<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Beleidskader
ENERGIEPROJECTEN IN
HET LANDSCHAP




27 mei 2020




                      1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
1.       Inleiding ......................................................................................................................3
     1.1. Wat willen we bereiken? ...........................................................................................3
     1.2.      Energie in het landschap ..........................................................................................3
     1.3.      Waarom deze spelregels en hoe zijn ze tot stand gekomen? ....................................3
     1.4.      Leeswijzer ................................................................................................................4

2.          Speelveld ....................................................................................................................5

3.          Startpunt .....................................................................................................................6
     3.1.      Afbakening ...............................................................................................................6
     3.2.      Kwaliteit boven kwantiteit ..........................................................................................6
     3.3.      Keuze technologieën ................................................................................................6
     3.4.      Lokaal eigenaarschap ...............................................................................................6
     3.5.      Ladder voor duurzame energie .................................................................................7
     3.6.      Aansluitmogelijkheden ..............................................................................................8
     3.7.      Integriteit ..................................................................................................................8

4.       Spelregels voor participatie .......................................................................................9
     Uitgangspunten participatie bij grote energieprojecten ......................................................9
     4.1.      Wat is participatie? ................................................................................................. 10
     4.2. Stappenplan om inwoners mee te laten doen bij een project ................................... 11
     Stap 1: Eerste bewonersbijeenkomst ................................................................................ 11
     Stap 2: Procesvoorstel ..................................................................................................... 12
     Stap 3: Planvorming ......................................................................................................... 13
     Stap 4: Afronding ............................................................................................................. 13
     4.3. Ontwerpen met inwoners ........................................................................................ 14
     4.3.1.       Meerwaarde voor het landschap .......................................................................... 14
     4.3.2.       Meerwaarde voor planten, dieren en hun leefomgeving ....................................... 15
     4.3.3.       Functies combineren (meervoudig ruimtegebruik) ............................................... 15
     4.3.4. Meerwaarde voor de maatschappij ...................................................................... 15
     4.4. Financieel meedoen: lokaal eigenaarschap ............................................................. 16
     4.4.1.       Gelijkwaardigheid ................................................................................................ 16
     4.4.2.       Wat is lokaal eigendom? ..................................................................................... 16
     4.4.3.       Taak en rol van de lokale eigenaar ...................................................................... 17
     4.4.4. Lokale financiering .............................................................................................. 17
     4.5. Gebiedsfonds - Fonds voor de lokale omgeving ...................................................... 18
     4.6.      Economische uitvoerbaarheid ................................................................................. 18

5.          Naar een omgevingsvergunning of aanpassing van het bestemmingsplan .......... 19

Bijlage 1: Belangrijke delen uit het Klimaatakkoord van juni 2019 .................................. 21
   Hoofdstuk C 5.5 Productie uit hernieuwbare bronnen op land, afspraken leden c. en e.: .. 21




                                                                                                                                            2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>      1. Inleiding


      1.1.   Wat willen we bereiken?
De gemeente Noordenveld wil klimaatneutraal 1 zijn in 2040. Dat zijn we nu nog niet. Daar
moeten we nog veel voor doen. Eén van die dingen is energie besparen en duurzaam
opwekken. Op dit moment bestaat 10% van de stroom in Noordenveld uit hernieuwbare
energie. Hernieuwbare energie is schone, duurzame en onuitputte lijke energie die niet
schadelijk is voor onze wereld. In Noordenveld is dat op dit moment vooral energie uit
zonnepanelen op daken.
We hebben dus nog een grote slag te slaan. Als we alleen kijken naar de hoeveelheid
elektriciteit die we nu verbruiken, dan is daarvoor elektriciteit uit 125 hectare aan
zonneparken (ongeveer 190 voetbalvelden) of zo’n 14 grote windmolens nodig. Deze getallen
zijn nog zonder de verwarming van onze huizen. Die verwarming gebeurt voor het grootste
deel met aardgas. Als we daarvoor ook elektriciteit willen gebruiken, dan hebben we 6x
zoveel nodig.


      1.2.   Energie in het landschap
Met alleen zonnepanelen op daken halen we onze duurzame doelen niet. We moeten op zoek
naar manieren om energie op te wekken in het landsc hap. Dat willen we een op goede en
verstandige manier doen. Een belangrijke reden hiervoor is dat we zuinig zijn op het
landschap van Noordenveld. De kwaliteiten van het landschap hebben we beschreven in de
Noordenveldse Kwaliteitsgids. Deze gids geeft aan hoe ruimtelijke ontwikkelingen kunnen
passen bij het landschap. Die ruimtelijke ontwikkelingen, zoals onder andere
energieprojecten, vinden plaats in de omgeving waar onze inwoners wonen. We vinden dat
onze inwoners daarom een belangrijke plaats en stem moeten krijgen in het ontwerpproces.
Bij energieprojecten vinden we het daarnaast belangrijk dat inwoners indien mogelijk
meedelen in de opbrengsten van deze projecten.


      1.3.   Waarom deze spelregels en hoe zijn ze tot stand gekomen?

Een goed participatieproces
Zorgvuldigheid vinden we belangrijk bij energieprojecten. Het mee-ontwerpen, zorgen voor
draagvlak bij onze inwoners en het financieel meedelen gaat niet vanzelf. Dat vraagt om een
goed participatieproces. We vinden het belangrijk dat iedereen weet hoe zo’n proces eruitziet.
Dat bereiken we met spelregels. Deze spelregels zorgen voor een goede start van een
project. En ze maken voor initiatiefnemers en inwoners duidelijk welke onderwerpen aan bod
moeten komen. Aan het einde van het proces beoordelen wij of wij een omgevingsvergunning
kunnen verlenen of een bestemmingsplan vast kunnen stellen. Die beoordeling gaat in de
eerste plaats over ‘goede ruimtelijke ordening’. Daarnaast weegt mee hoe initiatiefnemers
onze inwoners hebben betrokken bij hun initiatief of zij zich aan deze spelregels hebben




1   Klimaatneutraal: wat we doen heeft per saldo geen effect op het klimaat.

                                                                                              3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>gehouden. Als blijkt dat een initiatiefnemer daarin tekort is geschoten, kan dat voor ons één
van de redenen zijn om planologische medewerking te weigeren.


Energieke meedenkers, rapport Noordelijke Rekenkamer en zienswijzen
We hebben deze spelregels niet zelf, maar met hulp van inwoners bedacht. Hiervoor is in het
najaar van 2019 een oproep gedaan onder inwoners om mee te denken over dit onderwerp.
Met de Natuur- en Milieufederatie Drenthe, Energiecoöperatie Noordseveld en deze inwoners
zijn daarna spelregels bedacht. Deze spelregels hebben we opgeschreven in het concept -
beleidskader Energieprojecten in het landschap. Het document is het resultaat van vijf
avonden met de werkgroep en een informatie- en discussieavond begin december 2019.
Van 12 februari tot en met 24 maart 2020 was de inspraakperiode. De inspraak heeft geleid
tot negen zienswijzen. Tegelijkertijd verscheen het rapport ‘Herverdeling onder
Hoogspanning’ van de Noordelijke Rekenkamer. Dit rapport gaat onder meer over de
verdeling van kosten en baten rond wind- en zonneparken in de provincie Groningen. Het
rapport van de Rekenkamer en de zienswijzen hebben geleid tot aanvullingen op en
aanpassingen van het concept beleidskader. Het uiteindelijke resultaat is in dit document
opgenomen.

Een vertrekpunt, geen eindpunt
We vinden het belangrijk om aan te geven dat het beleidskader een vertrekpunt aangeeft en
geen eindpunt schetst. De bedoeling is om aan de slag te gaan met de uitdaging die de
energietransitie en energieprojecten in het landschap van ons vragen. We zullen regelmatig
kijken of alle partijen met de nieuwe spelregels in dit beleidskader uit de voeten kunnen en of
het beleidskader oplevert wat we ervan verwachten. Ook blijven we de ontwikkelingen in
Nederland op dit gebied volgen. Als dat nodig is , zullen we de spelregels in de toekomst
aanpassen.
Het beleidskader bevat geen regels die in beton zijn gegoten. In concrete situaties kan van
het beleidskader worden afgeweken. Daarvoor is dan wel vereist dat dit goed wordt
gemotiveerd.



   1.4.    Leeswijzer
Dit document is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 2 beschrijft het speelveld waarbinnen
energieprojecten in het landschap plaatsvinden. Voor een deel zijn dat landelijke kaders en
voor een deel gemeentelijke documenten. In hoofdstuk 3 staat wat voor ons het startpunt is
voor grootschalige energieprojecten. Ook beschrijven wij wat voor ons belangrijke
ingrediënten en onderwerpen zijn voor een participatieproces . Hoofdstuk 4 gaat over de
spelregels om inwoners mee te laten doen. Dit gaat over het participatieproces waarin
inwoners meepraten en uiteindelijk mogelijk meedelen als het project klaar is. Het laatste
hoofdstuk gaat over de aanvraag van een omgevingsvergunning, die na het proces met
inwoners komt.




                                                                                                  4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    2. Speelveld


Klimaatdoelen en Klimaatwet                        Omgevingsvisie provincie Drenthe
Nederland heeft het Klimaatakkoord van Parijs      In de aangepaste versie van de
ondertekend. Het doel hiervan is om voor 2030      Omgevingsvisie in 2018 zegt de provincie dat
de uitstoot van CO2 met 49% terug te dringen       er weinig ruimte is voor windenergie. Zonne-
ten opzichte van 1990. Dit doel is daarna in de    energie moet daarom meer ruimte krijgen. Zon-
Klimaatwet gekomen. In 2050 moet ons land          opstellingen op de grond kunnen op veel
80-95% minder CO2 uitstoten. Daarnaast             plekken, onder de voorwaarde dat er sprake is
besloot het Rijk om sneller minder gebruik te      van “een combinatie met andere functies en/of
maken van het Gronings aardgas.                    dat het op gebiedsniveau tot integrale
                                                   meerwaarde leidt”. Draagvlak onder inwoners is
Nationale Klimaatakkoord                           een voorwaarde.
Het Nationale Klimaatakkoord legt vast hoe
Nederland de klimaatdoelen wil halen. Voor vijf    Omgevingsvisie Noordenveld 2030
onderwerpen zijn hiervoor maatregelen              In onze omgevingsvisie is ‘Duurzaam’ één van
voorgesteld: industrie, gebouwde omgeving,         de vijf kernwaarden. De gemeente ziet geen
verkeer en vervoer, landbouw en landgebruik        ruimte voor grote windmolenparken, maar staat
en hernieuwbare elektriciteit. In dit akkoord      positief tegenover de aanleg van zonneparken
staat het nationale doel om in 2030 minimaal       in Noordenveld. Deze zonneparken mogen niet
35TWh grootschalige, hernieuwbare elektriciteit    in natuurgebieden. In andere gebieden moet dit
op land op te wekken. Hoe dat moet, staat niet     per plek bekeken worden. Het landschap en de
in het Klimaatakkoord. Wel dat participatie en     cultuurhistorische waarden krijgen daarbij extra
acceptatie hierbij belangrijk zijn. In bijlage 1   aandacht.
staan de teksten uit het Klimaatakkoord over
deze begrippen.                                    Noordenveldse Kwaliteitsgids
                                                   De Noordenveldse Kwaliteitsgids beschrijft de
Regionale Energie Strategie (RES)                  kenmerken en kwaliteiten van het landschap in
In het Nationale Klimaatakkoord staat dat 30       Noordenveld. Deze gids is een aanvulling op de
regio’s een Regionale Energie Strategie (RES)      Omgevingsvisie 2030. Voor elk landschapstype
maken. Drenthe is één van deze regio’s. Een        en voor elke kern staat in gidsprincipes hoe het
RES beschrijft hoe een regio wil bijdragen aan     landschap aandacht moet krijgen bij
de nationale opgave voor onder andere het          ontwikkelingen De principes geven geen kant
produceren van hernieuwbare elektriciteit op       en klare oplossing. Ze geven ruimte om uit
land. De RES gaat alleen over de gebouwde          verschillende mogelijkheden te kiezen. Met de
omgeving en het opwekken van elektriciteit op      kwaliteitsgids starten gemeente en
grote schaal.                                      plannenmakers hun gesprekken.


Transitievisie Warmte                              Elektriciteitsnetwerk
In het Klimaatakkoord staat ook dat                Energieprojecten kunnen niet zomaar overal
gemeenteraden op zijn laatst eind 2021 een         worden geplaatst. Om financieel haalbaar te
transitievisie warmte (ook wel Warmtevisie         zijn, moeten parken niet te ver van een
genoemd) vaststellen. In deze visie staat          netaansluiting liggen. Het elektriciteitsnetwerk
wanneer wijken van het aardgas af gaan en wat      kan niet onbeperkt worden gevuld door
mogelijke vervangers voor aardgas zijn.            bronnen zoals zonneparken. Gebrek aan ruimte
                                                   op het elektriciteitsnetwerk is een probleem van
                                                   nu.




                                                                                                  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>   3. Startpunt

In dit hoofdstuk beschrijven wij wat voor ons het startpunt is voor grootschalige
energieprojecten. Ook beschrijven wij wat voor ons belangrijke ingrediënten en onderwerpen
zijn voor een participatieproces.


   3.1.    Afbakening
De spelregels gelden voor projecten die op grote schaal energie willen opwekken en daardoor
gevolgen hebben voor het landschap. De spelregels gaan ook over het meenemen van
inwoners. Het meenemen van inwoners gaat over mee-ontwerpen en de mogelijkheid om
financieel mee te delen na realisatie van het project (lokaal eigenaarschap en financiële
participatie). Voor het begrip ‘grootschalig’ zoeken we aansluiting bij de uitgangspunten van
het Klimaatakkoord (>15kW). In de Startnotitie van de Drentse RES staat dit ‘grootschalig’ uit
het Klimaatakkoord uitgelegd als: "bij de grootschalige productie van hernieuwbare
elektriciteit gaat het om ontwikkelingen met minimaal 50 zonnepanelen of een grote
windturbine." Bij ‘windturbine’ is de nuancering dat deze spelregels niet gelden voor een of
enkele kleine windturbine(s) met een ashoogte van circa 15 meter. Wij vinden niet dat het
beleidskader van toepassing moet zijn op agrariërs die hun bedrijf willen verduurzamen door
het gebruik van deze kleinschalige windturbines. Het beleidskader gaat over grotere
windturbines .


   3.2.    Kwaliteit boven kwantiteit
De opgave voor Noordenveld is groot. We staan aan het begin van een overstap naar
duurzame energie. Het einddoel is niet snel bereikt. En we hoeven niet in 2030 al helemaal
klaar te zijn. We kiezen daarom voor zorgvuldigheid en kwaliteit. Kwaliteit van plannen ,
kwaliteit van het procesvoorstel en kwaliteit van de participatie. We willen dat initiatiefnemers
het gesprek met inwoners voeren rond ruimtelijke kwaliteit van hun initiatieven. Dit vraagt een
zorgvuldig proces. Als hiermee ervaring is opgedaan zal bekeken worden hoeveel initiatieven
zijn gerealiseerd. Voor ons gaat ruimtelijke kwaliteit boven kwantiteit


   3.3.    Keuze technologieën
De eerste jaren beperken we ons met dit beleidskader tot bewezen technologieën zoals zon,
wind en biomassa. Buiten dit kader vallen projecten over energiebesparing, warmtenetten,
zonnepanelen op daken en geothermie. We kijken eens in de twee, drie jaar of we de
spelregels moeten aanpassen. Redenen hiervoor kunnen bijvoorbeeld nieuwe technologieën
of maatschappelijke veranderingen zijn.


   3.4.    Lokaal eigenaarschap
Wij vinden de mogelijkheid van lokaal eigenaarschap belangrijk voor het scheppen van
betrokkenheid van onze inwoners bij de energietransitie. Ook kan lokaal eigenaarschap een
rol spelen in het draagvlak en de acceptatie van hernieuwbare energie en veranderingen in
het landschap. Daarom zetten wij in op zoveel mogelijk lokaal eigendom. Hoe meer, hoe
beter. Met initiatiefnemers gaan we hierover in gesprek. We streven daarbij naar 50% lokaal



                                                                                                 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>eigenaarschap. Hiermee sluiten we aan bij het Klimaatakkoord en de Concept RES -regio
Drenthe. We gaan met de initiatiefnemer afspraken te maken over loka al eigenaarschap.
Overigens is het belangrijk om onderscheid te maken in ‘delen met de omgeving’ (zoals een
omwonendenregeling of een gebiedsfonds) en lokaal eigendom van de omgeving, waarbij de
omgeving ook zelf in het project (risicovol) investeert.


        3.5.   Ladder voor duurzame energie
We zijn zuinig op ons landschap. We willen niet zomaar op allerlei plekken het landschap
vullen met energieprojecten. Om daar richting aan te geven hebben we een zonneladder
bedacht. De bovenste treden (1, 2, …) hebben we het liefst, maar zullen niet genoeg zijn om
de totale opgave te bereiken. De treden kunnen daarom parallel gebruikt worden. De
gemeente legt initiatieven langs deze ladder. De ladder bepaalt de kansen voor locaties.
Voor zonneparken gelden de volgende voorwaarden altijd:

        •   Niet in natuurgebieden.
        •   Niet in gebieden met grote waarde(n) voor het landschap en/of recreatie.
        •   Niet in gebieden met beschermde landschappelijke en/of ecologische waarden.
        •   Respecteer de ruimtelijke karakteristieken zoals die zijn bes chreven in de
            Noordenveldse Kwaliteitsgids. Gebruik hiervoor de gidsprincipes uit de Noordenveldse
            Kwaliteitsgids.
        •   Besteed aandacht aan meerwaarde voor het landschap, planten en dieren en de
            maatschappij.
        •   Sluit aan bij bestaande elementen.
        •   Houd rekening met bestaande energie-infrastructuur.
        •   Niet op toeristische plekken waar veel mensen komen.

In de Zonneladder worden voorkeurslocaties genoemd. Hierbij noemen we per locatie een
aantal extra voorwaarden voor zonneparken op die plek.


    TREDE        LOCATIE
    1            Pauzelandschappen als: geluidswallen, onbebouwde bedrijventerreinen,
                 zandwinplassen, vuilstortlocaties, enzovoorts.

                 In de omgeving van de snelweg

    2            Landbouwgebieden met weinig waarde voor landbouw of recreatie.

                 Bufferzones 2 tussen natuur- en landbouwgebieden

    3            Coulissenlandschap

                 Kleinschalig landschap

                 Beheergronden

                 Beekdalen




2Een bufferzone is een gebied dat twee andere gebieden van elkaar gescheiden hou dt.
Bufferzones kunnen ingesteld worden om bijvoorbeeld de natuur of het milieu te beschermen.

                                                                                               7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                 Goede landbouwgebieden


In de Omgevingsvisie Noordenveld 2030 staat dat de gemeente geen ruimte ziet voor grote
windmolenparken. De komende tijd zal moeten uitwijzen of we onze ambities halen zonder
wind. Vooruitlopend hierop hebben we voor windmolens een Windladder gemaakt voor als dit
op een later moment gaat spelen. Voor alle locaties gelden de volgende voorwaarden:
        •   Voldoen aan wettelijke eisen en richtlijnen .
        •   Niet in natuurgebieden.
        •   Niet op toeristische plekken waar veel mensen komen.


    TREDE        LOCATIE
    1            In omgeving van de snelweg


                 Bij industriële omgevingen of bedrijventerreinen

                 Aansluiten op bestaande horizonvervuiling
    2            Landbouwgebieden met weinig waarde voor recreatie

    3            Bij woonkernen: in de vorm van dorpsinitiatieven


De eerste gedachte bij landschappelijke inpassing is ‘aan het zicht onttrekken’.
Landschappelijke inpassing, zeker bij windmolens, betekent vooral rekening houden met hoe
het landschap er uit ziet. Dat gaat over uitstraling, bestaande wegen, bomen, sloten,
gebouwen en zichtlijnen. De Noordenveldse Kwaliteitsgids is hiervoor een leidraad.
Daarnaast moet een initiatiefnemer voor windenergie maatregelen nemen om schade te
verzachten of te compenseren.
Windmolens met een ashoogte van ongeveer 15 meter , zijn onder voorwaarden al mogelijk in
Noordenveld en vallen buiten dit beleidskader.


        3.6.   Aansluitmogelijkheden
De afzet van de elektriciteit moet mogelijk zijn. Grote investeringen in het elektriciteitsnetwerk
leiden tot extra kosten voor de samenleving. We voelen ons verantwoordelijk om daar
zorgvuldig mee om te gaan. Daarom willen we sturen op een duurzaam en verantwoord
aangelegd netwerk. Het is daarom van belang om de goede dingen op de juiste plek te doen.
En daar letten wij op bij onze ruimtelijke afweging.


        3.7.   Integriteit
Voor zonneprojecten is lid zijn van Holland Solar en/of akkoord gaan met de gedragscode Zon
op Land 3, een minimale eis. Bij energieprojecten in het algemeen mag de gemeente altijd de
integriteit van ontwikkelaar(s) laten onderzoeken.



3Op 13 november 2019 hebben negen partijen de Gedragscode Zon op Land getekend. Het
gaat om de brancheorganisatie Holland Solar, de vereniging van omwonenden van
energieprojecten NLVOW, Energie Samen, Greenpeace, Milieudefensie, Natuur & Milieu, de
Natuur en Milieufederaties, Natuurmonumenten, en de Vogelbescherming.

                                                                                                 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>4. Spelregels voor participatie
Uitgangspunten participatie bij grote energieprojecten

ONDERWERP                  OMSCHRIJVING
Eerste toetsing gemeente   De gemeente toetst of het plan in beginsel voldoet aan de
                           bestaande beleidskaders, waaronder het ruimtelijk beleid van het
                           Rijk, de provincie en de gemeente. Ruimtelijke kwaliteit is daarbij
                           een belangrijk criterium.
Invloedsgebied             Het invloedsgebied is het gebied waar belanghebbenden wonen.
                           De gemeente is verantwoordelijk voor de omgevingsvergunning .
                           Om die reden bepaalt de gemeente het invloedsgebied. De
                           gemeente bepaalt wie belanghebbende is bij een project. De
                           gemeente gebruikt in dat verband zoveel mogelijk de criteria die
                           de Raad van State gebruikt in uitspraken over het
                           belanghebbende-begrip bij ruimtelijke ontwikkelingen. Ook
                           rechters kijken naar deze criteria bij rechtszaken over projecten.
                           De initiatiefnemers moeten de inwoners in het invloedsgebied
                           betrekken in het participatieproces (mee-ontwerpen).
                           We hanteren hierbij om te beginnen deze afstanden: voor
                           windturbines 10x de tiphoogte, voor zonneparken om te
                           beginnen 200 meter. Per project kijken we of we deze afstand
                           kunnen gebruiken of dat we de afstand groter of kleiner moeten
                           maken.
1ste bewonersbijeenkomst   Later in dit document volgen de stappen en onderwerpen uit het
                           participatieproces. Eén stap lichten we hieruit: de eerste
                           bewonersbijeenkomst. De initiatiefnemers zijn verplicht om een
                           eerste brede bijeenkomst te organiseren om (in ieder geval):
                           •   het plan toe te lichten
                           •   omwonenden vragen te laten stellen en eerste adviezen en
                               ideeën in te brengen
                           •   de wensen van omwonenden over participatie in de
                               planvorming te horen.
                           De initiatiefnemers mogen zelf bepalen hoe zij de avond
                           invullen.
Procesvoorstel             De initiatiefnemers komen met een voorstel voor het proces.
                           Daarin staan onder andere de stappen, de planning, de aanpak
                           om tot het energieproject te komen en hoe het mee-ontwerpen
                           vorm (verder) zal krijgen. De gemeente toetst dit procesvoorstel.

Planvorming                De initiatiefnemers en inwoners uit het invloedsgebied maken
                           zoveel mogelijk samen een projectplan. In dat plan staat onder
                           andere hoe het energieproject eruit komt te zien en hoe het mee-
                           ontwerpen vorm zal krijgen. In het projectplan staan alle
                           relevante onderwerpen die nodig zijn voor de beoordeling of het
                           plan voldoet aan het criterium van ‘een goede ruimtelijke


                                                                                        9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                 ordening’. Het projectplan geeft aan hoe dit door een
                                 onafhankelijke deskundige getoetst gaat worden. In het plan
                                 staat ook wat dit kost.

  Participatieverslag            De initiatiefnemers leggen in een participatieverslag vast wat zij
                                 hebben gedaan rond participatie. Daarin staat ook wat de
                                 uitkomst hiervan is. De gemeente kan dan bepalen of dat
                                 voldoende is geweest.

  Ontmanteling                   De initiatiefnemers zetten zich in om aan het einde van het
                                 energieproject de installatie op te ruimen. Het gebied gaat terug
                                 naar de originele bestemming of een vooraf afgesproken andere
                                 bestemming. Deze bestemming/functie na ontmanteling staat in
                                 het projectplan en in de anterieure overeenkomst die de
                                 initiatiefnemers met de gemeente sluit.

  Goedkeuring                    De gemeente bepaalt wat op een bepaald perceel wel of niet
                                 mag worden gebouwd. Daarbij moet zij zich houden aan de Wet
                                 ruimtelijke ordening (Wro). Deze Wro zegt dat een plan moet
                                 voldoen aan het criterium van ‘de goede ruimtelijke ordening’.
                                 De Omgevingswet, die de Wro gaat vervangen, heeft het over
                                 ‘een evenwichtige toedeling van functies aan locaties ’.
                                 Draagvlak is hierbij belangrijk, maar gebrek aan draagvlak mag
                                 niet het enige argument zijn voor het weigeren van
                                 medewerking. Wij vinden het belangrijk dat de omgeving wordt
                                 meegenomen in het ontwerpen van het plan.

  Lokaal eigenaarschap           We gaan de gesprekken met initiatiefnemers aan vanuit het
                                 streven van 50% lokaal eigenaarschap. We gaan met de
                                 initiatiefnemers hierover afspraken maken.
  Gebiedsfonds                   We gaan met initiatiefnemers in gesprek over de oprichting van
                                 een gebiedsfonds en het doen van stortingen daarin.. We gaan
                                 hierover met de initiatiefnemers afspraken maken.
                                 Vooraf is niet te bepalen wat een redelijk bedrag is om te storten
                                 in een gebiedsfonds. Per project proberen we afspraken te
                                 maken hoeveel per opgewekte MWh of per 100m3 gas gestort
                                 wordt in het fonds. Het Klimaatakkoord geeft 50 cent per MWh
                                 als indicatie.
                                 De gemeente is verantwoordelijk voor bestemming en het (laten)
                                 beheren van het gebiedsfonds.


Hieronder worden de spelregels uitvoeriger uitgelegd.


   4.1.    Wat is participatie?
Bewonersparticipatie is in het klimaatakkoord beschreven als een kritische succesfactor voor
de energietransitie. Dit document voor grootschalige energieprojecten vormt het kader voor
het betrekken van de inwoners uit de omgeving van een project. Bewonersparticipatie helpt bij
het krijgen van:


                                                                                             10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>       Draagvlak en acceptatie: voldoende steun voor het project en besef dat het nodig is
       voor de overgang naar duurzame energie.

       Kwaliteit: een plan zo goed mogelijk maken door de kennis, ervaringen en ideeën van
       inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties in het invloedsgebied te
       gebruiken.

Het gaat in dit geval om het organiseren van een proces waarin inwoners hun inbreng kunnen
geven voordat de gemeente een besluit neemt. Die inbreng moet geleverd kunnen worden bij
het tot stand komen van energieprojecten en met betrekking tot het meedelen in de
opbrengsten. Wij maken hierbij verschil tussen:

       Procesparticipatie: meedenken bij het ontwikkelen van beleid en beleidskaders.
       Planparticipatie: participatie in het maken van plannen, het ontwerp, inrichting,
       beheer en onderhoud van een installatie voor duurzame energieproductie
       Financiële participatie: Mee-investeren in en/of voordeel ervaren van de
       opbrengsten van een project.

Dit beleidskader gaat over de laatste twee vormen van participatie. Bewonersparticipatie bij
grote energieprojecten heeft als doel het draagvlak te vergroten en waarde toe te voegen voor
het landschap, de maatschappij, de flora en fauna en het milieu.


   4.2.    Stappenplan om inwoners mee te laten doen bij een project
Het participatieproces is bij ieder project anders. De initiatiefnemers zijn verantwoordelijk voor
het organiseren van planparticipatie. Zij leggen hierover verantwoording af aan de gemeente
en de lokale omgeving in een participatieverslag.


   Stap 1: Eerste bewonersbijeenkomst
Tijdens een eerste bewonersbijeenkomst lichten de initiatiefnemers het plan en het
plangebied toe. Voordat deze bijeenkomst plaats vindt, krijgen inwoners informatie over het
initiatief, de spelregels voor participatie en een uitnodiging voor de bijeenkomst .
Deze bijeenkomst is het eerste moment voor inwoners om vragen te stellen en te laten weten
wat zij ervan vinden. Ook kunnen zij hun adviezen en ideeën kwijt over het ontstaan van
meerwaarde, het ontwerp en andere punten die zij belangrijk vinden.
Daarnaast kijken de initiatiefnemers met de inwoners naar gepaste manieren om inwoners te
betrekken bij het project. Hierbij worden de volgende punten besproken.
   •   Het invloedsgebied dat de gemeente heeft bepaald.
   •   Uitleg van de spelregels en het planproces
   •   De werkvormen. Voorbeelden hiervan zijn een werkgroep of omgevingsraad, of het
       organiseren van bijeenkomsten, ontwerpateliers of combinaties van deze.
   •   Afspraken over communicatie tussen initiatiefnemers en de inwoners. Bijvoorbeeld
       over wat goed en niet goed gaat.


De initiatiefnemers zorgen voor de verslaglegging van het resultaat van deze bijeenkomst. De
initiatiefnemers mogen zelf bepalen hoe zij deze avond concreet invullen.

Invloedsgebied


                                                                                                11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Het invloedsgebied is het gebied waar belanghebbenden wonen. Het college is
verantwoordelijk voor de verlening van de omgevingsvergunning. Het college bepaalt wie
hierbij belanghebbende is. Het college gebruikt hiervoor zoveel mogelijk de criteria die de
Raad van State gebruikt in uitspraken over het belanghebbende-begrip bij ruimtelijke
ontwikkelingen. Ook rechters hanteren deze criteria in rechtszaken rond projecten.
Om die reden bepaalt het college het invloedsgebied. De initiatiefnemers moeten de inwoners
in dat gebied betrekken in het participatieproces (mee -ontwerpen).
Het kan voorkomen dat het invloedsgebied zich uitstrekt buiten de gemeente - en soms
provinciegrenzen.

Belanghebbende-begrip Raad van State
De Raad van State heeft uitgespraken gedaan over het begrip ‘belanghebbende’ bij
ruimtelijke ontwikkelingen. Voor windturbines heeft de Raad van State een vuistregel bepaald:
inwoners die wonen binnen een afstand van tien keer de maximale tiphoogte van een
windturbine, zijn belanghebbenden 4. Inwoners die verder weg wonen, zijn dat in beginsel niet
meer. Een voorbeeld: als in het bestemmingsplan staat dat een windmolen maximaal een
tiphoogte van 150 meter mag hebben, dan is iedereen binnen 1500 meter van de molen
belanghebbende.
Voor zonneparken en biomassa bestaan zulke duidelijke vuistregels niet. De Raad van State
heeft een uitspraak gedaan bij zonneparken dat bij vrij uitzicht iemand bij een afstand van 450
meter nog steeds belanghebbende is 5. Aan de andere kant: als er geen sprake is van een vrij
uitzicht, is iemand op 450 meter geen belanghebbende. Het hangt dus erg van feitelijke
situatie af. Het gaat daarbij niet alleen om de afstand tussen de woning en het zonnepark. Of
het zonnepark te zien is vanuit de woning, de grootte en de uitstraling van het zonnepark en
het aanwezige landschap spelen ook mee. Het maakt veel uit of er bosjes of bomensingels
zijn of dat het een open weidelandschap is.
Daarom hanteren we voor zonneparken en biomassa om te beginnen een afstand va n 200
meter. Per project kijken we of we deze afstand kunnen gebruiken of dat we de afstand groter
of kleiner moeten maken.


      Stap 2: Procesvoorstel
Aan de hand van de informatie uit de eerste bewonersbijeenkomst maken de initiatiefnemers
een voorstel voor planparticipatie met daarin:


•     De werkvormen, de doelstellingen en de verschillende activiteiten.
•     Een planning.
•     De rollen en bevoegdheden van de verschillende partijen .
•     De manier waarop de initiatiefnemers de afspraken vastleggen.
•     De manier waarop initiatiefnemers en de inwoners met elkaar communiceren.

Dit procesvoorstel delen de initiatiefnemers met de omgeving. Dit kan leiden tot
aanpassingen.




4   Zie ECLI:NL:RVS:2018:616 en ECLI:NL:RVS:2018:860.
5   Zie ECLI:NL:RVS:2019:1981.

                                                                                               12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Duidelijk moet zijn dat de initiatiefnemers in het procesvoorstel laten zien dat zij zich
inspannen om inwoners te betrekken (meepraten, mee-ontwerpen) en hoe zij dit willen doen.
De gemeente controleert dit. De kwaliteit van het procesvoorstel en de zorgvuldigheid gaan
voor de snelheid daarvan.


    Stap 3: Planvorming
Het procesvoorstel is de agenda waarmee de initiatiefnemers en de omgeving samen aan de
slag gaan met het ontwerp van het plan en de inpassing daarvan . Hierbij gaan zij in ieder
geval in op de volgende onderwerpen:


    •   Meerwaarde voor de maatschappij.
    •   Meerwaarde voor het landschap
    •   Meerwaarde voor planten, dieren en hun leefomgeving.
    •   Het combineren van functies op dezelfde locatie (‘meervoudig ruimtegebruik’)
    •   Financiële haalbaarheid van het project (economische uitvoerbaarheid).

Een deel van deze onderwerpen is ook opgenomen als ruimtelijke principes in het
Klimaatakkoord. De RES-regio Drenthe heeft deze principes overgenomen. Het gaat om de
volgende vier ruimtelijke principes:
- zuinig en zoveel mogelijk meervoudig ruimtegebruik;
-   combineren van opgaven;
-   vraag en aanbod zo dicht mogelijk bij elkaar;
-   aansluiten bij gebied-specifieke kenmerken.

De gemeente wil hier zoveel mogelijk bij aansluiten.


De gemeente let er bij de beoordeling van plannen voor een energieproject op of zij voldoen
aan een goede ruimtelijke ordening. De onderwerpen en de ruimtelijke principes hierboven
spelen daarom zonder meer een rol voor een goede integrale afweging van alle belangen.
Verder kijkt de gemeente hoe het zit met de maatschappelijke en economische
uitvoerbaarheid (financiële haalbaarheid). Een vast onderdeel hierbij is dat initiatiefnemers
een planschaderisicoanalyse laten opstellen.

De resultaten van dit proces komen in een projectplan. Dit plan bespreken de initiatiefnemers
met belanghebbenden tijdens een bewonersbijeenkomst. Ook krijgen belanghebbenden het
plan toegestuurd. Alle onderdelen die hierboven staan, krijgen een eigen hoofdstuk in het
plan. Verder is er een economisch/financieel hoofdstuk. Hierin staat onder meer beschreven
of en hoe invulling wordt gegeven aan onderwerpen als financiële participatie, lokaal
eigenaarschap en een gebiedsfonds.


    Stap 4: Afronding
Verbeterpunten kunnen leiden tot een aanpassing van het plan. Dit bespreken de
initiatiefnemers met de omgeving. Uiteindelijk bepalen de initiatiefnemers wanneer zij het
participatieproces afronden. De afronding wordt formeel afgesloten met een
participatieverslag. In dat verslag rapporteren initiatiefnemers hoe zij inwoners in het proces



                                                                                                  13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>hebben betrokken. De gemeente neemt dat verslag mee in de brede afweging voor een
omgevingsvergunning of de aanpassing van het bestemmingsplan .


Draagvlak
We vinden draagvlak van inwoners belangrijk.
De gemeente moet bij energieprojecten een afweging maken tussen het belang van een
duurzame energievoorziening in het kader van de energietransitie en de belangen van
omwonenden. Deze afweging moet de gemeente per energieproject maken. De Raad van
State zegt over ‘draagvlak’ dat het “gebrek aan draagvlak” niet de enige reden mag zijn om
medewerking te weigeren. Dat betekent niet dat draagvlak geen enkele rol mag spelen. Voor
ons is (het streven naar) draagvlak namelijk een vast onderdeel als we een plan toetsen en
belangen afwegen. In het vergunningsproces hebben belanghebbenden overigens altijd het
recht om bezwaar en beroep in te stellen tegen het plan na de verlening van de
omgevingsvergunning. Na de vaststelling van een nieuw of aangepast bestemmingsp lan
kunnen belanghebbenden daar beroep tegen indienen.


   4.3.     Ontwerpen met inwoners
Ieder project ziet er anders uit. Dit hangt af van het soort energieproject, de omvang daarvan,
de plek en het soort landschap. Maar ook de wensen van de lokale omgeving en de
oplossingen die bedacht worden. Het ontwerp van een project is daarom elke keer anders. Wij
vinden het om deze reden belangrijk dat inwoners in het invloedsgebied nauw betrokken zijn
bij het project. Tijdens de ontwerpfase besteden de initiatiefnemers en de omgeving onder
meer aandacht aan de volgende onderwerpen:


   4.3.1. Meerwaarde voor het landschap
Een energieproject betekent een verandering van het landschap. In onze Noordenveldse
Kwaliteitsgids hebben we opgeschreven welke ruimtelijke karakteristieken we daarbij
belangrijk vinden. Hoe met deze ruimtelijke karakteristieken omgegaan kan worden is
verwoord in de gidsprincipes. Eén van die gidsprincipes is dat “initiatieven moeten passen bij
de schaal van het landschap en een landschappelijke én stedenbouwkundige meerwaarde
opleveren”. Dat is vertrekpunt voor het gesprek tussen gemeente, initiatiefnemers en
inwoners. In het plan komt uiteindelijk te staan op welke manier er invulling aan de
gidsprincipes wordt gegeven. Als dit niet mogelijk is moeten de initiatiefnemers dat met goede
redenen uitleggen. Als meerwaarde niet mogelijk is, vervangt landschappelijke inpassing deze
eis. De grootte van een windmolen/zonnepark kan behoorlijk verschillen. Het landschap is
hierbij leidend. Als er meerwaarde voor het landschap ontstaat, zijn dit gespreksonderwerpen
en aandachtspunten:


    • In hoeverre het project te zien is in de omgeving.
    • Passen bij bestaande landschapsvormen, verkavelingsstructuren .
    • Versterken en/of herstellen van landschapselementen .
    • Het karakter en bestaande functies van de omgeving .
    • Bestaande zichtlijnen en landschapselementen .
    • Het behoud van beplanting en beplantingsstructuur die van nature in het gebied
      aanwezig zijn. Denk aan randen gemaakt van hagen, struiken of bosjes, een berm vol
       met bloemen. Maar ook een sloot met beplanting er omheen.

                                                                                             14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>    • Een minimale afstand tot de randen van het terrein.
    • Als er meerdere parken/projecten in een gebied komen, dan zoveel mogelijk dezelfde
      vorm aanhouden.
    • Een maximale hoogte en grootte.
    • Kleur en beschermlaag van de panelen.

De Noordenveldse Kwaliteitsgids is leidend als initiatiefnemers meerwaarde voor het
landschap willen bewijzen.


   4.3.2. Meerwaarde voor planten, dieren en hun leefomgeving
We zien graag dat energieprojecten ecologische meerwaarde opleveren (meerwaarde voor
dieren, planten en hun leefomgeving). Voor ons is dit een onderdeel in het proces en dus het
uiteindelijke plan. De gedachte hierachter is dat energieprojecten schade kunnen aanbrengen
aan de natuur. Maar ook het tegenovergestelde kan: het kan zorgen voor meer
verscheidenheid in dieren en planten en andere waarden in de natuur. We vragen de
initiatiefnemers om hiermee tijdens de ontwerpfase rekening mee te houden. Ecologische
meerwaarde betekent dat er aandacht besteed wordt aan:


    • Of de planten rond en onder een energieopstelling genoeg licht en water krijgen, zodat
      ze kunnen blijven groeien.
    • Het type omheining om de toegankelijkheid voor sommige diersoorten mogelijk te
      maken.
    • Zo weinig mogelijk overlast veroorzaken voor dieren ( bijvoorbeeld trekvogels die
      voedsel zoeken in bepaalde stukken land).
    • De manieren waarop water door of langs het plan loopt of aanwezig is om planten en
       dieren te voeden.
    • Het nemen van maatregelen die de natuur versterken (rekening houdend met de
      gewenste soorten), zoals amfibieënpoelen, hagen, struiken, bloemrijke bermen,
       nestkasten;
    • Het (ecologisch) beheer van een project/park.


   4.3.3. Functies combineren (meervoudig ruimtegebruik)
Meervoudig ruimtegebruik beteken dat verschillende functies binnen een project samen gaan.
Naast de opwekking van duurzame energie kan dat een natuurfunctie zijn (zie ecologische
meerwaarde). Maar ook recreatie, (extensieve) vormen van veehouderij of bijvoorbeeld een
parkeergelegenheid.


Wij verwijzen hier ook naar de ruimtelijke principes in het Klimaatakkoord, die ook door de
RES-regio Drenthe als leidraad worden toepast (Zie hiervoor onder Stap 3: Planvorming).


   4.3.4. Meerwaarde voor de maatschappij
Tenslotte, ook maatschappelijke meerwaarde is een onderwerp in onze integrale afweging.
Wij willen zien dat een energieproject meerwaarde oplevert voor de maatschappij. Dit maakt
onderdeel uit van het plan. Door het participatieproces, lokaal eigenaarschap en het opzetten
van een gebiedsfonds ontstaat deze maatschappelijke meerwaarde. Maar er zijn meer
mogelijkheden. Een voorbeeld is om mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt te

                                                                                              15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>betrekken. Zij kunnen helpen bij het aanleggen en/of het onderhouden van een park. Maar
denk ook aan educatieve of recreatieve projecten.


   4.4.    Financieel meedoen: lokaal eigenaarschap
Het Klimaatakkoord en de Concept RES-regio Drenthe bevatten het streven van 50% lokaal
eigenaarschap bij het ontwikkelen van projecten voor zonne-energie, windenergie en
biomassa. Inwoners en lokale bedrijven kunnen zich verenigen om mee te doen in een
project. Het Klimaatakkoord beschrijft het als volgt (zie ook bijlage 1):

   “Om de projecten voor de bouw en exploitatie van hernieuwbaar op lan d in de
   energietransitie te laten slagen, gaan in gebieden met mogelijkheden en ambities voor
   hernieuwbare opwekking, partijen gelijkwaardig samenwerken in de ontwikkeling, bouw en
   exploitatie. Dit vertaalt zich in evenwichtige eigendomsverdeling in een ge bied waarbij
   gestreefd wordt naar 50 % eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers
   en bedrijven). Investeren in een zon –en/of windproject is ondernemerschap. Dat vergt
   ook mee-investeren en risico lopen. Het streven voor de eigendomsverhoudi ng is een
   algemeen streven voor 2030. Er is lokaal ruimte om hier vanwege lokale project -
   gerelateerde redenen van af te wijken.”

Lokaal eigenaarschap is belangrijk bij grootschalige duurzame energieprojecten, onder meer
in verbad met het creëren van draagvlak. We gaan met de initiatiefnemers afspraken maken
over lokaal eigenaarschap.


   4.4.1. Gelijkwaardigheid
Het begrip gelijkwaardigheid vormt de basis voor het bepalen van lokaal eigenaarschap. Om
echt zeggenschap te hebben is het nodig dat een lokale eigenaar voldoende aandeel in het
eigendom heeft. Vandaar ook het streven dat 50% in eigendom is bij een lokale eigenaar.
Lokaal eigendom is een middel om draagvlak voor de energietransitie te versterken, omdat de
baten van een project in de regio blijven. Lokaal eigendom betekent niet alleen financieel
eigendom (en risico). Het betekent ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de
omgeving om vanaf het begin af aan een energie -initiatief goed te ontwikkelen. Het draagt
dus bij aan een gelijkwaardige, open en transparante samenwerking met andere partijen.


   4.4.2. Wat is lokaal eigendom?
Eigendom betekent financiële participatie plus zeggenschap. Dit is anders dan alleen
financiële participatie waarbij geen zeggenschap van de omgeving is geregeld. Een voorbeeld
van financiële participatie zonder zeggenschap is het uitgeven van obligaties aan het eind van
het ontwikkelproces.




                                                                                             16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Met eigendom heb je zeggenschap over het proces en over de geldstromen. Bi j eigendom en
zeggenschap hoort ook ondernemen en risico nemen wanneer je het project gaat ontwikkelen.
Net als bij alle andere ontwikkelaars van wind- en/of zonneprojecten
Een groep inwoners, bedrijven en/of een energiecoöperatie kan dus meedoen in een project.
Zij moeten zich dan verenigen in een rechtsvorm. Op dit moment is in Noordenveld één
energiecoöperatie actief (zie kader). Deze energiecoöperatie voldoet aan de eisen die gesteld
worden aan lokaal eigenaarschap. Uiteraard kunnen er ook nieuwe (energ ie)coöperaties
ontstaan.


Wij vinden het belangrijk dat de opgerichte rechtsvorm een democratische vorm heeft. We
denken daarbij bijvoorbeeld aan de volgende punten:


•   De leden van de rechtsvorm hebben zeggenschap, bijvoorbeeld door een algemene
    ledenvergadering.
•   Lokaal is niet elders. De rechtspersoon is daarom     Energiecoöperatie Noordseveld
    gevestigd in de gemeente Noordenveld.
•   Het lidmaatschap is open en vrijwillig en voor alle       Energiecoöperatie Noordseveld
    inwoners van de gemeente Noordenveld toegankelijk.        (ECN) is een coöperatieve vereniging
•   De rechtspersoon kent statuten, waarin onder andere       met uitgesloten aansprakelijkheid. De
    staat dat de leden niet aansprakelijk zijn (uitgesloten   vereniging draait volledig op
    aansprakelijkheid).                                       vrijwilligers met een groen hart voor
•   In de statuten staat ook wat de maatschappelijke          de gemeente Noordenveld. De
    doelen zijn die worden nagestreefd. Duurzame              algemene ledenvergadering van ECN
    energie, duurzaamheid in het algemeen en                  bepaalt uiteindelijk of de coöperatie
    leefbaarheid maken daar uiteraard deel van uit.           meedoet aan energieprojecten van
                                                              andere initiatiefnemers.
•   De opbrengsten uit het project worden gebruikt voor
                                                              ECN heeft de gehele gemeente
    nieuwe duurzaamheidprojecten. De leden van de
                                                              Noordenveld als werkgebied.
    rechtsvorm krijgen (financiële) voordelen via het
                                                              ECN is samen met energie-
    project, zoals bijvoorbeeld een lidmaatschap met
                                                              coöperaties in Friesland, Groningen
    korting op elektriciteit uit het project, aandelen of
                                                              en Drenthe eigenaar van het
    obligaties.
                                                              coöperatief energiebedrijf Energie
                                                              VanOns.

    4.4.3. Taak en rol van de lokale eigenaar
De lokale eigenaar gaat deel uitmaken van een onderneming. Er wordt daarom
ondernemerschap verwacht, waarbij de lokale eigenaar (mee-)investeert in de voorbereiding
en financiering van het project. Ook heeft de lokale eigenaar een belangrijke rol in de
procesparticipatie, het organiseren van draagvlak en de communicatie met bewoners. De
lokale eigenaar zoekt actief de verbinding met de inwoners en bedrijven in de directe
omgeving van het project, en doet zijn best om hun belangen zo goed mogelijk te borgen in
het project.


    4.4.4. Lokale financiering
De kans is groot dat de meeste projecten tot stand komen met hulp van Rijkssubsidie. Dit
gaat volgens de regeling Stimulering Duurzame Energie (SDE) of de opvolger daarvan. Het
heeft de voorkeur om in projecten een zo groot mogelijk dee l lokale financiering door

                                                                                              17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>zelfstandige inwoners of lokale bedrijven mogelijk te maken. Lokale financiering is mogelijk
door het uitgeven van obligaties of certificaten van aandelen. De lokale eigenaar zal zijn deel
van het project voor het grootste deel financieren via een lening bij een bank. De
inspanningsverplichting voor lokale financiering maakt deel uit van de fase van
voorfinanciering.


    4.5.    Gebiedsfonds - Fonds voor de lokale omgeving
In de planfase stellen de ontwikkelaars ( initiatiefnemers en lokaal eigenaar) een businesscase
op. In deze businesscase staat ook opgenomen of en hoe invulling wordt gegeven aan een
gebiedsfonds (ook wel: omgevingsfonds) en hoe dat wordt gevuld.
We gaan met initiatiefnemers en de lokaal eigenaar in gesprek over de oprichting van een
gebiedsfonds en het doen van stortingen daarin.
Vooraf is niet te bepalen wat een redelijk bedrag is om te storten in een gebiedsfonds. Per
project gaan we afspraken te maken. Wij stellen ons voor dat dit een afspraak is over een
bedrag per opgewekte MWh elektriciteit of 100m3 gas . Elke partij draagt bij naar rato van zijn
aandeel in het project. De gemeente is verantwoordelijk voor bestemming en het beheer van
het gebiedsfonds. Het maken van deze afspraken rond het g ebiedsfonds maakt deel uit van
de planontwikkelingsfase.

Raad van State heeft over gebiedsfondsen een uitspraak gedaan 6. Die uitspraak is dat er een
relatie moet zijn tussen de aantasting van de ruimtelijke kwaliteit (door het energieproject) en
de besteding van het gebiedsfonds. Als een energieproject bijvoorbeeld de kwaliteit van het
landschap aantast, dan zal het gebiedsfonds moeten worden aangewend voor herstel van
landschappelijke kwaliteit. Dat hoeft niet in het (plan)gebied zelf te zijn, maar mag ook ergens
anders in de gemeente zijn.


    4.6.    Economische uitvoerbaarheid
Plannen voor de realisering van energieprojecten moeten worden getoetst aan de geldende
regelgeving. Eén van de toetsingskaders in de gemeente is het geldende bestemmingsplan.
Als een gepland energieproject daar niet binnen past moet en wij beoordelen of wij mee willen
werken aan het project of niet. De gemeente kan voor energieprojecten een nieuw
bestemmingsplan maken of een omgevingsvergunning verlenen. Daarvoor is nodig dat het
energieproject voldoet aan een goede ruimtelijke ordening . Het energieproject moet
economisch uitvoerbaar zijn. Dat betekent dat het financieel haalbaar moet zijn.
De economische uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan of de omgevingsvergunning is een
voorwaarde voor de gemeente. Daaronder verstaat de gemeente dat het energieproject in zijn
geheel door de initiatiefnemers en de lokaal eigenaar voor eigen rekening en risico moeten
worden gerealiseerd. De gemeente betaalt geen financiële bijdrage(n) voor de realisering van
het energieproject en neemt daar ook niet risicodragend aan deel .
Daarom moeten de ontwikkelaars (initiatiefnemers en lokaal eigenaar) in de planfase een
businesscase opstellen waaruit de economische uitvoerbaarheid van het energieproject blijkt.




6 ECLI:NL:RVS:2019:2950, Oldebroek


                                                                                               18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>   5. Naar een omgevingsvergunning of aanpassing van
       het bestemmingsplan

Na het proces met initiatiefnemers en inwoners, komt de stap naar een omgevingsvergunning
of een nieuw bestemmingsplan. Met een omgevingsvergunning wijkt de gemeente af van het
bestemmingsplan of, als de Omgevingswet er is (naar verwachting in 2022) het
omgevingsplan.

De initiatiefnemers onderbouwen bij de vergunningaanvraag hun plan In deze ruimtelijke
onderbouwing staan de redenen waarom het plan ruimtelijk verantwoord is. De gemeente
moet namelijk kunnen toetsen of er sprake is van ‘ goede ruimtelijke ordening’. Onder de
Omgevingswet, die de Wro gaat vervangen, heet dat net anders: ‘een evenwichtige toedeling
van functies aan locaties’. Wij gebruiken deze ruimtelijke onderbouwing om af te wegen of wij
meewerken aan een plan. Medewerking kan via een omgevingsvergunning of een nieuw
bestemmingsplan.

De onderbouwing bestaat uit:
   •   Een inleiding met een korte beschrijving van het plan .
   •   Een uitgebreide beschrijving van plan.
   •   Een overzicht van het beleid van Rijk, provincie en gemeente dat hiermee te maken
       heeft.
   •   Onderzoek naar mogelijke gevolgen voor :
       -   Planten en dieren.
       -   Archeologische resten.
       -   Water / bodem / milieu/ geluid / luchtkwaliteit / veiligheid .
       -   Verkeer en parkeren.
   •   Als de wet dit eist een onderzoek naar de mogelijke negatieve gevolgen van het plan
       voor het milieu. Dit heet een “milieueffectrapportage”.
   •   De economische uitvoerbaarheid (financiële haalbaarheid). Dit blijkt uit een
       businesscase.
   •   De maatschappelijke uitvoerbaarheid (draagvlak door de omgeving). Hiervoor maken
       de initiatiefnemers een participatieverslag.
   •   Een beschrijving hoe initiatiefnemers omgaan met de onderwerpen financiële
       participatie, lokaal eigenaarschap en het gebiedsfonds.

Voordat wij de omgevingsvergunning verlenen of een nieuw bestemmingsplan in procedure
brengen, leggen we alle afspraken vast. Dit gebeurt in een zogenaamde ‘anterieure
overeenkomst’. Dit is een overeenkomst tussen ons en de initiatiefnemers/lokaal eigenaar. In
deze overeenkomst zijn onder andere afspraken vastgelegd over het verhaal van kosten die
de gemeente moet maken. Dat zijn bijvoorbeeld de kosten van het bestemmingsplan, de
kosten van het opstellen van een ruimtelijke onderbouwing voor de omgevingsvergunning, de
kosten van door de gemeente aan te leggen of aan te passen nutsvoorzieningen. Ook kunnen
we afspraken over financiële bijdragen aan ruimtelijke ontwikkelingen opnemen. Er staat in
wat de aanvrager de gemeente moet betalen.
Daarnaast nemen wij afspraken over de vrijwaring voor planschade en de afhandeling van
(eventuele) verzoeken om planschadevergoedingen op in een anterieure overeenkomst. Voor



                                                                                             19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>deze afspraken maken we gebruik van een planschade-risicoanalyse, die de initiatiefnemers
laten opstellen.




                                                                                            20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>    Bijlage 1: Belangrijke delen uit het Klimaatakkoord
         van juni 2019

    Hoofdstuk C 5.5 Productie uit hernieuwbare bronnen op land,
    afspraken leden c. en e.:

Lid c.
Participatie en acceptatie zijn van groot belang voor de ruimtelijke inpassing van de
energietransitie en daarmee voor de uitvoerbaarheid. Participatie ziet toe op en bevordert de
uitwerking van het motto ‘iedereen kan meedoen’. Voor de Sectortafel Elektriciteit gaat het om
de participatie bij de ruimtelijke inpassing en exploitatie van energieprojecten (>15kW niet -
gebouwgebonden wind en zon). Participatie en acceptatie zijn voorwaarden voor
doelrealisatie maar kunnen op gespannen voet staan met de beoogde kostenreductie. Over
de exacte invulling van participatie wordt verder ingegaan in de passage over de RES.


•   Procesparticipatie:
    Overheden zijn primair verantwoordelijk voor communicatie over nut en noodzaak van de
    energietransitie. In het kader van de Green Deal Participatie van de Omgeving bij
    Duurzame Energieprojecten (procesparticipatie tijdens ontwikkeling van projecten) en het
    nationaal programma RES (procesparticipatie tijdens de RES) worden handreikingen
    participatie opgesteld. Ontwikkelaars, overheden en daarmee ook financiers krijgen
    hiermee handvatten voor een participatieve aanpak. Deze handreikingen kunnen worden
    benut om de beoogde werkwijze voor participatie een expliciete plaats te geven in
    sectorale gedragscodes en ruimtelijke kaders zoals omgevingsvisies, omgevingsplannen
    en projectbesluiten.


•   Omgevingsparticipatie:
    o De initiatiefnemer doorloopt een proces om te kome n tot een wenselijke en haalbare
         vormgeving van participatie. Het gaat hierbij om de participatiewaaier; dit kan zijn
         procesparticipatie, financiële participatie, financiële obligaties, eigendomsparticipatie,
         een omgevingsfonds of een combinatie hiervan. Het bevoegd gezag controleert dat
         initiatiefnemers en omgeving hierover het gesprek aangaan. Voor de handreiking
         participatie, die wordt opgesteld in het kader van de Green Deal Participatie van de
         Omgeving bij Duurzame Energieprojecten, zullen voor bevoegd e gezagen alle
         mogelijkheden aan instrumentering van participatie in kaart worden gebracht.
    o    Afspraken met de omgeving worden vastgelegd in een omgevingsovereenkomst. Op
         basis hiervan wordt er een projectplan gemaakt waarin wordt beschreven hoe binnen
         het project de participatie optimaal wordt ingericht.
    o    Om de projecten voor de bouw en exploitatie van hernieuwbaar op land in de
         energietransitie te laten slagen, gaan in gebieden met mogelijkheden en ambities voor
         hernieuwbare opwekking, partijen gelijkwaardig samenwerken in de ontwikkeling,
         bouw en exploitatie. Dit vertaalt zich in evenwichtige eigendomsverdeling in een
         gebied waarbij gestreefd wordt naar 50 % eigendom van de productie van de lokale
         omgeving (burgers en bedrijven). Investeren in een zon –en/of windproject is
         ondernemerschap. Dat vergt ook mee-investeren en risico lopen. Het streven voor de

                                                                                                  21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>       eigendomsverhouding is een algemeen streven voor 2030. Er is lokaal ruimte om hier
       vanwege lokale project-gerelateerde redenen van af te wijken. Hierbij wordt ook in
       acht genomen de bijzondere positie van de waterschappen, die zowel lokale
       ontwikkelaar zijn als decentrale overheid met een verduurzamingsopgave van hun
       eigen bedrijfsprocessen.


•   Omgevingsfonds:
    Een omgevingsfonds is één van de mogelijkheden v an de participatiewaaier. Als er een
    omgevingsfonds komt, dan wordt dit met een voor het project redelijk bedrag gevuld door
    de initiatiefnemer(s), waarbij de hoogte van de bedragen uit de NWEA -gedragscode als
    richtlijn wordt gehanteerd. De NWEA-gedragscode wordt nu bekeken bij de Green Deal
    Participatie. Deze uitkomsten zullen worden overgenomen. Voor zonprojecten vraagt dit
    nader onderzoek. Dit is reeds gestart en zal in 2019 gereedkomen. Besluitvorming over de
    besteding van het omgevingsfonds gebeurt door de omgeving.


•   ODE Decentraal, de Natuur- en Milieufederaties (NMF’s), Holland Solar, de Nederlandse
    WindEnergie Associatie (NWEA), de Klimaat- en Energiekoepel (KEK) en eventueel
    anderen brengen best practices in kaart over vormen van participa tie zodat mensen met
    een lager inkomen mee kunnen doen aan de energietransitie. Deze worden ingebracht in
    de RES en kunnen worden toegepast in projectontwikkeling.

Lid e.
In het kader van de participatie door de lokale omgeving wordt veel waarde gehecht aan
lokale initiatieven. Een belangrijke belemmering voor hun participatie ligt op twee terreinen. In
de eerste plaats bij een gebrek aan kennis. Lokale initiatiefnemers worden aangemoedigd om
gebruik te maken van de kennis en expertise die voorhanden is bij het op te richten
Expertisecentrum, zoals geformuleerd onder b. Daarnaast zijn vooral de
voorfinancieringskosten een belangrijke hindernis. EZK heeft hiervoor een bijdrag e gedaan.
InvestNL, ODE Decentraal, IPO en VNG hebben uiterlijk in juli 2019 onderzocht of provincies
en gemeenten het mogelijk kunnen maken dat autonome energiecoöperaties een beroep
kunnen doen op een regeling, waarmee de onderzoeken en daarmee samenhang ende
projectondersteuning, die noodzakelijk zijn voor het doen van een succesvolle vergunning
aanvraag, kunnen worden gefinancierd. Hierbij zal onderzocht worden op welke wijze dit het
meest efficiënt georganiseerd kan worden, waarbij ook (bestaande) regionale/provinciale
fondsen worden meegenomen in het onderzoek. Het Ontwikkelfonds, waarin de regeling zal
vallen, is met hulp van NIA (InvestNL), Nationaal Groenfonds en REScoopNL ingericht en
startklaar. Het gaat hier uitdrukkelijk niet om het financieren v an het benodigde vermogen van
het project. Bij een financial close van het project worden deze middelen teruggestort.
Hiermee is een revolverend fonds in het leven geroepen . Tevens zal onderzocht worden of de
leges die verbonden zijn aan het project pas bij financial close in rekening gebracht kunnen
worden dan wel als het project gestaakt wordt.




                                                                                               22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>