<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>GEBIEDSPLAN RAAM
Samen werkt beter!
DEFINITIEF | MEI 2018
                      Foto: Waterschap Aa en Maas
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Foto: landgoed Barendonk
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE                                                                                              50
                                                  4.  VISIE RAAMVALLEI 2030
VOORWOORD                                       4
                                                  5.  ONTWIKKELING PER STROOMGEBIED                        56
SAMENVATTING                                    6     5.1    Laarakkerse Waterleiding & Landgoederenzone   58
                                                                                                           62
                                                      5.2    Hooge Raam & Halsche Beek
1. INLEIDING                                   10     5.3    Lage Raam & Graafsche Raam                    64
   1.1      De Verborgen Raamvallei            10                                                          68
                                                      5.4    Peelkanaal
   1.2     Het Gebiedsplan Raam			             10
   1.3     Plangebied                          10 6.  KANSRIJKE PROJECTEN EN KOSTEN                        72
   1.4     Onze ambities                       10                                                          72
                                                      5.3   Integrale Factsheets
   1.5     Gezamenlijke aanpak bron van succes 12                                                          87
                                                      5.4   Sectorale Factsheets
   1.6     Samen verder                        12
   1.7     Leeswijzer                          15 7.  DE WEG NAAR UITVOERING                             104
                                                                                                          104
                                                      7.1    Organisatie
2. KENMERKEN                                   18     7.2    Middelen en instrumenten                     104
   2.1     Karakterschets                      20
   2.2     Ondergrond                          20 8.  BEHEER EN ONDERHOUD                                108
   2.2.1   Geomorfologie                       20     8.1    Beheer en onderhoud                          108
   2.2.2   Maaiveldhoogte                      22     8.2    Monitoring                                   108
   2.3     Water                               24
   2.3.1   Oppervlaktewater                    24 BIJLAGE 1: LIJST MET AFKORTINGEN                       112
   2.3.1.1 Kwantiteit                          24
   2.3.1.2 Kwaliteit                           24 BIJLAGE 2: DE VERBORGEN RAAMVALLEI                     113
   3.3.2   Grondwater                          26
   3.3.2.1 Kwantiteit                          26 BIJLAGE 3: KNELPUNTEN WATERLOPEN                       114
   3.3.2.2 Kwaliteit                           26
   2.4     Landschap                           28 BIJLAGE 4: LUMBRICUS                                   116
   2.5     Cultuurhistorie                     30
   2.6     Gebruik                             34 BIJLAGE 5: FINANCIËLE MIDDELEN                         118
   2.6.1   Landbouw                            34
   3.4.2   Natuur                              36
   3.4.3   Recreatie                           38
                                                  COLOFON                                                120
3. AMBITIES                                    42
                                                                                                           3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>VOORWOORD                                             zien dat de verschillende belangen in het gebied
                                                      nu samenkomen en de ambities gerealiseerd gaan
                                                      worden.”                                            Gebiedsplan Raam als onderdeel
Gebiedspartners maken samen het Gebiedsplan!
                                                                                                         van De Verborgen Raamvallei
Het gebied rond de beek de Raam is een prachtig       Er wordt niet alleen gewerkt om het goede
gebied dat nog min of meer verborgen en onontdekt     in dit gebied te behouden, maar ook aan het        De Raamvallei is een aantrekkelijk en gevarieerd
is: een verborgen parel in het Land van Cuijk. De     optimaliseren van het gebied waar nodig. “Dit is   gebied, kent een grote verscheidenheid aan flora
Raam is een beek die stroomt in het landelijk gebied  ook noodzakelijk”, aldus Ernest de Groot. “We      en fauna, herbergt waardevolle cultuurhistorie
tussen de gemeenten Mill en Sint Hubert, Cuijk en     staan op een punt dat we nu concrete oplossingen   en agrarische bedrijven met in potentie goede
Grave en die uitmondt in de Maas bij Grave. Jos       moeten zoeken en vinden voor actuele issues. We    perspectieven voor ontwikkeling in samenspel
van den Boogaart, wethouder van de Gemeente           krijgen bijvoorbeeld steeds meer te maken met      met natuur en water. De kern van het gebied
Mill en Sint Hubert en voorzitter van het Platform    weersextremen, van piekbuien tot droogte. Hier     vormt het watersysteem van de Raam.
Verborgen Raamvallei: ”Het is waardevol om al het     willen we ons zo goed mogelijk op voorbereiden.”
goede in dit gebied te behouden”. Het gebied heeft    Volgens Jos van den Boogaart gaat dit zeker lukken Er zijn mooie mogelijkheden in het gebied
prachtige kabbelende watertjes, plassen en vennen,    met dit Gebiedsplan: “De ambities en opgaven zijn  voor toeristische en recreatieve ontwikkeling.
landgoederen, akkers en weiden met koeien en          duidelijk, we moeten nu gaan denken in oplossingen Daarnaast komen er in het gebied diverse
paarden, karakteristieke boerderijen, stoere bunkers  en aan de slag gaan. Met dit plan als startpunt én overheidstaken samen, die als beleidsopgave
en waardevolle natuur. “Ik ben trots op dit prachtige de prettige manier van samenwerken in het gebied   op de agenda staan. Zo ligt er een noodzakelijke
gebied en wil dat iedere inwoner en bezoeker er van   hebben wij daar vertrouwen in!”                    waterbergingsopgave en is er de behoefte om het
blijft genieten“, besluit Jos.                                                                           watersysteem in het gebied te optimaliseren.
                                                      Jos van den Boogaart, Wethouder Gemeente Mill
Om deze parel te behouden en waar mogelijk te         en Sint Hubert en voorzitter Platform Verborgen    21 partijen hebben hun krachten gebundeld
optimaliseren is er in 2013 een samenwerking          Raamvallei                                         om in samenwerking met elkaar de Verborgen
gestart waarin 21 partijen zich hebben verbonden                                                         Raamvallei verder te ontwikkelen. Dat doen ze
om samen de verschillende ambities in het gebied      Ernest de Groot, Dagelijks Bestuurslid             allemaal vanuit hun eigen mogelijkheden. Deze
te realiseren. In dit Gebiedsplan Raam dat nu         Waterschap Aa en Maas                              partijen vormen samen: Platform ‘De Verborgen
voor u ligt is een visie op het gebied omschreven                                                        Raamvallei’.
dat een eerste aanzet geeft om de opgaven in
het gebied samen te verwezenlijken. Dagelijks                                                            Een onderdeel van De Verborgen Raamvallei is
Bestuurslid van Waterschap Aa en Maas Ernest                                                             dit Gebiedsplan Raam. In het gebied rondom de
de Groot licht toe: “In de afgelopen jaren is door                                                       Raam zijn oplossingen gevonden om meerdere
de betrokken partijen in het gebied met enorm                                                            doelen op het gebied van water, natuur,
enthousiasme gewerkt aan het in kaart brengen                                                            landbouw, recreatie, infra en cultuurhistorie
van de opgaven en wensen in het gebied. Er is veel                                                       met elkaar te verenigingen. Er is ruimte
energie gestoken in een gebiedsgericht, integraal                                                        voor ecologisch beekherstel en ecologische
Gebiedsplan voor de Raam. Er is duidelijk voor                                                           verbindingszones, we willen de toegankelijkheid
gekozen om in samenwerking met grondeigenaren,                                                           van het gebied verbeteren en we streven naar
belangenorganisaties, terreinbeheerders en                                                               een goed waterpeil voor landbouw en natuur.
overheden stappen te zetten. Het is mooi om te
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                         4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Foto: Waterschap Aa en Maas
                          5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Het proces dat heeft geleid tot dit Gebiedsplan heeft partijen in het gebied nog sterker
verbonden. Het Gebiedsplan vormt dan ook een goed uitgangspunt voor het in samenhang
uitvoeren van alle gezamenlijke doelen. We hebben er vertrouwen in dat zo een beter en
gezonder woon- en leefklimaat voor de inwoners van de gemeenten Cuijk, Grave en Mill en
Sint Hubert en haar bezoekers kan worden gerealiseerd.”
Coen Oomens en Peter Broekmans
Gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert
Het is een afgewogen proces om tot een Gebiedsplan te komen wat door veel ZLTO leden
positief gedragen wordt. En waar eenieder kansen en uitdagingen in ziet.
Hans Vermeulen
ZLTO Land van Cuijk Noord
Het Gebiedsplan Raam staat voor een robuuste en gezonde aanpak voor natuur
en water. Het Gebiedsplan is mooi in balans: iedereen kan een stukje van het
eigen doelbereik terugvinden in dit plan.
Martijn Schraven
Milieuvereniging Land van Cuijk
Gebiedsplan Raam betekent voor ons met en voor de streek natuur en landschap
in het gebied van de Raamvallei een grote impuls te geven. Daarnaast landgoed
en Kasteel Tongelaar meer onder de aandacht te brengen bij de bewoners en
bezoekers van dit prachtige gebied.
Martijn Fliervoet
Brabants Landschap
Door eendrachtige samenwerking van alle gebiedspartijen is er een prachtig Gebiedsplan ontstaan waarin
recreatie en toerisme en cultuurhistorie volop aandacht krijgen. Na de realisatie van de plannen zal dit een
geweldige stimulans zijn voor recreatie en toerisme en wordt cultuurhistorie beter beleefbaar in het gebied.
Carel van Genugten						Rob Vloet
RBT-LvC (Toeristisch Platform Land van Cuijk/RBT)		     Heemkundekringen (Myllesheem/Sporen van de Oorlog)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Op dit Gebiedsplan mogen we trots zijn als waterschap. Een van de eerste projecten waarin we op grote schaal intensief
samen met anderen partijen hebben gewerkt aan onze eigen ambities en de opgaven van anderen. Met oog voor elkaars
belangen, verenigd in een inhoudelijk sterk plan gericht op duurzame samenwerking, zodat we op de toekomst voorbereid
zijn.
                                                                                         Ingrid Rijkers, Patrick Oomens, Elka Vuteva
                                                                                                              Waterschap Aa en Maas
                                 Ik vind het heel bijzonder dat binnen de Raamvallei, ondanks soms verschillende belangen
                                 en inzichten, altijd in een goede sfeer en elke keer weer door alle partijen in goed overleg
                                 gezocht wordt naar oplossingen die voor iedereen goed of op zijn minst acceptabel zijn.
                                 Er is sprake van een groot “WIJ-gevoel’ waarmee je samen heel veel kunt bereiken !!!
                                                                                                                           Mario Graat
                                                                                                              Provincie Noord-Brabant
Het ontwikkelen van het Gebiedsplan Raamvallei is een uitdaging geweest, maar het heeft uiteindelijk veel gebracht, mede
door de open en goede sfeer waarin met begrip voor waar de ander voor staat aan het plan is gewerkt. Wij zijn verheugd dat
het belang van het behouden en versterken van de meerwaarde die de landgoederen bieden in het plan wordt onderkend,
maar vooral dat er nu een gedegen plan ligt waarin een goede balans is gevonden tussen alle betrokken belangen. Het zal
daarmee een belangrijke impuls geven aan de verdere ontwikkeling van de Verborgen Raamvallei.
                                                                  Maurits van Hövell tot Westerflier, Liesbeth Hermanussen-Thijssen
                                                                                              Particuliere Beerse landgoedeigenaren
                                              Als ANV Raamvallei zijn wij erkentelijk naar alle betrokken partijen voor het
                                              tot stand komen van het Gebiedsplan. Vanwege het tot stand komen van extra
                                              waterberging, gekoppeld aan een positieve ontwikkeling voor landbouw en
                                              natuur. We verwachten ook bij de uitvoering nauw betrokken te blijven.
                                                                                                                  Louis Hermanussen
                                                                                            Agrarische Natuurvereniging Raamvallei
Het belang van de gemeente Landerd ligt hoofdzakelijk op de GGOR en bevat de disciplines ruimtelijke bestemmingen,
natuur en landschap en waterbelangen. Het is voor mij de eerste keer dat ik middels een MGA proces een dergelijk plan mee
uitwerk. Ik heb de samenwerking als goed en leerzaam ervaren. Vanwege deze onafhankelijke procesbegeleiding konden
alle belangen gelijkwaardig worden ingebracht. Ik hoop voor de toekomst dat de samenwerking tijdens de uitvoering ook zo
goed blijft als tijdens de administratieve uitwerking van het Gebiedsplan.
                                                                                                                      Adrie Hanegraaf
                                                                                                                   Gemeente Landerd
                                                                                                                        Foto: Daan Besselink
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>SAMENVATTING                                       Het resultaat van het gezamenlijk doorlopen
                                                   gebiedsproces is dit Gebiedsplan Raam. Voor
                                                                                                            ruimte van de landgoederen waarderen en
                                                                                                            we meedenken in het creëren van sterke
                                                   de uitwerking van hoogwaterbescherming                   economische dragers voor behoud en
‘Samen werkt beter!’ Vanuit dat perspectief is
                                                   Grave is een milieueffectrapportage (MER                 versterking van de landgoederen.
dit Gebiedsplan Raam opgesteld gericht op de
                                                   Arcadis, 2018) opgesteld. Om te komen tot een        •   We de samenwerking voorzetten tijdens
thema’s water, natuur, landbouw, cultuurhistorie,
                                                   robuust watersysteem is een GGOR opgesteld               de uitvoering en ook daarna bij het beheer,
landschap en recreatie. Alle betrokken partijen
                                                   (Raaijmakers, 2018): het gewenst grond- en               onderhoud en de monitoring.
willen samen meerwaarde creëren in dit gebied. Zij
                                                   oppervlaktewaterregime (GGOR) voor de
hebben ambities en opgaven vertaald in een visie
                                                   streefpeilen voor landbouw- en natuurgebieden.       Het Gebiedsplan Raam is het slotstuk van een
en uitvoeringsprogramma. Vanuit de overtuiging en
                                                                                                        nauwe samenwerking waarin de partijen uit het
betrokkenheid om het gebied nog mooier te maken!
                                                   Aan de hand van dit Gebiedsplan zetten we de stap    gebied elkaar hebben leren kennen en waarderen.
                                                   naar uitvoering. Concreet pakken we 16 projecten     Maar het is nog veel meer het startsein van de
Het stroomgebied van de Raam ligt in de
                                                   op. Deze projecten zijn integraal of thematisch van  uitvoering, die we gezamenlijk oppakken!
gemeenten Landerd, Cuijk, Grave en Mill en Sint
                                                   aard en in de factsheets beschreven.
Hubert. Je vindt er beken, plassen en vennen,
landgoederen, akkers en weiden met koeien
                                                   De hiernaast weergegeven visiekaart uit hoofdstuk
en paarden, karakteristieke boerderijen, stoere
                                                   4 geeft een goed beeld van de samenhang van alle
kazematten en waardevolle natuur. Een prachtig
                                                   diverse projecten.
gebied nog min of meer verborgen en onontdekt: de
Verborgen Raamvallei. De wens is om als gebied
                                                   Samengevat kunnen we zeggen dat:
veerkrachtig, waardevol en authentiek te blijven.
                                                   •   We het watersysteem optimaliseren voor
In het gebied liggen meerdere grote wateropgaven.
                                                       landbouw en natuur door meer te conserveren
Het waterschap heeft daarom initiatief genomen om
                                                       middels peilopzet en we afvoerpieken reduceren
onder de koepel van de ‘Verborgen Raamvallei’,
                                                       door een betere sturing van het watersysteem;
samen met tien partijen een gebiedsproces te
                                                   •   We een waterberging realiseren om schade
starten. We werken integraal aan de volgende
                                                       door wateroverlast bij extreme piekbuien in de
ambities:
                                                       bebouwde omgeving van Grave te voorkomen.
                                                   •   We inzetten op robuuste (natte) natuur, zoals in
•    Betere kwaliteit van water en natuur
                                                       de Hooge Raam en beekontwikkeling zoals bij
•    Herkenbaar cultuurlandschap
                                                       de moerasbeek van de Lage Raam;
•    Beleefbare cultuurhistorie
                                                   •   We de Peel-Raamstelling, Beerse Overlaat
•    Sterker recreatief netwerk
                                                       en de Zuiderwaterlinie weer zichtbaar en
•    Unieke landgoederen
                                                       beleefbaar maken;
•    Hoogwaterbescherming Grave
                                                   •   We recreatieroutes verbeteren door het
•    Toekomstbestendige landbouw
                                                       aanleggen van (ontbrekende) wandel- en
•    Robuust watersysteem
                                                       fietsverbindingen en we de recreatiestromen
                                                       zoneren;
                                                   •   We de meerwaarde van met name rust en
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                       8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                   Visieschets Raamvallei 2030
                                                                       Hoogwater bescherming
                                                         Grave         Grave                                                                                    Versterken recreatief netwerk
                                                              a
                                                          Gra
                                                              fse
                                                                                                          Gassel
                                                               Raa
                                                                  m                                                                               Toch
                                                                                                                                                       tsloot
                                                                                                                                                                                          Beers           Zichtbaar maken Beerse Overlaat
                                                                                Vogelshoek
                                    ek
                                  Be
                   am        he
                 Ra       lsc
             e          Ha
          og                                     Russendaal
        Ho
                                                                                                                    Bies
                                                                                                                         tgra
                                                                                                                             af
                                                                                                             Tongelaar
                                                                                                                                Kasteel Tongelaar
Inzetten op robuuste natte natuur
                                                                                                             Lag                                                                                              Hiersenhof
                                                                                       Pe                       e Ra
                                                                                                                    am                                                                  De Barendonk
                                                                                        el
                                                                                          -R
                                                                                             aa
                                                                                                        De Hoeven
                                                                                             m                                                                                                    Laarakkerse Waterleiding
                                                                                               st
                                                                                                  el
                                                                                                  lin
                                                                                                    g                                                                                                                        De Dennen
                                                                                                                                                                                                               Ossenbroek
                                         Langenboom                                                                               Millsveld
                                                                                                                                Pe                                                                           St. Hubertsbroek
                                                                                                                                  el
                                                                                                                                     ka
                                                                                                                                       na
                                                                                                                                          al
                                                      Zichtbaar maken Peel-Raamstelling                                                                                 Wollenbergseweg
                                                                                                                                                                   Optimaliseren watersysteem
                                                                                                                                                                Kasteel Aldendriel      Hollander Broek Zuid
                                                                                                                                               Mill
                                                                                                                                                                           Natuur                           Landbouw
                                                                                                                                                                                     St. Hubert
                                                                                                                                                                                                                                            9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>1        INLEIDING                                   gebiedsontwikkeling. Een samenwerkingsverband
                                                     tussen deze gebiedspartijen werd opgezet: ‘De
                                                                                                          1.3 Plangebied
‘Samen werkt beter!’ Vanuit dat perspectief is       Verborgen Raamvallei’. Zij hebben op 28 januari      De kern van het gebied is de Verborgen Raamvallei
dit Gebiedsplan Raam opgesteld gericht op de         2016 de samenwerkingsovereenkomst (SOK)              die grofweg tussen Cuijk, Grave en Mill ligt (zie
thema’s water, natuur, landbouw, cultuurhistorie,    voor de Raamvallei ondertekend. De betrokken         kaart Plangebied). Hier liggen de meeste en
landschap en recreatie. Alle betrokken partijen zien partijen en de kernboodschap zijn verwoord in        integrale opgaven voor het Gebiedsplan (zie H3).
dat we samen meerwaarde kunnen creëren in dit        bijlage 2. De SOK heeft geleid tot een gezamenlijk   Door de benadering vanuit het watersysteem voor
gebied. Deze meerwaarde uit zich in het nastreven    uitvoeringsprogramma met concrete projecten.         de wateropgave, zoals het Gewenste Grond- en
van verschillende ambities en het aanpakken van                                                           Oppervlaktewater Regime (GGOR), zijn ook
diverse opgaven die de partijen hebben. Allemaal     Waterschap Aa en Maas heeft meerdere                 de flanken van de Raamvallei meegenomen,
met de gedachte en betrokkenheid om het gebied       wateropgaven in en rond het watersysteem van         waar bijvoorbeeld de gemeente Landerd en de
nog mooier te maken!                                 de Raam. Om deze in samenhang met andere             Kraaijenbergse plassen in liggen. Vanwege de
                                                     doelen te kunnen realiseren, heeft het waterschap    omvang is het plangebied in vier deelgebieden
                                                     het initiatief genomen om onder de koepel van De     ingedeeld:
1.1 De Verborgen Raamvallei                          Verborgen Raamvallei een intensief en gezamenlijk
                                                     gebiedsproces op te starten. Dit heeft geleid tot
Het stroomgebied van de Raam is een gebied met       het voorliggende Gebiedsplan Raam waarin een
beken, plassen en vennen, landgoederen, akkers       gezamenlijke visie op het vlak van water, natuur,      Vier deelgebieden
en weiden met koeien en paarden, karakteristieke     landbouw, cultuurhistorie, landschap en recreatie is
boerderijen, stoere kazematten en waardevolle        beschreven.                                            1.     Laarakkersche Waterleiding &
natuur. Een prachtig gebied nog min of meer                                                                        Landgoederenzone
verborgen en onontdekt: de Verborgen Raamvallei.                                                            2.     Lage Raam & Graafsche Raam
                                                     1.2 Het Gebiedsplan Raam                               3.     Peelkanaal
De wens is om als gebied veerkrachtig, waardevol                                                            4.     Hooge Raam & Halsche Beek
en authentiek te blijven. Hiervoor dienen de         In het Gebiedsplan Raam zijn de uitkomsten van
kernkwaliteiten te worden versterkt en diverse       een gezamenlijk doorlopen proces vastgelegd. Het
functies beter in samenhang met elkaar te worden     beschrijft de opgaven en ambities, de gezamenlijke
gebracht.                                            visie en de keuzes die daarvoor zijn gemaakt. Aan
                                                     de hand van dit Gebiedsplan kan de stap naar
Eveneens is er de behoefte om de economische         financiering, grondaankoop en uitvoering gemaakt
en sociale vitaliteit van dit landelijke gebied te   worden.
versterken. Daarmee wordt bijgedragen aan de
verbetering van de woon-, werk-, en leefomgeving     Het Gebiedsplan is een mijlpaal in het
van het gebied, maar ook de regio daaromheen.        gebiedsproces. Tegelijk loopt dit dynamische
                                                     gebiedsproces door. Het Gebiedsplan biedt
Diverse partijen die op enige wijze belang hebben    inspiratie en houvast voor nieuwe plannen
bij de ontwikkeling van het gebied hebben in         en ideeën. Ontwikkelingen kunnen zo in het
2012 geconcludeerd dat deze uitdagingen het          gedachtegoed van dit Gebiedsplan vorm krijgen
beste vorm konden krijgen via een integrale          zonder de doelstellingen uit het oog te verliezen.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                           10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Plangebied
         11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>1.4 Drie samenhangende                             dan de Raamvallei. De contouren en keuzes leest u     groep. Hiervoor is gebruik gemaakt van objectieve
                                                   in dit Gebiedsplan.                                   criteria. Deze criteria zijn vastgesteld door de MGA-
documenten                                                                                               groep voorafgaand aan het zoeken naar de meest
                                                   Deze drie documenten zijn sterk met elkaar            kansrijke opties. De criteria bepalen in hoeverre
In het Gebiedsplan Raam wordt invulling gegeven    verbonden en gaan dan ook tegelijk de                 de gekozen optie ook een goede optie is, rekening
aan de ambities en opgaven die spelen in de        inspraakprocedure in.                                 houdend met de verschillende belangen. Op basis
Raamvallei (zie H3)                                                                                      van consensus is daarna de beste optie bepaald (zie
                                                                                                         hoofdstuk 5).
De ambities samengevat                             1.5 Gezamenlijke aanpak
    •    Betere kwaliteit van water en natuur                                                            Door deze gezamenlijke aanpak staan alle partners
    •    Herkenbaar cultuurlandschap               bron van succes                                       uit het MGA achter dit Gebiedsplan, de GGOR
    •    Beleefbare cultuurhistorie                                                                      en de MER, die samen een solide basis vormen
    •    Sterker recreatief netwerk                Voor het Gebiedsplan Raam is gekozen voor een
                                                                                                         voor de toekomst. Uiteraard staan de partners
    •    Unieke landgoederen                       procesaanpak volgens de Mutual Gains Approach
                                                                                                         open voor verdere inbreng, informeel of via de
    •    Hoogwaterbescherming voor de stad 		      (MGA) met een onafhankelijke voorzitter. Vanuit
                                                                                                         inspraakprocedure.
         Grave                                     een MGA-aanpak hebben alle stakeholders
    •    Toekomstbestendige landbouw               hun belangen ingebracht én meegedacht in de
    •    Robuust watersysteem                      oplossingen. De deelnemers hebben gezamenlijk         1.6 Samen verder
                                                   de koers en keuzes bepaald. Zo is toegewerkt naar
Het Gebiedsplan is daarmee de kapstok voor         meerwaarde voor alle partijen.                        Het Gebiedsplan Raam is het slotstuk van een
twee onderliggende, meer technische studies: de                                                          nauwe samenwerking waarin de partijen uit het
MER voor de waterberging en de GGOR voor de        Bij de start van dit traject is door alle partijen de gebied elkaar hebben leren kennen en waarderen.
streefpeilen.                                      MGA-aanpak omarmd: We werken samen, we                Ook hebben zij op hoofdlijnen samen keuzes
                                                   houden rekening met belangen van anderen én           gemaakt. Diezelfde samenwerking is nodig voor
In de Raamvallei is waterberging nodig om de       van onszelf en we blijven streven naar de best        het vervolg: de uitwerking van prille ideeën,
inwoners van Grave droge voeten te kunnen blijven  passende oplossing voor alle partijen. Tijdens de     de realisatie van concrete maatregelen en de
bieden. Om tot een goede, evenwichtige afweging    voorbereiding, de uitvoering en daarna.               technische uitwerking van beheer en monitoring.
te komen van de locatie van de waterberging, is                                                          Dit Gebiedsplan dient daarbij als koers en
een MER (Milieu Effect Rapportage) opgesteld: de   Het Gebiedsplan vloeit voort uit een groot aantal     inspiratiebron.
MER Hoogwateraanpak Grave (Arcadis, 2018).         overleggen, op verschillende niveaus en in
Uit een variantenanalyse is een voorkeursvariant   uiteenlopende samenstelling:                          De gebiedspartners blijven ook in de toekomst de
voortgevloeid. In dit Gebiedsplan wordt in grote   •     Schetssessies per deelgebied;                   MGA-aanpak toepassen. Zij blijven elkaar opzoeken
lijnen deze voorkeursvariant beschreven.           •     Specialistische werkgroepen per thema;          en elkaar op de hoogte houden. Want: Samen werkt
                                                   •     Keukentafelgesprekken met grondeigenaren;       beter!
Daarnaast is er de opgave om voor het hele         •     Streekbijeenkomsten.
stroomgebied van de Raam het waterpeil voor
landbouw en natuur te optimaliseren. Dit heeft     De voortgang, de verschillende oplossingsrichtingen
Raaijmakers (2018) verwoord in het Ontwerp GGOR    en de daarbij behorende keuzen zijn steeds met
visie Raam. Dit GGOR-gebied is aanmerkelijk groter elkaar besproken en teruggelegd in de MGA-
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                            12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Gebiedsplan   MER       GGOR
  Raam      Hoogwater visie Raam
                                 Partijen van het Gebiedsplan Raam
                                 Toeristisch Platform Land van Cuijk/ RBT,
                                 Gemeente Mill & Sint Hubert, Gemeente
                                 Cuijk, Gemeente Grave, Gemeente Landerd,
                                 Myllesheem/ Sporen van de Oorlog,
                                 ZLTO Landerd, ZLTO Land van Cuijk
                                 Noord, Provincie Noord-Brabant, Brabants
                                 Landschap, Milieuvereniging Land van Cuijk,
                                 Landgoedeigenaren particuliere Beerse
                                 landgoederen, ANV Raamvallei en Waterschap Aa
                                 en Maas.
                                                                    Foto: Mario Graat
                                                                                   13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Foto: Mario Graat
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>1.7 Leeswijzer
                                                     Uitnodiging voor ondernemers
In Hoofdstuk 2 zijn de gebiedskenmerken
beschreven. Van ontstaansgeschiedenis tot het        We nodigen ondernemers met nieuwe
huidig gebruik; van waarden tot knelpunten.          initiatieven op het gebied van water,
                                                     natuur, landbouw, recreatie, cultuurhistorie
In Hoofdstuk 3 zijn de opgaven en ambities           en landschap van harte uit! Laten we de
samengevat zoals die door de MGA-partners            verbinding met de gebiedsontwikkeling
omarmd zijn. Daaruit vloeit het Toekomstbeeld voort  opzoeken. We zoeken initiatieven die
dat beschreven is in Hoofdstuk 4.                    beleving toevoegen, onderscheidend zijn,
                                                     aansluiten bij de identiteit van het gebied,
In Hoofdstuk 5 is per deelgebied de                  duurzaam en vernieuwend zijn en naar aard
ontwikkelingsrichting geconcretiseerd. Onderbouwd    en schaal passen in de omgeving. Initiatieven
is welke keuzes daarvoor gemaakt zijn.               die bijdragen of per saldo een verbetering
                                                     betekenen voor de ontwikkeling van de natuur
In Hoofdstuk 6 zijn alle projecten benoemd die       en landschapswaarden hebben een pré.
kansrijk zijn en waarmee de MGA-partners aan de
slag willen. De vorm is een factsheet. Per factsheet
zijn de belangrijkste vervolgstappen beschreven,
zoals wie trekker is of betrokken moet worden.
Hoofdstuk 7 zoomt in op de financiële regelingen die
van toepassing zijn op de projecten die in Hoofdstuk
6 benoemd zijn.
Hoofdstuk 8 beschrijft de wijze waarop de effecten
van de technische maatregelen gemonitord en
beheerd gaan worden.
Daarna volgen de bijlagen, waaronder in bijlage
1 een lijst met afkortingen die in dit Gebiedsplan
geregeld gebruikt worden.
                                                                                Foto: Daan Besselink
                                                                                                     15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Foto: Daan Besselink
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>2. KENMERKEN
In dit hoofdstuk wordt het gebied op
hoofdlijnen beschreven. Eerst wordt
een integrale karakterschets gegeven.
Daarna worden afzonderlijke thema’s
belicht zoals de fysieke opbouw van
ondergrond en watersysteem (beide
gebaseerd op de Watersysteemanalyse
Raamvallei (2017) van het waterschap),
daarna de historische ontwikkeling en tot
slot het huidige gebruik. Waar relevant
komen kansen en knelpunten aan de
orde.
                                          17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>2.1 Karakterschets                                   vruchtbare gronden in de Venloslenk, zoals in de
                                                     Beerse Overlaat.
Het landschap en de ondergrond van de Raamvallei
is gevormd door grote oerkrachten. Door het          Nog weer later, aan het eind van de ijstijd circa
botsen van de aardschollen van Afrika en Europa      10.000 jaar geleden, ontstonden veengebieden op
ontstonden de Alpen. We praten over zo’n tien        de Peelhorst in gebieden waar ondiep grondwater
miljoen jaar geleden. Aan de noordkant van de        boven ondoordringbare leemlagen bleef staan. Op
Alpen steeg het land mee omhoog, terwijl het         plekken aan de randen van de veengebieden waar
bekken van de huidige Noordzee juist daalde. Het     veel water zich verzamelde, ontstonden beken.
knikpunt tussen dat stijgen en dalen lag zo’n beetje Zoals de Hooge Raam en de natuurlijke voorganger
ter hoogte van Zuid-Limburg. Bijna heel Nederland    van het Peelkanaal. Deze stroomden over de rand
is dus gedaald.                                      van de Peelhorst de Venloslenk in, waar zij hun
                                                     weg vervolgden door de oude stroomgeulen (de
Sommige delen van de ondergrond in deze regio        Graafsche Raam) richting de meanderende Maas.
stegen of daalden harder dan andere delen.
Hierdoor ontstonden horsten (hoge ruggen) en         Deze samenkomst van hoge droge stroomruggen
slenken (laagten), met breuken op het schuifvlak.    met vruchtbare gronden en stromend water in de
De Peelhorst is een mooi voorbeeld van zo’n hoge     oude stroomgeulen vormden een perfecte plek
rug. Aan de oostzijde van de Peelhorst ligt de       om te wonen. Al snel vestigden de eerste mensen
lagergelegen Venloslenk. Het ongelijk bewegen van    zich in dit gebied. Niet voor niets zijn daar de
de ondergrond gaat nog steeds door tot in onze tijd, landgoederen ontstaan. De grote bocht in de Maas
denk maar aan de aardbeving in Roermond in de        op de plek waar zij afbuigt naar het westen, werd
jaren negentig.                                      door de Kelten “Keukja” genoemd: de nederzetting
                                                     “Cuijk” was geboren.
Waar de Maas in het verre verleden van zuid naar
noord door Midden-Brabant stroomde richting de
Noordzee, is zij bij het ontstaan van de Peelhorst
steeds verder richting het oosten de Venloslenk
in gegleden. Dit is terug te zien aan de oude
stroomgeulen en -ruggen in de Venloslenk zoals in
de landgoederenzone.
Zo’n 100.000 jaar geleden veranderde de Maas van
een snelstromende naar een rustige rivier. De Maas
vormde steeds meer brede meanders, denk maar
aan De Vilt bij Oeffelt of Keent vlak voorbij Grave.
Door het langzamer stromen kreeg fijn materiaal
als klei de kans zich af te zetten, telkens als de
Maas buiten haar oevers trad. Hierdoor ontstonden
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                      18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Foto: Daan Besselink
                  19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>2.2 Ondergrond                                        Zowel de Hooge Raam als de benedenloop van
                                                      het Peelkanaal (voorheen Groote Beek) ligt in een
2.2.1 Geomorfologie                                   dal dat de terrasrand doorsnijdt. Deze twee dalen
                                                      zijn tijdens de ijstijd ontstaan als gevolg van de
Het Maasterras is een grote overstromingsvlakte       eroderende werking van sneeuwsmeltwater.
ontstaan door het vlechtende rivierstelsel van
oude stroomgeulen, dat zich steeds dieper heeft
uitgesleten in de vlakte en dat over grote afstand de
Terrasrand van de Peelhorst volgt.
De sporen van het vlechtende rivierpatroon zijn in
het landschap nog steeds herkenbaar, voornamelijk
in het gebied tussen Cuijk, Mill en Rijkevoort. De
meeste beken in dit gebied volgen deze voormalige
riviergeulen.
Tijdens de laatste ijstijd zijn door de wind zand- en
leemlagen afgezet. In deze periode ontstond het
zwakgolvende dekzandlandschap dat we vooral
in het westelijk deel van het gebied aantreffen. De
dekzanden zijn in brede ruggen afgezet in west-                                                          Legenda geomorfologie
oostelijke oriëntatie. De rug van ’s-Hertogenbosch
via Oss naar Velp heeft ook deze oriëntatie. De
dekzandrug van Escharen en Gassel is een
geïsoleerde opduiking die door de benedenloop
van de Raam van de dekzandrug Oss-Velp wordt
gescheiden.
Vanaf de oeverwallen bij Cuijk helt de terrasvlakte
af naar de Raamvallei. Hier verzamelt zich het
water van zowel de terrasvlakte als de aanpalende
Peelhorst. Ter hoogte van ‘Vogelhoek’ onder
Escharen ligt een hoge drempel van dekzanden
en zandverstuivingen dwars op de stroomrichting.
In deze dekzandformatie is slechts één smalle
doorlaat waardoor de afwatering van de Raamvallei
stagneerde. Zo ontstond een uitgestrekt zompig
broekgebied van Vogelhoek tot ver voorbij Wanroij.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                              20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>       Geomorfologie
                  N
0m 1km      2km
                    21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>2.2.2 Maaiveldhoogte                                  Bovenstrooms van de Lage Raam, nabij het Duits
                                                      lijntje, is de maaiveldhoogte 10 m +NAP. St. Hubert
De hoogteligging van de Raamvallei kan grofweg        en Haps liggen beperkt hoger op zo’n 11 m +NAP.
in tweeën worden verdeeld (Figuur 11). Een hoger      Deze rug strekt zich uit tot Cuijk. Ook aan de
gelegen westelijk deel (ca. 17,5 m +NAP) en een       noordzijde van de Raamvallei ligt een hogere rug.
lager gelegen oostelijk deel, waarvan het putje nabij Hier zijn Escharen en Gassel op ontstaan.
Grave ligt op zo’n 8 m +NAP. Ook in het noorden
en oosten liggen hogere zandruggen. Het zijn deze
hogere gronden waar de eerste bebouwing heeft
plaatsgevonden.
Uniek aan de Raamvallei is dat de overgang van
hoog naar laag ter hoogte van de terrasrand scherp
is, met zo’n 5 meter verschil. Daarom wordt het
ook wel een steilrand genoemd. Deze overgang
volgt grofweg de lijn Reek-St Hubert. Ten zuiden
van Sint Hubert vervlakt deze overgang. Hier zijn
de oorspronkelijke stroomgeulen ook minder goed
zichtbaar.
De Beerse Overlaat vormt de kern van het
lagergelegen deel. De overlaat is vrij vlak.
Hoogteverschillen zijn genuanceerd en liggen op
zo’n 9 tot 9,5 m +NAP. De dijken die de Overlaat
begrensden liggen op circa 10 tot 11 m +NAP. In
de Overlaat liggen verspreid de landgoederen en
oudere boerderijen op terpen. Kasteel Tongelaar
bijvoorbeeld ligt op zo´n 11 +NAP en ligt dus
strategisch hoog in dit van oorsprong grote
moerasgebied.
Naar het zuiden, in de landgoederenzone, zijn de
                                                                                                          Legenda Maaiveldhoogte
lokale hoogteverschillen groter, van grofweg 9 tot
11 m +NAP. Deze hoogteverschillen zijn ontstaan
door de voormalige stroomgeulen van de Maas. De
landhuizen en akkers liggen op de hogere gronden.
De weiden en rabattenbossen liggen op de lagere
percelen die grenzen aan de waterlopen.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>      Maaiveldhoogte
                  N
0m 1km       2km
                    23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>2.3 Water                                             De Sluisgraaf heeft een apart gemaal om op de           De kenmerkende soorten (zoals de weidebeekjuffer)
                                                      Maas te kunnen lozen. Aanvoer van buitenaf is           komen in de Halsche Beek en Hooge Raam voor.
2.3.1 Oppervlaktewater                                mogelijk op het Peelkanaal vanuit het kanaal van        De positieve soorten (die in beken dominant kunnen
                                                      Deurne, op de Laarakkersche waterleiding vanuit de      voorkomen, zoals vlokreeftjes) worden gevonden in
2.3.1.1 Kwantiteit                                    Rioolwaterzuivering Haps en op de Hertogswetering       de St. Anthonisloop en Tovensche beek.
                                                      vanuit de Maas in Grave.
Door de tweedeling in de hooggelegen horst                                                                    De Tochtsloot, Graafse Raam, Laarakkerse
en het laaggelegen Maasterras, bestaat er ook         2.3.1.2 Kwaliteit                                       waterleiding en Lage Raam bezitten nauwelijks
een tweedeling in het afwateringspatroon in het                                                               tot geen kenmerkende en positieve soorten. Het
studiegebied. In het hoge westelijk deel is de                                                                aandeel negatieve indicatoren is hier vrij hoog.
                                                      Elke waterloop heeft zijn eigen kenmerken en
globale afwateringsrichting noordoost en op het       knelpunten (zie bijlage 3). De afgelopen 15 jaar is
lage terras noordwest. De meeste watergangen          in het merendeel van het gebied sprake van een
op het lagere terras in het studiegebied volgen de    dalende trend in de concentraties voedingsstoffen
oude stroomgeulen van de Maas. De Raam vangt          (fosfaat en stikstof). Toch voldoet het nog niet overal
al dit water op en mondt uit in de Maas. Bij hoge     aan de normen voor de Kaderrichtlijn Water (KRW).
Maaswaterstanden wordt het water met gemaal Van
Sasse in Grave uitgeslagen. In extreme situaties      Fosfaat voldoet aan de normen, behalve in de
is dit niet altijd voldoende en is extra waterberging Graafsche Raam. Dat de RWZI Cuijk verbeterd
noodzakelijk. Die berging is gezocht in het beekdal   is, draagt aanzienlijk bij aan een verlaagde
van de Graafsche Raam.                                fosfaatconcentratie in de Laarakkerse Waterleiding.
                                                      De normen voor stikstof worden nergens gehaald.
Er zijn vijf deelstroomgebieden:                      In de Hooge Raam en Halsche Beek is het niveau
• Sluisgraaf en Tochtsloot;                           ontoereikend.
• Raam, met watergangen als Graafse Raam,
  Lage Raam, Rode Beek, Laarakkerse                   Temperatuur en zuurstof voldoen op de meeste
  Waterleiding, Biestgraaf, Ottersgraaf en Sint       plaatsen. In de Hooge Raam, Halsche Beek en
  Anthonisloop;                                       Tochtsloot is het zuurstofgehalte regelmatig te laag.
• Peelkanaal (ook wel het Defensiekanaal);            Wat betreft de prioritaire stoffen voldoen de meeste
                                                                                                              Legenda Oppervlaktewater
• Hooge Raam en Halsche Beek;                         wateren. Lage en Graafsche Raam en Peelkanaal
• Hertogswetering.                                    bevatten echter te veel nikkel.
Veel water volgt de natuurlijke loop van hoog naar    Geen van de waterlichamen voldoet aan de
laag via de beekdalen naar de Maas. Op enkele         KRW-maatlatten voor de biologie. De meeste
locaties kan het water gestuurd worden, zoals in      waterlichamen scoren ontoereikend. Macrofauna
het zuidoosten waar piekafvoer verdeeld wordt         en vissen scoren bijna overal ontoereikend en zijn
tussen de Oeffeltse Raam en Balkloop. Ook het         daarmee het meest bepalend voor de lage score.
stroomgebied Tochtsloot kan bij een gestremde         Alleen bovenstrooms in de Lage Raam en het
lozing door hoge Maaswaterstanden, omgeleid           Peelkanaal wordt de matige toestand gehaald voor
worden via een kortsluiting naar de Lage Raam.        biologie.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                              24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>   Oppervlaktewater
                 N
0m 1km     2km
                   25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>2.3.2 Grondwater                                    60 cm onder maaiveld. Ook binnen de NNB is
                                                    daardoor sprake van verdroging van natuur.
2.3.2.1 Kwantiteit                                  In het intermediaire gebied is sprake van reliëf. In
                                                    de watergangen en op lage percelen is sprake van
Grofweg is het gebied te verdelen in de hogere      kwel. Maar op de hogere gronden is sprake van
zandgronden waar hemelwater infiltreert, de lage    infiltratie.
gronden waar grondwater opkwelt (Beerse overlaat)
en een intermediair gebied waar beide processen     2.3.2.2 Kwaliteit
optreden (zuidoosten).
                                                    Op de meeste locaties is het grondwater van
Op de hogere gronden is de gemiddeld hoogste        het calciumbicarbonaat-type. Dit grondwater is
grondwaterstand (GHG) laag. Deze komt mede          doorgaans wat ouder en heeft kalkrijke bodemlagen
door de diepe ontwatering en zandige grond niet     gepasseerd.
hoger dan 120 cm beneden maaiveld. De laagste
grondwaterstanden (GLG) staan daar nog veel         Op het hoger gelegen deel valt op dat een afwijkend
lager. Op de agrarische gronden aldaar zijn dan ook patroon is te zien. Het relatief hoge aandeel van
veel beregeningsputten aanwezig. Vroeger waren      aluminium wijst erop dat hier lokaal sprake is van
hier de waterstanden aanmerkelijk hoger door de     verzuring. Het relatief hoge aandeel van sulfaat en
minder diepe ontwatering. Langzaamaan worden        nitraat wijst op invloed van menselijke activiteiten.
de grondwaterstanden weer wat hoger, maar ze zijn
nog steeds te laag.                                 Naast pyriet komen in de Raamvallei ook
                                                    ijzeroerbanken voor, zoals bij wijstgronden. In de
De terrasrand en de Gravebreuk zorgen rondom de     bodem in de omgeving van de breuken komt veel
Lage Raam voor opkwellend grondwater en hoge        nikkel voor. Ook de hoeveelheid sulfaat is hoog.
GHG-standen. Nabij de samenkomst van Hooge
Raam en Lage Raam, bij de samenkomst van
Peelkanaal en Raam en lokaal aan de westzijde
van Raam. Hier komt kwelgebonden natuur voor.                                                             Legenda Grondwater
De gebieden liggen grotendeels binnen de NNB (zie
paragraaf natuur).
De voorjaarsgrondwaterstanden vertonen eenzelfde
beeld, al zakken de grondwaterstanden minder uit
langs de meeste waterlopen.
De GLG zakt in een groot deel van het gebied
verder dan 120 cm weg. Slechts heel lokaal
(Graspeel, ten zuiden van Grave, samenkomst
Peelkanaal en Raam) zakt de GLG tot minder dan
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                            26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>       Grondwater
               N
0m 1km    2km
                 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>2.4 Landschap                                          De ontginning van moeras- en heidegronden heeft
                                                       rond 1850 serieuze vormen aangenomen. En na
Bebouwing en ontginning vinden doorgaans plaats        de oorlog heeft dit tot een verdere opschaling van
op de grens van hoog naar laag. Op de plaats           percelen geleid. Singels en houtwallen gingen
waar men drinkwater had, niet overstroomd raakte       verloren.
en in de directe nabijheid voldoende voedsel kon
verbouwen. Dit is tastbaar in bijvoorbeeld Mill        Uitzondering van deze opschaling is een strook in
en Wanroij die op de Peelhorst liggen nabij de         het Hollander Broek ten westen van de Lage Raam
Raamvallei en in Grave en Cuijk op strategische        waar de percelering nog grotendeels kleinschalig en
plaatsen aan de Maas.                                  langgerekt is. Hoewel in het Broek wat verdichting
                                                       heeft plaatsgevonden, is het grotendeels nog een
De lagere gronden waren moeras (Hollander Broek,       open landschap.
Sint Hubertus Broek, het Broek, Ossenbroek). Deze
moerassen ontstonden in de oude stroomgeulen           De Beerse Overlaat, van oorsprong een groot open
van de Maas. De hogere gronden waren stuifduinen,      moerasgebied, is na de oorlog zijn inundatiefunctie
zandopduikingen en voormalige oeverwallen,             verloren. Gronden zijn verkaveld en kregen een
zoals de namen van Escharen, Barendonk en              landbouwkundige functie. Langzaam verliest de
Kammerberg prijsgeven.                                 overlaat nu zijn openheid door de aanplant van
                                                       houtwallen en bosschages.
Op de westflank waar de waterafvoer stagneerde,
ontstonden de uitgestrekte venen van de Peel (Lage     De landgoederen hebben altijd een eigen visie
Peel, De Dellen, Langenboom). Op de drogere            gehad die minder afhankelijk is van de economische
gronden waren grote heidecomplexen (Molenheide,        vooruitgang. Kavelgrenzen en bospercelen zijn           Legenda Landschap
Heihoek, Vilheide, De Meeren, eiland van Gassel en     daardoor minder aan verandering onderhevig.
de Tenningse heid).                                    Hierdoor is daar nog sprake van een relatief dicht
                                                       coulissenlandschap.
Het Hollander Broek, van oorsprong het Tongelaar
Broek, is al een oude ontginning die werd gestart      Tongelaar is wel onderdeel geweest van de
in 1295. Het Broek is door Hollanders ontgonnen        landbouwkundige revolutie. Waar in 1850 percelen
en daardoor in het Brabantse een unieke                nog klein en omzoomd waren, werden ze later open
polderstructuur.                                       en groter. Rond 1900 nam de hoeveelheid bos toe,
                                                       maar deze nam halverwege diezelfde eeuw weer af.
De Lage Raam diende als afwatering en is               Het beekdal van de Hooge Raam en Halsche beek
vermoedelijk in die tijd al gegraven of gekanaliseerd. kende van oorsprong vooral ‘woeste gronden’: de
De dijken om het Broek beschermden het gebied          dalen waren moeras en de hoge gronden heide of
tegen Maaswater. Dijkdoorbraken bij bijvoorbeeld de    bos. De flanken zijn altijd bebost gebleven. In het dal
Achterdijk leidden tot wielen en kronkelende dijkjes.  zelf werden percelen gescheiden door houtsingels
Iets wat zichtbaar is bij de Keerdijk en Hogendijk die en houtwallen. Maar door de schaalvergroting zijn
het ‘eiland’ van Gassel en Escharen beschermden.       deze grotendeels verdwenen.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>        Hoogte
       Landschap
              N
0m 1km   2km
                29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>2.5 Cultuurhistorie                                   worden. Delen van kades waren daardoor niet meer
                                                      nodig en zijn vergraven. De oude landgoederen
Grave is een van de 14 historische steden binnen      en boerderijen liggen als eilandjes in de Beerse
de provincie en beschermd stadsgezicht. De stad       Overlaat. De terpen verloren echter hun functie
Grave is tussen 1200 en 1330 gesticht bij een         en zijn minder zichtbaar geworden. Ook is het van
kasteel en werd later vestingstad. De vesting werd    oorsprong open gebied langzaam bebost geraakt.
tussen 1680 en 1690 verbeterd. De vestingwerken
van Grave zijn in 1876, nadat de vestingstatus was    Naast de Maaswerken, werd in de jaren ’30
opgeheven, grotendeels vergraven. De stad heeft       ook de Peel-Raamstelling aangelegd tegen             Legenda Cultuurhistorie
zich na de Tweede Wereldoorlog buiten de oude         een mogelijke Duitse aanval. De stelling tussen
vestingwerken uitgebreid, ook in de lagergelegen      Grave en Nederweert is 40 km lang. De linie
terreinen die onderdeel waren van de Beerse           bestaat uit een reeks kazematten, voor een
Maas. Recentelijk zijn delen van de westelijke        deel langs bestaande waterlopen (onder andere
vestingwerken in Grave hersteld. Om het historisch    langs de Zuid-Willemsvaart), inundatiegebieden,
profiel van het vestingstelsel te behouden en         een tankgracht en het Peelkanaal ook wel het
te versterken en om dat historische profiel een       Defensiekanaal. Met behulp van stuwen zijn de
ordenend principe te laten zijn bij de ruimtelijke    waterlopen in verschillende panden verdeeld.
ordening van de stad en bij het integraal uitvoeren   Aan weerskanten van het kanaal bracht men
van ruimtelijke ontwikkelingen in de toekomst heeft   prikkeldraadversperringen aan. Het merendeel van
de gemeente een visie op de vestingstad Grave         de kazematten is nog aanwezig. De stellingen en
opgesteld.                                            versperringen zijn verdwenen. Informatieborden
                                                      zijn verouderd en schootsvelden zijn soms bebost
Vestingstad Grave maakte deel uit van de              geraakt. Hierdoor is de stelling niet altijd goed
Zuiderwaterlinie. Het concept van een linie           zichtbaar en beleefbaar.
verdedigingswerken met inundatievelden komt
van Menno van Coehoorn (1697). Bij Cuijk ligt de      Het Duits lijntje is een voormalige spoorlijn tussen
oostgrens van de linie gevormd door de Beerse         Boxtel en Wesel (D). Het traject werd in 1878
Overlaat die rond Grave ligt. De linie loopt door tot geopend. Het was destijds de snelste verbinding
Hulst in de provincie Zeeland.                        Londen – Berlijn – Sint-Petersburg. Voor het Duits
                                                      lijntje is in 2016 in regionaal verband een visie
De Beerse Overlaat bestond uit twee lagere            aangenomen die moet leiden tot een fietsverbinding
dijklichamen langs de Maas bij Beers en Cuijk.        en landschapsversterking
Bij hogere Maasstanden stroomden het water
landinwaarts. Daarmee werd de kans op
dijkdoorbraken in omringende gebieden verminderd.
Het water liep ten zuiden van het eiland van Gassel
en Escharen en vervolgens ten noorden van Velp en
Reek naar Den Bosch. Door de Maaswerken in de
jaren ’30 kon de Beerse Overlaat in 1942 gesloten
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                  30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>       Cultuurhistorie
                   N
0m 1km       2km
                     31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Foto: Mario Graat
                  32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Historische kaart omstreeks 1900
                               33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>2.6 Gebruik                                            De gronden direct langs de beken zijn aangewezen
                                                       als NNB. Bovenstrooms in de haarvaten van de
2.6.1 Landgebruik                                      beeklopen, de voormalige heideterreinen, zijn wel
                                                       in gebruik als agrarische grond. Rondom de NNB
Een groot deel van de Raamvallei en flanken            zijn gronden op de kaart van het Provinciaal Milieu
bestaat uit agrarisch gebruikte gronden, zo blijkt ook en Waterplan (PMWP 2016-2021) aangewezen als
uit de kaart met landbouwgronden (op basis van         groenblauwe mantel: overgangsgebied. Hier is vaak
de TOP10). De agrarische bedrijfsvoering varieert      sprake van verwevenheid: afwisselend landbouw
sterk. Grasland, maïs en akkerbouw (waaronder          en natuur. Hier liggen kansen voor natuurinclusieve
naast aardappelen e.d. ook boomteelt, fruitteelt en    landbouw.
vollegrondsgroenten) komen ongeveer evenveel
voor.                                                  Overigens liggen ook binnen de NNB
                                                       landbouwgronden. Sommige daarvan dienen nog
Binnen het gebied is een duidelijk scharkering in      geëxtensiveerd of heringericht te worden. Bij andere
de agrarische bedrijfsvoering te onderscheiden,        percelen is al sprake van natuurinclusieve landbouw
waarover later meer. Deze scharkering is               en/of verwevenheid, zoals op Tongelaar en in de
grotendeels terug te voeren op drie factoren:          landgoederenzone.
bodemgesteldheid, grond- en oppervlaktewater en
ruimtebeslag. Zo zijn de gronden op de peel zandig     Het gebied rondom de lijn Zeeland – Mill – Sint
en droogtegevoelig en de gronden in de Beerse          Hubert – Haps ligt volgens het PMWP ‘gemengd
Overlaat kleiig en vochtiger.                          agrarisch gebied’ bestempeld als ‘agrarisch
                                                       ontwikkelingsgebied’.
De trend in het gebied is dat agrarische bedrijven
specialiseren, intensiveren en opschalen. Hierbij      Ten noorden van Haps, van Cuijk tot Grave valt
lopen deze bedrijven aan tegen de beperkingen van      ook onder ‘gemengd agrarisch gebied’, maar hier
de genoemde factoren. Een andere ontwikkeling is       ontbreekt de functie ontwikkelingsgebied. Er ligt een
dat er sprake is van stoppende agrariërs. Bedrijven    grote diversiteit aan agrarisch gezonde bedrijven
en gronden komen dan op de markt of er vindt           afgewisseld met natuur. Ook hier liggen kansen voor
                                                       natuurinclusieve landbouw.
extensivering plaats omwille van landschaps- en                                                              Legenda Landgebruik
natuurdoelen.
                                                       De bodemgesteldheid is voor de toekomst een
In de omgeving van Cuijk is met name                   belangrijk item. Het organische stofgehalte
boomteelt aanwezig en in de omgeving Schaijk           (o.s.) is hierin cruciaal. Dit bepaalt namelijk voor
vollegrondsgroenten: kapitaalintensieve teelten. Met   een belangrijk deel de bodemvruchtbaarheid;
name in deze, maar ook in andere gebieden, is een      verdrogingsgevoeligheid, bewerkbaarheid,
duidelijke opkomst waarneembaar van deze teelten.      waterbergend vermogen en het stikstof leverend
Daarentegen neemt het aantal rundvee-, varkens-        vermogen. Het duurt jaren om het o.s.-gehalte op te
en pluimveehouders af.                                 bouwen, terwijl de afbraak in enkele jaren een feit
                                                       kan zijn. Organische stof is daarom een punt van
                                                       zorg.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>       Landgebruik
                N
0m 1km    2km
                  35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>2.6.2 Natuur                                          Op de particuliere Beerse landgoederen staan het
                                                      cultuurhistorisch landschap, de natuurwaarden en
De Raamvallei kenmerkt zich door verschillende        stilte hoog in het vaandel. Er komen soorten voor als
natuurgebieden, variërend van bosgebieden op de       das, ree, nachtegaal, steenuil, gevlekte aronskelk,
flanken, afwisselende landgoederen en een groot       gewone vogelmelk, waterviolier en stijve zegge.
aantal beeklopen. Door de grote verscheidenheid
in ontstaansgeschiedenis, bodemkundige                De Lage Raam is eveneens bijzonder. De
en geohydrologische eigenschappen en                  kleinschaligheid is hier aan de aandacht ontsnapt.
(cultuurhistorisch) gebruik, varieert de natuurwaarde De graslanden worden omzoomd door houtsingels
aanzienlijk binnen de Raamvallei.                     en bosschages. Op sommige graslanden aan de
                                                      Achterdijk en Gagelweg treedt kwel uit. Onder
De natuurgebieden op hogere flanken en in             andere waterviolier, holpijp, kamsalamander en
het Raamdal maken deel uit van de NNB. De             alpensalamander komen voor.
omgeving Hooge Raam is aangewezen als Natte
Natuurparel (NNP). Deze gebieden worden met           De Halsche Beek en Hooge Raam worden mede
elkaar verbonden via EVZ’s. De beeklopen zijn         gevoed door ijzerhoudend kwelwater afkomstig van
grotendeels aangewezen als KRW-waterlichaam en        de Peelhorst. Deze beken hebben een relatief groot
fungeren vaak als EVZ. Buiten deze beleidsmatige      verhang. In bossen en houtwallen groeien plaatselijk
natuurgebieden herbergt het cultuurlandschap ook      gewone eikvaren en gewone salomonszegel en
aantrekkelijke natuurwaarden.                         in enkele slootkanten slanke sleutelbloem. Op
                                                      hooiland komt veldrus en bosbies voor. Verder zijn
Nadat de Beerse Overlaat niet meer in                 bosbeekjuffer en weidebeekjuffer waargenomen.
gebruik genomen werd, heeft daar een grote
landbouwkundige opschaling plaatsgebonden.
Natuurwaarden zoals drijvende waterweegbree,
kleinste egelskop en gevlekte witsnuitlibel komen                                                           Legenda Natuur
daardoor alleen nog op specifieke locaties voor
zoals in de Broekse Wielen en het Langven.
In de landgoederenzone is het landschap relatief
gesloten. Er is een grote diversiteit in houtsingels,
droge en natte (rabatten)loofbossen, poelen,
weiland en akkers. Tongelaar is qua natuurwaarden
bijzonder door de kwelinvloed. Zo is er potentie voor
dotterbloemhooiland en blauwgrasland. Ook komen
soorten voor als bosanemoon, slanke sleutelbloem
en kamsalamander.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                          36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>           Natuur
               N
0m 1km 2km
                 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>2.6.3 Recreatie                                        Het kerngebied biedt goede mogelijkheden om          De Raamvallei is gelegen in de regio Land van
                                                       te wandelen en te fietsen. Onder meer via het        Cuijk. In het Land van Cuijk hebben gemeenten
De Raamvallei heeft in potentie veel te bieden voor    grofmazige fiets- en wandelknooppuntensysteem.       en ondernemers de handen ineengeslagen en de
de recreant. Landschapsbeleving vormt daarbij de       Via deze knooppunten is het kerngebied ook           organisatie van recreatie en toerisme van onderop
rode draad. Het afwisselende arcadische karakter       verbonden met de zoom en verdere omgeving. Het       vormgegeven. Zo is het Regionaal Bureau voor
trekt de recreant aan. Belangrijke componenten         netwerk van knooppunten volgt de openbare weg.       Toerisme (RBT) gevormd. Dit bureau draagt bij
zijn rust, ruimte, cultuur(historie) en natuurschoon.  Het netwerk leidt de recreant in beperkte mate langs aan het versterken en verbinden van de toeristisch
In het kerngebied bevinden zich kleinschalige          de landschappelijke en ecologische waarden van       recreatieve sector in de regio. Dit doet zij door
verblijfs- en dagrecreatieve voorzieningen, veelal     het gebied.                                          ideeën, middelen en mensen te verbinden,
in plattelandssfeer. De natuurwaarden in het                                                                marketingcampagnes te ontwikkelen en het Land
gebied verdragen geen grootschalige en intensieve      Ook zijn er gebiedsgerichte of thematische routes,   van Cuijk, waaronder De Raamvallei, te promoten.
recreatieve functies. De recreatiemogelijkheden        zoals de waterweetjeswandeling. De lange             De Raamvallei is een van de zogenaamde
lopen uiteen van fietsen en wandelen tot kanoën,       afstandswandeling Maas en Peelliniepad doorkruist    reisbestemmingen van het Land van Cuijk.
paardrijden en mountainbiken.                          het gebied en sluit aan op het welbekende Pieterpad
                                                       en het Streekpad Nijmegen. Hoewel het gebied via
In de zoom rondom de Raamvallei liggen de              de routes is ontsloten laat de verbinding met de
woonkernen, zoals de stad Grave, met de                omgeving nog te wensen over.
publiekaantrekkende voorzieningen en intensievere
recreatiemogelijkheden. Bijzonder daarin zijn          Het gevarieerde cultuurhistorisch waardevolle
De Kraaijenbergse Plassen en de De Kuilen:             landschap is niet altijd even goed leesbaar. Maar    Legenda Recreatie
twee natuur- en recreatieplassen. De recreatieve       het gebied biedt hiervoor volop aanknopingspunten
mogelijkheden zijn veelzijdig: vissen, varen,          zoals de Zuiderwaterlinie, Beerse Overlaat,
zwemmen, zonnen, duiken, maar ook fietsen en           Landgoederenzone, Historisch Grave, Peel
wandelen. De intensievere recreatiemogelijkheden       Raam Stelling en het militair en religieus erfgoed.
in de vorm van verblijf en horeca zijn rondom de       Recreatief gezien worden deze nu mondjesmaat
plassen in ontwikkeling.                               benut.
De grotere verblijfsaccommodaties en                   Een jaarlijks evenement dat zeer uitzonderlijk
horecagelegenheden bevinden zich in de zoom en         bijdraagt aan de beleving van het gebied én
met name nabij de woonkernen.                          ondernemers, inwoners en bezoekers in het gebied
                                                       bindt, is de Raamvallei Duomarathon. Dit is een
Specifieke ontvangstlocaties, zogenaamde               sportief en Bourgondisch evenement waarbij
‘recreatieve poorten’, kent de Raamvallei niet, met    duo’s per fiets en hardlopend deelnemen aan een
uitzondering van landgoed Tongelaar. Het landgoed      marathon door het gebied. Onderweg wordt gestopt
is een informatie- en ontvangstlocatie in het hart van op diverse locaties waarbij genoten kan worden van
de Raamvallei en biedt een variëteit aan recreatie-    culturele en culinaire producten uit de streek.
en natuurfuncties.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                              38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>       Recreatie
             N
0m 1km  2km
               39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Foto: Daan Besselink
                     40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>3. AMBITIES
Dit Gebiedsplan draait om water, natuur,
landbouw, landschap, cultuurhistorie en
recreatie. Elk thema heeft zijn eigen doelen,
opgaven en ambities en ze kennen een
onderlinge samenhang. Ze vloeien voort uit
vastgestelde beleid(svisies) (zie het kader) of
zijn door de MGA-partners zelf geformuleerd.
Samen vormen ze de ambities van dit
Gebiedsplan.
                                                41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Ambities
                                                In dit hoofstuk geven we invulling aan een groot aantal vastgestelde
In dit hoofdstuk zijn de ambities thematisch
benoemd. Uiteraard zijn de ambities ruimtelijk  beleidsdocumenten en visies.
nauw verweven. Soms versterken ze elkaar en
soms botsen ze. De MGA-partners zijn dan ook de •  Natuur Netwerk Brabant (NNB)
uitdaging aangegaan om de ambities integraal op •  Waterbeheerplan 2016 - 2021
te pakken en uit te voeren (zie ook H4).        •  Provinciaal Water en Milieuplan 2016 - 2021
                                                •  Kaderrichtlijn water (KRW)
                                                •  Netwerk beekontwikkeling en EVZ
                                                •  Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW)
                                                •  Nota Peilbeheer
                                                •  Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie in het Deltaprogramma
                                                •  OESO rapport Waterbeheer in Nederland; Klaar voor de toekomst?
                                                •  Omgevingsvisie Provincie Noord-Brabant (concept)
                                                •  Structuurvisie Mill en Sint Hubert In Duurzaam Perspectief
                                                •  Structuurvisie Cuijk 2030 De koers van Cuijk
                                                •  Structuurvisie gemeente Grave 2025 Vitale vestinggemeente aan de Maas
                                                •  Recreatienota Mill Landelijk en gastvrij
                                                •  Visie Duits Lijntje
                                                •  Identiteit Land van Cuijk
                                                •  Zuiderwaterlinie Noord-Brabant Een open boek
                                                •  Peel Raam Stelling: De stelling in stelling gebracht
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                        42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Foto: Arjen Tjallema
                   43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>   Betere kwaliteit van water en natuur                                            De concrete opgave:
                                                                                    Realisatie van 246 ha natte
   We werken aan een betere waterkwaliteit (KRW). De natuurkwaliteit
                                                                               natuurparel, 235 ha nieuwe natuur
   vergroten we door de NNB-opgaven, inclusief de Natte Natuurparel (NNP)
                                                                                 (waarvan 33 ha rijksdeel en 202
   Hooge Raam, af te ronden: verdroging te bestrijden, nieuwe natuurgebieden
                                                                                ha provinciaal deel), 30 kilometer
   te ontwikkelen naar de natuurtypen, de beken natuurlijk in te richten en
                                                                                    droge en natte ecologische
   vismigratieknelpunten op te lossen. Hierbij gaan we flexibel om met de
                                                                                  verbindingszones, 20 kilometer
   gestelde natuurtypen en NNB-begrenzing. De Maashorst, de Maas en
                                                                             beekontwikkeling en 14 vispassages.
   de Kraaijenbergse Plassen worden door de aanleg van de resterende
   ecologische verbindingszones (EVZ) binnen de Raamvallei beter verbonden.
  Toekomstbestendige landbouw                                                      De concrete opgave:
  De landbouw is en blijft een belangrijke                                          Het agrarisch landschap is
  economische drager in het gebied. Het streven                                toekomstbestendig en economisch
  voor deze sector: toekomstbestendig, economisch,                                 gezond. De randvoorwaarden
  ecologisch en sociaal gezond. Dat betekent voor                               daarvoor variëren analoog aan de
  de Raamvallei een gemêleerd agrarisch landschap:                              gebiedskenmerken zoals bodem,
  uiteenlopende teelten en bedrijven en ruimte voor                           water en ruimte. Maar het heeft ook
  grootschaligheid en kleinschalige verwevenheid met                          betrekking op stopzetting, uitbreiding
  andere functies. Hiervoor hebben de agrariërs de                            en intensivering.Zo wordt ingezet op
  juiste randvoorwaarden nodig. Grotendeels variëren                           verbetering van de verkaveling via
  deze met de fysieke variatie van de ondergrond,                                       vrijwillige kavelruil.
  zoals bodemtype en vochthuishouding.                                       De realisatie van de NNB is onderdeel
                                                                                  van een gezamenlijke integrale
  De agrariër kiest zelf zijn grondgebruik, afhankelijk                       verbetering en vindt in nauw overleg
  van de kansen en beperkingen van bodem, water,                                  plaats met de landbouwsector.
  landschap, private afspraken en het economische                              Zowel voor de realisatie van NNB-
  perspectief.                                                                  doelen en aanpalende doelen op
                                                                              agrarische gronden blijven middelen
  Bodemkwaliteit en peilbeheer (zie ambitie ‘Robuust                           beschikbaar. Binnen de Raamvallei
  watersysteem’) kunnen geoptimaliseerd worden om                              wordt ingezet op verbeteren van de
  structuurverlies en verwachte klimaatverandering het                        bodemkwaliteit aan de hand van het
  hoofd te bieden.                                                           onderzoeksprogramma Lumbricus (zie
                                                                                             bijlage 4)
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                    44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Sterker recreatief netwerk                                                    De concrete opgave:
                                                                            Optimalisatie van de recreatieve
De bestaande wandel- en fietsroutes vormen een goede basis. Maar de
                                                                                infrastructuur, een betere
kernwaarden van de Raamvallei, zoals de landschappelijke kleinschaligheid,
                                                                             koppeling tussen landschap en
de beekdalen en de natuurwaarden zijn nog niet optimaal beleefbaar.
                                                                             recreatienetwerk en uitwerking
Hiervoor voorzien we een betere routing en nieuwe paden. Verder stellen
                                                                            van een recreatieve zonering en
we onszelf ten doel de Raamvallei beter in verbinding met haar omgeving
                                                                             regulering met respect voor de
te brengen door adequate bewegwijzering en bereikbaarheid, zonder de
                                                                                      kernkwaliteiten.
kernkwaliteiten als rust en natuurschoon aan te tasten. Hiervoor werken we
een recreatieve zonering en regulering uit, door bijvoorbeeld gemotoriseerd
verkeer van de wandelende en fietsende bezoekers te scheiden.
Herkenbaar cultuurlandschap
Ook buiten de NNB willen we de natuurwaarden
in het landelijk gebied versterken. Het
cultuurhistorische landschap is daarvoor
onze inspiratiebron. Behoud en herstel                                        De concrete opgave:
van het landschap en versterking met
landschapselementen vergroot de gewenste                                     Om deze ambities te realiseren
herkenbaarheid.                                                               worden kansrijke waardevolle
                                                                                landschappen benoemd,
Zo streven we naar de openheid van het                                           waarbinnen agrariërs en
Broek en de Beerse Overlaat en de relatieve                                    particulieren aangemoedigd
geslotenheid van de landgoederenzone en het                                   worden om gebruik te maken
dal van de Hooge Raam en Halsche beek.                                        van middelen zoals STIKA en
                                                                            ANLB ter versterking van de das,
Agrarisch natuurbeheer en natuurinclusieve                                          steenuil en kerkuil.
landbouw borgen een duurzaam bodembeheer
en komen ten goede aan de typische soorten
van het agrarisch cultuurlandschap: weidevogels,
das, steenuil en kerkuil.
                                                                                                             45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>   Unieke landgoederen                                                                   De concrete opgave:
  De landgoederen herbergen oude kleinschalige coulisselandschappen, al dan niet
                                                                                      Creëren van sterke economische
  met een centraal gelegen landhuis. Elk heeft zijn eigen ambities en kwaliteiten. De
                                                                                          dragers. Behoud van ruimte
  gemene deler is dat de duurzame instandhouding boven aan de agenda staat, met
                                                                                           voor eigen ontwikkelingen.
  daarin voldoende ruimte voor eigen ontwikkeling, die gestoeld is op het creëren
                                                                                       Behouden en versterken van de
  van sterke economische dragers. Tegelijk voeren rust en ruimte de boventoon.
                                                                                        landschappelijke kernkwaliteit.
  Daarom is aandacht gewenst voor de toename van recreatieve druk rondom de
                                                                                        Aandacht voor de toenemende
  landgoederen, door middel van doseren en reguleren.
                                                                                       recreatieve druk. Een aangepast
  Een optimaal peilbeheer is nodig voor de nauwe samenhang tussen water en
                                                                                         peilbeheer ten goede van de
  natuurdoelen.
                                                                                      afwisselende landbouw én natuur.
   Beleefbare cultuurhistorie
  De samenhang tussen de rijke cultuurhistorie,
  het afwisselende landschap en de recreatieve
  mogelijkheden is nog onvoldoende ontwikkeld.
  Het gebied biedt volop potentie voor een betere
  leesbaarheid en beleefbaarheid. Door de rijke                                          De concrete opgave:
  cultuurhistorische identiteit beter te benadrukken,
  biedt dit kansen voor nieuwe recreatieve                                             Uitdragen van cultuurhistorische
  ontwikkelingen. Daarom stellen we onszelf ten                                              identiteit door het beter
  doel de karakteristieke elementen, zoals de                                           zichtbaar en beleefbaar maken
  Zuiderwaterlinie, Beerse Overlaat, en Peel-                                             van de Beerse Overlaat, de
  Raamstelling en de landgoederen beter zichtbaar                                         Zuiderwaterlinie en de Peel-
  en beleefbaar te maken. We streven daarbij naar                                                 Raamstelling
  maximale samenhang met andere doelstellingen
  in het gebied.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                       46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Hoogwaterbescherming Grave
                                                    De concrete opgave:
Om in de toekomst Grave te beschermen tegen
overstroming, zoeken we ruimte om overtollig          Aanleg van 600.000m3
water tijdelijk te parkeren: waterberging. Om te  waterberging om water tijdelijk te
komen tot een locatie voor deze waterberging      parkeren en zo droge voeten te
is een milieueffectrapportage (MER) opgesteld      houden in Grave en te voldoen
(Arcadis, 2018).                                  aan de NBW-normen (Nationaal
                                                      bestuursakkoord water).
 Robuust watersysteem
In een robuust watersysteem is er voldoende
water beschikbaar in droge periodes en kunnen
hoge neerslagpieken adequaat afgevoerd of
(tijdelijk) geborgen worden. Dit alles zonder dat
er intensief menselijk ingrijpen noodzakelijk is.   De concrete opgave:
Ook is in een robuust watersysteem rekening
gehouden met de verschillen in grondgebruik         Voor 11.000 ha een GGOR-
zoals landbouw, natuur en bebouwing.                 visie (Gewenst Grond- en
                                                   Oppervlaktewater Regime) met
De ambitie is om via een integrale, meer-         maatregelen en passend beheer
laagse aanpak een robuust watersysteem in          en onderhoud uitvoeren om te
te richten dat toekomstbestendig en daarmee       zorgen voor optimalisatie van de
klimaatbestendig is. De benadering is integraal   waterhuishouding voor landbouw
en focust op het gehele watersysteem. Dit                    én natuur.
betekent we naar de verschillende waterthema’s
kijken en hun samenhang en dat we rekening
houden dat maatregelen mogelijk elders in het
systeem effect kunnen sorteren (Raaijmakers,
2018).
                                                                                     47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Foto: Mario Graat
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018 48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>4. TOEKOMSTBEELD
RAAMVALLEI 2030
De zon gaat onder op deze mooie
lentedag. Een luchtballon met een
kleurrijk gezelschap stijgt op. Hij zweeft
vanaf Grave over de Raamvallei naar Mill.
De inzittenden kijken naar beneden...
Een sfeerbeeld van de Raamvallei in 2030.
                                           49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Historisch Grave, een parel aan de Maas, is op      Even verder bovenstrooms, op de hogere
vele manieren verbonden met het achterland. De      Peelgronden, liggen gezonde, toekomstbestendige
Graafsche Raam vormt een blauwgroen lint langs      boerenbedrijven. Ze beheren clusters
het stadje. Vissen kunnen vanaf de Maas weer de     met kapitaalintensieve teelten zoals
Raam op zwemmen tot voorbij het Duits lijntje.      vollegrondsgroenten. Deze teelten zijn daar
                                                    gevrijwaard van regelmatige inundatie. Tussen de
Wat een rijke scharkering aan landschappen heeft    teelten wordt via slimme stuwtjes en technieken
de Raamvallei. De hoge ruggen met trotse kastelen,  water zoveel mogelijk vastgehouden: voorbereid
landbouw- en boscomplexen, de landgoederenzone      op klimaatverandering. Resultaat van succesvolle
met karakteristieke landhuizen in een aantrekkelijk samenwerking. Noodzakelijk kwaad, want de
coulisselandschap en de natuurgebieden die          zomers worden droger, dus water wordt schaarser
verbonden worden via stromende beken. Geen          en beregening is geen vanzelfsprekendheid meer.
wonder dat er zoveel mensen beneden van             Dan kruist de luchtballon een kleine kade die haaks
genieten.                                           ligt op de Graafsche Raam. Erin staat een stuw. De
                                                    plassen op het land verraden dat de waterberging
Vanaf Grave zijn de Zuiderwaterlinie, Peel Raam-    voor het eerst zijn werking heeft bewezen. Grave
stelling en de Beerse Overlaat goed zichtbaar.      heeft droge voeten gehouden.
Elk cultuurhistorisch lint volgt zijn eigen weg
het gebied in. De Maas stroomt niet meer door       Bovenstrooms van de stuw hebben de Graafsche
de Raamvallei, maar de Beerse Overlaat is           en Lage Raam een robuust profiel gekregen dat
landschappelijk goed beleefbaar. Net als de Peel-   zowel de landbouw- als natuurdoelen dient. Zo
Raamstelling en de Zuiderwaterlinie. Typisch        is er voldoende ruimte voor het opvangen van
Nederlandse, geromantiseerde verhalen over hoe      afvoerpieken en is er ruimte voor een ecologische
onze voorvaderen leefden met water. Elementen zijn  moerasbeek.
hersteld en via interactieve routes op sprankelende
wijze herkenbaar en beleefbaar gemaakt. Ze          Even verderop ligt Tongelaar. Recreanten genieten
hebben nieuw elan gegeven aan de Verborgen          op de binnenplaats van deze natuurpoort.
Raamvallei.                                         Dotterbloemhooilanden en blauwgraslanden
                                                    doen hun naam weer eer aan, doordat de (grond)
In het westen ligt het dal van de Hooge Raam        waterstanden na overleg met omwonenden
en Halsche beek. Een bijzondere natuurparel.        verhoogd zijn.
De beken zijn natuurlijk ingericht. Elk passend
bij zijn eigen karakter. De Hooge Raam is een       Van Tongelaar zweeft de luchtballon weer verder,
snelstromende beek en de Halsche beek een           over het Broek: een open landbouwgebied met
bronbeek. De omliggende gronden vormen een          een typisch Hollands rationele verkaveling. In
rijk mozaïek van elzenbroekbos, vochtig hooiland    dit weidegebied kunnen de koeien natuurlijk
en natuurakkers. Recreant, kamsalamander en         niet ontbreken. Peilbeheer en afwatering zijn
bosbeekjuffer maken hier graag gebruik van.         afgestemd op deze landbouwkundige functie en
                                                    klimaatverandering. Hiervoor heeft de Lage Raam
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                       50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                   Visieschets Raamvallei 2030
                                                                       Hoogwater bescherming
                                                         Grave         Grave                                                                                    Versterken recreatief netwerk
                                                              a
                                                          Gra
                                                              fse
                                                                                                          Gassel
                                                               Raa
                                                                  m                                                                               Toch
                                                                                                                                                       tsloot
                                                                                                                                                                                          Beers           Zichtbaar maken Beerse Overlaat
                                                                                Vogelshoek
                                    ek
                                  Be
                   am        he
                 Ra       lsc
             e          Ha
          og                                     Russendaal
        Ho
                                                                                                                    Bies
                                                                                                                         tgra
                                                                                                                             af
                                                                                                             Tongelaar
                                                                                                                                Kasteel Tongelaar
Inzetten op robuuste natte natuur
                                                                                                             Lag                                                                                              Hiersenhof
                                                                                       Pe                       e Ra
                                                                                                                    am                                                                  De Barendonk
                                                                                        el
                                                                                          -R
                                                                                             aa
                                                                                                        De Hoeven
                                                                                             m                                                                                                    Laarakkerse Waterleiding
                                                                                               st
                                                                                                  el
                                                                                                  lin
                                                                                                    g                                                                                                                        De Dennen
                                                                                                                                                                                                               Ossenbroek
                                         Langenboom                                                                               Millsveld
                                                                                                                                Pe                                                                           St. Hubertsbroek
                                                                                                                                  el
                                                                                                                                     ka
                                                                                                                                       na
                                                                                                                                          al
                                                      Zichtbaar maken Peel-Raamstelling                                                                                 Wollenbergseweg
                                                                                                                                                                   Optimaliseren watersysteem
                                                                                                                                                                Kasteel Aldendriel      Hollander Broek Zuid
                                                                                                                                               Mill
                                                                                                                                                                           Natuur                           Landbouw
                                                                                                                                                                                     St. Hubert
                                                                                                                                                                                                                                            51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>een robuuste inrichting gekregen, zowel voor          Eenmaal boven Mill aangekomen, kijkt men over
waterafvoer als voor ecologische doelen van de        de Raamvallei. De hogere gronden bij Cuijk
moerasbeek.                                           worden vooral agrarisch gebruikt. Er liggen met
                                                      name kapitaalintensieve teelten, zoals boomteelt.
Aan de oostzijde ligt de landgoederenzone; een        Hoewel de percelen groter zijn dan ooit tevoren, is
baken van rust. En toch, als je goed kijkt, zie je de de opschaling gecombineerd met landschappelijke
bedrijvigheid rondom de mooie landhuizen: veeteelt,   versterking. Het grondgebruik is geoptimaliseerd,
landbouw, natuur en kleinschalige recreatie gaan      waardoor mineralen, voedingsstoffen en water nu
hand in hand. De landgoederen zijn economisch         beter vastgehouden kunnen worden. De bodem
gezond en daarmee toekomstbestendig. Dit gaat         leeft! De gewassen staan er goed bij. Ze horen
gepaard met herstel, herbestemming en spaarzame       hier thuis en passen bij de bodemsoort en de
nieuwbouw. Het watersysteem is robuuster,             waterhuishouding.
waterpeilen zijn afgestemd op de dubbelfunctie
natuur en landbouw. Waar mogelijk zijn daarvoor       De zon is ondergegaan, de luchtballon landt nabij
functies veranderd of verschoven.                     het Peelkanaal. De luchtvaarders hebben in korte
                                                      tijd veel mooie plaatsjes gepasseerd. Zowel voor
Het cultuurhistorische landschap is versterkt via     natuur als landbouw is ruimte. En het mooie is dat
lanen en houtwallen, poelen, akkerranden en           de recreant hier meer dan welkom is.
hooilandjes. Als onderdeel van de recreatieve
zonering zijn strategische routes aangelegd die       Deze aantrekkingskracht is niet vanzelf gekomen.
inspelen op wensen voor intensieve recreatie in       Het vloeit voort uit een gedeelde ambitie.
Grave en bij de Kraaijenbergse plassen en voor        Gezamenlijk heeft men het gebied op de kaart gezet
extensieve recreatie binnen de rust en ruimte van de  met de cultuurhistorische identiteit als vertrekpunt
landgoederenzone.                                     voor wat komen gaat.
In deze zone kiezen de agrariërs voor
natuurinclusieve landbouw als kern van hun
bedrijfsvoering. Agrarisch natuurbeheer,
verduurzaming van de landbouw en blauwgroene
diensten hebben hier hun plek gevonden waarmee
tegelijk CO2 wordt gebonden.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                          52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Foto: Martijn Heuts
                 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Foto: Daan Besselink
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018 54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>5. ONTWIKKELING PER
STROOMGEBIED
Het Gebiedsplan is opgedeeld in vier
deelgebieden, bestaande uit de beekdalen
waarin de integrale vraagstukken spelen
en de aanpalende flanken waar vooral een
wateropgave ligt. Eerst wordt de ambitiekaart
gepresenteerd, vervolgens passeren per
gebied kort de belangrijkste opgaven
waarna stilgestaan wordt bij de gewenste
ontwikkelingen. De technische uitwerking komt
in Hoofdstuk 6 aan bod.
                                              55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>                                  Legenda Ambitiekaart
Foto: Daan Besselink
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                      56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Ambitiekaart
          57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>5.1       Laarakkerse waterleiding &              Oplossingsrichting                                   hoger peil gewenst om de te droge situatie in
                                                                                                       het voorjaar en de vroege zomer te beperken.
Landgoederenzone                                  Bovenstrooms, nabij Cuijk en de rijksweg, ligt       Vanuit het opgelegde natuurtype gezien, zijn de
                                                  het natuurgebied de Zevenhutten (NNB). In het        rabattenbossen verdroogd, terwijl deze van nature
                                                  gebied is een hogere grondwaterstand gewenst         in het voorjaar inundeerden. Nu worden ze via
 Opgave                                           voor de natuurdoelen (GGOR). Door het zuidelijke     een pomp van water voorzien. Een reden van de
                                                  landbouwgebied in westelijke richting af te wateren, verdroging is dat water onderlangs Barendonk direct
 De belangrijkste opgaven in dit gebied zijn het  kan in de Zevenhutten het peil omhoog. Tevens krijgt op de Lage Raam afwatert. Het streven is dit water
 verbeteren van het peilbeheer voor landbouw en   het door de omleiding een betere waterkwaliteit.     langer in de landgoederenzone te houden en bij
 natuur (GGOR) en de natuurontwikkeling voor                                                           Barendonk via de Ottersgraaf in noordwestelijke
 de NNB, EVZ’s en KRW. De beekdalen worden        Het landbouwgebied tussen Haps en Beers heeft        richting de Biestgraaf naar Tongelaar te laten
 klimaatrobuust gemaakt. Buiten de NNB is         recent een herverkaveling doorgemaakt en het         stromen. Onderzocht is of het hogere natuurpeil
 landschappelijke versterking gewenst en voor de  IGP Laarakkersche Waterleiding is gerealiseerd.      ingesteld kan worden, maar dit betekent dat
 (water)natuur een betere waterkwaliteit.         Grootschalige veranderingen zijn daarom niet         aanpalende landbouwgronden vernatten, zoals
 Om het gebied beter bereikbaar te maken en       voorzien. Vanuit de GGOR wordt wel het waterpeil     in het Hollanderbroek – Lochtjesweg, evenals de
 om aantrekkelijke plekken beter te ontsluiten,   geoptimaliseerd en wordt water zoveel mogelijk       waardevolle oude eikenlanen. Wel is het mogelijk
 zijn op specifieke locaties nieuwe recreatieve   geconserveerd. De gronden zijn namelijk relatief     de verdroging nabij Barendonk te beperken door het
 verbindingen nodig. Deze worden ingepast in      schraal en droog. Via het Lumbricus-programma        peilbeheer in het afleidingskanaal aan te passen en
 het grotere geheel.                              kunnen agrariërs praktijkkennis op doen om           in de Biestgraaf benedenstrooms van Barendonk
                                                  de bodemtextuur te versterken. Maar teelten          een nieuwe stuw te plaatsen.
 In de landgoederenzone worden de                 worden ook afgestemd op de waterhuishouding.
 kernwaarden zoals rust en ruimte gekoesterd.     Kapitaalintensieve teelten op de hogere gronden en   Aan de rand van het gebied, nabij de Kraaijenbergse
 Daarbuiten, zoals bij de Kraaijenbergse Plassen, grasland in de beekdalen.                            Plassen is een grote recreatieve ontwikkeling
 wordt een toename van recreatiebewegingen                                                             gaande: bungalowpark Dommelsvoort. Deze
 verwacht. Naar de landgoederenzone toe wordt     Bovenstrooms van de Laarakkerse Waterleiding         zal mettertijd invloed hebben op het aantal
 hierop geanticipeerd door het toepassen van      wordt invulling gegeven aan de resterende            recreatiebewegingen in het gebied. We geleiden de
 goede zonering en regulering om de recreanten    opgaven van het IGP Laarakkersche Waterleiding       recreant door het gebied, zodat hij de aantrekkelijke
 naar de juiste locaties te begeleiden.           om groene verbindingen te realiseren tussen de       plekken kan aandoen, maar waarbij de privacy en
                                                  Landgoederenzone en het Maasheggengebied. Ook        rust voor bewoners en waardevolle flora en fauna
 De herkenbaarheid en beleefbaarheid van met      langs de Tochtsloot richting de Maasdijk wordt nog   wordt gerespecteerd.
 name de Beerse Overlaat en het Duits lijntje     een restopgave EVZ gerealiseerd.
 wordt versterkt.                                                                                      Met name voor de landgoederenzone is dit van
                                                  Vanuit de KRW-doelen worden de waterlichamen         belang. De landgoederen zijn kenmerkend voor
                                                  vispasseerbaar gemaakt. Daarvoor moet nagegaan       het gebied en (deels) openbaar toegankelijk.
                                                  worden welke route vanaf de Raam visecologisch       De landgoederen zijn daarom interessant voor
                                                  gezien het meest logisch en waardevol is en welke    recreanten. De landgoederen zelf streven naar
                                                  kunstwerken vervolgens aangepast moeten worden.      behoud en versterking van de landschappelijke en
                                                                                                       ecologische waarden, Om die reden streven zij naar
                                                  Op een aantal particuliere landgoederen is een       rust en behoud van de relatieve beslotenheid van de
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                          58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Laarakkerse Waterleiding & Landgoederenzone
                                          59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>landgoederenzone. En daarmee naar het behoud           Ten slotte is een oplossing gewenst voor de
van ´het verborgene´ van de Raamvallei. Voor           vernatting van de omgeving Tochtsloot bij stremming Inzet grondwatermodel Egweg en
alle landgoederen geldt verder dat ontwikkelingen      van de afvoer door hoogwater op de Maas. Door       Meisevoort
moeten passen in een gezond economisch                 een koppeling met de Raam stroomt nu voedselrijk
perspectief. Vanuit de ruimtelijke context zijn hier   landbouwwater door het NNB-gebied rondom            Vanuit de GGOR studie zijn de mogelijkheden
op voorhand geen beperkingen voor aanwezig             Tongelaar. Er zijn verschillende oplossingen        voor peilverhoging integraal beoordeeld.
en denken de overheden graag mee in de                 mogelijk, zoals de omleiding westelijk van stuw     Die studie wijst uit dat de peilverhoging
ontwikkelingen van de landgoederen.                    Meisevoort of een gemaal aan de Maas. Een           reëel en uitvoerbaar is. Dat betekent dat de
                                                       afweging moet nog plaatsvinden.                     boogde doelen (tegen gaan van verdroging
Om verschillende belangen goed met elkaar                                                                  natuurgebieden en voorraadbeheer landbouw)
te kunnen combineren wordt aan een goede                                                                   gerealiseerd worden en ongewenste
recreatieve bereikbaarheid gewerkt. Een slimme                                                             neveneffecten voor de landbouw oplosbaar zijn.
routing, bewegwijzering, materiaalgebruik en
ontvangstlocaties zijn bestanddelen die bijdragen                                                          Nadere studie wijst uit dat er door de
aan een goede bereikbaarheid.                                                                              peilverhoging bij de nieuwe stuw Egweg en
                                                                                                           stuw Meisevoort nabij Tongelaar mogelijk
Voor Landgoed Tongelaar staan naast de                                                                     meer uitstralend effect is dan gewenst. Deze
recreatieve functie en ontsluiting met name water                                                          grondwaterstandverhoging kan ongunstig zijn
en natuur op de agenda. De natuurwaarden kunnen                                                            voor agrarische gebruik. Het waterschap zet een
zich verder ontwikkelen door een substantieel hoger                                                        grondwatermodel in om deze effecten beter te
(grond)waterpeil in te stellen. Op beperkte schaal                                                         kunnen berekenen. Op basis van de uitkomsten
leidt dit tot vernatting van agrarische gronden buiten                                                     wordt in overleg met natuurbeheerders en
Tongelaar. Overleg is nodig om na te gaan welke                                                            agrariërs bepaald hoeveel peilverhoging
oplossingsrichtingen mogelijk zijn en met welke                                                            mogelijk is, zonder onoplosbare nadelige
middelen (zie tekstkader en H7 en H8). Naast                                                               gevolgen voor de landbouw.
peilverhoging worden ook op het landgoed zelf
(lokale) maatregelen getroffen, zoals het afplaggen                                                        Daarom zal de peilverhoging in kleine stapjes
van de voedselrijke bouwvoor.                                                                              plaatsvinden. Door het peilverloop te monitoren,
                                                                                                           kan bepaald worden of het beoogde effect
De natuur op het landgoed krijgt ook te maken met                                                          overeenkomt met de modelstudie. Zo kan
de effecten van de waterberging. Sommige droge                                                             het waterschap tijdig ingrijpen, mocht dat
of schrale natuurdoelen zijn niet bestand tegen het                                                        onverhoopt noodzakelijk zijn. Het waterschap
voedselrijke inundatiewater. Om deze daartegen te                                                          heeft instrumenten beschikbaar en middelen
vrijwaren worden maatregelen genomen.                                                                      gereserveerd om hierop in te kunnen spelen
                                                                                                           (zie ook hoofdstuk 8). Betrokken agrariërs,
                                                                                                           natuurbeheerders en waterschap zullen hier
                                                                                                           nauw in samenwerken.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                           60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Foto: Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier
                                           61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>5.2 Hooge Raam & Halsche beek                                                                              nieuwe beekloop en de kunstwerken berekend te
                                                     De Hooge Raam zelf krijgt een smallere, natuurlijke   worden. Daarmee wordt ook een beeld gekregen
                                                     beekloop en wordt ondieper. Daardoor neemt            van de nieuwe waterpeilen en grondwaterstanden
  Opgave                                             de stroomsnelheid toe, wat belangrijk is voor het     en de relatie met het bovenstrooms gelegen
                                                     beekgebonden leven dat afhankelijk is van die         landbouwgebied.
  De Hooge Raam en Halsche beek zijn                 stroming, zoals vissen en libellen (KRW). Dankzij     Benedenstrooms vormt de Hooge weg een fysieke
  onderdeel van de Natte Natuurparel Hooge           dit nieuwe profiel zijn stuwen niet meer nodig, zodat scheiding met het beekdal van de Raam. De duiker
  Raam (NNP). De kernopgaven daarvoor zijn           vissen vanaf de Graafsche Raam de Hooge Raam          is ecologisch nu een beperkend element. Een
  de aankoop en inrichting, of zelfinrichting door   op kunnen trekken om te paaien. Voor de twee          robuuste duiker met een goede passeerbaarheid (en
  particulieren, van NNB-gronden (zie ook H7),       karakteristieke ‘Anton Piek-stuwtjes’ wordt een       geleiding) is essentieel om de beide beekdalen voor
  inclusief beekontwikkeling en vrije vismigratie    nieuwe bestemming gezocht. Meer schaduw zorgt         de fauna te verbinden.
  (KRW) en een bijpassend hoger waterpeil            ervoor dat de temperatuur laag blijft wat essentieel
  (GGOR). De kruising met de Hooge weg               is voor stroomminnende soorten. Door verondieping     In de schil rondom de Natte Natuurparel en op
  wordt faunapasseerbaar. Het beekdal wordt          neemt ook het grondwaterpeil in het dal toe wat ten   de hogere gronden van de Hertogswetering
  landschappelijk versterkt en beter beleefbaar.     goede komt aan de gewenste natuurtypen (NNB           blijft de reguliere landbouw bestaan. Op deze
                                                     en GGOR). In overleg worden reële natuurtypen         hogere, schralere gronden, zijn problemen met
  Verder wordt het peilbeheer in het                 benoemd.                                              waterbeschikbaarheid. Daarom wordt daar vanuit
  landbouwgebied bovenstrooms geoptimaliseerd                                                              de GGOR ingezet op het maximaal vasthouden van
  (GGOR). Op de hogere gronden van de Peel,          De Halsche Beek heeft bovenstrooms een potentieel     water binnen de kaders van de landbouwkundige
  Maashorst en Hertogswetering liggen namelijk       mooi brongebied, gelegen in het bos. Deze bron        ontwatering. Waar mogelijk worden stuwstanden
  verdrogingsgevoelige gronden.                      wordt verondiept met gebiedseigen zand, waardoor      verhoogd of zijn nieuwe LOP-stuwtjes voorzien die
                                                     de grondwaterstand zal toenemen en de potentie        door de agrariërs zelf beheerd kunnen worden. Ook
                                                     voor kwelindicerende plantsoorten toeneemt.           kunnen agrariërs via het Lumbricus-programma
Oplossingsrichting                                   Deze kansen vergroten door het bovenstroomse          (zie bijlage 4) praktijkkennis opdoen om de
                                                     landbouwwater om te leiden naar het westen            bodemtextuur te versterken.
Binnen de Raamvallei heeft het gebied van de         (Hooge Raam) of noordoosten. Een afweging dient
Hooge Raam en Halsche Beek potentieel hoge           hiervoor nog gemaakt te worden.                       Nog iets verder bovenstrooms op de Maashorst ligt
natuurwaarden vanwege de kwel en het grote                                                                 de waterscheiding. Op de Maashorst ligt grotendeels
hoogteverschil op de terrasrand. Om die potenties    De nieuwe natuur wordt ook beleefbaar gemaakt,        verdroogde natuur. Vernatting is gewenst door
voor een snelstromende beek en bronbeek tot          door struinpaden in het beekdal aan te leggen. De     het dempen van watergangen en opzetten van
uiting te laten komen, worden beek en beekdal        ligging van de paden varieert: hoger op de flank,     peilen. Echter, op de horst liggen ook verschillende
heringericht (KRW, NNB, NNP en EVZ). Het doel is     op de beekoever en de beek kruisend. De routes        landbouwgebieden die vooralsnog vragen om
voor de Hooge Raam om een natuurlijk stromende       bieden de recreant daardoor een mooie doorsnede       landbouwkundige ontwatering.
beek te krijgen in het oorspronkelijke beekdal. Voor met grote natuurlijke en landschappelijke waarden.
de Halsche Beek is het streefbeeld een bronbeek.     Uiteraard sluiten de routes aan op het bestaande
Landschappelijk wordt de beek omgeven door bos,      knooppuntennetwerk.
moeras, hooiland en houtwallen.
                                                     Bij de uitwerking van de Hooge Raam en Halsche
                                                     beek dienen met name nog de dimensies van de
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                              62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                                    Herinrichting Hooge Raam/Halsche Beek - Visieschets
Het nieuwe beekdal vraagt om een ander beheer.
De beken moeten bijvoorbeeld over grote delen
beschaduwd worden, waardoor de beek niet
overal meer bereikbaar is. In een nieuw platform
beheer & onderhoud met waterschap, agrariërs
en natuurpartijen worden de bandbreedtes voor
het nieuwe beheer en onderhoud opgesteld (zie
H8). Monitoring speelt een belangrijke rol bij het
evalueren van deze bandbreedtes. Ook om de
effecten op de grondwaterstand en waterkwaliteit te
volgen in relatie tot de KRW- en NNB-doelen.
Legenda visieschets Hooge Raam/
Halsche beek
         Recreatief netwerk
         Nieuwe route
        Bestaande route
         Herontwikkelen
         Cultuurhistorische stuw
         Kruidenrijk grasland
         Vochtig hooiland
         Moeras
         Grote zeggemoeras
         Elzen-essen broekbos
         Eiken-essen-beukenbos
         Bestaande beplanting
         Faunapasseerbare duiker
         Nieuwe dam
         Herdimensioneren
         watergang
         Omleiden landbouwwater
         Bypass watergang
         Begrenzing NNB
         Faunapasseerbaar maken
                                                                                                      63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>5.3 Lage Raam & Graafsche Raam                      ontwikkeld: een smaller, licht slingerende en dieper Op enkele agrarische locaties lijkt het uitstralende
                                                    deel dat opengehouden wordt vanaf de oever en zo     effect van stuw Egweg echter groter dan gewenst.
                                                    voor adequaat peilbeheer zorgt. En een aanliggend    Het waterschap wil een grondwatermodel inzetten,
   Opgave                                           breed ondiep deel waarbinnen de buffering van de     om een beter beeld van deze effecten te krijgen (zie
                                                    afvoerpieken kan plaatsvinden én waarbinnen de       ook tekstkader H5.1).
   Voor de Lage en Graafsche Raam zijn er           natuurdoelen voor de moerasbeek gehaald worden.
   KRW- opgaven voor beekontwikkeling en            Het onderhoudspad langs het open waterdeel wordt     De stuwen verder bovenstrooms (vanaf stuw
   vrije vismigratie en een EVZ-opgave. De          ontsloten voor publiek, waardoor de Lage Raam van    Hollanderbroek) blijven nodig om verdroging te
   nieuwe inrichting wordt goed beheerbaar om       dichtbij beleefbaar wordt.                           voorkomen.
   de waterafvoer- en aanvoercapaciteit voor de
   direct omliggende landbouwgronden te borgen      De breedte van het profiel is voor de Lage Raam      Een belangrijk bovenliggend doel in de GGOR-
   (GGOR). Tegelijk wordt het peil verhoogd voor    van het Duits lijntje tot Kammerberg orde grootte    landbouw was om het watersysteem weer robuust
   de met name benedenstrooms gelegen NNB-          50 m breed en voor de Graafsche Raam van             te maken. Geschikt voor water vasthouden én
   doelen (GGOR).                                   Kammerberg tot Esscharen orde grootte 100 m          voor waterafvoer. Hiervoor is het noodzakelijk dat
                                                    binnen de NNB.                                       de laagste percelen en de beekdalen gevrijwaard
   In het stroomgebied ligt ook het zoekgebied voor                                                      worden van (kapitaalintensieve) teelten. Voor meer
   de grote waterberging om Grave met voldoende     Even bovenstrooms van de monding van de Hooge        details zie de GGOR Visie Raam.
   zekerheid droge voeten te kunnen blijven bieden  Raam in de Graafsche Raam komt een nieuwe
   (zie ook kader waterberging voorkeursvariant).   vispasseerbare stuw met een dubbelfunctie voor       Bij de afweging van de peilopzet is ook rekening
                                                    waterberging en verdroogde natuur. In de Lage        gehouden met de uitstraling naar de bovenstrooms
   De cultuurhistorische identiteit van dit gebied  Raam zijn de stuwen Garisveld en Kammerberg          gelegen landbouwgebieden, zoals Millsveld
   wordt versterkt. De Beerse Overlaat en Peel-     dan niet meer nodig, wat ook de kanoërs ten goede    en Wollenbergseweg. De algemene strekking
   Raamstelling hebben potentieel grote waarden.    komt. De bandbreedte van het nieuwe peilregime       voor de Lage Raam is dat bovenstrooms
   Op plaatsen is herstel van elementen nodig.      wordt afgestemd op de omliggende functies.           de landbouwdoelen prioriteit hebben en
   Ook is een betere recreatieve ontsluiting                                                             benedenstrooms de natuurdoelen. Dit sluit ook
   gewenst. Samen draagt dat bij aan een betere     Voor de waterberging wordt de nieuwe stuw            aan bij de provinciale functies. Soms blijkt dat
   beleefbaarheid van de rijke cultuurhistorische   Egweg aangelegd in een nieuwe kering, haaks op       functies strijdige waterbelangen hebben of dat er
   identiteit.                                      de Graafsche Raam. De inschatting is dat eens        nog landbouwgronden binnen de NNB liggen en
                                                    per 100 jaar de waterberging gevuld zal zijn. De     natuurgronden erbuiten. Naast peilaanpassing
                                                    waterberging is inhoudelijke uitgewerkt in de MER    behoren dan ook grondruil en functiewijziging tot
Oplossingsrichting                                  (zie MER hoogwateraanpak Grave).                     de mogelijkheden. Specifiek bij de monding van
                                                                                                         de Roode Beek wordt een gemaal voorgesteld om
Op de Lage Raam ligt de opgave voor                 Anderzijds wordt de stuw ook gebruikt om het         piekafvoeren van de Roode Beek af te toppen bij
beekontwikkeling. Tegelijk liggen bovenstrooms      waterpeil bovenstrooms aanzienlijk te verhogen       piekafvoeren op de Raam.
veel landbouwgronden die via de beek moeten         ten behoeve van de NNB-natuurdoelen. De invloed
afwateren. Hier is een robuust watersysteem nodig   ervan reikt tot voorbij Tongelaar waar de natuur     Het Hollander Broek en Sint Hubertsbroek,
dat anticipeert op de grotere peilschommelingen     gebaat is bij hogere (grond)waterpeilen (zie GGOR    even verder bovenstrooms, zijn kwetsbaar bij
(droogte en pieken) als gevolg van                  Visie Raam).                                         piekafvoeren. Door baggeren, profielverruiming en
klimaatverandering. Daarom is een nieuw profiel                                                          een nieuwe Lage Raam wordt dit beperkt. Ten tijde
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                             64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>van droogte is er echter ook een waterbehoefte.
Stuw Hollander Broek kan daardoor niet verwijderd     MER Hoogwateraanpak Grave
worden. Een vervolgactie uit de GGOR is
daarom om na te gaan hoe water hier het beste         Uit de toetsing van NBW-opgave door waterschap
vastgehouden kan worden, rekening houdend met         Aa en Maas volgde dat maatregelen nodig zijn ter
de landbouw- en natuurfuncties.                       bescherming van Grave. Een drietal maatregelen
                                                      is opgesteld. De eerste twee zijn al uitgevoerd,
De Graafse Raam maakt deel uit van de Peel-           te weten de renovatie van gemaal Van Sasse en
Raamstelling. Daarnaast wordt de Raam gekruist        kleinschalige maatregelen in en om Grave zelf.
door de Beerse Overlaat, die weer onderdeel           De derde is een grootschalige waterberging van
uitmaakt van de Zuiderwaterlinie. Deze rijke          600.000 m3 bovenstrooms van Grave.
waterhistorie wordt weer tot leven geroepen.
Elementen worden hersteld en beleefbaar gemaakt,      Vanwege de grote omvang en impact is de MER
zoals de kazematten en stellingen van de Peel-        hoogwateraanpak Grave opgesteld. In de MER zijn
Raamstelling en de wielen, de verdwenen dijkjes en    4 mogelijkheden onderzocht en getoetst aan de
terpen en de locaties het Maaswater via de Beerse     criteria. Dit proces van alternatieven, varianten en
Overlaat het achterland in stroomde. Daarvoor         criteria is in MGA-verband doorlopen.
worden nieuwe recreatieve routes gecreëerd,
informatieborden geplaatst en waar nodig nieuwe
fiets- en wandelpaden aangelegd. Kansrijke ideeën     De MGA-groep heeft besloten tot een voorlopig
en locaties zijn geïnventariseerd. Een nadere         voorkeursalternatief (VKA): alternatief 1, waarbij in
uitwerking van de specifiek te belichten elementen is de Raam ter hoogte van de Egweg-Rotscheweg
nog nodig.                                            een stuw komt en haaks daarop aan weerszijden
                                                      een kade.
Het nieuwe beekdal vraagt om een ander beheer.
In een nieuw platform beheer & onderhoud met
waterschap, agrariërs en natuurpartijen worden de     Van de beoordeelde alternatieven scoort dit
bandbreedtes voor het nieuwe beheer en onderhoud      alternatief het beste op alle beoordelingscriteria. De
opgesteld (zie H8). Voorafgaand aan de inrichting     enige effecten die optreden bij het VKA zijn tijdelijke
en na verloop van tijd wordt geëvalueerd hoe          effecten ten aanzien van beschermde soorten en
het systeem zich gedraagt en of het beheer daar       financiële effecten. Deze effecten treden echter ook
voldoende op aansluit. Op delen langs de Lage         op bij alternatief 2 en 3.
Raam liggen ook mogelijkheden voor beheer door
agrariërs zelf.                                       Daarnaast is het VKA het enige alternatief dat
                                                      mogelijkheden biedt tot meekoppelen. De stuw
                                                      die aangelegd wordt bij het VKA kan ook ingezet
                                                      worden om het gewenste hogere peil in de
                                                      omliggende NNB-natuurgebieden te bereiken.
                                                      Water kan zo langer vastgehouden worden.
                                                                                             Foto: Mario Graat
                                                                                                              65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre> Locatie dwarsprofielen
 Dwarsprofiel 1
 Dwarsprofiel 2
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018 66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Dwarsprofiel 3
Dwarsprofiel 4
Dwarsprofiel 5
               67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>5.4 Peelkanaal                                    Oplossingsrichting                                   Benedenstrooms is nog een nieuwe vispasseerbare
                                                                                                       stuw (stuw 0) gewenst om de verdroogde NNB-
                                                  Van Mill tot Kammerberg worden in 2018               natuur te vernatten (GGOR). Dit kan niet met de
  Opgave                   .                      natuurvriendelijke oevers aangelegd, stuwen          nieuwe waterbergingsstuw. Peilverhoging kan hier
                                                  vispasseerbaar gemaakt en wordt een nieuw            plaatsvinden rekeninghouden met de benodigde
  Voor delen van het Peelkanaal wordt nog         fietspad aangelegd. Het projectplan hiervoor heeft   ontwatering van de nabijgelegen landbouwpercelen.
  invulling gegeven aan de KRW- en EVZ-doelen.    in 2017 ter inzage gelegen (Projectplan d.d. 26      Bovenstrooms van het Peelkanaal ligt vooral
  Enkele stuwen worden vispasseerbaar gemaakt.    september 2017). De historische betekenis van de     landbouwgebied. De gronden van de Peel zijn
  Benedenstrooms ligt het Peelkanaal in NNB-      Peel-Raamstelling wordt op dit traject aanzienlijk   schraal. Vanuit de GGOR en het Lumbricus-
  gebied waar veel grondwater aan het oppervlak   beter beleefbaar. Ten behoeve hiervan wordt onder    programma wordt aandacht besteed aan de
  komt. Om de natuurpotenties te benutten,        meer het profiel van de stelling hersteld en de      optimalisatie van het peilbeheer en bodembeheer
  worden gronden aangekocht en ingericht.         bebording met informatie over de stelling vernieuwd. om de effecten van klimaatverandering zoveel
                                                                                                       mogelijk te beperken.
  Het Peelkanaal maakt uiteraard deel uit van     Naast deze successen rondom het Peelkanaal,
  de Peel-Raamstelling. Delen van de stelling     resteren nog enkele opgaven. Voor de KRW
  zijn nu niet beleefbaar. Herstel en recreatieve dient de meest benedenstroomse stuw (stuw 1)
  bereikbaarheid is daar gewenst.                 vispasseerbaar te worden gemaakt en er zijn
                                                  natuurvriendelijke oevers gewenst. Tezamen met
  Verder bovenstrooms van het Peelkanaal ligt     nieuwe bebording, een digitale themaroute en
  verdrogingsgevoelig landbouwgebied. Hier is     meerdere projecten rondom diverse kazematten,
  een optimaler peilbeheer wenselijk en wordt     wordt die beleving tastbaar gemaakt.
  meer water geconserveerd (GGOR).
                            .                     Voor een beter peilbeheer (GGOR) zijn verschillende
                                                  stuwen inmiddels voorzien van een klep (in plaats
                                                  van schotbalken) en een geautomatiseerde
                                                  aansturing. Het peilbeheer wordt daarmee beter
                                                  afgestemd op de omliggende agrarische functies. Er
                                                  kan immers op een streefpeil gestuurd worden.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                       68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Peelkanaal
         69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Foto: Huub Smeding
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018 70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>6. KANSRIJKE PROJECTEN
EN KOSTEN
In dit hoofdstuk zijn de kansrijke projecten
uitgewerkt in de vorm van factsheets. De
factsheets vatten samen welke stappen nog
nodig zijn, wie trekker is en wie betrokken moet
worden op weg naar uitvoering. Uiteraard is dit
programma niet vastomlijnd: de projecten zijn
aan ontwikkeling onderhevig. Het Gebiedsplan
biedt inspiratie voor nieuwe ideeën en
initiatieven, die weer kunnen uitgroeien tot
projecten.
                                                 71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Kansrijke projecten en kosten                       Voor de GGOR zijn eveneens factsheets opgesteld
                                                    (zie Raaijmakers, 2018). Die factsheets gaan in op
De kracht van gebiedsontwikkeling is het samen op   de waterhuishoudkundige aspecten. De factsheets
laten gaan van ideeën. Daarom zijn per deelgebied   van het Gebiedsplan zoomen in op de integrale
zoveel mogelijke integrale factsheets opgesteld.    opgaven.
De projecten variëren sterk van karakter. Sommige   6.1 Integrale Factsheets
zijn concreet en gereed voor ontwerp en uitvoering.
Andere zijn abstract. Abstracte projecten moeten    In de tabellen op de hierna volgende pagina’s zijn de
eerst uitgewerkt worden, voordat integratie met     integrale factsheets opgenomen.
andere onderwerpen mogelijk is. Daarom zijn deze
abstractere projecten als thematische factsheets
opgenomen. Om ze niet te vergeten in de integrale
factsheets zijn ze óók daar opgenomen. Hierdoor is
soms sprake van overlap.
Integraal zijn de factsheets voor de deelgebieden:
• Hooge Raam
• Halsche Beek
• Laarakkersche Waterleiding
• Lage Raam
• Graafse Raam
• Natuurontwikkeling Tongelaar
• Toekomstbestendige landgoederen
• Peelkanaal
Thematische zijn de factsheets voor de thema’s:
• Natte en droge ecologische verbindingszones
     completeren
• Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie
• Landschappelijke versterking
• Recreatieve bereikbaarheid
• Waterkwaliteit
• Bodemverbetering Lumbricus
• Waterberging hoogwaterbescherming Grave
• GGOR optimaal peil voor landbouw en natuur
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                         72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Integrale beekontwikkeling Hooge Raam
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige De Hooge Raam stroomt grofweg tussen Zeeland en Grave, passeert het pittoreske ‘De Bus’ en mondt uit in de Graafsche Raam. De beek ligt in NNB-
situatie                  gebied met enkele boscomplexen, maar het merendeel deel is nog landbouwkundig in gebruik. De beek is grotendeels cultuurtechnisch van aard. Enkele
                          trajecten zijn al heringericht.
(Beleids)opgaven            •    Natuurontwikkeling passend bij Natte natuurparel en Natuur Netwerk Brabant
                            •    Beekontwikkeling conform KRW-waterlichaam type en vrije vismigratie (3 stuwen)
                            •    Optimaliseren waterpeilen voor natuur en landbouw (GGOR)
                            •    Recreatieve beleefbaarheid beekdal
                            •    Aandacht voor cultuurhistorische waarden van de Hooge Raam door het buurtschap De Bus en de kenmerkende ‘Anton Piek-stuwtjes’
                            •    Verbeteren agrarische verkavelingsstructuur
                            •    Benedenstrooms aansluiten op de beleefbaarheid van de Peel-Raamstelling, de Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie
Ontwerprichting
Onderbouwing              Het herstel van de Hooge Raam is mogelijk door hermeanderen en verondiepen van de beek. Het beeld dat ontstaat is een licht slingerende beek,
                          gedeeltelijk beschaduwd in een halfopen landschap. Het herstel richt zich primair op het oorspronkelijke lagergelegen beekdal. Dat betekent dat de beek
                          soms verlegd wordt. De Hooge Raam ligt in het NNB. Via grondruilingen ontstaat de vrije ruimte voor natuurlijke processen. Het nieuwe beekprofiel
                          wordt gevarieerd aangelegd waarbij geomorfologische processen, voldoende afvoer in de zomer en realisatie van kwellocaties een rol spelen.
                          Zowel boven- als benedenstrooms liggen al heringerichte delen. Deze ontwikkelen zich ecologisch gezien goed. Het voornemen is deze niet nogmaals her
                          in te richten.
                          Op de vlakkere delen zal het profiel wat breder en ondieper zijn. Het beekdal is dan natter, maar door aankoop is daar ruimte om afvoerpieken in het
                          beekdal op te vangen. Halverwege, op het meer hellende deel is het profiel smaller en dieper.
                          Door een ondiepere beek en het dempen of verondiepen van aanliggende watergangen stijgt de grondwaterstand. De voedselrijke bouwvoor wordt waar
                          nodig afgegraven. De gewenste beekdalnatuur kan zich daardoor herstellen.
                          Er komen struinpaden en meerdere oversteekplaatsen voor wandelaars, zodat de beek beleefbaar wordt. Deze routes sluiten aan op het bestaande
                          netwerk.
Vervolg                   Samen met partners heeft het Waterschap een schetsplan voor zowel de Hooge Raam als de Halsche Beek opgesteld. Hierin is de voorkeursvariant voor
                          beekdalontwikkeling beschreven, waarbij rekening is gehouden met de diverse gebiedsopgaven.
                          De verschillende opgaven dienen echter nog verder integraal uitgewerkt te worden in een Projectplan Waterwet bij grote voorkeur in combinatie met de
                          Halsche beek. Enkele aspecten verdienen specifieke aandacht:
                            •    Het ontwerp dient geohydrologisch uitgewerkt te worden, om een goed beeld te hebben van toekomstige dimensies zonder stuwen, de
                                 (grond)waterpeilen en de effecten op de omgeving.
                                                                                                                                                                                  73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre> Factsheet               Integrale beekontwikkeling Hooge Raam
                           •  Beekontwikkeling kan grofweg op twee manieren plaatsvinden: door een nieuwe loop te graven of door de beek zelf een nieuwe loop te laten
                              bepalen. Nagegaan moet worden waarom voor welke richting gekozen wordt.
                           •  De kruising Hooge Raam – Hooge weg dient -evenals andere wegkruisingen- faunapasseerbaar te worden.
                           •  De ligging van recreatieve routes dient uitgewerkt te worden met respect voor de natuur, grondgebruikers en omwonenden.
                           •  Uitwerken van de invulling van NNB-percelen, inclusief landschappelijke inpassing.
                           •  Bepaald moet worden wie, waar, welk beheer gaat voeren.
                           •  Uitwerken van de benedenstrooms gelegen cultuurhistorische elementen van de Peel-Raamstelling, de Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie.
 Proces naar uitvoering
 Trekkende partijen      Waterschap Aa en Maas
 Te betrekken partijen     •  Omwonenden, eigenaren en pachters
                           •  Gemeenten Grave en Mill en Sint Hubert
                           •  Staatsbosbeheer
                           •  ZLTO
                           •  Provincie Noord-Brabant
                           •  Groen Ontwikkelfonds Brabant
                           •  Heemkundekring
                           •  RBT Land van Cuijk
                           •  Milieuvereniging Land van Cuijk
 Primaire acties           •  Gebiedsbijeenkomst schetsontwerp
                           •  Continueren kavelruil en/of grondaankoop
                           •  Uitwerken visie tot ontwerp t.b.v. integraal projectplan waterwet.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                                      74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Integrale beekontwikkeling Halsche beek
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige De Halsche beek heeft een mooi brongebied met potentie voor hoge natuurwaarden. Het bovenstroomse deel van de beek is gelegen binnen NNB-
situatie                  gebied en samen met de Hooge Raam vormt het beekdal van de Halsche Beek de belangrijke ader van de NNP. Benedenstrooms stroomt de Halsche beek
                          oostwaarts door landbouwgebied. Even bovenstrooms de Hooge weg mondt de Halsche beek uit in de Hooge Raam.
(Beleids)opgaven            •   Natuurontwikkeling passend bij Natte natuurparel en Natuur Netwerk Brabant
                            •   Beekontwikkeling conform KRW-waterlichaam type en vrije vismigratie (4 stuwen)
                            •   Optimaliseren waterpeilen voor natuur en landbouw (GGOR)
                            •   Recreatieve beleefbaarheid beekdal
                            •   Verbeteren agrarische verkavelingsstructuur
                            •   Benedenstrooms aansluiten op de beleefbaarheid van de Peel-Raamstelling, de Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie
Ontwerprichting
Onderbouwing              Het herstel van de Halsche beek richt zich ten eerste op het herstel van het brongebied. Om de kansen voor herstel van natuurlijke bronvegetatie te
                          vergroten, wordt de watergang in het bosgebied met lokaal zand verondiept en verflauwd. Het doel is een aanzienlijke grotere gradiënt van droog naar
                          nat te creëren waarlangs grondwater opkwelt. Hiervoor wordt het bovenstroomse landbouwwater afgekoppeld en omgeleid. Benedenstrooms waar de
                          beek nu nog door het landbouwgebied stroomt, volgt een traject als houtwalbeek. Er wordt vanuit gegaan dat via grondruil de benodigde gronden
                          beschikbaar komen. Vervolgens koppelt de Halsche beek direct na de Liefkenshoekschestraat aan op de Hooge Raam. Het resterende traject van de
                          Halsche beek wordt verkleind. De status wordt veranderd in primaire landbouwwatergang.
Vervolg                   Samen met partners heeft het Waterschap een schetsplan voor zowel de Hooge Raam als de Halsche Beek opgesteld. Hierin is de voorkeursvariant voor
                          beekdalontwikkeling beschreven, waarbij rekening is gehouden met de diverse gebiedsopgaven.
                          De verschillende opgaven dienen echter nog verder integraal uitgewerkt te worden in een Projectplan Waterwet bij grote voorkeur in combinatie met de
                          Hooge Raam. Enkele aspecten verdienen specifieke aandacht:
                            •   Nagaan op welke wijze het bovenstroomse landbouwwater het beste omgeleid kan worden. Naar het westen (Hooge Raam) of noordoosten.
                                Berekenen of en zo ja hoe bestaande watergangen moeten worden aangepast.
                            •   Geohydrologisch nader ontwerpen van de bron cq. bovenloop zonder stuwen.
                            •   Onderzoeken waar voldoende en kwalitatief goed gebiedseigen zand voor handen is om de bron mee te verondiepen.
                            •   Benedenstrooms dient de visie landschappelijk en cultuurhistorisch uitgewerkt worden. Denk aan de invulling van opgaande beplanting en het
                                herstellen of afwijken van de oorspronkelijke loop.
                            •   De ligging van recreatieve routes dient uitgewerkt te worden met respect voor de natuur, grondgebruikers en omwonenden.
                            •   Uitwerken van de invulling van NNB -percelen, inclusief landschappelijke inpassing.
                            •   Bepaald moet worden wie, waar, welk beheer gaat voeren.
                            •   Uitwerken van de benedenstrooms gelegen cultuurhistorische elementen van de Peel-Raamstelling, de Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie.
                                                                                                                                                                               75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre> Factsheet               Integrale beekontwikkeling Halsche beek
 Proces naar uitvoering
 Trekkende partijen      Waterschap Aa en Maas
 Te betrekken partijen     •   Omwonenden, eigenaren en pachters
                           •   Gemeenten Grave en Mill en Sint Hubert
                           •   Staatsbosbeheer
                           •   ZLTO
                           •   Provincie Noord-Brabant
                           •   Groen Ontwikkelfonds Brabant
                           •   Heemkundekring
                           •   RBT Land van Cuijk
                           •   Milieuvereniging Land van Cuijk
 Primaire acties           •   Gebiedsbijeenkomst schetsontwerp
                           •   Continueren kavelruil en/of grondaankoop
                           •   Uitwerken visie tot ontwerp t.b.v. integraal projectplan waterwet.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                 76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Integrale wateropgaven Laarakkersche waterleiding
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige De bovenloop van de Laarakkersche waterleiding ligt ter hoogte van Haps in landbouwgebied. De zandige gronden zijn droogtegevoelig. De middenloop
situatie                  stroomt door de landgoederenzone, waar de aanwezige natuur t.o.v. het voorziene natuurtype verdroogd is, maar de drooglegging voldoende is voor de
                          landbouw. De benedenloop stroomt langs landgoed Tongelaar, waarna de beek uitmondt in de Lage Raam. Voor de natuur op de landgoederen is de
                          waterkwaliteit onvoldoende. Voor Tongelaar geldt ook dat het peil te laag is en NNB-percelen nog ingericht dienen te worden. Verder dient er een stuw
                          nog vispasseerbaar gemaakt te worden. Namelijk de stuw in het afleidingskanaal tussen landgoed Barendonk en de Lage Raam.
(Beleids)opgaven            •    Natuur Netwerk Brabant: vlakdekkende natuur en EVZ’s
                            •    Vrije vismigratie vanuit de KRW (1 stuw)
                            •    Optimalisatie oppervlaktewaterpeil voor landbouw en natuur (GGOR)
                            •    Recreatieve ontsluiting beekdal
                            •    Landschappelijke versterking Beerse Overlaat en Landgoederenzone
                            •    Beleefbare cultuurhistorie van de Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie
                            •    Uitwerken restopgave IGP Laarakkersche Waterleiding: Groene verbinding tussen de Landgoederenzone en het Maasheggengebied.
Ontwerprichting
Onderbouwing              In dit deelgebied ligt een relatief complexe wateropgave. Er is behoefte aan water, maar de kwaliteit ervan schiet te kort voor de natuurdoelen.
                          Omdat in de huidige situatie de natuurdoelen en hoger gelegen landbouwgronden met verdroging te maken hebben, is er een (grond)waterbehoefte. Bij
                          droogte wordt daarom effluent vanuit de RWZI in Haps ingelaten. De kwaliteit voldoet aan de normen, maar vanuit natuurperspectief is deze aanvulling
                          te voedselrijk in vergelijking met de gewenste grondwaterkwaliteit.
                          Ten zuiden van Cuijk stroomt landbouwwater door de NNB-natuur van de Zevenhutten. Ten zuiden van Gassel ligt de koppeling vanuit de Tochtsloot naar
                          het stroomgebied van Laarakkersche Waterleiding (Biestgraaf) die voedselrijk landbouwwater aanvoert richting de NNB-gronden op landgoed Tongelaar.
                          De koppeling is aangelegd om de omgeving Tochtsloot te ontlasten bij gestremde afvoer door hoogwater op de Maas. Voor beide NNB-gebieden geldt
                          dat het voedselrijke water ongewenst is en leidt tot eutrofiëring van NNB. Een deel van de NNB-gronden op Tongelaar moet nog ingericht worden (zie
                          factsheet Tongelaar).
                          Bij de Tochtsloot ontbreekt nog een deel EVZ. De Laarakkersche waterleiding is al heringericht volgens de KRW- en EVZ-opgaven. Vrije vismigratie is
                          echter nog een aandachtspunt. De stuw in het afleidingskanaal tussen landgoed Barendonk en de Lage Raam dient nog vispasseerbaar gemaakt te
                          worden. Ook dient het beekdal beter recreatief ontsloten te worden.
                          De benedenloop loopt door de Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie. Daarom liggen de oude landgoederen en boerderijen ook op terpen. Herstel van
                          typerende elementen als terpen is gewenst ten behoeve van een betere herkenbaarheid en beleefbaarheid (zie factsheet Beerse Overlaat). Daarbij hoort
                          ook het behouden en waar mogelijk versterken van de landschappelijke openheid van de Beerse Overlaat en de relatieve geslotenheid van het
                          coulisselandschap van de landgoederenzone (zie factsheet Landschappelijke versterking).
                                                                                                                                                                                77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre> Factsheet               Integrale wateropgaven Laarakkersche waterleiding
 Vervolg                   •  Laarakkersche Waterleiding bovenstrooms: Het gebied is bovenstrooms droogtegevoelig. Zowel landbouw als natuur hebben behoefte aan water.
                              Daarom wordt in tijde van droogte het effluent van de RWZI Cuijk op de Laarakkersche Waterleiding ingelaten. Het effluent voldoet aan de normen,
                              maar gestreefd wordt naar een verdere kwaliteitsverbetering t.b.v. de natuurdoelen benedenstrooms. Onderzocht zal worden of het omleiden van
                              dit bovenstrooms deel richting de Tochtsloot mogelijk is.
                           •  Laarakkersche Waterleiding benedenstrooms: In het westelijk gedeelte van de landgoederenzone ligt Tongelaar in een groot deel in het Natuur
                              Netwerk Brabant. Om de verdroogde natuur te vernatten is peilopzet gewenst van o.a. stuw Meisevoort . Ook in het middelste gedeelte bij
                              landgoed Barendonk en de oostelijk gelegen landgoederen is voor de inliggende NNB het grondwaterniveau te laag. Gezocht wordt naar
                              mogelijkheden ook in deze omgeving meer water vast te houden met hogere stuwpeilen in het voorjaar via de stuwen bij de Raam
                              (Beerseweg/Broekkant) en Barendonk (Ossenbroek, Hiersenhof en De Dennen). Maar dit leidt ook tot vernatting van landbouwkundige gronden
                              zoals bijBroekkant - Lochtjesweg en Grote Dorshees. Daarom dienen met de betrokkenen gesprekken gevoerd te worden. Daarbij worden
                              mogelijkheden en middelen aangereikt.
                           •  Tochtsloot: bij hoogwater op de Maas kan het gebied zijn water niet kwijt. Hiervoor is een verbinding naar de Raam aangelegd. Ongewenst
                              neveneffect is dat voedselrijk landbouwwater in het natuurgebied rondom Tongelaar uitstroomt. Voor de NNB-doelen is daar ook peilverhoging
                              gewenst die door de koppeling nu niet mogelijk is. De koppeling heeft meerdere varianten:
                           •  Aanleg van een gemaal aan de Maasdijk dat de Tochtsloot kan bemalen.
                           •  Verlengen van de huidige koppeling in noordwestelijke richting rond stuw Meisevoort.
                           •  Vergroten van de huidige koppeling eventueel in combinatie met één van bovenstraande maatregelen, om de vernatting bij stremming nog verder
                              te beperken.
 Proces naar uitvoering
 Trekkende partijen      Waterschap Aa en Maas
 Te betrekken partijen     •  ZLTO Land van Cuijk Noord
                           •  Landgoederen
                           •  Brabants Landschap
                           •  Milieuvereniging Land van Cuijk
 Primaire acties           •  Integrale afweging van oplossingsrichtingen maken op basis van criteria en samen met de partners.
                           •  Opstellen ontwerp EVZ Tochtsloot.
                           •  Kavelruil en/of grondaankoop starten voor de EVZ.
                           •  Projectplan Waterwet opstellen en ter inzage leggen als voorbereiding op de uitvoering.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                                              78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Integrale beekontwikkeling Lage Raam
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige De Lage Raam -binnen de context van de Verborgen Raamvallei- loopt van het Duits lijntje tot stuw Kammerberg, nabij de samenkomst met het
situatie                  Peelkanaal. Via meerdere stuwen wordt het peil in de beek en daarmee van de aanliggende gebieden bepaald. Deze stuwen zijn nog niet vispasseerbaar.
                          Bovenstrooms ligt de beek in landbouwgebied, benedenstrooms wordt dit verweven en vervolgens NNB. De peilen zijn niet optimaal. Voor de natuur te
                          laag en de landbouw kampt van tijd tot tijd met overlast. Waar de beek buiten NNB-gebied ligt functioneert deze als EVZ. De beek is nu beperkt
                          beleefbaar. Door de aanleg van de waterberging, zal een deel van het beekdal statistisch gezien eens per 100 jaar inunderen. Er zijn verschillende
                          oversteken, maar nergens kan men parallel aan de beek recreëren.
(Beleids)opgaven            •   Kaderrichtlijn Water: beekontwikkeling als moerasbeek en vrije vismigratie
                            •   Natuur Netwerk Brabant: vlakdekkende natuur en EVZ’s
                            •   Optimalisatie oppervlaktewaterpeil voor landbouw en natuur (GGOR)
                            •   Gedegen beheer en onderhoud t.b.v. afdoende afvoercapaciteit
                            •   Recreatieve ontsluiting beekdal
Ontwerprichting
Onderbouwing              Het overkoepelende doel is een robuust, toekomstbestendig watersysteem. Daarvoor krijgt de beek een tweefasenprofiel: een smaller, licht slingerend
                          en dieper deel dat opengehouden wordt vanaf de oever en zo voor adequaat peilbeheer zorgt. En een aanliggend breed en ondiep deel waarbinnen de
                          buffering van afvoerpieken kan plaatsvinden en de natuurdoelen voor de moerasbeek worden gerealiseerd. Langs de stroomgeul voor de afvoer komt
                          een beheerpad dat ontsloten is voor recreanten. Het geheel wordt circa 50 m breed.
                          Benedenstrooms, ter hoogte van de Egweg, komt in de Graafsche Raam een nieuwe stuw. Deze stuw krijgt een aanzienlijk hoger peil ten behoeve van de
                          NNB-natuur rondom Tongelaar. Mogelijk negatieve effecten op agrarische ronden worden gemitigeerd of vergoed. Hiervoor zijn uiteenlopende middelen
                          beschikbaar. De stuwen Garisveld en Kammerberg zijn door de bouw van de nieuwe stuw niet meer nodig.
                          Om wateroverlast van de agrarische omgeving bij Millsveld te voorkomen, komt bij de monding van de Roode beek een gemaaltje om de afvoerpieken
                          vanuit Millsveld bij gestremde lozing toch af te kunnen toppen.
                          Stuw Hollanderbroek wordt nog nader geanalyseerd. Deze heeft nu een watervasthoudende functie voor het bovenliggende landbouwgebied. De stuw is
                          echter (nog) niet vispasseerbaar.
                          Het peilbeheer op de Lage Raam wordt ook robuuster. Voor de piekafvoeren is nu meer ruimte, waardoor deze minder snel tot overlast leiden. In de
                          zomer zal het peil wat verder uitzakken dan in de huidige situatie. Hiermee wordt de natuurlijke bufferende werking vergroot om zomerpieken beter te
                          kunnen verwerken.
Vervolg                     •   Een integraal ontwerp is nodig, om de ruimtelijke spreiding van maatregelen te kunnen duiden. Het ontwerp dient als input voor het Projectplan
                                Waterwet dat ter inzage gelegd wordt.
                            •   Een beheerteam wordt opgezet voor de afstemming en evaluatie van het beheer in en om de Lage Raam.
                                                                                                                                                                               79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre> Factsheet               Integrale beekontwikkeling Lage Raam
 Proces naar uitvoering
 Trekkende partijen      Waterschap Aa en Maas
 Te betrekken partijen     •  Omwonenden, eigenaren en pachters
                           •  ZLTO Land van Cuijk Noord
                           •  Brabants Landschap
                           •  RBT Land van Cuijk
                           •  Cultuurhistorische verenigingen
                           •  Gemeente Mill en Sint Hubert en Cuijk
                           •  Provincie Noord-Brabant
                           •  Milieuvereniging Land van Cuijk
 Primaire acties           •  Opstellen integraal ontwerp.
                           •  Kavelruil en/of Grondaankoop wordt voortgezet.
                           •  Opzetten beheerteam.
                           •  Integraal Projectplan Waterwet opstellen en ter inzage leggen als voorbereiding op de uitvoering.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                               80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Integrale beekontwikkeling Graafsche Raam
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige De Graafsche Raam stroomt van (stuw) Meisevoort tot het gemaal Van Sasse aan de Maasdijk. Een groot deel van de beek ligt in NNB-gebied. Grofweg
situatie                  tot aan Escharen. De natuur is hier verdroogt. Hier ligt ook de voorkeursvariant voor de waterbergingskade en -stuw: ter hoogte van de Egweg. Tussen
                          Escharen en Grave is sprake van een agrarisch landschap, waar een natuurlijke inrichting gewenst is. Daarna wordt de Raam onderdeel van het
                          vestingwerk van Grave. De aftakking naar de Hertogswetering vergt nog een inrichting als EVZ. En ten slotte volgt nog een traject langs de doorgaande
                          weg tot aan het gemaal Van Sasse. Van daaruit dient nog een droge EVZ gerealiseerd te worden.
                          De Graafsche Raam valt samen met de Beerse Overlaat. Samen met de vestingwerken van de stad Grave is dit het meest oostelijke deel van de
                          Zuiderwaterlinie. De westflank maakt met een groot aantal bewaarde gebleven kazematten onderdeel uit van de Peel-Raamstelling. Deze rijke
                          watergebonden geschiedenis is nu, op de vestingwerken na, nagenoeg niet recreatief ontsloten.
                          De ontwikkelingen gericht op realisatie van de Vestingsvisie door de gemeente Grave, en de ontwikkelingen in dit deelgebied kunnen elkaar versterken
                          bij het beleefbaar maken van de Zuiderwaterlinie’.
(Beleids)opgaven            •   Kaderrichtlijn Water: beekontwikkeling als langzaamstromende laaglandbeek en vrije vismigratie (3 stuwen)
                            •   Natuur Netwerk Brabant: vlakdekkende natuur en EVZ’s
                            •   Optimalisatie oppervlaktewaterpeil voor landbouw en natuur (GGOR)
                            •   Aanleg van waterberging ter ontlasting van de stad Grave
                            •   Recreatieve ontsluiting beekdal
                            •   Zichtbaar en beleefbaar maken van de Peel-Raamstelling, de Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie.
Ontwerprichting
Onderbouwing              De Graafsche Raam krijgt moerasoevers, passend bij de natuurlijke inrichting. Ter hoogte van de Egweg worden de waterbergingskade en -stuw
                          gerealiseerd, uiteraard vispasseerbaar. Hiermee wordt het peil verhoogd voor de verdroogde natuur rondom Tongelaar. Effecten van de structurele
                          peilophoging en van de incidentele waterberging op agrarische ronden worden gemitigeerd of afgekocht. Hiervoor zijn uiteenlopende middelen
                          beschikbaar.
                          Op plaatsen komt een nieuwe oversteek voor recreanten, zoals bij Vogelshoek en Escharen. Zo wordt het beekdal beter beleefbaar. Op de oostflank valt
                          dit samen met het herstel en de betere beleefbaarheid van de landschapselementen in en om de Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie. Denk aan de
                          dijkjes, wielen en terpen. Op de westflank van het beekdal zijn plannen voor een recreatieve structuur in combinatie met de Peel-Raamstelling. Op
                          verschillende trajecten liggen kansen om de recreatieve route af te buigen van de doorgaande autoroute en te combineren met de kazematten. Hierdoor
                          kan de potentie van de Peel-Raamstelling benut worden. Zo zijn er ideeën voor het herstel van een stelling en het toegankelijk maken van kazematten.
                          Benedenstrooms liggen nog enkele zijtakken waar een inrichting als EVZ voor nodig is. Hiervoor dient een ontwerp gemaakt te worden en grond
                          aangekocht te worden.
Vervolg                     •   Een integraal ontwerp is nodig, om de ruimtelijke spreiding van maatregelen te kunnen duiden. Het ontwerp dient als input voor het Projectplan
                                Waterwet dat ter inzage gelegd wordt.
                            •   Onderzoek is nodig naar de kostendekking van de inspirerende plannen voor het beter beleefbaar en zichtbaar maken van de Peel-Raamstelling, de
                                Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie.
                                                                                                                                                                                81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre> Factsheet               Integrale beekontwikkeling Graafsche Raam
 Proces naar uitvoering
 Trekkende partijen      Waterschap Aa en Maas
 Te betrekken partijen     •  Omwonenden, eigenaren en pachters
                           •  ZLTO Land van Cuijk Noord
                           •  Brabants Landschap
                           •  RBT Land van Cuijk
                           •  Cultuurhistorische verenigingen
                           •  Gemeente Cuijk, Grave en Mill & St Hubert
                           •  Provincie Noord-Brabant
                           •  Milieuvereniging Land van Cuijk
 Primaire acties           •  Opstellen integraal ontwerp.
                           •  Voortzetten kavelruil en / of grondaankoop.
                           •  Opzetten beheerteam.
                           •  Integraal Projectplan Waterwet opstellen en ter inzage leggen als voorbereiding op de uitvoering.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                               82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Natuurontwikkeling Tongelaar
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige Het landgoed Tongelaar ligt centraal in het projectgebied Verborgen Raamvallei. Op het landgoed komt een aantal waterlopen samen (o.a. Lage Raam,
situatie                  Peelkanaal, Ottersgraaf, Biestgraaf, Laarakkerse Waterleiding) en die uiteindelijk de Graafse Raam vormen. Het gehele landgoed kent een
                          natuurbestemming. Ecologisch beheerde akkers en graslanden worden omzoomd door houtsingels en statige lanen. Verscholen in het groen liggen oude
                          boerderijen en kasteel Tongelaar (een voormalige motte-burcht) is beeldbepalend aanwezig. Voor de NNB-natuur op landgoed Tongelaar is de
                          waterkwaliteit onvoldoende, het peil te laag en dienen NNB-percelen nog omgezet en/of ingericht te worden.
                          In Kasteel Tongelaar is als een infopunt ingericht en horeca is aanwezig. Het landgoed heeft bij de entree een grote parkeerplaats en diverse
                          informatiedragers (infopaneel, folders etc.). Maar nog niet alles wordt over het landgoed en haar natuurkwaliteit en geschiedenis verteld.
(Beleids)opgaven            •   Natuur Netwerk Brabant: vlakdekkende natuur
                            •   Beekdalontwikkeling
                            •   Optimalisatie waterpeil voor natuur (GGOR)
                            •   Recreatieve ontsluiting
                            •   Beleefbare cultuurhistorie o.a. landgoed en Kasteel, Beerse Overlaat
Ontwerprichting
Onderbouwing              Omdat er in de huidige situatie in dit deelgebied de natuurdoelen met verdroging te maken hebben is er behoefte aan (grond-)water. De kwaliteit van
                          het oppervlaktewater schiet te kort voor de natuurdoelen. Dit speelt uitsluitend ten tijde van inundaties. Landbouwwater en sterk verdund effluent
                          stroomt door het landgoed.
                          Een aantal peilbepalende percelen dient omgezet te worden naar natuur; dit geldt mogelijk ook voor een aantal regulier verpachte percelen. Hiermee
                          komt de weg vrij voor peilopzet, beekdalherstel en natuurontwikkeling.
                          Het stuwpeil van stuw Meisevoort kan gezien de natuurpercelen maximaal verhoogd worden tot ca. 8.40m+NAP. De koppelleiding van het systeem van
                          de Tochtsloot kan om de laagste delen van het landgoed geleid worden.
                          In 2016/2017 is van een aantal kansrijk geachte percelen het fosfaatgehalte van de bovengrond bepaald. Dit onderzoek heeft geresulteerd in een
                          rapportage met kaarten en te ontgraven dieptes. Tevens zijn aanbevelingen voor de waterpeilen gegeven.
                          De stuw voor het sturen van het waterbergingsgebied wordt ook gebruikt voor het instellen van het OGOR-peil van het landgoed. Alle stuwen in de
                          waterlopen op het landgoed worden vispasseer gemaakt. Met beide maatregelen wordt invulling gegeven aan het beekdalherstel.
                          Het bezoekersaantal is nog te laag. De bezettingsgraad van het kasteel en infopunt kan omhoog.
Vervolg                     •   Optimaliseren van plan (m.n. inzichtelijk maken gevolgen peilverhoging)
                            •   Continueren gesprekken met betrokken eigenaren/pachter.
                            •   Bovenstaande uitwerken in projectplan waterwet, omgevings- en ontgrondingsvergunning.
                            •   Recreatieve wensen nader uitwerken.
                                                                                                                                                                              83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre> Factsheet                Natuurontwikkeling Tongelaar
 Proces naar uitvoering
 Trekkende partijen       Brabants Landschap
 Te betrekken partijen      •  Waterschap Aa en Maas
                            •  ZLTO Land van Cuijk Noord / ANV
                            •  Stichting Myllesheem
                            •  RBT Land van Cuijk
                            •  Gemeente Grave en Mill en Sint Hubert
                            •  Provincie Noord-Brabant
 Primaire acties            •  Integrale afweging van oplossingsrichtingen maken op basis van criteria en samen met de partners.
                            •  Grondaankoop / functiewijziging
                            •  Projectplan Waterwet opstellen en ter inzage leggen als voorbereiding op de uitvoering.
                            •  Opstellen en aanvragen Omgevingsvergunning
                            •  Opstellen en aanvragen Ontgrondingsvergunning
 Belangrijkste kentallen    •  19 ha verwerven of functiewijziging NNB
                            •  27 ha ontpachting in NNB
                            •  48 ha inrichting NNB
                            •  23 ha maaiveldverlaging tbv ontwikkeling nat schraalland
                            •  ± 5,3 km2 (grond-)waterstandsverhoging
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Toekomstbestendige particuliere Beerse landgoederen
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige In het hart van de Raamvallei ligt de landgoederenzone. De samenhang van hoge en droge gronden omzoomd door moerassen, was een uitstekende
situatie                  vestigingsplek voor versterkte huizen en landgoederen. Door de nabijgelegen landgoederen heeft de landschappelijke ontwikkeling hier relatief stil
                          gestaan. Nu vormt het een baken van rust in een prachtig coulisselandschap. Elk landgoed heeft zijn eigen bedrijfsvoering. Maar de kernwaarden van rust
                          en natuur, behoud en versterking staan bij elk hoog in het vaandel.
(Beleids)opgaven          De ontwikkeling van een visie op toekomstbestendige landgoederen vloeit niet direct voort uit concrete (beleids)opgaven.
Ontwerprichting
Onderbouwing              De visie op toekomstbestendige landgoederen heeft uiteraard meerwaarde voor de landgoederen zelf. Vanuit dit Gebiedsplan gerelateerd is de visie van
                          grote meerwaarde om de toegevoegde waarde in samenhang met de ontwikkelingen rondom de landgoederenzone, zoals geschetst in dit Gebiedsplan,
                          vorm te geven. Het gaat daarbij om een visie die in gaat op de thema’s van dit Gebiedsplan: water, natuur, landbouw, landschap, recreatie en
                          cultuurhistorie.
Vervolg                   De visie dient invulling te geven op de inhoudelijke raakvlakken vanuit dit Gebiedsplan:
                            •   Optimalisatie peilbeheer voor natuur en landbouw
                            •   Landschappelijke versterking
                            •   Recreatieve zonering en regulering
                            •   Zichtbaarheid en beleefbaarheid van de Beerse Overlaat
Proces naar uitvoering
Trekkende partijen        Landgoedeigenaren
Te betrekken partijen     De visie is van de Landgoedeigenaren zelf. Het is aan hen wie te betrekken. Bij de totstandkoming van de visie kunnen de volgende partijen mogelijk een
                          rol vervullen:
                            •   Brabants Landschap
                            •   Gemeenten Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert
                            •   Waterschap Aa en Maas
                            •   RBT Land van Cuijk
Primaire acties             •   Het Samen met natuurpartijen zoals Brabants Landschap een beeld vormen over de natuurwaarden en het natuurbeheer op de landgoederen.
                            •   Het organiseren van een schetssessie met als doel een visie op te stellen op het vlak van water, natuur, landbouw, landschap en recreatie, zowel
                                binnen de landgoederen zelf als in relatie met de zone eromheen.
                            •   Samen met Waterschap Aa en Maas en Brabants Landschap de uitstraling van de peilverhoging van stuw Meisevoort bespreken en nagaan welke
                                middelen ingezet kunnen worden.
                                                                                                                                                                                  85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre> Factsheet               Toekomstbestendige particuliere Beerse landgoederen
                           •   Samen met het Waterschap de peilaanpassing in het afleidingskanaal afstemmen (m.n. Barendonk en Ossenbroek).
                           •   Het met de provincie bespreken van de natuurtypen (m.n. Ossenbroek en De Dennen).
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                           86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Peelkanaal
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige Het Peelkanaal heeft reeds een integrale herinrichting ondergaan vanuit opgaven voor KRW, EVZ, recreatie en cultuurhistorie. Benedenstrooms resteert
situatie                  nog een GGOR opgave en dienen nog twee stuwen vispasseerbaar gemaakt te worden.
(Beleids)opgaven            •  KRW: vrije vismigratie (3 stuwen)
                            •  Optimalisatie oppervlaktewaterpeil voor landbouw en natuur (GGOR)
Ontwerprichting
Onderbouwing              De monding van het peelkanaal valt samen in het NNB-gebied rondom Tongelaar. De natuur is hier verdroogd. Verhoging van het peil is voor natuur
                          gewenst. Daarvoor is een nieuwe stuw (stuw 0) voorzien. Tussen stuw 0 en stuw 1 ligt echter een landbouwgebied waarmee rekening gehouden moet
                          worden. Samen met de omgeving wordt bepaald wat de mogelijkheden zijn voor het gewenste peil passend bij de aanwezige functies. De stuwen dienen
                          tevens vispasseerbaar te worden gemaakt.
Vervolg                     •  Afstemming waterstandverhoging in overleg met betrokkenen (zie factsheet GGOR).
                            •  Ontwerpen van de vispassage per stuw.
Proces naar uitvoering
Trekkende partijen        Waterschap Aa en Maas
Te betrekken partijen       •  Omwonenden, eigenaren en pachters
                            •  ZLTO Land van Cuijk Noord
                            •  Brabants Landschap
                            •  Gemeente Cuijk, Grave en Mill & St Hubert
                            •  Milieuvereniging Land van Cuijk Noord
Primaire acties             •  Uitwerken waterstandsverhoging rondom Stuw 0
                            •  Ontwerpen van de vispassage per stuw.
                                                                                                                                                                               87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>6.2 Thematische Factsheets
In de tabellen op de hierna volgende pagina’s zijn
de thematische factsheets opgenomen voor de
thema’s:
•   Natte en droge ecologische verbindingszones
    completeren
•   Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie
•   Landschappelijke versterking
•   Recreatieve bereikbaarheid
•   Waterkwaliteit
•   Bodemverbetering Lumbricus
•   Waterberging hoogwaterbescherming Grave
•   GGOR optimaal peil voor landbouw en natuur
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                  88
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Natte en droge Ecologische Verbindingszones completeren
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige Op de flanken van de Verborgen Raamvallei liggen de grotere natuurgebieden. Het gaat met name over bossen en in mindere mate heide. Daartussen
situatie                  liggen houtwallen en beken die veelal een verbindende functie hebben via de parallel lopende EVZ´s. Het merendeel van de droge en natte EVZ’s is al
                          gerealiseerd. Maar verspreid over het gebied resteert nog een relatief grote opgave.
(Beleids)opgaven             •  Natuur Netwerk Brabant
Ontwerprichting
Onderbouwing              Elke EVZ heeft binnen het Natuur Netwerk Brabant een eigen doelstelling. Het kan gaan om een droge verbinding (voor met name dagvlinders, reptielen
                          en kleine zoogdieren) of om een natte verbinding (voor amfibieën en libellen, waarbij kleine zoogdieren en dagvlinders mee profiteren). Via de EVZ’s
                          kunnen de genoemde soortgroepen tussen de grotere natuurgebieden migreren. Hierdoor worden populaties met elkaar verbonden en daarmee sterker.
Vervolg                   Per EVZ-traject dient afhankelijk van de doelstelling een ontwerp opgesteld te worden.
Proces naar uitvoering
Trekkende partijen           •  Waterschap Aa en Maas voor de natte EVZ’s.
                             •  Gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert voor de droge EVZ’s.
Te betrekken partijen        •  Provincie Noord-Brabant
                             •  Natuurorganisaties (BL, SBB, NM) (afhankelijk van ligging traject)
                             •  ZLTO Land van Cuijk en Landerd
                             •  Agrarische Natuurvereniging
                             •  Omwonenden, eigenaren en pachters
                             •  Milieuvereniging Land van Cuijk
Primaire acties              •  Ontwerp opstellen voor de resterende EVZ-opgaven. Waar van meerwaarde integraal door aanpalende opgaven als KRW of recreatie mee te
                                nemen. Zie integrale factsheets Hooge Raam/Halsche beek, Graafsche Raam/Lage Raam en Laarakkersche waterleiding.
                             •  (Voortzetting) Kavelruil en/of grondaankoop.
                             •  Integraal Projectplan Waterwet met het ontwerp ter inzage leggen ter voorbereiding op de uitvoering.
                                                                                                                                                                               89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre> Factsheet                 Uitwerken thematiek Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie
 Doelen en kansen
 Locatie en schets huidige De Beerse Overlaat maakt samen met vestingstad Grave deel uit van de Zuiderwaterlinie. De linie was de langste aaneenschakeling van forten,
 situatie                  vestingsteden en inundatiegebieden die Nederland ooit heeft gekend, en diende de Noordelijke Nederlanden te beschermen tegen Spaanse, en later
                           Franse, aanvallen.
                           Grote delen van de linie waren gebaseerd op inundatie (‘onderwaterzetting’: het opzettelijk onder water zetten van een gebied), vandaar de
                           naamgeving. De Beerse Overlaat maakte onderdeel uit van de linie, evenals de stad Grave die samen met de andere vesting Ravenstein een stelling
                           vormde. De werking van de Beerse Overlaat heeft veel sporen nagelaten in het gebied en bepaalt daarmee de identiteit van het gebied. Niet alle
                           elementen en relicten zijn meer evengoed herkenbaar en beleefbaar.
                           De ontwikkelingen gericht op realisatie van de Vestingsvisie door de gemeente Grave, en de ontwikkelingen in de Raamvallei kunnen elkaar versterken bij
                           het beleefbaar maken van de Zuiderwaterlinie.
 (Beleids)opgaven          De Zuiderwaterlinie is onderdeel van de Cultuuragenda van de provincie Noord-Brabant. Vanuit de gebiedsontwikkeling kan hieraan een bijdrage
                           geleverd worden door met name aan het onderwerp Beerse Overlaat gestalte te geven en beleefbaar te maken.
 Ontwerprichting
 Onderbouwing              De Raamvallei heeft nog veel tastbare bewijzen van de Zuiderwaterlinie en Beerse Overlaat. Zoals kronkelende kades, ronde wielen en historische
                           hoeven op terpen. Maar zichtbaar of beleefbaar zijn ze nauwelijks. De gebiedsontwikkeling kan hierin verbetering brengen. Van de andere kant geeft de
                           ontwikkeling hiervan het gebied eigenheid en herkenbaarheid en daarmee kan het gebied zich onderscheiden van andere groenblauwe
                           gebiedsontwikkelingen. De Zuiderwaterlinie / Beerse Overlaat kan gestalte krijgen door uitvoeringsmaatregelen te koppelen aan landschapsinrichting ten
                           behoeve van de natuur- en waterdoelstellingen en door ondernemers die evenementen en activiteiten realiseren. Daarnaast kunnen afzonderlijke
                           maatregelen worden getroffen die in samenhang het thema Zuiderwaterlinie/ Beerse Overlaat kunnen belichamen.
 Vervolg                   De volgende activiteiten geven eigenstandig invulling aan onderhavig thema.
                             •   Ontwikkeling thematische routes langs elementen en relicten van de Beerse Overlaat. Uitgangspunt is het bestaande knooppuntennetwerk. Tevens
                                 zijn uitgangspunt de in het HAS rapport aangereikte routes.
                             •   Onderzoek of de aangereikte routes kunnen worden geoptimaliseerd qua toegankelijkheid, extra verbindingen, bezienswaardigheden, eventueel
                                 startlocatie/info centrum) en herstel relicten. Gekeken wordt waar werk met werk kan worden gemaakt ivm de landinrichting tbv water en natuur
                                 en zo ja in welke deelgebieden.
                             •   Het verzamelen van historische informatie (ontwerpen, foto’s, verhalen, anekdotes) van elementen die aan de route liggen.
                             •   Plan voor wijze informatievoorziening (bebording, ontwikkeling app, info centrum)
                             •   Recreatieve aankleding route (straat meubilair)
                             •   Ontwikkeling land art om belangrijke elementen te benadrukken en het landschap beter te lezen.
                             •   Uitwerking en realisatie van eerder voorgestelde maatregelen voor herstel en behoud van landschapselementen zoals terpen, dijkjes en wielen.
                           De gemeente bewaakt samen met de diverse belangenpartijen op het gebied van recreatie en cultuurhistorie dat het thema zo goed als mogelijk bij de
                           uitvoering wordt betrokken.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                                                  90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Factsheet              Uitwerken thematiek Beerse Overlaat en Zuiderwaterlinie
Proces naar uitvoering
Trekkende partijen     Gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert.
Te betrekken partijen    •  Provincie Noord-Brabant
                         •  RBT Land van Cuijk
                         •  Brabants Landschap
                         •  Dommelsvoort
                         •  Graeft Voort
                         •  Myllesweerd
                         •  Esters Heem
                         •  Gassels Heem
                         •  Velps Heem
Primaire acties          •  Bepalen projectleider en projectteam
                         •  Startbijeenkomst doel, scope, beoogd eindresultaat, planning.
                         •  Opstellen projectplan.
                                                                                          91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre> Factsheet                 Landschappelijke versterking
 Doelen en kansen
 Locatie en schets huidige De Raamvallei barst van de vele interessante verhalen die herkenbaar zijn het landschap; dat is de kwaliteit van de Raamvallei. De landschappelijke
 situatie                  onderlegger ligt hieraan ten grondslag. Er is een duidelijke samenhang tussen de hoge Peelhorst en de lage Raamvallei met afwisselend open en
                           kleinschalig karakter. Een zeer in het oog springende terrasrand scheidt niet, maar verbindt juist beide gebieden. Landschappelijke versterking met
                           karakteristieke elementen levert een betere leesbaarheid, een grotere recreatieve aantrekkingskracht en de toename van natuurwaarden van het
                           agrarisch cultuurlandschap
 (Beleids)opgaven            •   Structuurvisie gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert
                             •   Landschapsontwikkelingsplan gemeente Cuijk
 Ontwerprichting
 Onderbouwing              Elk deelgebied heeft zijn eigen kenmerken en kwaliteiten. Op punten staan die in meer of mindere mate onder druk:
                             •   Beerse Overlaat: voormalig open moerasgebied met vooral hooiland. Door het vervallen van de Overlaatfunctie, wordt het gebied anders gebruikt.
                                 Er zijn landschapselementen aan toegevoegd, waaronder ook bossen en bosschages die de openheid van de Overlaat beperken.
                             •   Landgoederenzone: relatief goed bewaard gebleven coulisselandschap. Afwisseling van bospercelen, houtwallen en agrarische percelen. Met name
                                 houtwallen zijn door opschaling komen te vervallen.
                             •   Hooge Raam en Halsche Beek: dit beekdal heeft een korte roerige geschiedenis. Van moeras- en heidegebied in 150 jaar tijd naar agrarisch gebruik.
                             •   Hollander Broek: unieke strokenverkaveling tussen de Achterdijk en de Roijendijk - Krommedijk - Voordijk. Openheid wordt beperkt door toename
                                 bospercelen. Strokenverkaveling verdwijnt door agrarische opschaling.
 Vervolg                   Redenerend vanuit de eigenheid van het gebied en de waargenomen bedreigingen kan op de volgende wijze aan landschappelijk herstel gewerkt
                           worden:
                             •   Beerse Overlaat: terughoudend omgaan met nieuwe boseenheden. Op beperkte schaal versterken weg- en kavelstructuren door lijnelementen:
                                 laanbeplanting, hagen en houtwallen.
                             •   Landgoederenzone: versterken wegen en kavelgrenzen door middel van lijnelementen: laanbeplanting en houtwallen.
                             •   Hooge Raam en Halsche Beek: de nadruk ligt hier op een landschapsecologische opwaardering door kleinschalige elementen zoals bosschages,
                                 houtwallen en beekbegeleidende beplanting.
                             •   Hollander Broek: terughoudend omgaan met nieuwe boseenheden. Benadrukken strokenverkaveling door lijnbeplanting op de lengterichting van
                                 de perceelsgrenzen.
                           Daarnaast kan gebiedsbreed gewerkt worden aan het herstel van ecologisch waardevolle landschapselementen zoals vijvers, poelen en
                           fruitboomgaarden.
 Proces naar uitvoering
 Trekkende partijen        Gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                                                  92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>Factsheet             Landschappelijke versterking
Te betrekken partijen   •  Agrarische Natuurvereniging (ANV)
                        •  Veldcoördinator STIKA
                        •  Coördinator STIKA
                        •  Grondeigenaren
                        •  Milieuvereniging Land van Cuijk
                        •  Landgoederen
Primaire acties         •  Stap 1 is de bestaande visiedocumenten (LOP-Cuijk, Structuurvisie gemeente Cuijk, Structuurvisie gemeente Mill en Sint Hubert, Structuurvisie
                           gemeente Grave) te gebruiken als basisinformatie bij uitwerking van planonderdelen in de deelgebieden, zoals bij beekdalontwikkeling of NNB-
                           realisatie.
                        •  Stap 2 is aan de hand van de visiedocumenten actief de gebieden in te gaan om -in gesprek met grondeigenaren- het landschap te verbeteren.
                                                                                                                                                                         93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre> Factsheet                 Recreatieve bereikbaarheid
 Doelen en kansen
 Locatie en schets huidige De Raamvallei is reeds een aantrekkelijk gebied. De inspanningen zijn erop gericht om via de realisatie van alle doelen en ambities het gebied nog
 situatie                  aantrekkelijker te maken. We willen niet alleen dat het woon- en leefklimaat verbeterd maar ook dat mensen van het mooie landschap kunnen genieten.
                           De inzet is er dus ook op gericht om meer bezoekers naar het gebied te krijgen. Dit vraagt om een goede bereikbaarheid voor de recreant, een duidelijke
                           routing en locaties waar de recreanten ontvangen kunnen worden.
                           Ook verkeersveiligheid is een aandachtspunt. In het gebiedsproces zijn enkele verkeersonveilige situaties ingebracht. Deze zijn niet meegenomen in het
                           Gebiedsplan, maar worden ingebracht bij de betreffende infrastructurele afdelingen van de gemeenten.
 (Beleids)opgaven          Het betreft het invullen van de gezamenlijke ambities van de gebiedspartijen. Er wordt geen invulling gegeven aan of uitvoering gegeven aan specifieke
                           beleidsopgaven.
 Ontwerprichting
 Onderbouwing              De Verborgen Raamvallei kan vanuit recreatief oogpunt gezien beter ontsloten worden. De intentie is om het gebied beter bereikbaar te maken om
                           verborgen, onontdekte en nieuw ingerichte plekken beter te ontsluiten. Dit mag niet ten koste gaan van de grootste waarden van de Raamvallei: rust,
                           ruimte, natuur en landschap.
 Vervolg                   De volgende acties dragen bij aan de optimalisatie van de bereikbaarheid:
                             •   Het HAS rapport ‘Recreatieve bereikbaarheid’ wordt getoetst en er wordt een keuze gemaakt of en zo ja welke voorgestelde verbindingen voor
                                 realisatie in aanmerking komen. Daarbij wordt tevens beoordeeld in hoeverre de verbindingen al dan niet kunnen worden gerealiseerd in
                                 samenhang met andere doelen in een integrale gebiedsontwikkeling.
                             •   De in de schetssessies voorgestelde verbindingen worden nog eens getoetst en er wordt een keuze gemaakt of en zo ja welke voorgestelde
                                 verbindingen voor realisatie in aanmerking komen. Daarbij wordt tevens beoordeeld in hoeverre de verbindingen al dan niet kunnen worden
                                 gerealiseerd in samenhang met andere doelen in een integrale gebiedsontwikkeling.
                             •   Het concept ‘ontvangstlocatie’ wordt verder uitgewerkt en er worden gesprekken aangegaan met de in het HAS rapport ‘Recreatieve
                                 bereikbaarheid’ voorgestelde locaties in hoeverre zij invulling kunnen en willen geven aan het concept.
                             •   In overleg met natuurorganisaties en landgoed eigenaren wordt gesproken over een adequate zonering, zodat de natuurwaarden, het stiltegebied
                                 en de privacy van eigenaren voldoende geborgd wordt;
                             •   Op basis van de voorgaande gegevens wordt nagegaan of het geheel coherent, evenwichtig en doeltreffend is. Op basis hiervan worden eventueel
                                 enkele verbindingen aangepast of toegevoegd. Tevens wordt bezien of het wandelknooppuntensysteem aanpassing behoeft.
                             •   De gemeente bewaakt samen met het Regionaal Bureau voor Toerisme dat het thema zo goed als mogelijk bij de uitvoering wordt betrokken.
 Proces naar uitvoering
 Trekkende partijen        Gemeenten Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert
 Te betrekken partijen       •   RBT Land van Cuijk
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                                                  94
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>Factsheet       Recreatieve bereikbaarheid
                  •  Landgoederen
                  •  Brabants Landschap
                  •  Stichting Myllesheem
                  •  Waterschap Aa en Maas
Primaire acties   •  Bepalen projectleider en projectteam
                  •  Startbijeenkomst plannen voor: doel, scope, beoogd eindresultaat, planning.
                  •  Opstellen projectplan.
                                                                                                 95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre> Factsheet                 Waterkwaliteit
 Doelen en kansen
 Locatie en schets huidige De waterkwaliteit heeft betrekking op alle grotere beken in en rond de Raamvallei. In alle beken wordt de norm voor stikstof overschreden. Verder geldt
 situatie                  voor de meeste beken dat nog één of enkele stoffen niet aan de KRW-normen voldoet. Veelal betreft het fosfaat, zuurstof, temperatuur en/of nikkel.
 (Beleids)opgaven          Kaderrichtlijn Water
 Ontwerprichting
 Onderbouwing              De waterkwaliteit van de beken voldoet niet. Elke overschrijding vergt doorgaans een andere aanpak. Soms betreft het een lozing die met een
                           brongerichte maatregel opgeheven kan worden. Dikwijls zijn het echter meer diffuse (verspreide) bronnen, waardoor een andere aanpak nodig is.
 Vervolg                     •  Brongerichte aanpak:
                                    • Diffuse bronnen: landbouw, wegen, depositie.
                                    • Puntbronnen: RWZI, lozingen, riooloverstorten.
                             •  Inrichting t.b.v. ecologische waterkwaliteit (KRW). Zoals omleiding landbouwwater bij de NNB-gebieden Zevenhutten, Halsche beek en Tongelaar.
                             •  (Landelijke) Regelgeving: t.a.v. bemesting, bestrijdingsmiddelen, etc.
                             •  Communicatie en samenwerking: o.a. vanuit Lumbricus samenwerken met agrarische sector aan (kennis over) bodemprocessen met verbetering
                                van water- en bodemkwaliteit als streven.
 Proces naar uitvoering
 Trekkende partijen        Waterschap Aa en Maas
 Te betrekken partijen       •  Gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert
                             •  ZLTO Land van Cuijk Noord en Landerd
                             •  Individuele agrariërs
                             •  Milieuvereniging Land van Cuijk
 Primaire acties           Kennis en ervaring opdoen met gericht bodembeheer (programma onderdeel Bewuste Bodem vanuit Lumbricus)
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                                                  96
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Bodemverbetering Lumbricus
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige Het gebied van de Raam is één van de vier gebieden in Nederland waar het Lumbricus programma uitgewerkt wordt. Dit programma zet in op een
situatie                  klimaatrobuuste inrichting van het bodem- en watersysteem op de hoge zandgronden. De aanleiding hiervoor is dat de hoge zandgronden een aantal
                          lastige problemen kennen als het gaat om de samenhang tussen de bodem en de waterhuishouding. Deze problemen zijn alleen succesvol aan te pakken
                          door een geïntegreerde aanpak op stroomgebiedsniveau.
                          In het Gebiedsplan Raam werken wetenschap en praktijk samen om nieuwe (praktijk)kennis op te doen en zo grip te krijgen om bovengenoemde thema’s
                          middels praktijkervaring.
(Beleids)opgaven          Het onderzoeksprogramma Lumbricus is te beschouwen als een instrument dat een bijdrage kan leveren aan het realiseren van de opgaven met
                          betrekking tot bodem- en waterkwaliteit en het ontwikkelen van robuuste watersystemen
Ontwerprichting
Onderbouwing              Binnen proeftuin Zuid (Raam) is initiatief genomen binnen twee thema’s van het programma. Dit betreft ‘Bodem’ en ‘Participatieve monitoring’. Kennis
                          over andere onderdelen van het programma wordt ontwikkeld in andere proeftuinen in Limburg en oost Nederland. Op het gebied van bodem wordt
                          onderzoek gedaan naar effecten van (aangepast) bodembeheer. Binnen ‘Participatieve monitoring’ wordt samen met belanghebbenden bekeken wat
                          gemonitord moet worden en wie daar bij betrokken wordt.
Vervolg                   Bodembeheer
                             •  Inmiddels is op een 15–tal locaties proefkuilen gegraven om een beeld te krijgen van de bodemsamenstelling. Dit is vertaald in een rapportage
                                richting eigenaren met aanbevelingen.
                             •  Vervolgens worden nu op een aantal proeflocaties verder ingezoomd op mogelijke maatregelen en kennisverbreding ter verbetering van het
                                bodembeheer.
                             •  Provincie en ZLTO hebben in het verlengde initiatief genomen om mogelijke maatregelen te stimuleren (kennis wordt uitgewerkt door wetenschap)
                                Daarvoor is de subsidieregeling vastgesteld onder de naam ‘Wel goed water geven’. Gezamenlijk wordt bekeken hoe maatregelen en
                                onderzoeksdoelstelling elkaar kunnen verstreken.
                          Participatieve monitoring
                          Binnen het project is reeds aandacht voor monitoring, ook vanuit de andere Lumbricus thema's. Ook is monitoring een onderwerp binnen dit
                          Gebiedsplan. De wens is echter om extra in te zetten op paticipatieve monitoring; meten samen met de omgeving. Onderwerpen die zich mogelijk lenen
                          voor participatieve monitoring liggen in het verlengde van de effecten van hydrologische en landbouwkundige maatregelen, maar ook op de omgeving/
                          maatschappij. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om:
                             • Maai-BOS: beslissingen op basis van een beslissings-ondersteunend-systeem (BOS), maar zijn de ingrepen dan wel juist?
                             • Waterpeilen: wat is het effect van maatregelen op het waterpeil (grondwater, maar wellicht ook oppervlaktewater?)
                             • Waterkwaliteit: denk aan afspoeling en maatregelen die ecrop gericht zijn om dit te beperken.
                                                                                                                                                                               97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre> Factsheet               Bodemverbetering Lumbricus
 Proces naar uitvoering
 Trekkende partijen      Waterschap Aa en Maas
 Te betrekken partijen     •  ZLTO projecten
                           •  ZLTO Land van Cuijk Noord, Uden/Odiliapeel, Boxmeer
                           •  Particuliere agrariërs
                           •  Provincie Noord Brabant
                           •  Radboud universiteit
                           •  Deltares
 Primaire acties           •  Op gebied van bodem het verder ontwikkelen van tools om grondeigenaren te kunnen adviseren over beter bodembeheer.
                           •  In kaart brengen hoe maatregelen gefinancierd worden, al dan niet gesubsidieerd.
                           •  Binnen participatieve monitoring vaststellen wat gemonitord wordt, wie te betrekken en hoe dit te organiseren.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>Factsheet                 Waterberging hoogwaterbescherming Grave
Doelen en kansen
Locatie en schets huidige Bij de combinatie van hoogwater op de Maas en hoge neerslag in het achterland van de Raamvallei, heeft Grave nu een te hoog risico op wateroverlast.
situatie                  Om dit risico te beperken zijn al verschillende maatregelen getroffen in Grave zoals plaatsen van afsluiters en het renoveren/optimaliseren van gemaal
                          Van Sasse. Daarnaast is nog een waterbergingsgebied nodig. In de MER hoogwaterproblematiek Grave is beoordeeld dat een kade ter hoogte van de
                          Egweg het beste werkt.
(Beleids)opgaven          Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW)
Ontwerprichting
Onderbouwing              De MGA-groep heeft besloten tot een voorlopig voorkeursalternatief (VKA): alternatief 1, waarbij in de Raam ter hoogte van de Egweg-Rotscheweg een
                          stuw komt en haaks daarop aan weerszijden een kade.
                          Dit alternatief scoort relatief het beste op alle beoordelingscriteria van de beoordeelde alternatieven. De enige effecten die optreden bij het VKA zijn
                          tijdelijke effecten ten aanzien van beschermde soorten en financiële effecten. Deze effecten treden echter ook op bij alternatief 2 en 3.
Vervolg                   Wanneer de MER is vastgesteld en planologisch is verankerd in het Bestemmingsplan, kan de waterberging gerealiseerd worden. Hiervoor is primair een
                          technisch ontwerp nodig van de kade en stuw. Ook de mitigerende maatregelen dienen ontworpen te worden. De gronden waar de kade komt te liggen
                          dienen door het waterschap aangekocht te worden. Het ontwerp en de effecten dienen omschreven te worden in het projectplan waterwet. Wanneer
                          deze is vastgesteld, kan de berging gerealiseerd worden.
Proces naar uitvoering
Trekkende partijen        Waterschap
Te betrekken partijen        •   Omwonenden, eigenaren en pachters
                             •   Gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert
                             •   Brabants Landschap
                             •   ZLTO Land van Cuijk Noord
                             •   Milieuvereniging Land van Cuijk
Primaire acties              •   Technisch ontwerp (primaire en mitigerende) maatregelen;
                             •   Ontwerp vastleggen in projectplan waterwet
Belangrijkste kentallen   1 stuw en 700 m kade t.b.v. 600.000 m3 waterberging.
                                                                                                                                                                                   99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre> Factsheet                 GGOR optimale peil voor landbouw en natuur
 Doelen en kansen
 Locatie en schets huidige
                           De GGOR heeft betrekking op het gehele watersysteem: van de flanken bij Cuijk, Odiliapeel, Zeeland en Schaijk tot in de Raamvallei.
 situatie
 (Beleids)opgaven            •   Invulling geven aan peilbeheer conform de Nota Peilbeheer
                             •   Functiekaart provinciale Ontwikkelingsvisie
                             •   Natuur Netwerk Brabant
 Ontwerprichting
 Onderbouwing              De GGOR heeft als doel te komen tot een gewenst grond- en oppervlaktewaterregime afgestemd op de geldende functies ter plaatse, zoals landbouw,
                           natuur en bebouwing. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Provinciale functiekaart waarop landbouw en de NNB-doelen staan weergegeven. De
                           natuur is grotendeels verdroogd en de landbouw heeft in gebieden te maken met wateroverschot en/of droogtegevoeligheid. Soms speelt ook de
                           waterkwaliteit een rol.
 Vervolg                   Als vervolgstap worden de oplossingsrichtingen voor de complexere gebieden afgewogen op basis van criteria zoals de effectiviteit van maatregelen en
                           de kosten ervan. De meest in het oog springende deelgebieden zijn hieronder verwoord. Zie voor een compleet overzicht de factsheets in de GGOR-Visie
                           (Raaijmakers, 2018).
                             •   Tochtsloot: bij hoogwater op de Maas kan het gebied zijn water niet kwijt. Hiervoor is een verbinding naar de Raam aangelegd. Ongewenst
                                 neveneffect is dat voedselrijk landbouwwater in het natuurgebied rondom Tongelaar uitstroomt. Voor de NNB-doelen is daar ook peilverhoging
                                 gewenst die door de koppeling nu niet mogelijk is. De koppeling heeft meerdere varianten:
                                         • Aanleg van een gemaal aan de Maasdijk dat de Tochtsloot kan bemalen.
                                         • Verlengen van de huidige koppeling in noordwestelijke richting rond stuw Meisevoort.
                                         • Vergroten van de huidige koppeling eventueel in combinatie met één van bovenstaande maatregelen, om de vernatting bij stremming
                                            nog verder te beperken.
                             •   Laarakkersche Waterleiding bovenstrooms: Het gebied is bovenstrooms droogtegevoelig. Zowel landbouw als natuur hebben behoefte aan water.
                                 Daarom wordt in tijde van droogte een gedeelte van het effluent van de RWZI Cuijk op de Laarakkersche Waterleiding ingelaten. Het effluent
                                 voldoet aan de normen, maar gestreefd wordt naar een verdere kwaliteitsverbetering t.b.v. de natuurdoelen benedenstrooms. Onderzocht zal
                                 worden of het omleiden van dit bovenstrooms deel richting de Tochtsloot mogelijk is.
                             •   Laarakkersche Waterleiding benedenstrooms: In het westelijk gedeelte van de landgoederenzone ligt Tongelaar in een groot deel in het Natuur
                                 Netwerk Brabant. Om de verdroogde natuur te vernatten is peilopzet gewenst van o.a. stuw Meisevoort . Ook in het middelste gedeelte bij
                                 landgoed Barendonk en de oostelijk gelegen landgoederen is voor de inliggende NNB het grondwaterniveau te laag. Gezocht wordt naar
                                 mogelijkheden ook in deze omgeving meer water vast te houden met hogere stuwpeilen in het voorjaar via de stuwen bij de Raam
                                 (Beerseweg/Broekkant) en Barendonk (Ossenbroek, Hiersenhof en De Dennen). Maar dit leidt ook tot vernatting van landbouwkundige gronden
                                 zoals bijBroekkant - Lochtjesweg en Grote Dorshees. Daarom dienen met de betrokkenen gesprekken gevoerd te worden. Daarbij worden
                                 mogelijkheden en middelen aangereikt.
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                                               100
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>Factsheet              GGOR optimale peil voor landbouw en natuur
                        •  Lage Raam Hollanderbroek en Sint Hubertsbroek: bovenstrooms van stuw Hollanderbroek (zuidelijk van de N264) is het gebied droogtegevoelig.
                           Vanuit de KRW-opgaven is vrije vismigratie gewenst. Maar voor de landbouwdoelen is waterconservering gewenst. Uitgezocht moet worden op
                           welke wijze deze doelen in een uit te werken ontwerp verenigd kunnen worden.
                        •  Hooge Raam Maashorst: hier ligt vooral verdroogde natuur. Het verondiepen of verwijderen van de drainerende watergangen is gewenst voor
                           maximale conservering. Binnen het gebied liggen echter enkele landbouwenclaves die voldoende ontwatering wensen.
                        •  Peelkanaal benedenstrooms: de monding van het peelkanaal valt samen in het NNB-gebied rondom Tongelaar. De natuur is hier verdroogd.
                           Verhoging van het peil is gewenst. Daarvoor is een nieuwe stuw (stuw 0) voorzien. Tussen stuw 0 en stuw 1 ligt echter een landbouwgebied
                           waarmee rekening gehouden moet worden. Gesprekken dienen daarom gevoerd te worden over deze situatie. Daarbij worden mogelijkheden en
                           middelen aangereikt.
                        •  Flanken: op de hoge Peelhorst worden de mogelijkheden verkend om water vast te houden. Waterschap en agrariërs verkennen samen de
                           mogelijkheden voor het verondiepen van waterlopen en de plaatsing van LOP-stuwtjes. Kleine stuwtjes, bediend door de agrariërs zelf, die bedoeld
                           zijn om extra water vast te houden.
Proces naar uitvoering
Trekkende partijen     Waterschap Aa en Maas
Te betrekken partijen   •  ZLTO Land van Cuijk Noord, Landerd, Uden/Odiliapeel en Boxmeer
                        •  Landgoedeigenaren
                        •  Brabants Landschap
                        •  Staatsbosbeheer
                        •  Natuurmonumenten
                        •  Gemeenten Cuijk, Grave, Mill en Sint Hubert, Landerd, Boxmeer en Uden
                        •  Agrarische natuurvereniging
                        •  Milieuvereniging Land van Cuijk
                        •  Omwonenden, eigenaren, pachters
Primaire acties         •  Integrale afweging van oplossingsrichtingen maken op basis van criteria en samen met de partners.
                        •  Na onderbouwing van keuze dient het Projectplan Waterwet opgesteld te worden.
                                                                                                                                                                            101
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>Foto: Mario Graat
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018 102
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>7. DE WEG NAAR
UITVOERING
In dit hoofdstuk staat beschreven hoe we
de projecten en ideeën naar realisatie willen
brengen. Zo wordt de nieuwe organisatie
besproken en komen de beschikbare middelen
en instrumenten aan bod.
                                              103
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>7.1 Organisatie                                       Bestuurdersoverleg: bestuurders van gemeente          de grondaankoop, inrichting en het beheer van
                                                      Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert en Waterschap     NNB- en KRW-doelen (water en natuurdoelen)
Met de vaststelling van het Gebiedsplan Raam          Aa en Maas hebben periodiek overleg. Facultatief      gedekt. Andere betrokken partijen ontbreekt het
breekt organisatorisch gezien een nieuwe fase aan.    sluiten andere partners aan. De bestuurders hebben    vaak aan die middelen. Zij leveren een bijdrage
Plannen en ideeën moeten nu geconcretiseerd           een belangrijke functie als boegbeelden van dit       bij de planvorming en uitvoering door capaciteit
en gerealiseerd worden. Hiervoor is een stabiele      plan en dragen de Raamvallei uit als betekenisvolle   beschikbaar te stellen. Zo moet binnen de projecten
en efficiënte programma-organisatie nodig. Deze       gebiedsontwikkeling. Zij leggen verbindingen in hun   met recreatieve en cultuurhistorische ambities de
organisatie is als volgt opgebouwd (zie figuur        netwerk en geven bekendheid aan de Raamvallei.        financiering nog uitgewerkt worden.
hiernaast):                                           Zij sturen op strategisch niveau.
                                                                                                            Instrumenten: Een groot deel van het NNB
•    Samenwerkingsverband Verborgen Raamvallei;       De Kerngroep is de ‘spin in het web’ en verzorgt de   is al als natuur ingericht en in eigendom van
•    Bestuurdersoverleg;                              regie op de uitvoering van de verschillende projecten een terreinbeherende instantie. Binnen het
•    Kerngroep;                                       en is aanspreekpunt voor de projecttrekkers. De       Natuurnetwerk zijn deze percelen opgenomen als
•    Projectgroepen per gebied of thema.              Kerngroep brengt financiering en subsidies samen      ‘reeds gerealiseerd’. Er zijn ook nog percelen binnen
                                                      en coördineert de overkoepelende projectgroepen:      het Natuurnetwerk die omgevormd moeten worden
Samenwerkingsverband: de opvolger                     communicatie, grondstrategie en het beheerplatform    naar natuur: ‘nog te verwerven en in te richten’
van het platform De Verborgen Raamvallei              (zie H8). De Kerngroep is aanspreekpunt voor          of ‘nog in te richten’. Via een gebiedsgerichte
en de MGA-partners. Een doorsnee van                  initiatiefnemers van nieuwe ontwikkelingen,           aanpak is het de bedoeling om het Natuurnetwerk
vertegenwoordigers van overheden,                     brengt (project)ideeën verder en koppelt ze aan       Noord-Brabant stap voor stap verder in te vullen.
onderwijs, ondernemers, terreinbeheerders en          elkaar. De Kerngroep regisseert tenslotte het         Hierbij wordt ‘flexibel’ omgegaan met gestelde
belangenorganisaties die invulling geven aan          Samenwerkingsverband en Bestuurdersoverleg.           natuurdoeltypen en NNB-begrenzing. Op basis
de samenwerkingsovereenkomst De Verborgen                                                                   van onderzoek (water, bodem, soorten) en op
Raamvallei en/of die betrokken zijn bij de uitvoering Projectgroepen zijn de uitvoerders van de             basis van gesprekken met grondeigenaren kan het
van het Gebiedsplan. De bijeenkomsten zijn            plannen en ideeën uit dit Gebiedsplan. Integrale      immers zo zijn dat blijkt dat er andere natuurdoelen
zowel bedoeld als netwerkbijeenkomsten voor het       uitvoering biedt vaak voordelen, maar is geen         te realiseren zijn of dat blijkt dat juist natuur te
bestendigen van de samenwerking, als voor de          doel op zich. Er zijn integrale projectgroepen        realiseren is op plaatsen die nu niet begrensd zijn of
bespreking van de voortgang en borging van de         voorzien per deelgebied en sectorale of               andersom natuur niet te realiseren is op begrensde
kwaliteit van de uitvoering van het Gebiedsplan.      thematische projectgroepen voor bijvoorbeeld          plaatsen.
                                                      GGOR, recreatieve bereikbaarheid en uitwerking
Door samenwerking van alle betrokken partijen in      ecologische verbindingszones.                         Uitgangspunt voor deze herbegrenzing in de
dit Samenwerkingsverband vindt altijd een integrale                                                         Raamvallei is dat dit zoveel als mogelijk hectare
afweging plaats over de wijze van uitwerking,         7.2 Middelen en instrumenten                          neutraal plaatsvindt.
uitvoering en de doelrealisatie van het Gebiedsplan.
Essentiële keuzes die afwijken van de gestelde        Om doelen uit het Gebiedsplan te realiseren is een
uitgangspunten in het Gebiedsplan worden              gevarieerd aantal middelen en instrumenten voor
voorgelegd aan deze groep. Nieuwe ontwikkelingen      handen.
in de Raamvallei en inspirerende voorbeelden
worden gedeeld.                                       Middelen: Uiteraard beschikken vooral de
                                                      betrokken overheden over eigen middelen. Zo zijn
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                                104
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                Organisatieschema
De aankoopstrategie heeft een vrijwillige basis. De
begeleiding van kavelruil en -aankoop is in handen
                                                                                                                                   Bestuurdersoverleg
van de kavelruilwerkgroep (zie bijlage 5).                                                                                   gemeenten + waterschap + facultatief
                                                        Samenwerkingsverband De Verborgen Raamvallei
Maar ook voor bijvoorbeeld verenigingen en
particulieren zijn middelen beschikbaar. Elk middel
stelt eigen voorwaarden. In bijlage 5 zijn deze nader
uitgewerkt.                                                                                                                                                                 Communicatie
•   Functiewijziging binnen NNB
•   Inrichting binnen NNB                                                                                                      Kerngroep                                    Grondstratagie
•   Ondernemende natuur (ONNB)
•   Groenblauw stimuleringskader (STIKA)                                                                                                                                    Beheerplatform
•   Subsidieregeling Natuur en Landschap
•   Ervenplusregeling
•   Wel goed watergeven
•   Schade bij inzet waterberging
                                                                                                        Hoge         Peel-        Water      Lage/     Landschap-    Recrea-     Toekomst
                                                                                                        Raam/       Kanaal       opgave    graafsche     pelijke       tieve     Landgoed-
                                                                                                       Halsche                    LAW        Raam      versterking    bereik-       eren
                                                                                                         beek                                                        baarheid
                                                                                                                                                                                  Natuuront
                                                                                                        Water-     Lumbricus     GGOR       Water-        EVZ         BO/         wikkeling
                                                                                                       Kwaliteit                            berging                   ZWL         Tongelaar
                                                                                                                                                                                           105
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Foto: Waterschap Aa en Maas
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018 106
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>8. BEHEER, ONDERHOUD EN
MONITORING
Samen hebben we in het Gebiedsplan en de
GGOR Visie een groot aantal veranderingen
voorgesteld. Het is dus noodzakelijk een goede
doorkijk te maken voor de periode daarna.
Veranderingen in inrichting vergen ook vaak
een nieuwe kijk op beheer en onderhoud.
Monitoring speelt dan een belangrijke rol.
Zeker in gebieden waar (ook) de waterpeilen
veranderen.
                                               107
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>In dit Gebiedsplan is richting gegeven aan de           • Lokale veehouder (bij begrazing).                         •    In beginsel voert elke partij zijn eigen beheer op
beekdalontwikkeling voor de Lage Raam, Graafsche        Het voordeel van een breed beheerplatform is dat                 eigen grond en/of binnen eigen bepalingen.
Raam, Hooge Raam en Halsche beek. Hier                  over en weer belangen en kennis uitgewisseld
verandert de inrichting en het peil. Nieuwe beken       wordt. Gezamenlijk bewaakt men de ambities vanuit           8.2 Monitoren
vragen ook om een nieuw beheer. Bij elke beek           het Gebiedsplan. Ieder vanuit zijn eigen rol binnen
is de situatie anders. De vraag is welk beheer het      zijn eigen organisatie.
                                                                                                                    Om de beoogde doelen van herinrichting en het
beste past bij welke beek en op welke manier dit
                                                                                                                    gevoerde beheer goed te kunnen evalueren, is
wordt geëvalueerd.                                      Bij de oprichting van het platform moeten
                                                                                                                    gedegen monitoring noodzakelijk. Monitoring is
                                                        gezamenlijk spelregels worden afgesproken.
                                                                                                                    belangrijk om de veranderingen goed in beeld te
Maar het Gebiedsplan voorziet ook                       Momenteel wordt aan de volgende aandachtspunten
                                                                                                                    kunnen brengen. Veranderingen in de flora en fauna,
peilaanpassingen in agrarische gebied, nieuwe           gedacht. Deze dienen binnen het platform nader
                                                                                                                    in (grond)waterpeilen, maar ook in recreatiestromen
EVZ’s, de omleiding van landbouwwater, recreatieve      uitgewerkt te worden:
                                                                                                                    of het aantal recreatieve overnachtingen.
zonering, beleefbare cultuurhistorische elementen
en meer. Al deze aspecten vragen na realisatie om       •    Met elkaar in gesprek blijven (minimaal 2x /
                                                                                                                    De monitoring moet vorm krijgen conform de
beheer, onderhoud en monitoring. De wens is om dit           jaar).
                                                                                                                    volgende principes, waarin ook het beheerplatform
gezamenlijk op te pakken.                               •    Op tijd en gericht (maai) onderhoud
                                                                                                                    een rol kan spelen:
                                                             (ontwikkelings- naar instandhoudingsbeheer)
8.1 Beheer en onderhoud                                 •    Gezamenlijk haalbaarheid doelen monitoren
                                                                                                                    •    Vooraf aan de uitvoering worden gezamenlijke
                                                        •    Flexibiliteit (niet elk jaar is hetzelfde i.v.m. harde
                                                                                                                         monitoringsdoelen gesteld;
Het is belangrijk vooraf aan de uitvoering goed stil te      en zachte winters)
                                                                                                                    •    Het monitoringsplan krijgt vorm op basis van de
staan bij het beheer: wie, wat, waar, wanneer, hoe      •    Duidelijke kaders en geen / minder discussie
                                                                                                                         PDCA-cyclus (plan do check act);
en hoe vaak. Dit beheer wordt per project uitgewerkt         over wel / niet onderhouden m.b.t. aan- en
                                                                                                                    •    Gezamenlijk wordt een monitoringsplan
en vastgelegd in een beheerplan.                             afvoer en peilbeheer van oppervlaktewater
                                                                                                                         met bijbehorende budgetten enfinanciering
                                                        •    Gerichter onderhoud, zodat flora en fauna
                                                                                                                         opgesteld;
Het voorstel is om te werken met een                         zich kan ontwikkelen (maaionderhoud,
                                                                                                                    •    Participatieve monitoring binnen Lumbricus is
beheerplatform. Het doel hiervan is gezamenlijk              beekbegeleidende beplanting i.r.t.
                                                                                                                         onderdeel van het monitoringsplan: Deze wordt
informatie in te winnen en kennis te delen over              bereikbaarheid)
                                                                                                                         apart uitgewerkt voor de verhoging van de
nieuwe vormen van beheer en onderhoud in het            •    Duidelijk en transparant
                                                                                                                         stuwstanden van stuw Meisevoort en de nieuwe
landelijk gebied. Het voorstel is om brede groep        •    Hergebruik maaisel (circulaire economie)
                                                                                                                         stuw Egweg.
stakeholders daarin te laten deelnemen:                      benutten (o.a. bokashi)
                                                                                                                    •    Vastgelegd wordt hoe de monitoringsresultaten
                                                        •    Zichtlijnen / openheid van landschap bespreken
                                                                                                                         worden ontsloten (analoog of digitaal);
•    Waterschap Aa en Maas                              •    Omgaan met bever en andere bijzondere
                                                                                                                    •    Op basis van de analyse van monitoringsdata
•    Brabants Landschap                                      soorten (ook plaagsoorten) bespreken
                                                                                                                         wordt bepaald of de doelen bereikt zijn,
•    Staatsbosbeheer                                    •    Werkzaamheden Agrarische Natuurvereniging
                                                                                                                         bijgesteld moeten worden, of ingrijpen in
•    Natuurmonumenten                                        (ANV) bespreken / evalueren
                                                                                                                         inrichting of beheer noodzakelijk is.
•    Gemeente Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert       •    Deelnemers aan Beheerteam moeten
•    ZLTO                                                    beslissingen mogen maken over budgetten die
•    ANV                                                     met het beheer en onderhoud gekoppeld zijn
•    IVN of Milieuvereniging                                 (om slagvaardigheid beheerteam te vergroten)
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                                        108
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Foto: Waterschap Aa en Maas
                        109
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>Foto: Waterschap Aa en Maas
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018 110
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>BIJLAGEN
         111
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 1: LIJST MET AFKORTINGEN
ANLB   Agrarisch natuur- en landschapsbeheer
B&O    Beheer en onderhoud
EVZ    Ecologische verbindingszone
GGOR   Gewenst grond- en oppervlaktewaterregime
GHG    Gemiddeld hoogste grondwaterstand
GLG    Gemiddeld laagste grondwaterstand
GVG    Gemiddelde voorjaars grondwaterstand
IGP    Integraal Gebiedsprogramma
KRW    Kaderrichtlijn water
MER    Milieu effect rapport
MGA    Mutual Gains Approach (aanpak voor 		
       wederzijdse winst)
NBW Nationaal Bestuursakkoord water
NNB Natuur netwerk Brabant
NNN Natuur netwerk Nederland
NNP Natte natuur parel
NVO Natuurvriendelijke oever
PDCA Plan Do Check Act
RBT    Regionaal bureau voor toerisme
STIKA Subsidieregeling groen blauw 		
       stimuleringskader
VKA    Voorkeursalternatief
WB21 Waterbeheer 21ste eeuw
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018               112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 2: DE VERBORGEN                              toeristische mogelijkheden, maar het staat nog
RAAMVALLEI                                           onvoldoende in verbinding met zijn omgeving. Er
                                                     ligt een noodzakelijke waterbergingsopgave en een
De onderstaande partijen hebben de                   behoefte om het watersysteem te verbeteren en
samenwerkingsovereenkomst van ´De Verborgen          ecologisch te verbinden naast een forse opgave
Raamvallei´ ondertekend:                             nog in te richten EHS. Om de kernkwaliteiten en
                                                     de verscheidenheid te versterken, gaan we in
•    Provincie Noord-Brabant                         samenwerking op zoek naar nieuwe economische
•    Waterschap Aa en Maas                           dragers en ruimte voor innovatie en ontwikkelingen.
•    Regionaal bureau voor toerisme Land van Cuijk   Ontwikkelingen die het specifieke karakter van dit
•    Rabobank Land van Cuijk en Maasduinen           waardevolle gebied ondersteunen en stimuleren.
•    Ebben Boomkwekerij                              Ondernemers krijgen daarvoor de ruimte.
•    Fitland BV                                      Overheden stellen kaders en faciliteren. Onderwijs
•    De Ram Recreatie                                doet mee.
•    JV Dommelsvoort
•    Industriële Kring Land van Cuijk en Noord-
     Limburg
•    De Landgoedeigenaren
•    ZLTO afdeling Land van Cuijk Noord
•    Milieuvereniging Land van Cuijk
•    Brabants Landschap
•    Teeuwissen Group
•    HAS Hogeschool Den Bosch
•    Stichting Myllesweerd
•    Stichting Graeft Voort
•    Agrarische Natuurvereniging Raamvallei
•    Gemeenten Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert.
De kernboodschap van De Verborgen Raamvallei
luidt als volgt:
De Raamvallei herbergt waardevolle
cultuurhistorische objecten, landgoederen en
bloeiende agrarische en recreatieve bedrijven.
Er is een prachtig samenspel met natuur,
kenmerkende landschappen en het watersysteem
van de Graafsche Raam. Er is een rijkdom en grote
verscheidenheid aan flora en fauna. Het gebied
is een attractief uitloopgebied met vele recreatief/
                                                                                                         113
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 3: KNELPUNTEN
WATERLOPEN
Onderstaande tabel geeft per waterloop op
hoofdlijnen aan welke knelpunten spelen
(Watersysteemanalyse v9, Waterschap Aa en
Maas).
 Watergang                  Verklarende factoren
                            Afvoerdynamiek (te piekerig), grondwater (mogelijk te weinig basisafvoer voor permanente stroming)
 Hooge Raam                 Stuwen als barrières voor vis en sediment, te kleine breedte/diepteverhouding
                            belasting met N, zink en kobalt, te diep, onvoldoende beschaduwing
                            Afvoerdynamiek (droogval), grondwater (mogelijk te weinig basisafvoer voor permanente stroming), stuwen als barrières voor vis en sediment, te diep
 Halsche Beek
                            belasting met N, zink en kobalt, onvoldoende beschaduwing
 Laarakkerse waterleiding & Beperkte basisafvoer, te weinig stroming
 Biestgraaf                 Fysisch‐chemische waterkwaliteit (N, Cl, ammonium, metalen), onvoldoende beschaduwing, bovenstrooms te hoge maaifrequentie
                            Afvoerdynamiek (te piekerig), grondwater (te weinig basisafvoer voor permanente stroming?), stuwen als barrières voor vis en sediment, te kleine
 Sint Anthonisloop          breedte/diepteverhouding
                            fysisch‐chemische waterkwaliteit (N, metalen), te hoge maaifrequentie
                            Te lage stroomsnelheid, lange verblijftijd door diepte.
 Lage Raam                  Stuwen als barrière voor vis en sediment, fysisch‐chemische waterkwaliteit (N, metalen), nalevering vanuit waterbodem, onvoldoende bomen in de
                            oeverzone
                            Te lage stroomsnelheid, lange verblijftijd door diepte
 Graafse Raam
                            stuwen als barrière voor sediment, te hoge belasting met N en metalen, diep, geen waterplanten (mogelijk door te grote waterdiepte)
 Peelkanaal                 Te hoge verblijftijd, belasting met N, mogelijk nalevering uit waterbodem, te weinig variatie in inrichting, onnatuurlijk peil, duidelijke invloed kwel
                            Beperkte stroming door klein verhang en lage afvoer
 Tochtsloot
                            Relatief hoge watertemperatuur voor toegekend type, weinig beschaduwing
                            Droogval of zeer lage watervoerendheid
 Tovense Beek
                            Te voedselrijk (N) indien wel watervoerend, onvoldoende beschaduwing
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                                                   114
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 4: LUMBRICUS                               Doelstelling                                        7. Het verbeteren van de marktpositie van het
                                                                                                            Nederlands bedrijfsleven
Uit: Programma Lumbricus. Concept d.d. 26          De hoofddoelstelling voor het programma
november 2015.                                     Lumbricus is het ontwikkelen en implementeren            Programma
                                                   van een klimaatrobuust bodem- en watersysteem
Inleiding                                          door het op stroomgebiedsniveau ontwikkelen         Het programma heeft een looptijd van vijf jaar
                                                   en geïntegreerd toepassen van innovatieve           en loopt van begin 2016 tot eind 2020. Vanwege
Programma Lumbricus zet in op een                  maatregelen op het gebied van bodem, ondergrond     het belang van een geïntegreerde aanpak op
klimaatrobuuste inrichting van het bodem- en       en water om zodoende op effectieve en efficiënte    stroomgebiedsniveau vinden de activiteiten en
watersysteem op de hoge zandgronden. De            wijze maatschappelijke- en waterschapsdoelen te     maatregelen binnen het programma Lumbricus
aanleiding hiervoor is dat de hoge zandgronden     realiseren.                                         plaats in twee proeftuinen:
een aantal lastige problemen kennen als het
gaat om de samenhang tussen de bodem en de         Binnen het programma zijn de volgende subdoelen     •    Proeftuin Oost-Nederland: het stroomgebied van
waterhuishouding. Deze problemen zijn alleen       te onderscheiden:                                        de Vecht tussen Junne en Hardenberg.
succesvol aan te pakken door een geïntegreerde                                                         •    Proeftuin Zuid-Nederland: bestaande uit de
aanpak op stroomgebiedsniveau.                     1. Een regionale inrichting van                          deelgebieden de Agger, Raam en de Groote
                                                        het stroomgebied met een geïntegreerde              Molenbeken.
Op dit moment zijn er allerlei op zichzelf staande      optimalisatie van het bodem-watersysteem, door
initiatieven en innovaties op het gebied van bodem      zowel Building with Nature als het toepassen   Er is specifiek gekozen voor deze proeftuinen
en water, zoals ‘slimme’ stuwen, Landbouw op Peil,      van innovatieve technologische oplossingen     omdat de waterschappen en de partners hier de
Klimaatadaptieve Drainage, Goede Grond voor        2. Bepalen in hoeverre de problemen van de          komende jaren complexe opgaven hebben te
Duurzaam Waterbeheer, Nutriëntenstuwen en de            hoge zandgronden kunnen worden opgelost of     realiseren. Dit betekent dat er forse investeringen
Waterwijzers. In het programma Lumbricus worden         verminderd door aan te sluiten op het bodem-   door de waterschappen plaatsvinden (vele tientallen
deze innovaties en initiatieven verder ontwikkeld       en watersysteem en welke bijdrage dit levert   miljoenen) en er een grote dynamiek ontstaat die
en geïntegreerd op stroomgebiedsniveau. Hierbij         aan de regionale economie.                     zich bij uitstek leent voor een integrale aanpak.
maken de waterschappen gebruik van het concept     3. Bepalen van de onderlinge interactie             Hoewel binnen het programma Lumbricus de
“Building with Nature”.                                 en samenhang van diverse innovatieve           integrale benadering voorop staat, is er onderscheid
                                                        maatregelen binnen een concreet bodem- en      gemaakt in vier deelprogramma’s:
De regenworm (Lumbricus) staat symbool voor             watersysteem
het programma. De regenworm zorgt voor een         4. Bepalen wat de onderlinge interactie en          •    Bewuste Bodem
vruchtbare bodem en graaft gangen waardoor              samenhang betekent voor de wijze waarop        •    Wellend Water
het watervasthoudend vermogen van de bodem              betrokken stakeholders hun taken uitvoeren,    •    Boeiende Beekdalen
toeneemt. Daarnaast is de regenworm een “bouwer         hun belangen afwegen en onderling              •    Goede Governance.
met natuur” pur sang. Het Lumbricus logo is hierop      samenwerken
gebaseerd. Het programma Lumbricus heeft een       5. In beeld brengen van de maatschappelijke
looptijd van 5 jaar (2016-2020).                        kosten en baten van een dergelijke aanpak
                                                   6. In beeld brengen van de
                                                        valorisatiemogelijkheden van de gekozen
                                                        aanpak
                                                                                                                                                           115
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 5: FINANCIËLE MIDDELEN                        hebben (ruil)gronden beschikbaar, Datzelfde geldt    het begrensde NNB, kan een aanvraag tot subsidie
                                                      voor het GOB. Het is belangrijk dat deze gronden op  indienen, wanneer de gronden nog ingericht moeten
Onderstaand zijn op hoofdlijnen verschillende         de juiste wijze worden ingezet voor doelrealisatie.  worden conform de Ambitiekaart van het provinciaal
financiële middelen benoemd. Zie voor actuele         Het huidige beleid voor grondverwerving gaat uit van natuurbeheerplan.
informatie en eventuele randvoorwaarden over de       minnelijke verwerving,
regelingen de genoemde websites:                                                                           Deze subsidieaanvraag vindt wanneer relevant
                                                      Investeringsreglement Groen Ontwikkelfonds           tegelijkertijd plaats met de aanvraag voor
Grondstrategie                                        Brabant (GOB):                                       functiewijziging naar natuur. Voor het verkrijgen
                                                                                                           van de subsidie is een inrichtingsplan nodig waarin
Grond is de basis voor inrichting zowel voor          https://www.groenontwikkelfondsbrabant.nl/           u aangeeft hoe u de natuurbeheertypen gaat
het complementeren van de NNB als de groen/                                                                realiseren, op welk oppervlak en hoe en welk beheer
blauwe structuren zoals de beekontwikkeling. Het      Subsidie verwerving / functiewijziging binnen        gaat plaatsvinden.
NNB binnen de Raamvallei en een groot deel            NNB
van de gronden langs de beken is in bezit van                                                              De subsidie bedraagt 50% en wordt verleend op
de terreinbeheerders Brabants Landschap en            Iedere eigenaar of pachter van een perceel binnen    basis van de normkosten voor inrichting zoals
Staatsbosbeheer. Ook de overheden – Waterschap        het begrensde NNB, kan een aanvraag tot subsidie     opgenomen in het investeringsreglement.
Aa en Maas, gemeenten CGM en provincie                indienen, wanneer functiewijziging plaatsvindt van
Noord-Brabant hebben eigendommen binnen het           landbouwgrond binnen het NatuurNetwerkBrabant        Ondernemende natuur (ONNB) &
NNB en langs de beken. Echter er staat nog een        (NNB).                                               natuurinclusieve landbouw
opgave voor het NNB en beekontwikkeling open
waarvoor samenwerking gezocht wordt met andere        De subsidie compenseert de waardedaling wanneer      Het Groenontwikkelfonds kan subsidie verstrekken
grondeigenaren. Daarnaast is de wens om via           landbouwgrond wordt omgezet naar natuur. Via         voor het wijzigen van de functie van percelen
kavelruil (agrarische) verkaveling te verbeteren. De  een kwalitatieve verplichting wordt geborgd dat      naar landbouw met natuurwaarden. Denk aan
grondstrategie wordt daarom planmatig aangepakt.      inrichting en gebruik van uw percelen blijvend wordt natuurinclusieve landbouw. Dit staat voor het
                                                      aangepast met het oog op de doelstellingen van het   Ondernemend Natuur Netwerk Brabant (ONNB).
Eind 2016 is de grondverwerving voor de Raamvallei    NNB.
gestart. In beginsel is deze ondergebracht in een                                                          De ONNB laat veel vrijheid aan de vorm van
kavelruilwerkgroep. In deze werkgroep wordt de        GOB BV stelt de waardedaling bij functiewijziging    ondernemerschap. De landbouwactiviteiten mogen
strategie besproken voor grondverwerving en           naar natuur vast op basis van taxaties. Voor         niet conflicteren met de NNB-doelen. Beperkingen
grondruil. Een kavelruilcoördinator voert gesprekken  landbouwgrond in het Rijksdeel van het NNB           zijn bijvoorbeeld:
met grondeigenaren over wensen en mogelijkheden.      bedraagt de subsidie voor functiewijziging naar      • Geen kunstmest en drijfmest;
Doel is om gronden te verwerven voor de realisatie    natuur 85% van de getaxeerde waarde. Er wordt        • Geen bestrijdingsmiddelen;
van groene en blauwe doelstellingen en tegelijkertijd vanuit gegaan dat het perceel de resterende 15%      • Aansluiten bij het hydrologisch wensbeeld voor
de agrarische verkaveling te verbeteren. Via vele     van de waarde houdt na omzetting naar natuur. In       natuur;
aktes zal zo het gewenste eindresultaat bereikt       het Provinciedeel van het NNB bedraagt de subsidie   • Aansluiten bij de ecologische potenties van het
worden.                                               voor functiewijziging naar natuur 50%                  gebied.
Het is wel belangrijk dat er ruilgronden beschikbaar  Subsidie voor inrichting binnen NNB                  De subsidie compenseert de waardedaling als
zijn. Met name de gemeenten en Waterschap             Iedere eigenaar of pachter van een perceel binnen    gevolg van deze functiewijziging. Voor omzetting
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                                            116
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>van percelen naar een vorm van ONNB bedraagt          privaatrechtelijke rechtspersonen. Voor overheden     je bedrijf te treffen tegen eventuele droogteschade?
de subsidie 50% van de getaxeerde marktwaarde.        bedraagt de subsidie maximaal 50% van de              Dit is het moment ermee aan de slag te gaan. Met
Daarnaast is subsidie mogelijk voor de inrichting van subsidiabele kosten tot een maximum van € 75.000.     een financieel steuntje in de rug kunnen agrarische
de percelen. Voor het verkrijgen van de subsidie is                                                         ondernemers vanaf nu investeringen doen die
een projectplan nodig, waarin aangegeven wordt        https://www.brabant.nl/applicaties/producten/         je helpen om in droge tijden kwalitatief goede
hoe de natuurwaarden op het perceel duurzaam          natuur__aanleg_landschapselement_en_                  producten te verbouwen. Voldoende en schoon
worden vergroot.                                      herstel_cultuurhistorisch_landschapselement_          zoet water komt door de klimaatverandering in de
                                                      subsidie_12445.aspx                                   toekomst steeds meer onder druk te staan.
STIKA
                                                      Ervenplusregeling                                     Het hebben van niet te veel en niet te weinig water
Het Groenblauw stimuleringskader, ook wel Stika                                                             houdt de gemoederen bezig op het boerenerf. Vaak
genoemd, is een provinciale regeling waarmee          Erven zijn een belangrijk leefgebied voor diersoorten zijn alle ogen gericht op wateroverlast, omdat de
particuliere grondeigenaren (agrariërs en burgers)    van het boerenland. Ze zijn afhankelijk van de        gevolgen ervan zo duidelijk zichtbaar zijn. Maar
op basis van vastgestelde voorwaarden en              beplanting, van de weitjes en van de gebouwen om      als ondernemer weet je ook dat het tegengaan van
vergoedingsnormen een bijdrage kunnen krijgen         voedsel en beschutting te vinden, maar ook om zich    droogte een enorme uitdaging kan zijn.
voor aanleg en/of beheer van landschapselementen.     voort te planten. Maar, onze erven zijn de afgelopen
Denk hierbij aan karakteristieke elementen van        decennia steeds kaler en ‘netter’ geworden of ze      Blijf weersextremen de baas.
het cultuurlandschap zoals knotwilgen, hagen          zijn intensiever in gebruik voor stallen, silo’s en
en amfibieënpoelen. Maar de regeling biedt ook        landbouwwerktuigen. Daardoor worden ze steeds         Dankzij een stimuleringsbijdrage in het project ‘Wel
mogelijkheden om wandelpaden te realiseren            ongeschikter voor erfbewoners zoals zwaluwen,         goed water geven’ is het nu extra aantrekkelijk
of om bloemrijke (akker)randen aan te leggen.         mussen, uilen en vleermuizen. Dat is jammer, wat      om werk te maken van water. Voor de volgende
De vergoedingen worden vastgelegd in 6-jarige         deze aansprekende soorten gaan in aantal hard         maatregelen is er een financiële bijdrage
overeenkomsten.                                       achteruit en zijn juist zo belangrijk als natuurlijke beschikbaar:
                                                      bestrijders van muggen, vliegen en muizen. Binnen
http://brabantslandschap.nl/ons-werk/advies-en-       het provinciale project ‘ErvenPlus’ gaan diverse      1. Peilgestuurde drainage
subsidie/subsidiemogelijkheden/                       gemeentes – oa gemeente Mill en Sint Hubert en de     2. Waterconserveringsmaatregelen
                                                      gemeente Cuijk - samen met natuurwerkgroepen,         3. Bodem- en teeltmaatregelen
Subsidieregeling Natuur en Landschap                  ZLTO-afdelingen, Brabants Landschap en
Particulieren, ondernemers en overheden kunnen        projectbureau Orbis investeren in meer biodiversiteit https://www.zlto.nl/welgoedwatergeven
voor het aanleggen van landschapselement              op Brabantse erven. De Provincie Noord-Brabant,
in de vorm van beplanting, een poel of een            Stichting Streekfonds Het Groene Woud en              Schade bij inzet waterberging
natuurvriendelijke oever, een subsidie ontvangen.     gemeente dragen financieel bij aan de uitvoering.
Ook voor het herstellen van een cultuurhistorisch                                                           Waterschap Aa en Maas heeft een aparte regeling
landschapselement is provinciale subsidie mogelijk.   http://www.brabantslandschap.nl/actueel/nieuws/       hoe zij om gaat met vergoedingen bij inzet van een
                                                      project-ervenplus-van-start/                          waterberging. Zie hiervoor onderstaande link:
Het subsidiebedrag bedraagt voor particulieren
en privaatrechtelijke rechtspersonen maximaal         Wel goed watergeven                                   http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/
80% van de subsidiabele kosten tot een maximum                                                              XHTMLoutput/Actueel/Waterschap%20Aa%20
van € 10.000 voor particulieren en €75.000 voor       Overweeg je weleens om concrete maatregelen op        en%20Maas/273107.html
                                                                                                                                                               117
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>COLOFON                               VERANTWOORDING FOTO’S
                                      Mario Graat
                                                                                          Waterschap Aa en Maas
                                                                                          (pagina: 1, 5, 106-107, 109, 110-111)
                                      (pagina: 13, 14, 32, 48-49, 65, 102-103, 1)         Huub Smeding
                                      Landgoed de Barendonk                               (pagina: 70-71)
AUTEUR                                (pagina: 2)                                         Rob Dijkstra
Daan Besselink, Arcadis               Daan Besselink                                      (pagina: 121)
                                      (pagina: 6-7, 15, 16-17, 19, 40-41, 54-55, 56, 120) Marie-Jeanne van Hövell tot Westerflier
KAARTEN & LAYOUT RAPPORTAGE           Martijn Heuts                                       (pagina: 61)
Sjaak Punt, Arcadis                   (pagina: 53)                                        Arjen Tjallema
Joshua Stolvoort, Arcadis                                                                 (pagina:43)
Inge Noten, Arcadis
PROJECTMANAGER
Ingrid Rijkers, Waterschap Aa en Maas
ONAFHANKELIJK VOORZITTER MGA-PROCES
Marja van Schie, P2
DATUM
17 Mei 2018
STATUS
Definitief
PROJECTNUMMER ARCADIS
C03091.000256.0220
ARCADIS NEDERLAND B.V.
Postbus 264
6800 AG Arnhem
Nederland
+31 (0)88 4261 261
www.arcadis.com
                                                                                                                          Foto: Daan Besselink
GEBIEDSPLAN RAAMVALLEI - MEI 2018                                                                                                              118
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>MGA Deelnemers
Dhr. Adrie Hanegraaf				Gemeente Landerd
Dhr. Coen Oomens				                    Gemeente Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert
Dhr. Rob Vloet				                      Myllesheem/Sporen van de Oorlog
Dhr. Hans Vermeulen			                  ZLTO Land van Cuijk Noord
Dhr. Louis Hermanussen			               ANV Raamvallei
Dhr. Mario Graat				                    Provincie Noord-Brabant
Dhr. Rob Christiaans				                Provincie Noord-Brabant
Dhr. Martijn Fliervoet				              Stichting Brabantse Landschap
Dhr. Martijn Schraven			                Milieuvereniging Land van Cuijk
Dhr. Maurits van Hövell tot Westerflier Particuliere Beerse landgoederen
Dhr. Peter Broekmans			                 Gemeente Cuijk, Grave en Mill en Sint Hubert		
Mw. Liesbeth Hermanussen-Thijssen		     Particuliere Beerse landgoederen
Dhr. Carel van Genugten 			             Toeristisch Platform Land van Cuijk/RBT
Mw. Ingrid Rijkers				                  Waterschap Aa en Maas, projectmanager
Dhr. Patrick Oomens				                 Waterschap Aa en Maas, technische projectleider
Mw. Elka Vuteva				                     Waterschap Aa en Maas, assistent projectleider
                                                                                        Foto: Rob Dijkstra
                                                                                                       119
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>Foto: Mario Graat</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>