daarmee
beschikt het team IV&P nu over de volgende functies:
     -     Functionaris gegevensbescherming;
     -     Privacy officer;
     -     Security officer;
     -     System security specialist;
     -     Portefeuillehouder in het MT GGD en VRD en CISO;
     -     De invulling van de functies gebeurt voor een deel op basis van inhuur van externe capaciteit. Met
           name voor de functie van Functionaris Gegevensbescherming zal naar een andere oplossing
           gezocht moeten worden. De uitdaging is groot om dit te realiseren.
Mens en Organisatie
Strategisch opleidingsplan
De nieuwe strategische agenda van de GGD draagt bij aan de organisatieontwikkeling van GGD Drenthe om
van een uitvoeringsorganisatie door te groeien naar een waarde gedreven netwerkorganisatie die in haar
rol als strategische kennispartner waarde toevoegt op de gezondheid en veiligheid van alle inwoners van
Drenthe. De toegevoegde waarde van de GGD Drenthe zit in het verbinden van haar kennis, expertise en
data door te informeren, te adviseren, te participeren, samen te werken en het samen onderzoek doen. Er
is een strategisch opleidingsplan 2023-2026 opgesteld dat zicht richt zich op de toerusting van professionals
bij GGD Drenthe om deze rol en positie als organisatie te versterken.
HR21
In 2021 zijn we gestart met de implementatie van een nieuw generiek functiewaarderingssysteem HR21.
Eerst binnen de JGZ en vervolgens in de rest van de organisatie. In april 2023 is het implementatieproces
afgerond. Daarmee lopen we in de pas met de afspraken die de Cao-partijen hebben gemaakt dat HR21 het
functiewaarderingssysteem is voor de sector gemeenten en Samenwerkende Gemeentelijke Organisaties.
Formatie en bezetting
                                                Realisatie    Begroot     Realisatie   Realisatie   Realisatie
                                                  2023         2023          2022        2021         2020
 Formatie basistaken in fte                              177         177           178          175          177
 Formatie additioneel in fte                             112         106           108          105          106
 Formatie totaal in fte                                  289         283           285          280          283
 Bezetting totaal in fte op 31 december                  310          pm           299          297          299
 Medewerkers in dienst op 31 december                    419         380           411          412          421
 Gemiddelde leeftijd                                       47         pm          47,0         47,0         48,0
                                                                                                               49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Verzuim
Het verzuim over 2023 komt uit op 6,97%. Door een onjuiste analyse van de gegevens is de afgelopen jaren
een onjuist beeld geschetst van de verzuimcijfers. Het hogere verzuimcijfer wordt in belangrijke mate
veroorzaakt door in- en externe ontwikkelingen binnen Veilig Thuis. Het management van het programma
Samen Veilig heeft als antwoord daarop een plan ontwikkeld op basis van de koers van Veilig Thuis welke
met de medewerkers is gedeeld. Ook is er individuele aandacht voor medewerkers van Veilig Thuis.
                                              Realisatie    Begroot      Realisatie   Realisatie   Realisatie
                                                2023         2023          2022         2021         2020
 Verzuimpercentage                                  6,97%         5,00%         5,00%        4,90%       5,00%
Kwaliteit en juridische zaken
Klachten
In 2023 was een daling te zien van het aantal klachten van 134 in 2022 naar 83 klachten in 2023. Deze
daling is te verklaren door het afschalen van IZB+ werkzaamheden. Bij IZB+ zagen we een daling van 78
klachten in 2022, naar 21 klachten.
Net als het voorgaande jaar zagen we dat de klachten die betrekking hebben op de reguliere
dienstverlening vooral voorkwamen bij de productgroepen waar sprake is van hoogfrequente
cliëntcontacten, zoals JGZ, maar ook bij VTD waar de complexiteit en impact groot is. In 2023 was er een
daling van het aantal JGZ klachten van 38 naar 23. In 2022 was er sprake van een datalek en problemen
rondom het inplannen van de afspraken voor het rijksvaccinatieprogramma. Dat had te maken met nieuwe
software. Die problemen zijn opgelost, waardoor het aantal fors terug nam. Bij VTD was een stijging te zien
van het aantal klachten van 12 naar 20. We zien dat dit past bij het beeld dat het aantal klachten bij VTD
door de jaren heen fluctueert. Bij de andere afdelingen kwamen de volgende aantallen klachten binnen in
2023: Technische Hygiëne Zorg 6 klachten, OGGZ 4 klachten, Forensisch 2 klachten, Medische Milieukunde
1 klacht.
Bij Forensische geneeskunde, seksuele gezondheid en reizigers kwamen geen klachten binnen. Er werd één
klacht doorgeleid naar de externe klachtencommissie. Deze klacht had betrekking op VTD.
                                                           Realisatie    Realisatie   Realisatie   Realisatie
                                                             2023          2022         2021         2020
 Klachten                                                             83          134          252          134
 Waarvan naar klachtencommissie                                        1            2            1             0
Wet open overheid (Woo)
In 2023 is een breed samengestelde werkgroep van GGD en VRD gestart om de invoering van de Woo
binnen beide organisaties te begeleiden. Er is in kaart gebracht welke aspecten binnen de organisaties
geraakt worden door de invoering van de Woo. Het betreft onder meer de archivering,
documentmanagementsystemen, de organisatie van Woo-verzoeken, het bewust maken van medewerkers
binnen de organisaties over de werking van de Woo en wat dat betekent voor hun werkzaamheden.
Uitgangspunt is dat zowel de GGD als de VRD transparante organisaties willen zijn.
Gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen
In 2023 zijn ook voorbereidingen getroffen voor het aanpassen van de gemeenschappelijke regeling GGD
Drenthe om daarmee te voldoen aan de vereisten van de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen.
                                                                                                              50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Hierbij wordt ook zoveel mogelijk tegemoet gekomen aan de wensen die de Drentse gemeenteraden naar
voren hebben gebracht ten aanzien van de mogelijkheden die de gewijzigde wet biedt om meer betrokken
te worden bij de gemeenschappelijke regelingen. Eind 2023 is de concept-regeling voor zienswijze
aangeboden aan de Drentse gemeenten. Per 1 juli 2024 dient de nieuwe regeling te zijn vastgesteld.
Financiële verklaring bij het programma Bedrijfsvoering
                                                                           Begroting  Begroting
                                                                 Resultaat                       Resultaat verschil
                                                                           2023 voor   2023 na
                                                                   2022                            2023     2023
 Programma 2023                      Product                               wijziging  wijziging
 Bedrijfsvoering en Baten            Bedrijfsvoering en middelen     1.679      1.087        678     1.817     1.139
 middelen           Totaal Baten                                     1.679      1.087        678     1.817     1.139
                    Lasten           Bedrijfsvoering en middelen    -1.088     -1.087     -1.322      -971       351
                    Totaal Lasten                                   -1.088     -1.087     -1.322      -971       351
                    Reserveringen    Bedrijfsvoering en middelen        80          0        644       499      -144
                    Totaal Reserveringen                                80          0        644       499      -144
 Totaal Bedrijfsvoering en middelen                                    670          0          0     1.346     1.346
Op het onderdeel bedrijfsvoering is binnen de GGD sprake van een aantal bijzondere afwijkingen. Voor een
deel hebben deze gevolgen voor de financiële resultaten van 2023.
In 2023 is er sprake van de nodige wisselingen in het management van de GGD. Langdurig ziekteverzuim en
vacatures maken het nodig gebruik te maken van inhuur van interim-management. Hierdoor is in 2023 op €
73.000 na het vervangingsbudget aangesproken, in tegenstelling tot vorig jaar toen een groot deel van het
budget niet benut hoefde te worden.
Verder is er in 2023 sprake van een forse omvang van extra taken. Het integraal zorgakkoord, de
versterking van infectieziektenbestrijding en wederom vaccinatiecampagnes tegen COVID-19 en HPV
vragen om extra aandacht en inzet. Bovendien heeft de GGD in 2023 een aanvang gemaakt met de
beleidsimpulsen als onderdeel van de begroting 2023 en worden door gemeenten steeds vaker additionele
opdrachten verstrekt aan de GGD. Het op een goede wijze uitvoeren van al deze extra taken is een hele
puzzel gebleken. Deze extra taken worden gefinancierd uit extra budgetten die voor deze taken
beschikbaar worden gesteld. In deze budgetten is ook een deel bestemd voor overhead en bedrijfsvoering.
Voor 2023 zijn we erin geslaagd de stijging van de kosten voor overhead en bedrijfsvoering beperkt te
houden waarmee er voordelen zijn ontstaan van € 309.000 op deze onderdelen van de financiële
exploitaties van onze programma’s. Hiermee lopen wij vooruit op de voordelen die ontstaan binnen de
transformatie van JGZ en Veilig Thuis Drenthe, die onderdeel zijn van de opzet en bestuurlijke
besluitvorming bij de jaarrekening 2022 en begroting 2023. Ook voor 2024 is daarmee de financiële
besparing binnen handbereik gekomen, en ook de realisatie van de inhoudelijke doelen verloopt positief.
Ten aanzien van de loon- en prijsontwikkelingen is in 2023 door de deelnemende gemeenten een
aanvullende bijdrage aan de GGD beschikbaar gesteld. Geconcludeerd kan worden dat deze bijdrage in
combinatie met de onttrekkingen aan de reserves toereikend is. Op dit moment bestaat er nog onzekerheid
over de invulling van één onderdeel uit de afspraken uit de CAO, te weten de Regeling Vervroegd
Uittreden. De kosten hiervan worden geraamd op € 367.362. Voor nu lijkt het verstandig te zijn voor deze
kosten een deel van de aanvullende middelen te reserveren.
In 2023 zullen we te maken krijgen met extra kosten voor de collectieve waardeoverdracht van oud-
medewerkers van Icare en Stichting Jeugdbescherming Noord Drenthe. Dit als gevolg van afspraken in het
sociaal convenant bij de overname van de werkzaamheden van deze partijen. Vanwege de lage
dekkingsgraden van pensioenfondsen heeft de overdacht tot nu toe nog niet plaats kunnen vinden. Nu de
                                                                                                                  51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>dekkingsgraden weer oplopen heeft ABP zich gemeld. Op grond van indicatieve berekeningen door het ABP
is de bijbetaling voorlopig vastgesteld op € 150.000. Hiervoor is een verplichting opgevoerd.
Door oplopende rentes hebben we een voordeel gerealiseerd van € 349.000 op ons rekening-courant saldo
bij Rijks schatkist.
Per 2023 schrijven we niet meer in de maand na activeren af maar in het jaar na activeren. In 2023 heeft dit
op kapitaallasten eenmalig een voordeel opgeleverd van € 108.000.
We zien nog steeds een voordeel op reiskosten. De thuiswerkfaciliteiten die als gevolg van COVID-19 zijn
verbeterd leiden tot toename in thuiswerkuren. Als gevolg hiervan hebben we een voordeel op de
reiskostenvergoeding woon-werkverkeer van € 187.000.
Binnen diverse onderdelen van de GGD is er voordeel ontstaan op de personele budgetten als gevolg van
niet of later ingevulde vacatures. Arbeidsmarktproblematiek, gewijzigde omstandigheden en ook
doorlooptijd kunnen hieraan ten grondslag liggen. Voor alle onderdelen samen gaat het om een bedrag van
€ 470.000.
Rechtmatigheidsverantwoording
Vanaf het boekjaar 2023 geeft het dagelijks bestuur van GGD Drenthe een verklaring over de
rechtmatigheid af. In die verklaring geeft het dagelijks bestuur aan of GGD Drenthe in overeenstemming
met wet- en regelgeving heeft gehandeld.
Om deze verklaring af te kunnen geven moet worden getoetst aan de verantwoordingscriteria. In totaal zijn
dat negen criteria, zes daarvan zien toe op getrouwheid en worden door de accountant gecontroleerd. De
andere drie criteria zijn onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording. Toetsing op deze criteria houdt
in dat:
     •    wordt vastgesteld of binnen de vastgestelde begroting wordt gehandeld (begrotingscriterium),
     •    gelden worden besteed en ontvangen op basis van geldende wet- en regelgeving
          (voorwaardencriterium) en
     •    voldoende maatregelen zijn getroffen om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen (misbruik
          en oneigenlijk gebruik criterium).
Bevindingen
In het AB van 19 december 2022 zijn de kaders voor de rechtmatigheidsverantwoording vastgesteld. De
verantwoordingsgrens is vastgesteld op 3% van de totale lasten (inclusief dotaties aan de reserves). Dat
betekent dat het AB geïnformeerd wordt over fouten en onzekerheden, die boven deze grens liggen.
  Rechtmatigheidsverantwoording         Percentage           Totale lasten (incl.   Verantwoordingsgrens
                                                             dotatie reserves)*
  Fouten                                3%                   46.227.617             1.386.829
  Onzekerheden                          3%                   46.227.617             1.386.829
* o.b.v. jaarrekening 2023
                                                                                                         52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Begrotingscriterium
     ➢ Programma Additioneel
De lasten van het programma additioneel zijn overschreden met € 1,6 miljoen. Hiertegenover staan extra
baten van bijna € 1,5 miljoen. Het resultaat op het programma additioneel bedraagt eind 2023 € 102.000
negatief. Deze overschrijding is in de 8-maandsrapportage al gemeld bij het algemeen bestuur.
     ➢ Programma Bewaken
De lasten van het programma bewaken zijn overschreden met € 30.000. Dit wordt veroorzaakt door de
loonkosten van een epidemioloog. De loonkosten zijn volledig gedekt door extra baten vanuit hiervoor
bestemde SPUK-VIP gelden.
Voorwaardencriterium
De controles zijn uitgevoerd op basis van het interne controleplan.
In ons inkoopproces hebben wij twee situaties die in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording naar
voren gebracht moeten worden.
In één geval hebben we gemotiveerd afgeweken van Europese aanbesteding. Verlengen van de opdracht,
betreffende het Digitale Dossier Jeugd GezondheidsZorg (DDJGZ) KD+, is mogelijk omdat de behoefte aan
verlenging van de overeenkomst het gevolg is van omstandigheden die de GGD bij de aanbesteding niet
kon voorzien, de verlenging geen verandering in de algemene aard van de opdracht met zich meebrengt en
de verhoging van de prijs voor de verlenging is niet meer dan 50% van de waarde van de oorspronkelijke
opdracht. Omdat aan deze drie cumulatieve voorwaarden is voldaan, is verlenging van deze opdracht voor
bepaalde tijd verantwoord.
Daarnaast hebben wij één geval van een onrechtmatige verlenging van een contract voor het leveren van
diensten op het gebied van salarisadministratie. Om de integratie van de salarisadministratie van GGD en
VRD mogelijk te maken is het nodig de inzet van de huidige aanbieder voort te zetten gedurende de uit te
voeren haalbaarheidsonderzoeken voor integratie. Deze situatie zal zich in ieder geval ook nog in 2024
voort zetten.
Er zijn, behalve de al genoemde aandachtspunten ten aanzien van de aanbestedingen, geen verdere
rechtmatigheidsfouten gevonden tijdens het uitvoeren van de interne controlewerkzaamheden.
Misbruik en oneigenlijk gebruik
Om de risico’s op misbruik en oneigenlijk gebruik in kaart te brengen is een risicoanalyse opgesteld.
Vastgesteld is dat de organisatie voldoende maatregelen heeft getroffen om misbruik en oneigenlijk
gebruik te voorkomen. De risico’s zijn meegenomen in het interne controleplan. De controles zijn
uitgevoerd op basis van het interne controleplan. Tijdens het uitvoeren van de interne controle
werkzaamheden zijn geen rechtmatigheidsfouten gevonden.
                                                                                                         53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>1.2.2 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing
In deze paragraaf gaan we in op het weerstandsvermogen en de risicobeheersing van de GGD. Het
weerstandsvermogen geeft de relatie aan tussen de risico’s waar geen maatregelen voor zijn getroffen en de
capaciteit die een gemeenschappelijke regeling heeft om de niet begrote kosten op te vangen.
De Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing is als volgt opgebouwd:
    • Risicobeleid
    • De weerstandscapaciteit
    • Risico-inventarisatie per balansdatum
    • Kengetallen
1.       Risicobeleid
In 2021 heeft de werkgroep GRIP op GR-en, bestaande uit Drentse griffiers en VDG-bestuur, de notitie ‘Samen
werken voor Drenthe’ opgesteld. In de notitie, die vanaf 2022 van toepassing is voor de gemeenschappelijke
regelingen, worden ten aanzien van de weerstandsparagraaf de volgende werkafspraken gemaakt:
    1. Weerstandscapaciteit is aanwezig bij de deelnemers en in beperkte mate bij de
         gemeenschappelijke regeling;
    2. Het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijk regelingen vermeldt in de begroting het verschil
         tussen benodigd en beschikbaar weerstandsvermogen in totaal en naar rato voor de afzonderlijke
         deelnemers;
    3. Een algemene reserve is toegestaan om ontwikkelingen in het loon- en prijspeil af te dekken, met
         een maximale omvang van 2,5% van de lasten van het betreffende jaar;
    4. Als de verwachting is dat de ontwikkelingen in het loon- en prijspeil boven de maximale omvang
         van 2,5% uitkomt, is afwijken van de richtlijn van 2,5% mogelijk. Hiervoor doet het DB van de
         gemeenschappelijke regeling een gemotiveerd voorstel aan het algemeen bestuur;
    5. Het bedrag boven het vastgestelde maximum van de algemene reserve, vloeit naar rato van de
         deelnemersbijdrage terug naar de deelnemers.
GGD Drenthe heeft deze afspraken in zijn geheel overgenomen en uitgevoerd.
2.       De weerstandscapaciteit
Voor het berekenen van de weerstandscapaciteit mag op basis van de richtlijnen van het Gemeenschappelijk
financieel Toezichtkader (GTK) alleen de Algemene Reserve worden meegenomen. De weerstandscapaciteit
geeft aan in welke mate GGD Drenthe in staat is de risico’s in financiële zin op te vangen. Op basis van de
notitie ‘Samen werken voor Drenthe’ heeft de Algemene Reserve van GGD Drenthe een bestemming
gekregen en kan deze alleen worden ingezet voor het opvangen van loon- en prijsontwikkelingen. GGD
Drenthe heeft daardoor zelf geen beschikbaar weerstandsvermogen.
De hoogte van de reserve loon- en prijsontwikkelingen bedraagt 2,5% van de totale begrote lasten van 2023,
zijnde € 18.102.580 x 2,5% = € 452.565.
                                                                                                         54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>In onderstaande tabel is de stand van de reserves voor resultaatbestemming 2023 weergegeven:
                                                               Resultaat-
                                         Stand per 01-01-                     Toevoegingen     Onttrekkingen    Stand per 31-12-
                                                              bestemming
                                              2023                                2023              2023             2023
                                                            2022/herschikking
 Algemene reserve                                 768.712            -768.712               0                 0                  0
 Reserve loon- en prijsontwikkeling                       0           410.818               0          -410.818                  0
 Risicoreserve additionele taken                1.491.376            -298.464        427.750           -259.997        1.360.665
 Organisatieontwikkeling                          377.638                   0               0          -199.398          178.240
 Egalisatiereserve                                286.026             139.685          15.618                 0          441.329
 Reserve VTD                                      259.847                   0               0          -259.847                  0
 Totaal reserves                                3.183.598            -516.673        443.368         -1.130.060        1.980.234
 Te bestemmen resultaat                           617.821            -617.821                                          1.950.689
 Totaal vermogen                                3.801.419          -1.134.494        443.368         -1.130.060        3.930.923
De reserves worden toegelicht bij het eigen vermogen in de jaarrekening.
3.1         Risico-inventarisatie per balansdatum
 Risico                                                                       Risicokans           Impact           Bedrag
 Calamiteit waardoor reguliere dienstverlening in gevaar komt                 klein           groot                    225.000
 Digitale verstoring/Cijvercrime                                              zeer groot      groot                    675.000
 Kwalitatieve en kwantitatieve samenstelling personeelsbestand ten
                                                                              groot           gemiddeld                210.000
 aanzien van verwachte dienstverlening (arbeidsmarktproblematiek)
 Boventalligheid                                                              gemiddeld       gemiddeld                150.000
 Inkoopbeleid in relatie tot (Europese) aanbesteding                          groot           gemiddeld                210.000
 Het niet voldoen aan de AVG ten aanzien van privacy en
                                                                              groot           groot                    525.000
 informatiebeveiliging
 Klachtenafhandeling/schade als gevolg van (medische) handelingen             klein           klein                      22.500
 Onvoorziene toename van de vraag van onze dienstverlening                    klein           groot                    225.000
 Loon- en prijsontwikkelingen boven compensatie                               gemiddeld       zeer groot               625.000
 Totaal risico's                                                                                                     2.867.500
Uit bovenstaande tabel blijkt dat alle risico’s zijn gewogen naar de kans dat ze zich kunnen voordoen en de
financiële impact die ze voor GGD Drenthe kunnen hebben. Op geld gewaardeerd betekent dit een bedrag
van € 2.867.500. Bij het inventariseren van de risico’s hebben wij het voorzichtigheidsprincipe in acht
genomen. Dit betekent dat wij rekening houden met alle mogelijke risico’s op balansdatum. Overigens
onderkennen wij dat nooit alle risico’s zich tegelijkertijd zullen voordoen.
Calamiteit waardoor reguliere dienstverlening in gevaar komt
Capaciteitsproblemen (schaarste van mensen, (financiële) middelen, kennis) door onzekerheden over
toekomstig verloop van de coronapandemie en nieuwe infectieziekten en de gevolgen voor de
volksgezondheid op korte en lange termijn.
Digitale verstoring/Cybercrime
De ontwikkelingen op het gebied van ICT gaan snel, dit geeft kansen, maar brengt ook risico’s met zich mee.
Door de toenemende afhankelijkheid van digitale systemen komen bij uitval hiervan als gevolg van
bijvoorbeeld stroomuitval of datadiefstal onze processen in gevaar. Dit kan een grote impact hebben op onze
primaire processen en dan met name de acute hulpverlening.
                                                                                                                               55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Arbeidsmarktproblematiek
In de huidige arbeidsmarkt worden we steeds vaker geconfronteerd met moeilijk in te vullen vacatures, het
potentieel in de vijver waaruit gevist wordt neemt steeds meer af. Er is een risico dat onze dienstverlening in
gevaar komt als we niet de juiste man/vrouw tijdig genoeg op de juiste plaats weten te krijgen en we
daardoor hogere kosten maken voor werving en selectie of inhuur en inwerken.
Boventallige medewerkers
Ervaring van de afgelopen jaren leert dat de situatie van boventalligheid of medewerkers die op een ander
spoor komen door veranderende werkzaamheden, gemiddeld 2 medewerkers op jaarbasis, zijn
Inkoopbeleid in relatie tot (Europese) aanbestedingen
Een niet goed inkoopbeleid in het kader van (Europese) aanbestedingen kan leiden tot financiële risico's. Dit
komt omdat er meerdere regels en vereisten gelden voor deze aanbestedingen en fouten hierin kunnen
leiden tot boetes en juridische procedures. Een goed inkoopbeleid is dan ook van belang om financiële risico's
te beperken in het kader van Europese aanbestedingen.
Voldoen aan regels voor omgang met persoonsgegevens Algemene verordening gegevensbescherming
(AVG)
GGD-en maken veel gebruik van persoonsgegevens. Er bestaan nog steeds wezenlijke risico’s voor
bescherming van persoonsgegevens bij testen, vaccineren en het bron- en contactonderzoek tijdens de
coronapandemie blijkt uit onderzoek AP.
Op 28 maart 2023 heeft Stichting Initiatieven Collectieve Acties Massaschade (ICAM) GGD Drenthe, de
andere GGD’en, GGD GHOR, het LCCB en de Staat gedagvaard. De zaak dient bij de rechtbank Amsterdam.
Via een collectieve actie vordert Stichting ICAM schadevergoeding wegens een landelijke datadiefstal eind
januari 2021. Het betreft gegevens die zijn opgenomen in CoronIT, het landelijke IT-systeem voor COVID-19-
testen en vaccinaties. Stichting ICAM vordert toekenning van een bedrag van € 1.500 voor eenieder wiens
gegevens onbevoegd uit de hiervoor genoemde systemen zijn gehaald. Dat betreft voor zover bekend 1.248
personen. Bij GGD Drenthe betreft het xx personen.
Stichting ICAM vordert daarnaast een bedrag van € 500 voor eenieder wiens gegevens bloot hebben gestaan
aan onbevoegd gebruik. Dat zou alle personen betreffen die door de GGD’en getest en gevaccineerd zouden
zijn. Dat zijn – aldus Stichting ICAM – 6,5 miljoen personen op het moment van de datadiefstal. Onze
belangen worden in deze procedure behartigd door AKD Advocaten. Dit advocatenkantoor vertegenwoordigt
ook de andere GGD’en, enkele veiligheidsregio’s en gemeenten. Het zal waarschijnlijk tot 2026 duren voordat
er in een collectieve actie (Wamca) als deze een uitspraak van de rechtbank Amsterdam zal volgen.
Wat dit in de toekomst gaat betekenen is volkomen onduidelijk daar dit geen verantwoordelijkheid is van
GGD Drenthe maar hier wel tijd en energie in gaat zitten.
Klachtenafhandeling/schade als gevolg van (medische) handelingen
Het financiële risico van klachtenafhandeling en schadevergoeding als gevolg van (medische) handelingen
kan GGD Drenthe aanzienlijke kosten opleveren. Het kan de reputatie van GGD Drenthe beschadigen, wat
leidt tot verlies van vertrouwen en verdere financiële gevolgen. Het is daarom belangrijk om te investeren in
een effectieve klachtenafhandeling en verzekeringsdekking om het financiële risico te beperken.
                                                                                                            56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Onvoorziene toename van de vraag van onze dienstverlening
Niet tijdig voldoende (gekwalificeerd) personeel weten te krijgen en we daardoor hoger kosten gemaakt
moeten worden voor werving en selectie of inhuur en inwerken.
Loon- en prijsindexatie
De reserve loon- en prijsontwikkelingen is maximaal 2,5% van de begrote lasten op basis van de notitie
‘Samen werken voor Drenthe’. Voor de loon- en prijsontwikkelingen in de begroting wordt uitgegaan van de
CPB reeksen; Prijs Bruto binnenlandsproduct, Prijs overheidsconsumptie beloning werknemers.
Als gevolg van het meervoudig verlengen van contracten zijn we genoodzaakt om een aantal
dienstverbanden gerelateerd aan COVID om te zetten naar vaste aanstellingen. Het risico op achterblijvende
kosten indien er voor deze medewerkers geen werk meer is bij de GGD is gering aangezien het ministerie van
VWS de meerkosten hiervan voor haar rekening zal nemen.
3.2      Weerstandspositie
Om te kunnen beoordelen of de opgebouwde reservepositie zich juist verhoudt tot de financiële risico’s
wordt de ratio weerstandvermogen gehanteerd die ontwikkeld is door het Nederlands Adviesbureau voor
Risicomanagement samen met de universiteit Twente. De ratio wordt berekend door het aanwezige
weerstandvermogen te delen door de financiële totaalwaardering van de risico’s. Bij de beoordeling van het
weerstandsvermogen wordt de volgende tabel gehanteerd:
 Ratio weerstandsvermogen    Waardering
              >2             uitstekend
            1,4 - 2          ruim voldoende
            1 - 1,4          voldoende
            0,8 - 1          matig
           0,6 - 0,8         onvoldoende
Door het ontbreken van weerstandsvermogen bij GGD Drenthe is de ratio voor GGD Drenthe 0. GGD Drenthe
is onvoldoende in staat om de mogelijke risico’s zelf op te vangen en zal bij het zich voordoen van deze risico’s
een beroep doen op de bij gemeenten aanwezige weerstandscapaciteit.
Hieronder een overzicht met daarin het verschil tussen benodigd en beschikbaar weerstandsvermogen naar
rato voor de Drentse gemeenten.
                                                                                                              57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>                                                                                        Benodigd
                                                                         inwoners
                                                                                      weerstands-
                                                                         1-1-2023
                                                                                       vermogen
 Aa en Hunze                                                                  25.724        146.924
 Assen                                                                        69.414        396.463
 Borger-Odoorn                                                                25.919        148.038
 Coevorden                                                                    35.700        203.903
 Emmen                                                                       108.765        621.219
 Hoogeveen                                                                    56.433        322.321
 Meppel                                                                       35.464        202.555
 Midden-Drenthe                                                               33.987        194.119
 Noordenveld                                                                  31.591        180.434
 Tynaarlo                                                                     34.592        197.575
 Westerveld                                                                   19.860        113.432
 De Wolden                                                                    24.602        140.516
 Totaal                                                                      502.051      2.867.500
4.        Kengetallen
Vanaf 2015 schrijft het BBV voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte
basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen. Naast de kengetallen vindt ook een
beoordeling plaats van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Door
middel van de genoemde kengetallen wordt ‘de structureel en reëel sluitende begroting’ onderbouwd.
Hierna volgt een overzicht van de kengetallen.
                                           Verloop van de kengetallen
                                                                      Resultaat    Begroot      Resultaat
 Kengetallen
                                                                        2022         2023         2023
 netto schuldquote                                                         -3,4%        -0,9%        -6,1%
 netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen              -3,4%        -0,9%        -6,1%
 solvabiliteitsrisico                                                      34,3%       24,7%         32,7%
 structurele exploitatieruimte                                              0,8%         0,0%         1,6%
 grondexploitatie                                                             nvt          nvt          nvt
 belastingcapaciteit                                                          nvt          nvt          nvt
Beoordeling kengetallen GGD Drenthe
Voorgeschreven is dat naast de kengetallen zelf, een beoordeling plaatsvindt van de onderlinge verhouding
hiervan in relatie tot de financiële positie. Het is overigens van belang de kengetallen in samenhang te zien
omdat een afzonderlijke kengetal niet zoveel zegt over de financiële positie.
Netto schuldquote
De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen en geeft
een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie.
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als
exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen).
Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit
betekent voor de schuldenlast. Normaal ligt de netto schuldquote tussen 0% en 90% (landelijk gehanteerde
richtlijn). Als de netto schuldquote tussen 100% en 130% ligt, is de schuld hoog (oranje). Als de netto
                                                                                                            58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt men zich in de gevarenzone (rood). De netto schuldquote
van de GGD Drenthe blijft ruimschoots binnen de norm.
Solvabiliteitsratio
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin men in staat is aan de financiële verplichtingen te voldoen. Hierbij
wordt het eigen vermogen uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal. Volgens de landelijk
gehanteerde richtlijn moet de solvabiliteitsratio minimaal 30% zijn. De solvabiliteitsratio van de GGD Drenthe
is afgerond 33% en daarmee voldoende.
Structurele exploitatieruimte
Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt het onderscheid gemaakt
tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich
gedurende maximaal drie jaar voordoen. De structurele exploitatieruimte van de GGD Drenthe is nagenoeg
nihil.
Grondexploitatie
Dit kengetal is specifiek voor gemeenten en niet van toepassing voor de GGD Drenthe.
Belastingcapaciteit
Dit kengetal is specifiek voor gemeenten en niet van toepassing voor de GGD Drenthe.
1.2.3 Paragraaf Verbonden partijen
Deze paragraaf geeft inzicht in ‘derde rechtspersonen’ waarmee GGD Drenthe een bestuurlijke en financiële
band heeft. Op het moment van opstellen van de jaarrekening 2023 is bekend dat GGD Drenthe in dit kader
1 relatie kent:
GGD GHOR Nederland
Bestuurlijk en financieel belang
GGD Drenthe betaalt op jaarbasis een contributie aan GGD GHOR Nederland gebaseerd op een bijdrage per
inwoner, voor 2023 bedroeg deze contributie € 61.451.
Mate van beïnvloedbaarheid in bedrijfsvoering
Een beperkte mate van beïnvloedbaarheid in de bedrijfsvoering is mogelijk via de afvaardiging van de
directeur publieke gezondheid van GGD Drenthe (tevens GHOR) in zowel het algemeen bestuur als het
dagelijks bestuur.
                                                                                                              59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>1.2.4 Paragraaf Financiering
De Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) stelt regels voor het beheer van de treasury. De wet
bevat normen voor het beheersen van risico’s op kort- en langlopende leningen. Verder worden de
decentrale overheden verplicht een Treasurystatuut op te stellen en een Paragraaf financiering in de
begroting en het jaarverslag op te nemen.
1.       Treasurystatuut
Het treasurystatuut is onderdeel van de financiële verordening GGD Drenthe en VRD. In de verordening is
vastgelegd dat GGD Drenthe voldoende liquiditeiten beschikbaar moet hebben om de vastgestelde plannen
te kunnen uitvoeren. Hiervoor worden tijdig en voldoende middelen aangetrokken zodat de begroting kan
worden uitgevoerd binnen de door het Algemeen Bestuur gestelde kaders. De afgelopen jaren zijn er
belangrijke (maatschappelijke) ontwikkelingen geweest die van invloed zijn op de treasury van decentrale
overheden. Op Europees niveau zijn er maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat de overheidsuitgaven
nu en op langere termijn houdbaar blijven. Deze maatregelen zijn vertaald naar Nederlandse wetgeving, zoals
de invoering van het verplicht schatkistbankieren en de Wet houdbare Overheids-Financiën (Hof). Deze
wijzigingen zijn opgenomen in de financiële verordening van GGD Drenthe en VRD.
2.       Risicobeheer
Ten aanzien van het risicoprofiel is de richtlijn opgenomen dat de GGD alleen gelden uitzet bij instellingen
met een zogenaamde triple A-status, de meest betrouwbare bankinstellingen in Nederland. Na de
bankencrisis is een groot aantal instellingen teruggeplaatst naar een dubbele A-status. De Bank voor
Nederlandse gemeenten (BNG) heeft zijn triple A-status behouden. Bij deze bank zetten wij de eventuele
overtallige middelen uit. Met de invoering van het schatkistbankieren eind 2013 dienen wij, net als alle
andere lokale overheden, onze overtollige middelen (boven € 1.000.000) naar een gereserveerde rekening
bij de BNG over te boeken. Uit deze overtollige middelen voorziet het Rijk zich in een deel van haar
financieringsbehoefte.
3.       Renterisico kortlopende financiering (kasgeldlimiet)
Een belangrijk uitgangspunt van de Wet Fido is het vermijden van grote fluctuaties in de rentelasten van
openbare lichamen. Om een grens te stellen aan kortlopende financiering is in de Wet Fido de kasgeldlimiet
opgenomen. In geen enkel kwartaal in 2023 heeft de GGD Drenthe de kasgeldlimiet overschreden.
              Berekening kasgeldlimiet
                                            1e kwartaal     2e kwartaal      3e kwartaal    4e kwartaal
                2023 (bedrag * € 1.000)
     1     Toegestane k asgeldlimiet
           * In procenten van de grondslag           8,20%          8,20%            8,20%            8,20%
           * In bedrag                                2.710          2.710            2.710            2.710
     2     Omvang vlottende schuld                      356            437               37                10
     3     Vlottende middelen                           213            386              339               217
           Toets kasgeldlimiet
     4     Totaal netto vlottende schuld                143             51             -302              -208
           Toegestane kasgeldlimiet                   2.710          2.710            2.710            2.710
           Ruimte                                     2.568          2.660            3.012            2.918
                                                                                                           60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>4.      Renterisico vaste schuld (renterisiconorm)
Ook voor renterisico’s vaste schuld is in de Wet Fido een norm gesteld. Deze norm, de renterisiconorm,
bedraagt 20% van het begrotingstotaal. Het doel van deze norm is het vermijden van grote fluctuaties in de
rentelasten, welke consequenties kunnen hebben voor de financiële positie. GGD Drenthe is in 2022 ruim
onder de renterisiconorm gebleven.
              Renterisiconorm (in mln. Euro's)            2022              2023
           Berekening renterisiconorm
     1     Begrotingstotaal aan lasten                           30,8              33,1
     2     Vastgesteld percentage                                20%               20%
     3     Renterisiconorm, in bedrag (1x2 )                      6,2               6,6
           Berekening renterisico
     4     Renteherzieningen                                      0,0               0,0
     5     Betaalde aflossingen                                   0,0               0,0
     6     Renterisico (4+5 )                                     0,0               0,0
           Toets aan renterisiconorm
     3     Renterisiconorm, in bedrag                             6,2               6,6
     6     Renterisico                                            0,0               0,0
           Ruimte + / overschrijding - (3-6)                      6,2               6,6
                                                                                                        61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>5.        Europese Monetaire Unie (EMU)-saldo
Decentrale overheden moeten in hun jaarrekening een berekening opnemen van het zogenoemde EMU-
saldo op basis van artikel 20 van het BBV.
EU-lidstaten mogen een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands
product. Hiervan is in Nederland 0,5% voor de decentrale overheden. De EMU-systematiek werkt anders dan
het baten-lastenstelsel dat deze overheden hanteren. Investeringen en uitgaven uit reserves tellen
bijvoorbeeld niet mee in het baten-lastenstelsel, maar wel in het EMU-saldo. Bij een sluitende begroting kan
daardoor toch een negatief EMU-saldo ontstaan.
                                                                             Begroting 2023   Resultaat 2023
     Omschrijving                                                                   €                €
1    Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie             346             1.276
     BBV, artikel 17c)
2    Afschrijvingen ten laste van de exploitatie                                         528               349
3    Bruto dotaties aan de post voorzieningen ten laste van de exploitatie                  0              100
     minus de vrijval van de voorzieningen ten bate van de exploitatie
4    Investeringen in (im)materiële vaste activa die op de balans worden                 436               210
     geactiveerd
5    Baten uit bijdragen van andere overheden, de Europese Unie en                          0                 0
     overigen, die niet op de exploitatie zijn verantwoord en niet al in
     mindering zijn gebracht bij post 4
6    Desinvesteringen in (im)materiële vaste activa:
     Baten uit desinvesteringen in (im)materiële vaste activa (tegen                        0                 1
     verkoopprijs), voor zover niet op exploitatie verantwoord
7    Aankoop van grond en de uitgaven aan bouw-, woonrijp maken e.d.                        0                 0
     (alleen transacties met derden die niet op de exploitatie staan)
8    Baten bouwgrondexploitatie:
     Baten voorzover transacties niet op exploitatie verantwoord                            0                 0
9    Lasten op balanspost Voorzieningen voorzover deze transacties                          0                 0
     met derden betreffen
10 Lasten ivm transacties met derden, die niet via de onder post 1                          0                 0
     genoemde exploitatie lopen, maar rechtstreeks ten laste van de
     reserves (inclusief fondsen en dergelijke) worden gebracht en die nog
     niet vallen onder één van bovenstaande posten
11 Verkoop van effecten:                                                       ja       nee    ja        nee
a    Gaat u effecten verkopen? (ja/nee)
b Zo ja wat is bij verkoop de verwachte boekwinst op de exploitatie?
Berekend EMU-saldo                                                                        438             1.516
                                                                                                                62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>2 Jaarrekening 2023
                    63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>2.1        Balans per 31 december 2023
(bedragen x € 1.000)
 ACTIVA
                                                                       31-12-2023        31-12-2022
 Vaste activa
 Materiële vaste activa
                                  Investeringen met economisch nut   1.090             1.230
 Totaal vaste activa                                                             1.090             1.230
 Vlottende activa
 Voorraden                                                              35          35    21          21
 Uitzettingen korter dan één jaar                                               10.194             9.157
                                  Vorderingen op openbare lichamen   1.441             1.328
                                  Uitzettingen in ’s Rijks schatkist
                                  korter dan één jaar                8.374             7.579
                                  Rekening-courantverhoudingen met
                                  niet-financiële instellingen          29                  -
                                  Overige vorderingen                  351               250
 Overlopende activa                                                                440               372
                                  Vooruitbetaalde bedragen             440               372
 Liquide middelen                                                                  256               252
                                  Kassaldi                               1                 0
                                  Banksaldi                            255               251
 Totaal vlottende activa                                                        10.926             9.801
 Totaal activa                                                                  12.016            11.032
 PASSIVA
                                                                       31-12-2023        31-12-2022
 Vaste passiva
 Eigen vermogen                                                                  3.931             3.801
                                  Algemene reserve                        -              769
                                  Bestemmingsreserves                1.980             2.415
                                  Resultaat boekjaar                 1.951               618
 Voorzieningen                                                         154         154    53          53
 Totaal vaste passiva                                                            4.084             3.855
 Vlottende passiva
 Netto-vlottende schulden korter dan één jaar                                    1.374             2.795
                                  Overige schulden                   1.374             2.795
 Overlopende passiva                                                             6.557             4.382
                                  Nog te betalen bedragen            3.042             3.771
                                  Vooruitontvangen bedragen          3.515               610
 Totaal vlottende passiva                                                        7.931             7.177
 Totaal passiva                                                                 12.016            11.032
                                                                                                       64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>2.2      Overzicht van baten en lasten
                                                              Begroting   Begroting
                                                   Resultaat                          Resultaat  Verschil
                                                              2023 voor    2023 na
                                                     2022                               2023      2023
                       Programma                              wijziging   wijziging
 Baten                 Beschermen                      45.641      4.073      15.130      13.951    -1.179
                       Beschermen - derden              2.542      2.389       3.084       2.958      -126
                       Bevorderen                         447        406         878         896        19
                       Bewaken                            527        524         587         654        67
                       Jeugd                           12.038     12.253      12.875      12.992       117
                       Additioneel                     13.837     12.667      13.424      14.911     1.487
                       Bedrijfsvoering en middelen      1.679      1.087         678       1.817     1.139
 Totaal Baten                                          76.710     33.399      46.655      48.178     1.523
 Lasten                Beschermen                     -45.653     -4.073     -15.130     -13.708     1.422
                       Beschermen - derden             -2.604     -2.389      -3.084      -2.920       164
                       Bevorderen                        -416       -406        -878        -845        33
                       Bewaken                           -551       -517        -580        -609       -30
                       Jeugd                          -12.203    -12.253     -13.020     -12.739       281
                       Additioneel                    -13.349    -12.328     -13.547     -15.110    -1.563
                       Bedrijfsvoering en middelen     -1.088     -1.087      -1.322        -971       351
 Totaal Lasten                                        -75.865    -33.053     -47.560     -46.902       658
 Resultaat voor bestemming reserveringen                  846        346        -905       1.276     2.181
 Reserveringen
                       Bewaken                             -9          -7          -7        -16        -9
                       Jeugd                               88           0        145          94       -51
                       Additioneel                       -387       -339         123          97       -26
                       Bedrijfsvoering en middelen         80           0        644         499      -144
 Totaal Reserveringen                                    -228       -346         905         674      -230
 Resultaat na bestemming reserveringen                    618           0           0      1.951     1.951
Voor een analyse op de programma’s wordt verwezen naar de programmaverantwoording in het
jaarverslag. De analyse maakt onderdeel uit van de jaarrekening.
                                                                                                         65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Financiële verantwoording IZB+ - de opgeschaalde infectieziektebestrijding gericht op COVID-19
                                       Opgave meerkosten 2023 COVID-19 bij GGD Drenthe
Kostenspecificatie (kosten incl BTW)                                                     kosten 2023
Periode 1 januari 2023 tot 1 juli 2023 Meerkosten
BCO regulier                                                                                   € 475.272,48
Bemonstering regulier                                                                          € 275.358,15
Vaccinatie                                                                                   € 4.465.999,74
Totaal Overige Meerkosten                                                                      € 556.067,82
Infectieziektebestrijding (IZB)
Tuberculosebestrijding (TBC)
Medische Milieukunde (MMK)
Technische Hygiënezorg (THZ) / Toezicht
Seksuele Gezondheid (inclusief SOA poli)
Reizigerszorg
Gezondheidsbevordering (GB)
Algemene Gezondheidszorg (AGZ)
Jeugdgezondheidszorg (JGZ), incl. Rijksvaccinatie
Openbare GGZ / Sociaal medische advisering
Veilig Thuis
Forensische Zorg (For)
Regionale Ambulance Voorziening (RAV)
Overig
Ondersteuning                                                                                  € 556.067,82
Periode 1 juli 2023 t/m 31 december 2023 doorlopende verplichtingen
Salarissen, transitievergoeding en WW                                                           € 88.733,19
Overige personele kosten
Kosten locaties                                                                                 € 75.640,10
Activa
Overige meerkosten                                                                              € 25.742,38
Periode 1 juli 2023 t/m 31 december 2023 kosten Icam-claimen
Kosten icam,
Juridische kosten                                                                                  € 166,38
Totaal                                                                                       € 5.962.980,24
Over 2023 hebben we € 5.962.980 aan meerkosten die voor compensatie in aanmerking komen. Aan
voorschotten hebben we reeds ontvangen van het Ministerie van VWS € 6.050.000. Resteert een terug te
betalen bedrag over 2023 aan het Ministerie van VWS van € 87.020.
                                                                                                         66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>1.        Toelichting op de balans per 31 december 2023
Algemene grondslagen voor waardering en resultaatbepaling
    •    De jaarrekening is opgemaakt volgens de grondslagen van het Besluit Begroting en Verantwoording
         (BBV) voor gemeenten en provincies.
    •    De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van
         historische kosten. Tenzij bij de desbetreffende balanspost anders is vermeld, worden de activa en
         passiva opgenomen tegen nominale waarde.
    •    De lasten en baten worden toegerekend aan het jaar waarop ze betrekking hebben. Baten en winsten
         worden slechts genomen voor zover zij op de balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico’s die
         hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor
         het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden (voorzichtigheidsbeginsel).
Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening
Vaste activa
De materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen de verkrijgingsprijs, verminderd met lineaire
afschrijvingen (gebaseerd op de verwachte economische levensduur). Kleine aankopen worden in het jaar
van aanschaf direct ten laste van het resultaat gebracht.
Voorraden
De voorraad vaccinaties is gewaardeerd tegen de actuele kostprijs.
Uitzettingen korter dan één jaar, overlopende activa en liquide middelen
De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde, voor zover nodig rekening houdend met
mogelijke oninbaarheid.
Eigen vermogen
Het eigen vermogen betreft het saldo van de bezittingen en schulden en bestaat uit de reserves en het
resultaat voor bestemming van het lopende jaar.
Voorzieningen
De voorziening spaarverlof is opgenomen tegen nominale waarde. Hiervoor wordt afgeweken van de BBV
richtlijnen om geen voorziening op te nemen voor arbeidsgerelateerde kosten.
Netto-vlottende schulden korter dan één jaar en overlopende passiva
De schulden worden gewaardeerd tegen nominale waarde.
Algemene grondslagen voor de rechtmatigheidsverantwoording
De rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de kadernota rechtmatigheid 2023 van de
Commissie BBV en de financiële verordening GGD en VRD vastgesteld door het AB op 13 september 2023.
De rechtmatigheidsverantwoording omvat het voorwaardencriterium, het begrotingscriterium en het
misbruik & oneigenlijk gebruik criterium.
                                                                                                           67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Voor het voorwaardencriterium bestaat de norm uit het normenkader zoals op 20 december 2023 door het
AB is vastgesteld. Voor het begrotingscriterium geldt dat alle overschrijdingen van lasten onrechtmatig zijn,
tenzij deze overschrijdingen acceptabel zijn op basis van de in artikel 7 lid 3 van de financiële verordening
genoemde uitzonderingen. Voor het M&O criterium is het interne controleplan van GGD Drenthe leidend bij
het voorkomen en opsporen van misbruik en oneigenlijk gebruik.
Voor het opnemen van cumulatieve fouten en onduidelijkheden in de rechtmatigheidsverantwoording wordt
een verantwoordingsgrens van 3% van de totale lasten (inclusief dotaties aan de reserves) gehanteerd. De
rapporteringstolerantie is vastgesteld op € 1.386.829. Fouten en onduidelijkheden boven dit bedrag, worden
opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering.
                                                                                                           68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>VASTE ACTIVA
Materiële vaste activa (bedragen x € 1.000)
Materiële vaste activa
Investeringen met economisch nut
Omschrijving              Afschrijv   Aanschaf  Cumulatieve Boekwaarde                    Mutaties 2023                 Boekwaarde
                                                                                                   Duurzame
                                                                                        Des-       waardever-
                               %                Afschrijving  1-1-2023   Investering investering mindering Afschrijving 31-12-2023
(medisch)inventaris /
verbouwingen                  10          1.919          996         923           50           1         -         183         789
Automatisering               25-33        1.923        1.618         305         160          -           -         165         299
Wagenpark                     20             17           14           3         -            -           -           1           2
Totaal                                    3.859        2.629       1.230         210            1           -       349       1.090
De investeringen betreffen alle investeringen met een economisch nut.
De investeringen betreffen voor € 20.000 huurdersinvesteringen bij consultatiebureaus en voor € 30.000
huurdersinvesteringen aan de Mien Ruysweg. De overige investeringen bij automatisering zijn
vervangingsinvesteringen.
VLOTTENDE ACTIVA
Voorraden (bedragen x € 1.000)
De voorraad vaccins is gestegen van € 21.000 naar € 35.000.
Uitzettingen korter dan één jaar (bedragen x € 1.000)
Specificatie uitzettingen korter dan 1 jaar                                                 31-12-2023                31-12-2022
Vorderingen op openbare lichamen
                                   Deelnemende gemeenten                                             291                      563
                                   Overige vorderingen op openbare lichamen                        1.150                      765
Totaal vorderingen op openbare lichamen                                                            1.441                    1.328
Uitzettingen in 's Rijks schatkist korter dan 1 jaar
                                   Rekening-courant Ministerie van Financiën                       8.374                    7.579
Totaal uitzettingen in 's Rijks schatkist korter dan 1 jaar                                        8.374                    7.579
Rekening-courantverhoudingen met niet-financiële instellingen
                                   Rekening-courant GHOR                                              29                          -
Totaal rekening-courantverhoudingen met niet-financiële instellingen                                  29                          -
Overige vorderingen
                                   Debiteuren                                                        145                      214
                                   Voorziening dubieuze debiteuren                                     -5                       -5
                                   Overige vorderingen                                               211                        42
Totaal overige vorderingen                                                                           351                      250
Totaal uitzettingen korter dan 1 jaar                                                             10.194                    9.157
                                                                                                                                 69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Vorderingen op openbare lichamen
De overige vorderingen op openbare lichamen is gestegen ten opzichte van 2022. De stijging ten opzichte
van 2022 heeft betrekking op een vordering op het Ministerie van Financiën van € 124.000, rente over het
4de kwartaal, een vordering op het Ministerie van VWS van € 170.000 voor gezette HPV vaccinaties van
november en een vordering op GGD GHOR Nederland van € 118.000 voor subsidie extra versterking
Forensische geneeskunde.
Uitzettingen in ’s Rijks schatkist korter dan 1 jaar
De uitzettingen in ’s Rijks schatkist betreft de rekening-courant verhouding met het ministerie van Financiën.
Decentrale overheden zijn verplicht de overtollige (liquide) middelen hier aan te houden. Het woord
‘overtollig’ verwijst naar alle middelen die decentrale overheden niet onmiddellijk nodig hebben voor de
publieke taak. Zie voor de berekening van de drempelbedragen het overzicht onder de post liquide middelen.
Overlopende activa (bedragen x € 1.000)
 Specificatie overlopende activa                                            31-12-2023             31-12-2022
 Vooruitbetaalde bedragen en borg                                                  440                    372
 Totaal                                                                            440                    372
€ 10.000 heeft betrekking op waarborgsommen. Het restant betreft vooruitbetaalde bedragen.
Liquide middelen (bedragen x € 1.000)
 Specificatie liquide middelen                                              31-12-2023             31-12-2022
 Kasgelden                                                                           1                      0
 BNG Bank                                                                          238                    236
 BNG Bank - GHOR                                                                    14                     15
 ABN-AMRO Bank                                                                       3                      1
 Totaal                                                                            255                    251
Het rekening-courant krediet bij de BNG-bank heeft een limiet van € 1.000.000.
In 2023 geldt voor GGD Drenthe een drempelbedrag schatkistbankieren van € 1.000.000. Het gemiddeld
bedrag per dag dat in 2023 is aangehouden buiten de schatkist bedraagt € 250.974. In deze berekening is het
BNG Banksaldo van de GHOR opgenomen, dit saldo staat niet ter vrije beschikking aan GGD Drenthe.
                                                                                                            70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre> Berekening benutting drempelbedrag schatkistbankieren (bedragen x € 1000)
                                                                         Verslagjaar
 (1)                                Drempelbedrag                               1.000
                                                                         Kwartaal 1    Kwartaal 2   Kwartaal 3   Kwartaal 4
                                    Kwartaalcijfer op dagbasis buiten
 (2)                                's Rijks schatkist aangehouden               251          252          248          253
                                    middelen
 (3a) = (1) > (2)                   Ruimte onder het drempelbedrag               749          748          752          747
                                    Overschrijding van het
 (3b) = (2) > (1)                                                                 -            -            -            -
                                    drempelbedrag
 (1) Berekening drempelbedrag
                                                                         Verslagjaar
 (4a)                               Begrotingstotaal verslagjaar              46.655
                                    Het deel van het begrotingstotaal
 (4b)                               dat kleiner of gelijk is aan € 500        46.655
                                    miljoen
                                    Het deel van het begrotingstotaal
 (4c)                               dat de € 500 miljoen te boven
                                    gaat
 (1) = (4b)*0,02 + (4c)*0,002 met
 een minimum van €1.000.000 als
 het begrotingstotaal kleiner of
 gelijk is aan 500 mln. En als
 begrotingstotaal groter dan €
 500 miljoen is is het              Drempelbedrag                               1.000
 drempelbedrag gelijk aan € 10
 miljoen, vermeerderd met 0,2%
 van het deel van het
 begrotingstotaal dat de € 500
 miljoen te boven gaat.
 (2) Berekening kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen
                                                                         Kwartaal 1    Kwartaal 2   Kwartaal 3   Kwartaal 4
                                    Som van de per dag buiten 's
                                    Rijks schatkist aangehouden
 (5a)                                                                         22.601       22.932       22.771       23.300
                                    middelen (negatieve bedragen
                                    tellen als nihil)
 (5b)                               Dagen in het kwartaal                           90           91           92          92
                                    Kwartaalcijfer op dagbasis
 (2) - (5a) / (5b)                  buiten 's Rijks schatkist                    251          252          248          253
                                    aangehouden middelen
Het drempelbedrag is het bedrag aan liquide middelen dat (gemiddeld) per kwartaal buiten de schatkist
mag worden gehouden.
Per kwartaal mag het gemiddelde van de (liquide) middelen die de decentrale overheid dagelijks buiten de
schatkist laat niet boven het drempelbedrag uitkomen. GGD Drenthe is in 2023 binnen het drempelbedrag
gebleven. De liquide middelen die buiten de schatkist zijn aangehouden, zijn enkel gebruikt voor het
betalingsverkeer.
                                                                                                                           71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>VASTE PASSIVA
Eigen vermogen (bedragen x € 1.000)
                                                          terugstorting cq.
                                                 1-1-2023 herbestemming     toevoegingen   onttrekkingen 31-12-2023
 Algemene reserve                                     769              -769              -             -          -
 Bestemmingsreserves
 Reserve loon- en prijsontwikkeling                     -               411              -          -411         -0
 Risicoreserve additionele taken                    1.491              -298           428           -260      1.361
 Reserve Organisatieontwikkeling                      378                 -              -          -199        178
 Egalisatiereserve                                    286               140            16              -        441
 Reserve VTD                                          260                 -              -          -260          -
 Totaal Reserves                                    2.415               252           443         -1.130      1.980
 Te bestemmen resultaat 2022/2023                     618              -618              -             -      1.951
 Totaal Vermogen                                    3.801            -1.134           443         -1.130      3.931
De stand per 1 januari 2023 en het voorstel resultaat bestemming 2022 sluiten aan met de door het
Algemeen bestuur vastgestelde jaarrekening 2022. De verwachte dotaties en onttrekkingen zijn conform de
vastgestelde Nota reserves en voorzieningen.
Reserve loon- en prijsontwikkeling
De algemene reserve is in 2023 omgezet in een reserve loon- en prijsontwikkeling. Deze reserve is bedoeld
om financiële tegenvallers als gevolg van loon- en prijsontwikkelingen te kunnen opvangen. Op basis van de
notitie ‘Samenwerken voor Drenthe’ is de reserve in 2022 afgeroomd naar 2,5% van de totale begrote lasten,
zijnde € 410.818. In 2023 is de reserve onttrokken om de loon- en prijsontwikkelingen van 2023 te kunnen
opvangen.
Risicoreserve additionele taken
Voor de risico’s die GGD Drenthe loopt bij de additionele taken, houden we een risicoreserve aan met een
omvang van 33% van de loonkosten van de additionele taken. De maximale omvang, conform de bestuurlijke
norm, is € 1.345.000.
De toevoeging aan de Risicoreserve van € 427.750 betreft de 10% risico-opslag, die berekend wordt over de
kostprijs van de additionele producten.
De onttrekking van € 259.997 betreft de hogere kosten als gevolg van het Cao akkoord ten aanzien van
additionele taken.
Organisatieontwikkeling
De onttrekkingen aan de reserve organisatieontwikkeling betreffen:
- JGZ in Flow                                                                    €      98.458
- Informatieveiligheid & privacy                                                 €    100.940
                                                                                                                 72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Egalisatiereserve
De toevoeging aan de egalisatiereserve betreffen:
- Onderzoekskosten epidemiologie                                          €     15.618
Reserve VTD
De onttrekking van € 259.847 betreft de hogere kosten als gevolg van het Cao akkoord ten aanzien van Veilig
Thuis Drenthe.
Totaal vermogen
Het totaal vermogen op 31 december 2023 bedraagt € 3.930.741, inclusief het resultaat over 2023 ad
€ 1.950.689.
Voorzieningen (bedragen x € 1.000)
                                             Stand per    Toevoegingen      Onttrekkingen        Saldo per
                                              1-1-2023                                         31-12-2023
 Voorziening Spaarverlof                            53             103                 -2             154
 Totaal                                             53              103                 -2             154
Vanaf 2023 hebben medewerkers als gevolg van afspraken binnen de CAO SGO de mogelijkheid om verlof
te sparen. Voor het saldo per 31-12-2023 is een voorziening gevormd van € 153.587.
VLOTTENDE PASSIVA
Netto-vlottende schulden korter dan één jaar (bedragen x € 1.000)
 Specificatie netto-vlottende schulden korter dan 1 jaar              31-12-2023            31-12-2022
 Crediteuren                                                               1.374                 2.789
 Rekening-courant GHOR                                                          -                    6
 Totaal netto-vlottende schulden korter dan 1 jaar                         1.374                 2.795
De daling kan worden verklaard doordat facturen met betrekking tot COVID-19 afnemen.
                                                                                                        73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Overlopende passiva (bedragen x € 1.000)
 Specificatie overlopende passiva                                      31-12-2023             31-12-2022
 Nog te betalen bedragen
                              Nog te betalen bedragen                         721                  1.771
                              Belastingen en premieheffing                  2.321                  2.000
 Totaal nog te betalen bedragen                                             3.042                  3.771
 Vooruitontvangen bedragen
                              Vooruitontvangen projectgelden                  259                    100
                              Overige vooruitontvangen bedragen             3.256                    511
 Totaal vooruitontvangen bedragen                                           3.515                    610
 Totaal overlopende passiva                                                 6.557                  4.382
Nog te betalen bedragen
Dit betreffen facturen met een datum in 2024 maar betrekking hebbend op 2023. De daling kan worden
verklaard doordat de kosten met betrekking tot COVID-19 afnemen.
Vooruitontvangen bedragen
De stijging op vooruitontvangen bedragen op 31-12-2023 heeft betrekking op SPUK financieringen. Het
betreft terug te betalen bedragen voor SPUK-VIP (Versterking infectieziektebestrijding en pandemische
paraatheid) ad € 479.736 en voor SPUK-COVID-19-vaccinatie een bedrag van € 2.211.555. Voor deze SPUK
financieringen volgt nog een definitieve afrekening in 2024.
Niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen
Huur Mien Ruysweg 1 te Assen
GGD Drenthe huurt de locatie Mien Ruysweg 1 te Assen van Long Term CRE Fund B.V. jaarlijks voor een
bedrag van € 483.789. Het contract heeft een looptijd van 15 jaar, ingaande op 1 september 2015 en
eindigend op 31 augustus 2030. De resterende verplichting voor de huur Mien Ruysweg 1 te Assen ultimo
2023 bedraagt € 3.225.257.
Technisch beheer kantoorautomatisering
GGD Drenthe is samen met de Veiligheidsregio Drenthe (VRD) een verplichting met Switch aangegaan voor
technisch beheer van kantoorautomatisering. Switch is overgenomen door Dustin NL. De looptijd is 4 jaar en
loopt tot en met 30 augustus 2025. De verplichting per jaar voor GGD Drenthe bedraagt € 103.607. De
resterende verplichting van het contract ultimo 2023 bedraagt voor GGD Drenthe € 172.678. Daarnaast
hebben we met Axians, Data Management Solutions en Kinwell een verplichting van € 106.449 per jaar voor
overig technisch beheer van kantoorautomatisering.
Van Duijnen Koffie B.V.
GGD Drenthe is samen met de Veiligheidsregio Drenthe (VRD) een verplichting aangegaan voor aankoop van
warme dranken bij Duijnen Koffie B.V. De looptijd van het contract is 5 jaar en loopt tot 31 december 2025.
De verplichting per jaar voor GGD Drenthe bedraagt € 5.685. De resterende verplichting van het contract
ultimo 2023 bedraagt € 11.370.
                                                                                                         74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Atalian Green Kitchen
GGD Drenthe is samen met de Veiligheidsregio Drenthe (VRD) een verplichting aangegaan voor de catering
op de locatie Mien Ruysweg te Assen. De looptijd van het contract is 1 jaar ingaande 1 oktober 2023 en loopt
tot en met 30 september 2024. Onderdeel van het contract zijn 3 optiejaren. De verplichting per jaar voor
GGD Drenthe bedraagt € 60.984. De resterende verplichting van het contract ultimo 2023 bedraagt € 45.378.
SoftwareOne
GGD Drenthe is samen met de Veiligheidsregio Drenthe (VRD) een verplichting aangegaan voor software en
licenties. De looptijd van het contract is 51 maanden en loopt tot 31 december 2024. De verplichting per jaar
voor GGD Drenthe bedraagt € 256.214. De resterende verplichting van het contract ultimo 2023 bedraagt
voor GGD Drenthe € 256.214.
Dokter Schoonmaakbedrijf
GGD Drenthe is samen met de Veiligheidsregio Drenthe (VRD) een verplichting aangegaan voor de
schoonmaak van diverse gebouwen. De looptijd van het contract is 5 jaar en loopt tot 31 december 2025. De
verplichting per jaar voor GGD Drenthe voor de locatie Mien Ruysweg 1 te Assen bedraagt € 88.511. De
resterende verplichting van het contract ultimo 2023 bedraagt voor GGD Drenthe € 177.022. De verplichting
van de schoonmaak voor de overige locaties zijn opgenomen onder overige huurverplichtingen.
Overige huurverplichtingen
GGD Drenthe heeft, in het kader van haar huisvesting, een verplichting van € 564.296 per jaar voor aangegane
huurverplichtingen (inclusief schoonmaak- en servicekosten) voor de consultatiebureaus, TBC en
reizigersvaccinaties in Drenthe. Te verdelen in:
1. Jaarlijkse verplichtingen met een looptijd < 1 jaar € 564.296;
2. Jaarlijkse verplichtingen met een looptijd >1 jaar < 5 jaar € 789.555;
3. Jaarlijkse verplichtingen met een looptijd > 5 jaar € 88.994.
Verlofrechten
De verplichting voor overlopende verlofrechten is niet opgenomen. Op basis van een inventarisatie blijkt een
saldo aan verlofrechten (exclusief spaarverlof) per ultimo boekjaar van 32.024 uren (2022: 27.856). Tegen
een gemiddeld uurloon van € 43,04 per werknemer zou dit een kostenpost van € 1.378.313 bij uitbetaling
opleveren.
                                                                                                           75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>2.       Tabel inzake taakvelden
BBV-Taakvelden                                        Realisatie 2023
Baten
   0.10 Mutaties reserves                                       1.156
   0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten               0
   0.4 Overhead                                                 1.830
   0.5 Treasury                                                   349
   0.8 Overige baten en lasten                                      0
   0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)                                 0
0 Bestuur en ondersteuning                                      3.336
   1.1 Crisisbeheersing en brandweer                            1.184
   1.2 Openbare orde en veiligheid                                148
1 Veiligheid                                                    1.331
   6.1 Samenkracht en burgerparticipatie                        1.514
   6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen                      8.097
   6.81b Maatschappelijke en vrouwenopvang                        303
6 Sociaal Domein                                                9.914
   7.1 Volksgezondheid                                        35.038
   7.5 Begraafplaatsen en crematoria                              439
7 Volksgezondheid en milieu                                   35.477
Totaal Baten                                                  50.058
Lasten
   0.10 Mutaties reserves                                        -580
   0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten          -1.951
   0.4 Overhead                                                -9.325
   0.8 Overige baten en lasten                                   -622
   0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)                                 6
0 Bestuur en ondersteuning                                   -12.472
   1.1 Crisisbeheersing en brandweer                             -985
   1.2 Openbare orde en veiligheid                               -133
1 Veiligheid                                                   -1.118
   6.1 Samenkracht en burgerparticipatie                         -877
   6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen                     -6.933
   6.81b Maatschappelijke en vrouwenopvang                       -258
6 Sociaal Domein                                               -8.068
   7.1 Volksgezondheid                                       -27.992
   7.5 Begraafplaatsen en crematoria                             -409
7 Volksgezondheid en milieu                                  -28.401
Totaal Lasten                                                -50.058
Eindtotaal                                                          0
Overhead, % van de totale lasten                                  15%
Het overheadpercentage geeft een vertekend beeld doordat overhead ten behoeve van de bestrijding van
het coronavirus is verantwoord onder taakveld 7.1 Volksgezondheid.
                                                                                                   76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>3.        Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT)
Op grond van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT)
dienen publieke organisaties de inkomens te publiceren van haar topfunctionarissen. Over 2023
verantwoorden we het inkomen van de directeur en de directeur a.i., en geven we een overzicht van de
leden van het Dagelijks en Algemeen Bestuur. Het voor GGD Drenthe toepasselijke bezoldigingsmaximum is
in 2023 € 223.000.
Tabel 1a. Leidinggevende topfunctionarissen met dienstbetrekking en leidinggevende topfunctionarissen
zonder dienstbetrekking vanaf de 13e maand van de functievervulling
  Gegevens 2023
  bedragen x € 1                                                         Dhr. H. Kox
  Functiegegevens                                                          directeur
  Aanvang en einde functievervulling in 2023                           01-01 t/m 30-09
  Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in fte)                            1,0
  Dienstbetrekking?                                                            ja
  Bezoldiging
  Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen                           € 112.770
  Beloningen betaalbaar op termijn                                         € 16.910
  Subtotaal                                                               € 129.680
  Individueel toepasselijke bezoldigingsmaximum                           € 166.792
  -/- Onverschuldigd betaald en nog niet
                                                                             N.v.t.
  terugontvangen bedrag
  Bezoldiging                                                             € 129.680
  Het bedrag van de overschrijding en de reden
  waarom de overschrijding al dan niet is                        N.v.t.                N.v.t.
  toegestaan
  Toelichting op de vordering wegens
                                                                             N.v.t.
  onverschuldigde betaling
  Gegevens 2022
  bedragen x € 1                                                         Dhr. H. Kox
  Functiegegevens                                                          directeur
  Aanvang en einde functievervulling in 2022                           01-01 t/m 31-12
  Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in fte)                            1,0
  Dienstbetrekking?                                                            ja
  Bezoldiging
  Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen                           € 142.815
  Beloningen betaalbaar op termijn                                         € 22.528
  Subtotaal                                                               € 165.343
  Individueel toepasselijke bezoldigingsmaximum
                                                                          € 216.000
  Bezoldiging                                                             € 165.343
De vergoeding van de directeur blijft in 2023 onder de jaargrens van de WNT.
                                                                                                      77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Tabel 1b. Leidinggevende topfunctionarissen zonder dienstbetrekking in de periode kalendermaand 1 t/m
12
 Gegevens 2023
 bedragen x € 1                           Dhr. F. Strijthagen
 Functiegegevens                              directeur a.i.
 Kalenderjaar                         2023                   2022
 Periode functievervulling in  15-09 t/m 31-12               N.v.t.
 het kalenderjaar (aanvang –
 einde)
 Aantal kalendermaanden
 functievervulling in het               4                      0
 kalenderjaar
 Omvang van het
 dienstverband in uren per             454                     0
 kalenderjaar
 Individueel toepasselijke
 bezoldigingsmaximum
 Maximum uurtarief in het
                                     € 212                   € 206
 kalenderjaar
 Maxima op basis van de
                                   € 118.000                  €0
 normbedragen per maand
 Individueel toepasselijke
                                                € 96.248
 maximum gehele periode
 kalendermaand 1 t/m 12
 Bezoldiging (alle
 bedragen exclusief btw)
 Bezoldiging in de
                                    € 73.775                  €0
 betreffende periode
 Bezoldiging gehele periode
                                                € 73.775
 kalendermaand 1 t/m 12
 -/- Onverschuldigd betaald
 en nog niet terugontvangen                       N.v.t.
 bedrag11
 Bezoldiging                                   € 73.775
 Het bedrag van de
 overschrijding en de reden
                              N.v.t.                 N.v.t.
 waarom de overschrijding al
 dan niet is toegestaan
 Toelichting op de vordering
 wegens onverschuldigde                           N.v.t.
 betaling
De vergoeding van de directeur a.i. blijft in 2023 onder de jaargrens van de WNT.
                                                                                                     78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Tabel 1d. Topfunctionarissen met een totale bezoldiging van € 1.900 of minder
GGD Drenthe is een gemeentelijke gezondheidsdienst op basis van een gemeenschappelijke regeling tussen
de twaalf Drentse gemeenten. De leden van het Dagelijks Bestuur en het Algemeen Bestuur zijn allen
onbezoldigd lid. Het Algemeen Bestuur wijst uit zijn midden de leden van het Dagelijks Bestuur aan.
 Gegevens 2023
 NAAM TOPFUNCTIONARIS                      FUNCTIE
 De heer R. Wanders                        Voorzitter Dagelijks Bestuur en lid Algemeen Bestuur
 De heer A. Smit                           Vicevoorzitter Dagelijks Bestuur en lid Algemeen Bestuur
 De heer M. Turksma                        Lid Dagelijks Bestuur en lid Algemeen Bestuur
 Mevrouw A. Huijing – van Tongeren         Lid Algemeen Bestuur
 De heer B. Luinge                         Lid Algemeen Bestuur
 Mevrouw J. Bos                            Lid Algemeen Bestuur
 De heer J. Slomp                          Lid Algemeen Bestuur
 De heer M. Tuit                           Lid Algemeen Bestuur
 De heer R. Schans                         Lid Algemeen Bestuur
 De heer A. Wekema                         Lid Algemeen Bestuur
 De heer M. Ririhena                       Lid Algemeen Bestuur tot en met 1 november
 De heer H. Kuiper                         Lid Algemeen Bestuur vanaf 1 november
 De heer J. Boonstra                       Lid Algemeen Bestuur
                                                                                                    79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>2.3      Overzicht Incidentele Baten en Lasten
Op grond van artikel 28 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) moet een overzicht worden
verstrekt van de incidentele baten en lasten. Dit betreft een overzicht van de incidentele baten en lasten per
programma, waarbij per programma ten minste de belangrijkste posten afzonderlijk worden gespecificeerd.
                                                                                                    Eind-
Programma                    Omschrijving                                        Baten    Lasten
                                                                                                   totaal
                                  Collectieve waardeoverdracht van oud-
Bedrijfsvoering en middelen         medewerkers van Icare en Stichting                 0     -150      -150
                                     Jeugdbescherming Noord Drenthe
Beschermen - derden                                                                   58         0       58
Jeugd                                    Afrekening voorgaand jaar                     1         0        1
Bedrijfsvoering en middelen                                                           28         0       28
Eindtotaal                                                                            87     -150       -63
                                                                                                            80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>2.4      Rechtmatigheidsverantwoording
Verantwoordelijkheid dagelijks bestuur
De baten en lasten alsmede de balansmutaties moeten getrouw in de jaarrekening worden opgenomen. Uit
het getrouw opnemen van de baten en lasten alsmede de balansmutaties, blijken een drietal
rechtmatigheidscriteria niet expliciet. Dit betreffen het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en
oneigenlijk gebruik criterium. In deze rechtmatigheidsverantwoording licht het dagelijks bestuur toe in
hoeverre bij de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties het
begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium zijn nageleefd. Dit houdt in dat de
verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties in overeenstemming zijn met door het
algemeen bestuur vastgestelde kaders en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Bij de
waarderingsgrondslagen in de jaarrekening is het door het algemeen bestuur op 20 december 2023
vastgestelde normenkader van de relevante wet- en regelgeving verder toegelicht.
Deze verantwoording hanteert een grensbedrag omdat alleen de van belang zijnde aspecten in de
verantwoording hoeven te worden betrokken. Deze grens is door het algemeen bestuur bepaald en
bedraagt 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee vastgesteld op €
1.386.829.
Bevinding
Het dagelijks bestuur is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de
balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens.
Er zijn geen geconstateerde afwijkingen die boven de rapporteringsgrens uitkomen:
In de paragraaf bedrijfsvoering is op basis van de Kadernota rechtmatigheid 2023 van de commissie BBV en
op basis van de afspraken met het algemeen bestuur aanvullende informatie opgenomen over de financiële
rechtmatigheid. In deze paragraaf heeft het dagelijks bestuur ook beschreven welke actie zij onderneemt
om vermelde afwijkingen in de toekomst te voorkomen.
                                                                                                           81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>Bijlage 1         Jaarverantwoording Veilig Thuis Drenthe
Met ingang van het verslagjaar 2015 dienen aanbieders van Veilig Thuis zich jaarlijks maatschappelijk te
verantwoorden over hun bedrijfsvoering. De Jaarverantwoording Veilig Thuis is gebaseerd op de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015 (WMO).
De jaarverantwoording bestaat uit een jaarrekening met accountantsverklaring en het invullen van
vragenlijsten in DigiMV.
Jaarrekening
Organisaties die niet verantwoordingsplichtig zijn op grond van de Jeugdwet of Wet Toelating
Zorginstellingen (WTZi) hoeven alleen een gesegmenteerde jaarrekening Veilig Thuis op te leveren. Veilig
Thuis Drenthe (VTD) is onderdeel van de GGD Drenthe, die niet onder de verantwoordingsplicht van de
Jeugdwet valt. Dit houdt in dat GGD Drenthe verantwoordingsplichtig is voor wat betreft VTD.
Voor VTD 2023 en 2022 ziet de gesegmenteerde jaarrekening er als volgt uit:
 (bedragen x € 1.000)
                                                                                2023           2022
   Opbrengsten Veilig Thuis
   Bijdragen gemeenten*                                                        7.667             7.236
   Onttrekking Reserve VTD                                                       260                  0
   Overige inkomsten                                                                9               21
   Totaal opbrengsten                                                          7.936             7.257
   Bedrijfslasten Veilig Thuis
   Personeelskosten                                                            6.154             5.468
   Afschrijvingen                                                                   0                 0
   Overige bedrijfskosten                                                      1.763             1.684
   Totaal bedrijfslasten                                                       7.917             7.152
   Resultaat                                                                     19               105
* Van de bijdragen gemeenten 2022 heeft € 625.000 betrekking op een extra bijdrage Centrumgemeente
Emmen. Van de bijdragen gemeenten 2023 heeft € 851.000 betrekking op een extra bijdrage
Centrumgemeente Emmen.
Vragenlijsten DigiMV
De vragenlijsten in DigiMV gaan over onderwerpen als bestuur, bedrijfsvoering, personeel, financiën en
productie. Sommige vragenlijsten gaan over de hele organisatie, ook als deze meer taken biedt dan Veilig
Thuis. Andere vragen gaan specifiek over Veilig Thuis. DigiMV geeft telkens aan op welk organisatieniveau de
gegevens ingevuld moet worden.
                                                                                                          82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>Bijlage 2        Nota Reserves en Voorzieningen 2024 - 2027
Het laatste deel van de jaarstukken is de nota Reserves en Voorzieningen. De basis van de gepresenteerde
stand van deze nota is de besluitvorming in het Algemeen Bestuur zoals vorig jaar heeft plaatsgevonden. In
deze geactualiseerde nota gaan we in op de door het Dagelijks Bestuur vastgestelde mutaties in 2023. De
nota reserves en voorzieningen maakt een integraal onderdeel uit van de jaarrekening en daarmee van de
vastgestelde jaarplancyclus.
In de navolgende rapportages is de stand per reserve geschetst, inclusief de mogelijke ontwikkeling voor de
vier daaropvolgende jaren. Het te bestemmen resultaat 2023 is in deze rapportage verwerkt onder
voorbehoud van goedkeuring door het Algemeen Bestuur. De rapportage geeft de actuele stand aan van de
reserves per 31 december 2023. Alle bedragen in de reserves zijn in afgeronde duizendtallen. Hierdoor
kunnen afrondingsverschillen ontstaan.
                                                                                                         83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>Nummer: 0600                                             Naam: Algemene reserve
Financiële informatie
Stand per 31 december 2022                                                                €        769
Toevoeging                                                                                €          0
Onttrekking            Resultaatbestemming 2022/herschikking                              €       -769
Stand per 31 december 2023                                                                €          0
Verwacht verloop verdere jaren                    2024       2025        2026          2027
(Te verwachten) stand per 1 januari                  0           0            0           0
Te verwachten stortingen                             0           0            0           0
Te verwachten onttrekkingen                          0           0            0           0
Te verwachten stand per 31 december                  0           0            0           0
Mogelijke claims
Kenmerk reserve
Nr. Onderwerp                    Omschrijving
1.    Doel                       De Algemene reserve is ingesteld om ontwikkelingen in het loon- en
                                 prijspeil af te dekken.
                                 De niet voorziene risico’s voor additionele taken, uitgezonderd VTD,
                                 worden opgevangen vanuit de Risicoreservering.
2.    Historische achtergrond    Deze reserve is in het verleden gevormd door batige saldi en
                                 toevoegingen vanuit vervallen bestemmingsreserves.
                                 Het maximale niveau van de algemene reserve is in 2009
                                 teruggebracht van 10% naar 5% van de omvang van de basistaken.
3.    Soort                      Algemene reserve                 Structureel
4.    Looptijd                   Startdatum 2002                  Einddatum Niet bepaald
5.    Benodigd peil              Minimaal         €0              Maximaal      2,5% basistaken
6.    Storting                   Op basis van besluit Algemeen Bestuur.
7.    Onttrekking                De algemene reserve mag niet worden aangewend als structureel
                                 dekkingsmiddel; onttrekkingen alleen via besluit Algemeen Bestuur.
8.    Risicocalculatie           Zie algemene opmerkingen
9.    Ontwikkelingsplanning      Zie algemene opmerkingen
10.   Algemene opmerkingen       Op basis van de notitie ‘Samen werken voor Drenthe’ heeft de
                                 algemene reserve van de GGD een bestemming gekregen en kan
                                 deze alleen worden ingezet voor het opvangen van loon- en
                                 prijsontwikkelingen. De algemene reserve is hierdoor niet meer vrij
                                 inzetbaar en kan op basis van het BBV niet meer als algemene
                                 reserve worden aangemerkt.
                                                                                                       84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Nummer: 0600                                             Naam: Reserve loon- en prijsontwikkeling
Financiële informatie
Stand per 31 december 2022                                                                  €         0
Toevoeging             Resultaatbestemming 2022/herschikking                                €       411
Onttrekking            Loon- en prijsontwikkelingen 2023 cf begrotingswijziging             €      -411
Stand per 31 december 2023                                                                  €         0
Verwacht verloop verdere jaren                   2024           2025       2026         2027
(Te verwachten) stand per 1 januari                  0           453         453         453
Te verwachten stortingen                          453              0            0           0
Te verwachten onttrekkingen                          0             0            0           0
Te verwachten stand per 31 december               453            453         453         453
Mogelijke claims
Hogere loon- en prijsontwikkelingen dan de meegegeven compensatie o.b.v. de notitie ‘Samen
werken voor Drenthe’.
Kenmerk reserve
Nr. Onderwerp                     Omschrijving
1.    Doel                        De reserve loon- en prijsontwikkeling is ingesteld om ontwikkelingen
                                  in het loon- en prijspeil af te dekken.
                                  De niet voorziene risico’s voor additionele taken, uitgezonderd VTD,
                                  worden opgevangen vanuit de Risicoreservering.
2.    Historische achtergrond     Op basis van de notitie ‘Samen werken voor Drenthe’.
                                  Het maximale niveau van de reserve is 2,5% van de omvang van de
                                  basistaken.
3.    Soort                       Bestemmingsreserve                Incidenteel
4.    Looptijd                    Startdatum 2023                   Einddatum Niet bepaald
5.    Benodigd peil               Minimaal       €0                 Maximaal      2,5% basistaken
6.    Storting                    Op basis van besluit Algemeen Bestuur.
7.    Onttrekking                 De algemene reserve mag niet worden aangewend als structureel
                                  dekkingsmiddel; onttrekkingen alleen via besluit Algemeen Bestuur.
8.    Risicocalculatie            Voor deze reserve wordt een maximum aangehouden van 2,5% van
                                  de jaarbegroting van het basistakenpakket. Het maximum voor 2023
                                  bedraagt € 453.
9.    Ontwikkelingsplanning       Eind 2023 is het peil van de reserve 0,0%.
10.   Algemene opmerkingen        Indien het maximum zoals bij 8. omschreven overschreden wordt,
                                  zal het overschot uitgekeerd worden aan de gemeenten conform de
                                  verdeelsleutel behorende bij het betreffende boekjaar.
                                                                                                        85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Nummer: 0601                                             Naam: Risicoreserve
Financiële informatie
Stand per 31 december 2022                                                                   €       1.491
Toevoeging             Additionele opslagen                                                  €         428
Onttrekking            Resultaatbestemming 2022/herschikking en diversen                     €        -558
Stand per 31 december 2023                                                                   €       1.361
Verwacht verloop verdere jaren                   2024         2025         2026         2027
(Te verwachten) stand per 1 januari             1.361         1.743        2.171        2.599
Te verwachten stortingen                          428           428          428          428
Te verwachten onttrekkingen                        -46             0            0            0
Te verwachten stand per 31 december             1.743         2.171        2.599        3.027
Mogelijke claims
Risico’s inzake additioneel werk. WW-uitkeringen en frictiekosten van additionele medewerkers
worden hieruit onttrokken.
Kenmerk reserve
Nr. Onderwerp                     Omschrijving
1.    Doel                        Het opvangen van risico van additioneel werk.
2.    Historische achtergrond Met de presentatie van de kostprijsnotitie en de invoering van de
                                  ‘hybride organisatie’ is vastgesteld dat de tarieven die gebruikt
                                  worden bij de uitvoering van de additionele taken een element bevat
                                  ter dekking van risico’s op dit gebied. Daarbij gaan wij uit van een
                                  risicoreservering van 33% van het personele volume additioneel.
3.    Soort                       Bestemmingsreserve                Incidenteel
4.    Looptijd                    Startdatum 2010                   Einddatum p.m.
5.    Benodigd peil               Minimaal                          Maximaal      Zie punt 8
6.    Storting                    Op basis van besluit Algemeen Bestuur.
7.    Onttrekking                 Directeur en Dagelijks Bestuur, verantwoording achteraf aan
                                  Algemeen Bestuur.
8.    Risicocalculatie            ‘Personeelsvolume additionele taken per einde jaar’ x ‘worst-case
                                  scenario (=33%)’. De gewenste omvang, conform deze norm, voor
                                  2023 is € 1.345.
9.    Ontwikkelingsplanning       Zie mogelijke claims.
10. Algemene opmerkingen -
                                                                                                           86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Nummer: 0602                                            Naam: Reserve organisatieontwikkeling
Financiële informatie
Stand per 31 december 2022                                                               €         378
Toevoeging                                                                               €            0
Onttrekking            Diversen                                                          €        -199
Stand per 31 december 2023                                                               €         178
Verwacht verloop verdere jaren                  2024        2025         2026         2027
(Te verwachten) stand per 1 januari               178         302          196         107
Te verwachten stortingen                          718           0             0          0
Te verwachten onttrekkingen                      -594        -106          -89         -77
Te verwachten stand per 31 december               302         196          107          30
Mogelijke claims
        -   informatieveiligheid en continuïteit: bewustwording van de risico’s ten aanzien van
            informatieveiligheid en het borgen van de continuïteit van de dienstverlening;
        - Businesscase ‘JGZ in Flow naar meer zorg op maat’;
        - Transformatie JGZ;
        - Governance Zorg en Veiligheid;
        - Regeling Vervroegd Uittreden (RVU).
Kenmerk reserve
Nr. Onderwerp                    Omschrijving
1.    Doel                       Aansluiten op verwachte - en gesignaleerde ontwikkelingen.
2.    Historische achtergrond Voor organisatieontwikkeling zijn geen structurele posten
                                 opgenomen in de begroting.
3.    Soort                      Bestemmingsreserve               Incidenteel
4.    Looptijd                   Startdatum 2010                  Einddatum pm
5.    Benodigd peil              Minimaal       € 10              Maximaal      € 500
6.    Storting                   Op basis van besluit Algemeen Bestuur.
7.    Onttrekking                Directeur en Dagelijks Bestuur, verantwoording achteraf aan
                                 Algemeen Bestuur.
8.    Risicocalculatie           Realistische inschatting van de te verwachten kosten bij de onder 2.
                                 genoemde onderwerpen en de mogelijk claims.
9.    Ontwikkelingsplanning      De GGD is een professionele en kennisrijke organisatie die, zeker de
                                 komende jaren, een belangrijk expertisecentrum van en voor de
                                 gemeenten is. Om deze rol aan te (blijven) kunnen is het in onze
                                 ogen noodzakelijk om de medewerkers en organisatie voortdurend
                                 te ontwikkelen.
10. Algemene opmerkingen -
                                                                                                        87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>Nummer: 0603                                            Naam: Egalisatiereserve
Financiële informatie
Stand per 31 december 2022                                                                €          286
Toevoeging             Resultaatbestemming 2022/herschikking en diversen                  €          155
Onttrekking                                                                               €            0
Stand per 31 december 2023                                                                €          441
Verwacht verloop verdere jaren                  2024         2025        2026         2027
(Te verwachten) stand per 1 januari               441         338          357         376
Te verwachten stortingen                           27          27           28          28
Te verwachten onttrekkingen                      -130          -8           -9           -9
Te verwachten stand per 31 december               338         357          376         395
Mogelijke claims
Egalisatie van de kosten van 3 onderzoeken epidemiologie per vier jaar (€ 72), opleiding Forensisch
artsen (€ 71), Publieke Gezondheid Asielzoekers (€ 219) en opleiding arts infectieziektebestrijding (€
24).
Kenmerk reserve
Nr. Onderwerp                    Omschrijving
1.    Doel                       Ter voorkoming van een piek in de kosten en lasten in de toekomst
                                 (egalisatie van de kosten).
2.    Historische achtergrond Ter voorkoming van een piek in de kosten en lasten in de toekomst
                                 (egalisatie van de kosten).
3.    Soort                      Bestemmingsreserve               Incidenteel
4.    Looptijd                   Startdatum 2011                  Einddatum p.m.
5.    Benodigd peil              Minimaal       €0                Maximaal     p.m.
6.    Storting                   Op basis van besluit Algemeen Bestuur.
7.    Onttrekking                Directeur en Dagelijks Bestuur, verantwoording achteraf aan
                                 Algemeen Bestuur.
8.    Risicocalculatie           Realistische inschatting van de te verwachten kosten bij de onder 1.
                                 genoemde onderwerpen.
9.    Ontwikkelingsplanning      p.m.
10. Algemene opmerkingen -
                                                                                                         88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>Nummer: 0604                                             Naam: Reserve VTD
Financiële informatie
Stand per 31 december 2022                                                               €         260
Toevoeging                                                                               €             0
Onttrekking            Loon- en prijsontwikkelingen 2023 cf begrotingswijziging          €        -260
Stand per 31 december 2023                                                               €             0
Verwacht verloop verdere jaren                   2024         2025        2026        2027
(Te verwachten) stand per 1 januari                  0           0             0          0
Te verwachten stortingen                             0           0             0          0
Te verwachten onttrekkingen                          0           0             0          0
Te verwachten stand per 31 december                  0           0             0          0
Mogelijke claims
Onder andere MDA++, de radarfunctie en de toename van het aantal te verwerken meldingen.
Kenmerk reserve
Nr. Onderwerp                     Omschrijving
1.    Doel                        Ter voorkoming van een piek in de kosten en lasten in de toekomst
                                  (egalisatie van de kosten).
2.    Historische achtergrond Ter voorkoming van een piek in de kosten en lasten in de toekomst
                                  (egalisatie van de kosten).
3.    Soort                       Bestemmingsreserve               Incidenteel
4.    Looptijd                    Startdatum 2018                  Einddatum p.m.
5.    Benodigd peil               Minimaal       €0                Maximaal      p.m.
6.    Storting                    Op basis van besluit Algemeen Bestuur.
7.    Onttrekking                 Directeur en Dagelijks Bestuur, verantwoording achteraf aan
                                  Algemeen Bestuur.
8.    Risicocalculatie            Realistische inschatting van de te verwachten kosten bij de onder 1.
                                  genoemde onderwerpen.
9.    Ontwikkelingsplanning       p.m.
10. Algemene opmerkingen -
                                                                                                         89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>Nummer: 0644                                           Naam: Voorziening spaarverlof
Financiële informatie
Stand per 31 december 2022                                                                €        53
Toevoeging             Diversen                                                           €       100
Onttrekking                                                                               €          0
Stand per 31 december 2023                                                                €       154
Verwacht verloop verdere jaren                  2023        2024         2025          2026
(Te verwachten) stand per 1 januari              154         138           138          138
Te verwachten stortingen                          14             0            0           0
Te verwachten onttrekkingen                      -30             0            0           0
Te verwachten stand per 31 december              138         138           138          138
Mogelijke claims
Kenmerk reserve
Nr. Onderwerp                   Omschrijving
1.    Doel                      Ter voorkoming van een piek in de kosten en lasten in de toekomst
                                (egalisatie van de kosten). Bij verlofsparen is sprake van
                                arbeidskostengerelateerde verplichtingen die een niet voorspelbare
                                opbouw en daarmee ook onvoorspelbare afbouw kennen.
2.    Historische achtergrond   Vanaf 2022 hebben medewerkers als gevolg van afspraken binnen
                                de CAO SGO de mogelijkheid om bovenwettelijk vakantie-uren te
                                sparen.
3.    Soort                     Voorziening                       Structureel
4.    Looptijd                  Startdatum 2022                   Einddatum p.m.
5.    Benodigd peil             Minimaal        n.v.t.            Maximaal      n.v.t.
6.    Storting                  Op basis van een jaarlijkse inventarisatie van het saldo verlofsparen
                                zal gestort of onttrokken worden aan de voorziening.
7.    Onttrekking               De daadwerkelijke opname van het verlof.
8.    Risicocalculatie          Realistische inschatting van de te verwachten kosten bij de onder 1.
                                genoemde onderwerpen.
9.    Ontwikkelingsplanning     p.m.
10.   Algemene opmerkingen      -
                                                                                                       90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Bijlage 3                                      SiSa verantwoordingen
                                              SiSa bijlage verantwoordingsinformatie 2023 op grond van artikel 3 van de Regeling informatieverstrekking sisa - d.d. 12-02-2024
 Verstrekker    Uitkeringscode
                                 Specifieke     Juridische
                                                             Ontvanger
                                 uitkering      grondslag                        Indicator                      Indicator                 Indicator               Indicator                      Indicator                   Indicator
VWS            H29               Regeling specifieke                       Naam van de pijler           Besteding (jaar T) ten    Cumulatieve besteding Plannen uitgevoerd               Toelichting - verplicht     Zelfstandige uitvoering?
                                 uitkering versterking                                                  laste van Rijksmiddelen (t/m jaar T) ten laste     conform uitvraag?             als bij H29/04 "Nee" is     (Ja/ Nee)
                                 GGD'en                                                                 – zelfstandige uitvoering van Rijksmiddelen –      (Ja/Nee)                      ingevuld
                                                                                                                                  Inclusief verantwoording
                                                                                                                                  tussen medeoverheden
                                                                               Aard controle n.v.t.         Aard controle R         Aard controle R               Aard controle n.v.t.        Aard controle n.v.t.         Aard controle n.v.t.
                                                                                Indicator: H29/01         Indicator: H29/02       Indicator: H29/03                Indicator: H29/04            Indicator: H29/05           Indicator: H29/06
                                                                         1 Kwetsbaarheden           € 337.750               € 337.750                                                       De verlening van de
                                                                           wegnemen                                                                                                        uitk ering was pas 20
                                                                                                                                                                                          maart 2023 waardoor
                                                                                                                                                                                         vanaf dat moment pas
                                                                                                                                                            Nee                              inzet heeft k unnen Ja
                                                                         2 Verstevigen (boven)     €0                             €0                                                                         n.v.t
                                                                           regionale monitoring en
                                                                           surveillance                                                                     Nee                                                      Nee
                                                                         3 Versterken              €0                             €0                                                                         n.v.t
                                                                           wetenschappelijke
                                                                           kennisinfrastructuur                                                             Nee                                                      Nee
                                                                         4 Samenwerking            €0                             €0                                                                         n.v.t
                                                                           bovenregionaal niveau
                                                                                                                                                            Nee                                                      Nee
                                                       5 Versneld opleiden        € 105.967                                       € 105.967                 Ja                                                       Ja
VWS            H29B              Regeling specifieke     Hieronder per regel één Naam van de pijler                               Besteding (jaar T)        Plannen uitgevoerd           Toelichting - verplicht
                                 uitkering versterking   (code) uit (jaar T)                                                                                conform uitvraag?            als bij H29B/04 "Nee"
                                 GGD'en                  selecteren en in de                                                                                (Ja/Nee)                     is ingevuld
                                                         kolommen ernaast de
                                                         verantwoordingsinformat
                                                         ie voor die GGD invullen
                                 SiSa tussen
                                 medeoverheden
                                                                                 Aard controle n.v.t.       Aard controle n.v.t.       Aard controle R            Aard controle n.v.t.        Aard controle n.v.t.
                                                                                  Indicator: H29B/01        Indicator: H29B/02      Indicator: H29B/03            Indicator: H29B/04          Indicator: H29B/05
                                                                         1 50444 Gemeentelijke          Kwetsbaarheden           €0                                                                          n.v.t
                                                                           Gezondheidsdienst            wegnemen
                                                                           Regio Utrecht                                                                    Nee
                                                                         2 50444 Gemeentelijke          Verstevigen (boven)     €0                                                                           n.v.t
                                                                           Gezondheidsdienst            regionale monitoring en
                                                                           Regio Utrecht                surveillance                                        Nee
                                                                         3 50520 Geneeskundige          Versterken              €0                                                                           n.v.t
                                                                           Gezondheidsdienst            wetenschappelijke
                                                                           Zuid-Limburg                 kennisinfrastructuur                                Nee
                                                                         4 50444 Gemeentelijke          Samenwerking            €0                                                                           n.v.t
                                                                           Gezondheidsdienst            bovenregionaal niveau
                                                                           Regio Utrecht                                                                    Nee
                                                                         5 50444 Gemeentelijke                                    € 142.868
                                                                           Gezondheidsdienst
                                                                           Regio Utrecht                Versneld opleiden                                   Ja
VWS            H33               Regeling specifieke                       Besteding (jaar T) voor      Besteding (jaar T) voor   Heeft u (met              Besteding (jaar T) ten
                                 uitkering COVID-19-                       het in stand houden          opschaling van de         toestemming van de        behoeve van
                                 vaccinatie                                van een infrastructuur       basisinfrastructuur       minister van VWS) de      alternatieve doeleinden
                                                                           t.b.v. een                   voor het zetten van       infrastructuur voor       (verplicht als bij
                                                                           basiscapaciteit voor het     COVID-19 vaccinaties      basiscapaciteit voor      voorgaande indicator
                                                                           zetten van COVID-19          in het kader van een      alternatieve doeleinden   ‘Ja’ is geselecteerd)
                                                                           vaccinaties daarbij          vaccinatiecampagne.       ingezet? (Ja/Nee)
                                                                           rekening houdend met
                                                                           mogelijke opschaling
                                                                                   Aard controle R         Aard controle R               Aard controle D2          Aard controle D2
                                                                                 Indicator: H33/01       Indicator: H33/02              Indicator: H33/03         Indicator: H33/04
                                                                           € 1.143.518             € 2.472.927             Ja                               € 23.732
                                                                                                                                                                                                                                           91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>Bijlage 4 Verklarende woordenlijst
 ABO      Algemeen bestuurlijk overleg
 ABR      Antibioticaresistentie
 AIOS     Arts in opleiding tot specialist
 AGV      Algemene Verordening Gegevensbescherming
 AWPGNN   Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Noord Nederland
 AZC      Asielzoekerscentrum
 BBV      Besluit Begroting en Verantwoording
 BCG      Bacillus calmette-guérin (vaccin tegen tuberculose)
 BI       Business-intelligence
 BMR      (vaccin tegen) Bof, mazelen en rodehond
 BNG      Bank Nederlandse Gemeenten
 BOCKers  Bewust oplettende carbid knallers
 BRMO     Bijzonder resistente micro-organismen
 BSO      Buitenschoolse opvang
 BVD      Bestuurlijk veiligheidsoverleg Drenthe
 CB       Consultatiebureau
 CJG      Centrum voor jeugd en gezin
 COA      Centraal orgaan opvang asielzoekers
 CRI      Crisis, rampen en Incidenten
 CSG      Centrum Seksueel Geweld
 DI-PG    Deskundige Infectiepreventie
 DTP      (vaccin tegen) Difterie , tetanus, polio
 DKTP     (vaccin tegen) Difterie , kinkhoest, tetanus, polio
 DPG      Directeur Publieke Gezondheid
 DSO      Digitaal Stelsel Omgevingswet
 DWO      Digitale Werkomgeving
 Fido     Wet financiering decentrale overheden
 FMEK     Forensisch medische expertise bij kindermishandeling
 FMMU     Forensisch Medische Maatschappij Utrecht
 GAGS     Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen
 GGD      Gemeentelijke gezondheidsdienst
 GGZ      Geestelijke gezondheidszorg
 GHOR     Geneeskundige hulverleningsorganisatie in de regio
 GIDS     Gezond in de stad: landelijke stimuleringsprogramma
 GRIP     Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure
 GROP     GGD rampen opvangplan
 GO       Georganiseerd overleg
 GOB      Gastouderbureau
 GOR      Gezondheidsonderzoek na rampen
 Hof      Wet houdbare overheidsfinanciën
 ICP      Integraal Crisis Plan
 IKB      Individueel Keuze Budget
 IKK      Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang
 ISK      Internationale Schakelklas
 HBO      Hoger beroepsonderwijs
                                                                     92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>HG    Huiselijk geweld
HIb   Haemophilus influenzae type B (Hib)-ziekten
HKZ   Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector
HPV   Humaan papillomavirus
IVN   Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid
JGZ   Jeugdgezondheidszorg
JOGG  Jongeren op gezond gewicht
KD+   Mijn Kinddossier
KDV   Kinderdagverblijf
KIES  Kinderen in Echtscheidingssituaties
KNMAR Koninklijke Nederlandse Marechaussee
KvdVK Kans voor de Veenkoloniën
KWE   Kleinschalige Wooneenheid
KWG   Kleinschalige Woongroep
LEWE  Landelijk Expertise Netwerk Windenergie
LHBT  lesbische vrouwen/homoseksuele mannen/biseksuelen/transgenders
MBO   Middelbaar Beroepsonderwijs
MDA++ Multidisciplinaire aanpak intersectoraal en specialistisch
Men
      Meningitis ACWY
ACWY
MK    Met kinderen
MKD   Mijn KindDossier
MRSA  Meticilline-resistente staphylococcus aureus (‘ziekenhuisbacterie’)
MSM   Mannen die seks hebben met mannen
NNZ   Nu Niet Zwanger
OGGz  Openbare geestelijke gezondheidszorg
OMAC  Operationeel Medewerkers Actiecentrum
OPD   Omgevings Platform Drenthe
OTAV  OndersteuningsTeam Asielzoekers en Vergunninghouders
OTO   Opleiden, trainen, oefenen
P&O   Personeel & organisatie
PGA   Publieke gezondheid asielzoekers
PI    Penitentiaire Inrichting
POH   Praktijk Ondersteuner Huisartsenzorg
PrEP  Pre-Exposure Prophylaxis
PSHi  Psychosociale hulverlening bij incidenten
PSHOR Psychosociale Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
PSZ   Peuterspeelzaal
RGS   Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten
RIVM  Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu
ROAZ  Regionaal Overleg Acute Zorg
RUD   Regionale uitvoeringsdienst
RUG   Rijksuniversiteit Groningen
RVP   Rijksvaccinatieprogramma
SOA   Seksueel overdraagbare aandoening
TBC   Tuberculosebestrijding
                                                                          93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>THZ  Technische Hygiënezorg
UMCG Universitair Medisch Centrum Groningen
VDG  Verenigde Drentse Gemeenten
VNG  Verenigde Nederlandse Gemeenten
VNN  Verslavingszorg Noord-Nederland
VO   Voortgezet Onderwijs
VRD  Veiligheidsregio Drenthe
VTD  Veilig Thuis Drenthe
VVE  Voorschoolse – en Vroegschoolse Educatie
VWS  Volksgezondheid, welzijn, sport
WMO  Wet maatschappelijke ondersteuning
WOB  Wet Openbaarheid van Bestuur
WPG  Wet Publieke Gezondheid
     Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke
WNT
     sector
ZIF  Zorg Innovatie Forum
WTZi Wet Toelating Zorginstellingen
ZK   Zonder kinderen
                                                                           94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>