<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Gemeenschappelijke Regeling
GGD Drenthe

Verslag van bevindingen 2016
27 maart 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                     Deloitte Accountants B.V.
                                                                                                     Eemsgolaan 15
                                                                                                     9727 DW Groningen
                                                                                                     Postbus 980
                                                                                                     9700 AZ Groningen
                                                                                                     Nederland

                                                                                                     Tel: 088 288 2888
                                                                                                     Fax: 088 288 9870
                                                                                                     www.deloitte.nl




Het algemeen bestuur van
de gemeenschappelijke regeling GGD Drenthe
T.a.v. de mevrouw C.M. Eeken, directeur publieke gezondheid
Postbus 144
9400 AC ASSEN




Datum                                                  Behandeld door                             Ons kenmerk
27 maart 2017                                          J. Dikboom                                 3114466190/2017.013399/RH
                                                       088 288 6445
Onderwerp
Verslag van bevindingen 2016


Geachte leden van het bestuur,

Hierbij ontvangt u het verslag van bevindingen 2016. Dit verslag van bevindingen bevat de belangrijkste
uitkomsten van onze werkzaamheden, waarvan wij denken dat die voor u relevant zijn voor een goed
begrip van de jaarrekening 2016, voor het uitoefenen van uw toezichthoudende taak en voor het beoor-
delen van de financiële positie van uw gemeenschappelijke regeling.

Onze controleverklaring
De jaarrekening 2016 van de gemeenschappelijke regeling GGD Drenthe is opgesteld onder verant-
woordelijkheid van het dagelijks bestuur. Naar aanleiding van de controle van deze jaarrekening hebben
wij op 27 maart 2017 een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel de getrouwheid als de
rechtmatigheid.

Vaststelling jaarrekening
Wij gaan ervan uit dat het algemeen bestuur overgaat tot ongewijzigde vaststelling van de jaarrekening.
Wij verzoeken u contact met ons op te nemen wanneer dit niet het geval is. In overleg kunnen dan de
verdere noodzakelijke acties worden ondernomen.

Beperking reikwijdte van deze rapportage
Het verslag van bevindingen is, zoals hiervoor reeds verwoord, bedoeld om u te ondersteunen in de
beoordeling van de jaarrekening 2016. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit
onze controlewerkzaamheden in het kader van de jaarrekeningcontrole en dienen dan ook in die context
gelezen te worden. Wij wijzen u erop dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitende het
financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole.




Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te      Member of
Rotterdam onder nummer 24362853.                                                                     Deloitte Touche Tohmatsu Limited
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>3
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



Tot slot
Het concept verslag van bevindingen is met de directeur publieke gezondheid, de controller en de
financieel adviseurs op 8 maart 2017 besproken.

Met vriendelijke groet,

Deloitte Accountants B.V.


J.S. Huizinga RA
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>4
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH


Inhoud

1     Inleiding                                                           5
      1.1       De opdracht die u ons hebt verstrekt                       5

2     De financiële uitkomsten van 2016                                   6
      2.1       Analyse resultaat 2016                                     6
      2.2       Financiële positie                                         7

3     (Programma)verantwoording geeft voldoende inzicht in verrichte
      prestaties                                                          9

4     Rechtmatigheid: afspraken tussen het algemeen bestuur en het
      dagelijks bestuur                                                  10
      4.1       Budgetrecht toereikend ingericht en nageleefd             10
      4.2       Naleving verordeningen is op orde                         11
      4.3       Niet-financiële rechtmatigheid                            11

5     Interne beheersing op orde                                         12

6     Bevindingen jaarrekening relevant in het kader van de controlerende
      taak                                                                13
      6.1       Veilig Thuis Drenthe                                      13
      6.2       Vpb plicht                                                13
      6.3       Onze rol met betrekking tot de automatisering             13

Bijlage A: Overzicht geconstateerde controleverschillen                  15

Bijlage B: Frauderisico’s                                                16

Bijlage C: Opdracht, toleranties en aanpak                               17

Bijlage D: Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd                         18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>5
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



1     Inleiding
1.1 De opdracht die u ons hebt verstrekt

Door middel van de door u getekende opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot de controle
van de jaarrekening 2016 van uw organisatie.

De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening 2016 van
GGD Drenthe. De accountantscontrole omvat naast de controle op de getrouwheid van de cijfers ook een
beoordeling van de rechtmatigheid van het financiële beheer over het jaar 2016, zoals uitgeoefend door of
namens het dagelijks bestuur.

Het dagelijks bestuur legt door middel van de jaarstukken, de jaarrekening en het jaarverslag, verant-
woording af aan het algemeen bestuur. Het dagelijks bestuur is verantwoordelijk voor de jaarrekening
en heeft die verantwoordelijkheid schriftelijk aan ons bevestigd.

Conclusie
Wij hebben voor de jaarrekening 2016 van de GGD Drenthe een goedkeurende controleverklaring
verstrekt voor zowel de getrouwheid als de rechtmatigheid. De controle van de jaarrekening 2016 van
GGD Drenthe is voorspoedig verlopen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>6
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



2       De financiële uitkomsten van 2016
2.1 Resultaat 2016

Het resultaat 2016 is als volgt samen te vatten:

                                                                                              x € 1.000

    De totale baten van de GGD Drenthe over 2016 bedragen:                                      23.424
    De totale lasten van de GGD Drenthe over 2016 bedragen:                                    -23.621
    Resultaat voor bestemming
                                                                                                  -197
     Bij: onttrekkingen aan reserves:                                              716
     Af: toevoegingen aan reserves:                                          - / - 245
    Per saldo onttrokken aan de reserves (meer onttrokken dan
    toegevoegd):                                                                                 + 471
    Nog te bestemmen resultaat (voordelig):                                                        275

In de verslaggevingsregels, het BBV, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en
resultaatbestemming. Het resultaat vóór bestemming wordt bepaald als saldo van alle baten en lasten die
samenhangen met de bedrijfsvoering. Voor tekorten of overschotten wordt vervolgens in de sfeer van de
resultaatbestemming een dekking, dan wel een aanwending benoemd. De resultaatbestemming is bestuur-
lijk domein, de resultaatbepaling is het domein van de organisatie, onder verantwoordelijkheid van het
dagelijks bestuur.

Het resultaat voor bestemming komt uit op € 197.000 negatief. Dit komt door tekorten op de programma´s
Bevorderen, Bewaken, Jeugd en Additioneel, die grotendeels worden gecompenseerd door een overschot
op de programma´s Bedrijfsvoering en Beschermen. Een en ander is toegelicht in de analyse van de
programmarekening op pagina 51.

Overigens was een tekort begroot (na wijziging) van € 1.126.000. Hiermee ligt het behaalde resultaat voor
bestemming ruim boven de begroting van 2016. Dit komt voornamelijk door de lagere lasten inzake het
project Veilig Thuis Drenthe. Dientengevolge hoefde een veel minder groot beroep op de reserves te
worden gedaan.

Op basis van besluitvorming van het algemeen bestuur rondom begroting en te hanteren reserves zijn in
de jaarrekening reeds mutaties in de bestemmingsreserves verwerkt voor een bedrag van € 471.000.
Dergelijke besluiten hebben invloed op het resultaat dat na bestemming in de jaarrekening wordt opgeno-
men. Het resultaat na tussentijdse bestemming bedraagt € 275.000.
Dit nog te bestemmen resultaat is afzonderlijk opgenomen in de balans. Dit is het resultaat waarover het
algemeen bestuur nog een besluit moet nemen. Over 2016 betreft dit besluit dus de bestemming van een
positief saldo.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>7
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



2.2 Financiële positie

Het saldo van de langlopende financieringsmiddelen eigen vermogen, voorzieningen en langlopende
leningen bedraagt € 2,3 miljoen. Hiervan is € 1,2 miljoen vastgelegd op lange termijn, waardoor een
werkkapitaal resteert van € 1,1 miljoen. Dat is vanuit een risico-optiek gezien een comfortabele positie.

Het eigen vermogen per einde 2016 bedraagt € 2,2 miljoen, waarvan het grootste gedeelte van het eigen
vermogen is gereserveerd voor specifieke doelen, dit zijn de bestemmingsreserves.
Hierna geven wij een overzicht van de ontwikkeling van het eigen vermogen van 2011 tot en met 2016:


    Ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)       2011     2012       2013        2014       2015     2016



    Algemene reserve                                379       447        199          247      450          96

    Bestemmingsreserves                            2.315    2.297       1.851       1.430     1.578    1.884

    Nog te bestemmen resultaat bij jaarrekening     533       258        584          236      424      275



    Stand per 31 december                          3.227    3.002       2.634       1.913     2.451    2.255

    Totale baten                                  13.704   14.042     14.279       19.613    22.280   23.424

    Verhouding eigen vermogen t.o.v. totale       23,5%     21,4%      18,4%        9,8%     11,0%     9,6%
    baten



Bovenstaand is de ontwikkeling zichtbaar van het eigen vermogen in verhouding tot de totale baten. Dit
kengetal wordt het weerstandsvermogen genoemd en geeft de buffer aan die de GGD Drenthe heeft om
eventuele onverwachte niet begrote financiële tegenslagen het hoofd te kunnen bieden. Voor dit kengetal
bestaat geen harde norm, maar volgens de ratio´s van het NAR, die u benoemt in de paragraaf
Weerstandsvermogen, staat de GGD Drenthe er wat dat betreft goed voor.

De tendens is wel dat het weerstandsvermogen, ook door het in 2014 toegenomen activiteitenvolume van
de gemeenschappelijke regeling, een dalende lijn vertoont, namelijk van 23,5% naar 9,6%. Ook in 2016
daalt het eigen vermogen opnieuw, namelijk met € 196.000. Dit betreft het saldo van het positieve resultaat
na bestemming van € 275.000, minus de onttrekkingen in de bestemmingsreserves van € 471.000.

In hoeverre het volledig vrij besteedbaar vermogen (de algemene reserve) een afdoende buffer is voor de
gevolgen van de risico’s die zich van jaar tot jaar in de toekomst kunnen voordoen, is niet eenvoudig in te
schatten. Omtrent de hoogte van het vrije eigen vermogen heeft het algemeen bestuur bepaald dat het
maximum 5% van de financiële omvang van de basistaken mag zijn. Dat komt in 2016 neer op een bedrag
van circa € 750.000.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>8
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



De algemene reserve ultimo 2016 (voor verdeling onverdeeld saldo ) bedraagt echter slechts € 96.000.
Dat is bepaald niet uitbundig en mogelijk niet toereikend om korte termijn risico´s (zoals CAO-effecten)
goed te kunnen pareren, zonder de hand op te houden bij te gemeenten.

Te overwegen is daarom het door het algemeen bestuur genoemde percentage als streefgetal (en tevens
aftopgrens) te benoemen.

Wij zijn overigens van mening dat het voor een GR uit een oogpunt van continuïteit niet noodzakelijk is
grote vrije reserves aan te houden. De deelnemende gemeenten staan immers wettelijk garant voor
tekorten. Vanuit een oogpunt van begrotingsstabiliteit bij de deelnemende gemeenten is het echter zeker
aan te bevelen een vermogensbuffer aan te houden om afwijkingen in het resultaat (ten opzichte van de
begroting) zelfstandig op te kunnen vangen. En dat is wat wij u hierboven in overweging geven.

Voor additionele taken Veilig Thuis Drenthe (VTD) zijn bestuurlijke maatwerkafspraken gemaakt ten
aanzien van de financiering. Besloten is om VTD voorlopig als additioneel product te beschouwen
waarvoor niet de gebruikelijke risico-opslag van 10% op de kostprijs wordt gerekend. Bij een substantiële
vermindering van de taak worden de frictiekosten niet ten laste van de risicoreserve bij de GGD Drenthe
gebracht, zo is bestuurlijk afgesproken, maar rechtstreeks in rekening gebracht bij de gemeenten. Dat
betekent dat de GGD Drenthe voor de omzet van VTD en de daarmee gepaard gaande risico’s geen
weerstandsvermogen aanhoudt, maar de financiële consequenties van frictie kan verleggen naar de
gemeenten. De omzet telt echter niet mee als basistaak en dus in de benodigde omvang van de algemene
reserve (normomvang is 5% van de omzet van de basistaken) en er wordt derhalve ook geen buffer
gevormd in de risicoreserve, terwijl aan de normale uitvoering van deze activiteiten wel exploitatierisico's
verbonden zijn.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>9
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



3     (Programma)verantwoording geeft voldoende inzicht in verrichte
      prestaties
De jaarstukken van GGD Drenthe bestaan uit twee delen. Het meer financieel getinte deel is de jaar-
rekening. De verantwoording over de beleidsuitvoering is opgenomen in het jaarverslag. Het jaarverslag
bevat de programmaverantwoording en de paragrafen.

Wij wijzen u erop dat het jaarverslag geen onderwerp is van de accountantscontrole. Het jaarverslag
hebben wij uitsluitend beoordeeld op consistentie van de informatie in het jaarverslag met de cijfers in de
jaarrekening. Omdat beide delen echter niet los van elkaar te zien zijn, informeren wij u vanuit onze visie
over mogelijke aandachtspunten met betrekking tot het jaarverslag.

De programmaverantwoording is voor het algemeen bestuur van belang om er zicht op te krijgen of het
voorgenomen beleid ook door het dagelijks bestuur is uitgevoerd. De programmaverantwoording geeft
inzicht in het de uitvoering van, en het voorgenomen beleid en de daaruit resulterende activiteiten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>10
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



4     Rechtmatigheid: afspraken tussen het algemeen bestuur en het
      dagelijks bestuur
4.1 Budgetrecht toereikend ingericht en nageleefd

Eén van de belangrijkste elementen van de kaderstellende taak van het algemeen bestuur is het budget-
recht. Het algemeen bestuur heeft het recht om de budgetten toe te kennen. Het dagelijks bestuur is ver-
volgens verantwoordelijk voor het opzetten van een systeem van budgetbeheer dat moet waarborgen dat
de baten en lasten binnen de begroting (het budget) blijven.

Omdat het algemeen bestuur de kaders stelt, is het overschrijden van de begroting in beginsel
onrechtmatig. De analyse van overschrijdingen dient plaats te vinden op het niveau van de vastgestelde
programma’s. Het begrotingscriterium is uitgewerkt door de Commissie BBV. Hieruit blijkt dat in de
volgende gevallen de overschrijding niet meeweegt in het accountantsoordeel:

    Kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.

    Kostenoverschrijdingen die passen binnen het beleid en die niet tijdig zijn gemeld.

    Kostenoverschrijdingen bij openeinderegelingen.

Deze uitwerking laat onverlet dat het algemeen bestuur nadere regels kan stellen voor de weging van
dergelijke kostenoverschrijdingen. Het algemeen bestuur van GGD Drenthe heeft echter geen nadere
regels opgesteld.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>11
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



In totaal heeft GGD Drenthe € 24,4 miljoen aan lasten begroot (na begrotingswijziging), tegenover
€ 23,6 miljoen aan werkelijke lasten. De realisatie is daarmee beduidend per saldo lager dan de begroting.
De toelichting in de exploitatierekening geeft goed inzicht in de aard en oorzaken van de afwijkingen
tussen de begroting en de realisatie. Wij verwijzen voor deze toelichting naar de toelichting op de
exploitatierekening van de jaarrekening.

Op de programma´s Jeugd en Bewaken is sprake van een beperkte overschrijding van lasten die niet
(geheel) wordt gecompenseerd door hogere baten. Dit leidt naar onze mening echter niet tot een begrotings-
onrechtmatigheid die wij ons ons oordeel zouden moeten meewegen.


4.2 Naleving verordeningen is op orde

Rechtmatigheid is in essentie het vaststellen dat de gemaakte afspraken en regels worden nageleefd. Hel-
dere en duidelijke procedures vormen hiervoor een belangrijke bouwsteen. De voor GGD Drenthe van
toepassing zijnde regels zijn vastgelegd in een normenkader. Het normenkader is in feite niets anders dan
een overzicht van de van toepassing zijnde - en daarmee te toetsen - interne en externe spelregels. Wij
hebben onze werkzaamheden uitgevoerd aan de hand van het controleprotocol (inclusief het normenkader)
dat door uw bestuur is vastgesteld, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie zoals deze vastligt in
het BBV, namelijk voor fouten 1% en voor onzekerheden 3%.

Het door het algemeen bestuur in het verleden vastgestelde controleprotocol en het normenkader
(12 december 2016) hebben wij betrokken in onze werkzaamheden.

De controle op de naleving van de verordeningen wordt intern gewaarborgd door het inrichten van de pro-
cessen. Na toetsing op de naleving van de verordeningen is ons niet gebleken dat de verordeningen en
wetgeving die leiden tot financiële beheersmaatregelen in 2016 op materiële aspecten door het dagelijks
bestuur niet worden nageleefd.

Wij vragen uw aandacht voor een volledige toepassing van de verantwoordingseisen van het BBV. In
materiële zin zijn de relevante punten in uw jaarverslaggeving wel geraakt, maar wat meer scherpte (in
vooral de vorm) vinden we wel gewenst. Dat komt bovendien het inzicht ten goede.

In dit verband wijzen wij er op dat het BBV in 2018 een grote onderhoudsbeurt krijgt. Het is goed daarop
tijdig te anticiperen en dus al bij begroting 2018 rekening te houden met voor de GGD Drenthe relevante
wijzigingen. Wij begrijpen dat dit al is opgepakt.


4.3 Niet-financiële rechtmatigheid

Een onderdeel van de rechtmatigheidswetgeving is de niet-financiële rechtmatigheid. Dit is weliswaar niet
primair het onderzoeksgebied van de accountant, maar de accountant heeft wel als taak u te wijzen op
een niet-financiële onrechtmatigheid mocht hij dit constateren bij de uitvoering van de controle en op
eventuele tekortkomingen in het interne signaleringssysteem.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>12
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



5     Interne beheersing op orde
Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in september 2016 een interim-controle uitgevoerd.
Deze interim-controle is primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van
administratieve organisatie en interne beheersing (AO/IB), voor zover van belang voor onze controle van
de betrouwbaarheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens.

In de aan het dagelijks bestuur uitgebrachte managementletter zijn een aantal detailbevindingen en
aanbevelingen opgenomen die voortvloeien uit de procescontroles die wij uitgevoerd hebben en de
beoordeling van de interne controles Overall-beeld is dat de interne beheersing op orde is.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>13
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



6     Relevante bevindingen jaarrekeningcontrole
6.1 Veilig Thuis Drenthe

GGD Drenthe moet voldoen aan de vereisten vanuit het document “Jaarverantwoording Veilig Thuis 2016”.
De verantwoording is gebaseerd op de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). In de Wmo neemt
Veilig Thuis een eigen plaats in. Zo worden er specifieke eisen aan de verantwoording gesteld in de
artikelen 4.2.10, 4.2.13 en 4.2.14. Deze eisen zijn uitgewerkt in de Uitvoeringsregeling Wmo 2016
hoofdstuk 3 paragraaf 1.

De vereisten vanuit voornoemde artikelen zijn op een eenduidige wijze verwerkt in het document
“Jaarverantwoording Veilig Thuis 2016”. Hierin staat beschreven aan welke vereisten GGD Drenthe moet
voldoen op het gebied van het jaarverslag (maatschappelijk verslag), de jaarrekening en de kwantitatieve
gegevens (als onderdeel van DigiMV). Wij hebben vastgesteld dat GGD Drenthe aan de voorgeschreven
vereisten in het kader van de “Jaarverantwoording Veilig Thuis 2016” voldoet ten aanzien van het
jaarverslag en de jaarrekening. De kwantitatieve gegevens (welke in DigiMV moeten worden aangeleverd)
zijn niet onderworpen aan een accountantscontrole.

6.2 Vpb – plicht

Met ingang van 2016 zijn publiekrechtelijke rechtspersonen(zoals gemeenten en gemeenschappelijke
regelingen) belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting geworden, indien en voor zover zij een
onderneming drijven. Onder onderneming wordt in dit verband verstaan: een organisatie van kapitaal en
arbeid die deelneemt aan het economisch verkeer met het oogmerk om winst te behalen.

Voor de GGD geldt dat een aantal activiteiten, waaronder reizigerszorg en forensische geneeskunde,
onder de Vpb-heffing valt. De betreffende activiteiten vallen echter in een cluster dat nauwelijks
winstgevend is. De financiële impact van de invoering van de VpB-plicht is voor de GGD Drenthe daarom
vooralsnog vrijwel nihil.

6.3 Afschrijvingen niet geheel conform verordening

De afschrijvingslast voor medische apparatuur is berekend op basis van een afschrijvingstermijn van
10 jaar. Deze termijn sluit aan met de termijn voor de afgesloten onderhoudscontracten en is daarom
bedrijfseconomisch gezien passend. De gehanteerde termijn van 10 jaar is echter langer dan de door het
algemeen bestuur in de beleidsnota vastgestelde termijn van 5 jaar, waardoor er sprake is van een
rechtmatigheidsfout. Deze fout blijft ruim binnen de toleranties, maar melden wij wel in het overzicht van
geconstateerde controleverschillen (bijlage A.).

Wij hebben begrepen dat u voornemens bent de verordening in 2017 aan te passen en dat lijkt ons ook de
juiste weg.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>14
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



6.4 Onze rol met betrekking tot de automatisering

Algemeen

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet
primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geauto-
matiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan.

Bij onze controle hebben wij slechts beperkt gebruik gemaakt van de automatisering. De meeste procedu-
res worden vastgelegd buiten de automatisering om. Uit onze beperkte werkzaamheden met betrekking tot
de automatisering komen geen bijzonderheden naar voren.

Informatiebeveiliging

Een actueel thema voor de GGD Drenthe betreft de informatiebeveiliging. Hierbij zijn actuele topics privacy
en data-deling. Binnen GGD Drenthe is sprake van een gedeelde ICT-omgeving met de gemeenschap-
pelijke regeling VRD welke in beheer is bij een derde (commerciële) partij. Op dit moment is de GGD, in
samenwerking met de VRD, bezig met het opstellen van een plan rondom de informatiebeveiliging.

Gezien de externe ontwikkelingen rondom dataprivacy (zoals de wet Datalekken), de toegenomen omvang
van de GGD Drenthe en het feit dat GGD Drenthe over diverse privacygevoelige informatie beschikt (o.a.
kinddossiers, huiselijk geweld (Veilig Thuis) en forensische verrichtingen) onderstrepen wij het belang hier-
van. Inmiddels hebt u de nodige stappen gezet op dit vlak. Het is uw insteek om de informatiebeveiliging
gedurende 2017 verder te implementeren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>15
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



Bijlage A: Overzicht geconstateerde controleverschillen


                                                                                       Invloed
     Niet gecorrigeerde controleverschillen     Soort        Post     Bedrag Balans    Resultaat


     De gehanteerde afschrijvingstermijn van    Rechtmatig   Activa         € 18.000   € 18.000
     medische apparatuur is niet conform de     heid
     “Nota activeren waarderen en afschrijven
     2015-2018” (1), Hierdoor zijn de
     afschrijvingslasten te laag verantwoord.


     Totaal                                                                 € 18.000   €18.000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>16
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



Bijlage B: Frauderisico’s
Vanwege de ontwikkelingen in het accountantsberoep, als gevolg van de onderzoeken naar de kwaliteit
van de accountantscontroles, hebben een aantal onderwerpen een verhoogde aandacht gekregen. Eén
van deze onderwerpen betreft de interne frauderisicoanalyse van een organisatie als onderdeel van haar
eigen kwaliteitsbeheersing. Het beheersen van kwaliteit is uitsluitend mogelijk indien vooraf ook inzicht
wordt verkregen en bewustwording is gecreëerd omtrent de gebieden die gevoelig zijn voor bewuste
manipulatie, oftewel fraude. Het onderkennen van dergelijke risico’s is een startpunt om (goede) interne
beheersingsmaatregelen in te kunnen voeren, die het risico op fraude zoveel als mogelijk beperkt. De
interne frauderisicoanalyse geeft dus nadere richting aan de wijze waarop de organisatie haar eigen
interne beheersingsomgeving heeft ingericht.

GGD Drenthe maakt niet expliciet een frauderisicoanalyse, maar heeft wel maatregelen getroffen om
fraude te voorkomen. In de processen zijn maatregelen getroffen die ervoor zorgen dat bepaalde
handelingen alleen kunnen worden uitgevoerd als twee of meer personen hun akkoord geven, bijvoorbeeld
bij het verrichten van betalingen. Hier ligt overigens meteen het volgende gevaar op de loer, namelijk het
samenspannen tussen medewerkers. Dit is niet te voorkomen, maar periodieke controle door collega’s en
interne controle vormen hierop het sluitstuk. Verder worden er aanvullende preventieve maatregelen
toegepast, bijvoorbeeld door middel van het integriteitsbeleid, een vertrouwenspersoon, de regeling
budgethouders, het inkoop- en aanbestedingsbeleid, etc. Er wordt dus ingezet op het voorkomen van
fraude, maar er wordt niet expliciet periodiek op gerapporteerd, anders dan in de periodieke rapportage
van de IC. In het recente verleden is daartoe ook geen aanleiding geweest. Gelet op de maatregelen die
zijn getroffen, acht GGD Drenthe een jaarlijkse frauderisicoanalyse niet nodig.

Voor onze controlewerkzaamheden heeft de GGD Drenthe hiermee voldoende inzicht gegeven in de wijze
waarop aandacht besteed wordt aan het voorkomen van fraude.

Van de accountant mag een professioneel-kritische houding worden verwacht ten aanzien van afwijkingen
van materieel belang als gevolg van fraude in de jaarrekening. Ter invulling van deze professioneel-
kritische houding maakt de accountant een inschatting van de frauderisico’s, vormt hij zich een beeld van
de maatregelen van interne beheersing die de organisatie heeft getroffen om mogelijke fraudes van mate-
rieel belang te voorkomen, en beziet hij of deze maatregelen effectief zijn. Wanneer sprake is van een
aanwijzing voor fraude, dan zal de accountant dit communiceren met, afhankelijk van de aard van de
fraude, de direct leidinggevende, het dagelijks bestuur en, in sommige gevallen (fraude in de top van de
organisatie) en wanneer onvoldoende herstelwerkzaamheden worden ondernomen, het algemeen bestuur.

Geen aanwijzingen dat er sprake is geweest van materiële fraude

Hoewel wij een kritische houding hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, merken
wij op dat onze controle niet specifiek gericht is op het ontdekken van fraude. Tijdens de uitvoering van
onze controle van de jaarrekening 2016 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest
van fraude.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>17
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



Bijlage C: Opdracht, toleranties en aanpak
De opdracht die u ons hebt verstrekt
Door middel van de door u getekende opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot de controle
van de jaarrekening 2016 van uw gemeenschappelijke regeling.

Gehanteerde toleranties
Bij onze controlewerkzaamheden zijn de volgende toleranties gehanteerd (lasten is inclusief mutaties in de
reserves):


     Goedkeuringstoleranties

     Fouten                          1% van het totaal van de lasten                             € 236.000

     Onzekerheden                    3% van het totaal van de lasten                             € 708.000


De goedkeuringstoleranties die zijn gehanteerd liggen in lijn met de goedkeuringstoleranties, zoals deze
zijn voorgeschreven in het BBV.

Gezamenlijke risicoanalyse als basis
Onze controle start met het maken van een analyse van de risico’s waar u als gemeenschappelijke rege-
ling mee te maken heeft. Deze risicoanalyse zien wij als een gezamenlijke actie van ons controleteam en
vertegenwoordigers van uw gemeenschappelijke regeling en maakt deel uit van ons pre-auditgesprek. Het
doel hiervan is op basis van gezamenlijke kennis van uw organisatie en uw omgeving en branche tot een
zo volledig en bruikbaar mogelijke risicoanalyse te komen, die als basis voor verdere controlewerkzaam-
heden zal dienen. Het gaat hierbij om de externe risico’s en de risico’s in de bedrijfsvoering. Bij deze inven-
tarisatie ligt de focus op de risico’s op afwijkingen van materieel belang in de jaarrekening als gevolg van
fraude of fouten.

Onze risicoanalyse en daarop gebaseerde controleaanpak richten zich niet uitsluitend op de jaarrekening
zelf, maar ook op het systeem van interne beheersing. Hoe beter dat systeem functioneert, hoe meer
zekerheid er bestaat dat betrouwbare informatie wordt opgeleverd, zowel tussentijds als bij de jaar-
rekening.

Bij de jaarrekeningcontrole stellen wij vast of de jaarrekening is opgesteld volgens de geldende verslag-
gevingsvoorschriften (het BBV), of de door u opgestelde jaarrekening een getrouw beeld geeft en of de
baten en lasten en balansmutaties voldoen aan de eisen van rechtmatigheid zoals opgenomen in het
vastgestelde controleprotocol. Ook stellen wij vast dat de posten in de jaarrekening adequaat zijn toege-
licht. Onze controle houdt niet in dat wij alle posten integraal controleren. Onze aanpak heeft als doel om
belangrijke onjuistheden of onrechtmatigheden te ontdekken, rekening houdend met de materialiteits-
grenzen zoals vastgelegd in het controleprotocol.

Het product van de jaarrekeningcontrole is de controleverklaring bij de jaarrekening en een verslag van
bevindingen. In het verslag van bevindingen rapporteren wij fouten en onzekerheden en overige
bijzonderheden die naar onze mening van belang zijn voor de behandeling van de jaarrekening (zoals
governance, financiële positie, ontwikkeling resultaten en de kwaliteit van de interne beheersing).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>18
27 maart 2017
3114466190/2017.013399/RH



Bijlage D: Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd
De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Nederlandse Beroepsorganisatie van
Accountants (de NBA) opgenomen in de ‘Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)’ en vormen een
belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van de
ViO is binnen de organisatie van Deloitte ingebed.

Op basis van onze toetsing concluderen wij dat onze onafhankelijkheid als certificerend accountant bij de
GGD Drenthe in 2016 voldoende is gewaarborgd. Een overzicht van de aanvullende dienstverlening
hebben wij hieronder opgenomen.


 Aanvullende dienstverlening (niet controle gerelateerd)

 Geen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>