<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Twenterand, Detailhandelsstructuurvisie 2017 - 2022
Deel A: Visie
Gemeente Twenterand
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>      Twenterand, Detailhandelsstructuurvisie 2017 - 2022
      Deel A: Visie
      Gemeente Twenterand



Rapportnummer:                  204X00574.088386_1


Datum:                          30 juni2016


Contactpersoon opdrachtgever:   mevr. D. Stevens


Projectteam BRO:                Aiko Mein, Geert Welten


Trefwoorden:                    Visie, detailhandel, pdv, horeca, centrum


Bron foto kaft:                 BRO


Beknopte inhoud:                Voorliggend rapport is het visiedeel (deel A) van de Detailhandelsstructuurvisie Twenterand.
                                Hierin zijn de beleidskaders omtrent detailhandelsontwikkeling in de gemeente Twenterand
                                opgenomen. Ook bevat dit deel de actiepunten om te komen tot uitvoering van de visie.          BRO
                                                                                                                               Hoofdvestiging
                                                                                                                               Bosscheweg 107
                                                                                                                               5282 WV Boxtel
                                                                                                                               T +31 (0)411 850 400
                                                                                                                               F +31 (0)411 850 401
                                                                                                                               E info@bro.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave                                                   pagina   4. VISIE PER KERN                                                   18
                                                                            4.1 Vriezenveen                                                  18
                                                                            4.2 Vroomshoop                                                   20
                                                                            4.3 Den Ham                                                      22
1. INLEIDING                                                        2
                                                                            4.4 Westerhaar                                                   25
   1.1 Toekomstgerichte detailhandelsvisie                          2
   1.2 Proces                                                       3
   1.3 Leeswijzer                                                   4
                                                                         5. BELEID AFWIJKENDE WINKELVORMEN                                   27
                                                                            5.1 Detailhandel op perifere locaties                            27
                                                                            5.2 Detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit bij andere
   2. VERTREKPUNT VISIE                                             5
                                                                                bedrijvigheid op perifere locaties                           28
   2.1 Trends in consumentengedrag                                  5
                                                                            5.3 Verkoop aan huis en internetafhaalpunten                     28
   2.2 Ontwikkelingen in de detailhandel                            7
                                                                            5.4 Verkoop bij de boer                                          29
   2.3 Algemeen beleidskader                                        8
   2.4 Ontwikkelingen in de gemeente                                8
         2.4.1 Bevolking Twenterand                                 8
                                                                         6. UITVOERING                                                       30
         2.4.2 Voorzieningenaanbod Twenterand                       9
         2.4.4 Economisch functioneren Twenterand                  11



3. DETAILHANDELSSTRUCTUURVISIE GEMEENTE
TWENTERAND                                                         12
   3.1 Voortbouwen op visie 2011-2016                              12
   3.2 Detailhandelstructuurvisie 2016-2022                        13
         1      Individuele kracht van kernen                      13
         2      De juiste winkel op de juiste plaats               14
         3      Structuurversterking en begeleiden
                marktontwikkelingen                                14
         4      Volwaardig boodschappenaanbod in alle vier de
                kernen                                             15
         5      Ondernemers aan zet                                15




Inhoudsopgave                                                                                                                        1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1.   INLEIDING                                                                       zoveel mogelijk concreet. Het uitgangspunt is de visie in 2022 te evalueren
                                                                                     en daar waar nodig te actualiseren.

                                                                                     De gemeente Twenterand bestaat uit een aantal kernen en buurtschappen.
     1.1 Toekomstgerichte detailhandelsvisie                                         In de visie wordt geconcentreerd op de vier winkelkernen van de gemeen-
                                                                                     te: Vriezenveen, Vroomshoop, Den Ham en Westerhaar – met ieder unieke
     De detailhandel is momenteel sterk in beweging. Om de ontwikkelingen te         kwaliteiten en knelpunten. Iedere kern krijgt dan ook een specifieke uitwer-
     verbinden aan de lokale mogelijkheden, is een toekomstgerichte visie ge-        king in de visie.
     formuleerd op de detailhandel in de gemeente Twenterand. De visie is
     gesplitst in een deel A “de visie” en een deel B “de achterliggende analy-
     ses”.

     De uitgangspunten voor de visie zijn:
      Een visie met grote betrokkenheid van ondernemers, zowel bij het
         opstellen als het uitvoeren van de visie. Hiertoe is uitgebreide interac-
         tie geweest met de ondernemers.
      De rol van het gemeentebestuur is veranderd; het zijn niet langer de
         blauwdrukken en eindvoorstellen die de toekomst schetsen. De ge-
         meente geeft kaders aan, waarbinnen de detailhandel zich ontwikkelt.
         De markt (ondernemers en eigenaren) neemt steeds meer een rol in
         de uitvoering van de visie. Onderdeel van de visie is daarom een ac-
         tieprogramma gericht op de uitvoer, waarbij de verantwoordelijkheid is
         aangegeven.
      Intensivering van de samenwerking. Dit betreft zowel samenwerking
         van de marktpartijen als van de marktpartijen met de gemeente. De vi-
         sie bevat concrete handreikingen om de samenwerking verder te ver-          Figuur 1.1 Kernen gemeente Twenterand
         sterken.
     Op basis van deze uitgangspunten is de Detailhandelsstructuurvisie Twen-
     terand 2017 - 2022 uitgewerkt. Net als in de Detailhandelsstructuurvisie
     Twenterand 2011 - 2016 is gekozen voor een beperkte termijn van circa 5
     jaar, omdat de ontwikkelingen in de detailhandel momenteel razendsnel
     verlopen. Om daarop in te kunnen spelen zijn de voorstellen in de visie



                   2                                                                                                                                    Hoofdstuk 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1.2 Proces                                                                       gingen bij de stellingen en de resultaten van de discussie zijn als input
                                                                                 gebruik voor het opstellen van de beleidskaders.
BRO is in het voorjaar van 2016 als adviseur aangesteld bij het actualise-      4 bijeenkomsten met ondernemers (in elke kern 1 op 13 en 20 juni): In
ren van de Detailhandelsstructuurvisie Twenterand. De actuele visie (deel        ieder van de vier winkelkernen van de gemeente Twenterand is een
A) is gebaseerd op interactie met de ondernemers (zie onderstaande) en           bijeenkomst met ondernemers geweest: op 13 juni in Westerhaar en in
op actueel onderzoek (deel B van deze visie) van de ruimtelijk-functionele       Vriezenveen en op 20 juni in Vroomshoop en in Den Ham. De opkomst
omstandigheden van de detailhandel en voorzieningen in de gemeente               in alle kernen was goed. Door de aanwezigen werd een kritische en
Twenterand.                                                                      constructieve bijdrage geleverd.
                                                                                 Tijdens de avonden zijn de actualiteiten besproken. Ook is het be-
Communicatieproces                                                               staande beleid geëvalueerd en is ingegaan op de visie op de toe-
Het werkproces is vanaf de start begeleid door een begeleidingsgroep             komst. Bekeken is welke acties opgepakt kunnen worden om te komen
bestaande uit vertegenwoordigers van de winkeliers en van de gemeente            tot de gewenste detailhandelsstructuur met een optimaal onderne-
(afdelingen EZ en RO). Het gemeentebestuur (college en raad) heeft goed          mersklimaat. De rode draad was dat alle kernen verschillen, eigen
de vinger aan de pols gehouden tijdens het werkproces. Daarbij toonden           problemen kennen en om specifieke oplossingen vragen. Wens van de
ook de ondernemers in de gemeente Twenterand veel betrokkenheid tij-             ondernemers is dan ook de eigen kwaliteiten te versterken met op
dens het proces. Op de volgende momenten heeft constructief overleg              maat gesneden acties. Ideeën en suggesties zijn waar mogelijk ver-
plaatsgevonden met belanghebbenden.                                              werkt in de visie per kern.
 Begeleidingsgroep: Tijdens vier overleggen met de begeleidingsgroep           Raadinformatiebijeenkomst 14 juli 2016: Na afronding van de onder-
    is de voortgang van het proces besproken. Daarbij is op open en op-          zoeken en de communicatie met de ondernemers is de raad van de
    bouwende wijze van gedachten gewisseld over de uitgangspunten van            gemeente Twenterand geïnformeerd over het proces. Tijdens een in-
    het onderzoek, de opzet van de ondernemersavonden, de inhoud van             formatiebijeenkomst is ingegaan op het verloop van het proces, de on-
    het concept en de voorstellen voor de regeling omtrent bijzondere win-       derzoeksresultaten, de aandachtspunten vanuit de ondernemers en de
    kelvormen.                                                                   ideeën omtrent de op te stellen visie.
 Discussiebijeenkomst ondernemers (18 april 2016): Er is een discus-
    siebijeenkomst gehouden met de ondernemers (consumentgerichte            Tijdens de overlegmomenten hebben de ondernemers de volgende aan-
    bedrijven en reguliere bedrijvigheid) in de gemeente Twenterand. Met     dachtspunten aangegeven.
    de aanwezigheid van circa 30 ondernemers was de opkomst prima.            Vanuit ondernemers is vraag naar duidelijke beleidskeuzes en het
    Tijdens de avond werd meermalen de betrokkenheid en de onderne-              voorkomen van ad hoc beslissingen.
    merszin van de lokale ondernemers bevestigd.                              De ondernemers vinden dat de gemeente beleidskeuzes moeten
    Onderwerp van de avond was de wijze waarop de gemeente zou moe-              handhaven.
    ten omgaan met bijzondere vormen van detailhandel. Hierbij was met
    name aandacht voor detailhandel op bedrijventerreinen. De overwe-



Hoofdstuk 1                                                                                                                               3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>   De ondernemers vinden dat er behoefte is aan heldere spelregels,             In deel B zijn de onderzoeken, evaluaties en de onderbouwing van de
    waarmee de wildgroei van allerhande winkels in garages, schuren en            visie opgenomen.
    in bedrijfsloodsen wordt voorkomen.
    De ruimte voor PDV moet beperkt blijven tot detailhandel die niet past
    in centrumgebieden. De PDV op bedrijventerreinen mag daarbij de re-
    guliere bedrijvigheid niet in de weg mag zitten.
   Een te klein een deel van de projecten uit het projectenprogramma van
    de visie 2011-2016 is opgepakt.

Actualiseren Detailhandelsstructuurvisie Twenterand 2017 - 2022
De resultaten van het onderzoek en van de interactie met belanghebben-
den is uitgewerkt in een concept van de visie. Dit concept is besproken met
de begeleidingsgroep. Vervolgens is het concept aangepast en voorgelegd
aan het bestuur van de gemeente Twenterand. Deze heeft het concept
vrijgegeven voor inspraak. Na verwerking van de inspraakreacties is de
visie behandeld door de gemeenteraad. De gemeenteraad heeft de Detail-
handelsstructuurvisie Twenterand 2017 - 2022 vastgesteld op PM.

1.3 Leeswijzer

De Detailhandelsstructuurvisie Twenterand 2017 - 2022 is gesplitst in een
deel A en een deel B.
 Deel A bevat de visie van de gemeente Twenterand op de ontwikke-
    lingsmogelijkheden voor de detailhandel en centrumgebieden in de
    gemeente Twenterand. Vanwege het belang van een sterke centrum-
    gebieden als hart van het winkelklimaat krijgen deze ruim aandacht in
    de visie, maar ook de ontwikkelingsmogelijkheden in de overige delen
    van de voorzieningenstructuur komen aan bod. De visie bevat een uit-
    voeringskader en concrete actiepunten. Alle belanghebbenden – inclu-
    sief de gemeente zelf – worden aangespoord deze punten op te pak-
    ken, zodat het ook in de toekomst prettig winkelen en goed onderne-
    men blijft in de gemeente Twenterand.



              4                                                                                                                              Hoofdstuk 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2.   VERTREKPUNT VISIE


     In dit hoofdstuk wordt het vertrekpunt voor de visie op hoofdlijnen weerge-
     geven. Dit is gebaseerd op de trends in consumentengedrag (de vraagzij-
     de) en de ontwikkelingen in de detailhandel en centrumgebieden (de aan-
     bodzijde) als gevolg daarvan. Verder zijn de kaders vanuit het beleid van
     (hogere) overheden van belang. Tot slot worden de actualiteit en de ver-
     wachtingen in de gemeente Twenterand meegenomen. In deel B van de
     visie wordt uitgebreid ingegaan op de achtergronden bij al deze aspecten
     en de relevantie ervan voor de gemeente Twenterand.

     2.1 Trends in consumentengedrag
                                                                                   Figuur 2.1 Ontwikkeling consumentenvertrouwen (CBS, 2016)
     De volgende trends in consumentengedrag (vraagzijde) zijn relevant voor
     de gemeente Twenterand.
      De economie trekt aan, maar het consumentengedrag is voorgoed
         veranderd. De kritische consument stelt steeds hogere eisen aan win-
         kels en winkelcentra. Alle belanghebbenden moeten daarom constant
         investeren om relevant te blijven voor consumenten. De consument is
         namelijk mobiel en goed geïnformeerd. En als het ‘eigen’ winkelaan-
         bod niet voldoet, wijkt deze gemakkelijk uit naar een ander winkelge-
         bied – of naar internet (e-commerce).
        E-commerce is niet meer weg te denken uit de detailhandel, maar de
         impact ervan verschilt per branche. De boodschappen worden bijvoor-
         beeld nog voor 98% in fysieke winkels gekocht, maar in de modebran-
         che is dat 82%. In het lokale straatbeeld leidt de groeiende
         e-commerce vooral tot het verdwijnen van bepaalde winkels – met te-
         gelijk een opkomst van discounters (die online nauwelijks actief zijn).
                                                                                   Figuur 2.2 Ontwikkeling aandeel omzet via e-commerce naar winkelsector tot 2016 en
                                                                                   geprognosticeerde ontwikkeling tot 2030 (samenstelling van meerdere bronnen)




     Hoofdstuk 2                                                                                                                                    5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                            Om goed in te kunnen spelen op de wensen van consumenten is het
                                                                                            verkopen via één kanaal niet meer voldoende. Juist door middel van
                                                                                            multichanneling verhogen winkelbedrijven hun serviceniveau.
                                                                                           In de nieuwe economie creëren de opkomst van het ‘nieuwe werken’
                                                                                            en wisselende tijdspatronen een wens naar ruime openingstijden. On-
                                                                                            dernemers moeten hierin meebewegen willen ze de concurrentie met
                                                                                            het internet aan kunnen gaan.
                                                                                           Beleving is een belangrijk voordeel van fysieke winkelgebieden ten
                                                                                            opzichte van internet. De consument gaat winkelen en centrumbezoek
                                                                                            steeds meer als vrijetijdsbesteding zien en wil daarbij verrast en ver-
                                                                                            maakt worden. In een aantrekkelijke omgeving, met een diversiteit aan
                                                                                            ondernemingen en met enige regelmaat leuke evenementen wordt in-
                                                                                            gespeeld op de behoefte aan beleving.
Figuur 2.3 Beleving in Den Ham (Brinkdorpdenham.nl)                                        De boodschappensector is van toenemend belang voor de winkel-
                                                                                            structuur in Twenterand, omdat consumenten de boodschappen vooral
                                                                                            lokaal kopen (niet in de grote stad en niet op internet). Supermarkten
                                                                                            zijn daarbij de belangrijkste consumententrekkers. Bij het boodschap-
                                                                                            pen doen hechten de consumenten minder waarde aan beleving en
                                                                                            meer aan een goede autobereikbaarheid en parkeergelegenheid bij de
                                                                                            supermarkt – mede door het groeiend autobezit en autogebruik. Ver-
                                                                                            der spelen factoren als een overzichtelijke indeling, een breed assorti-
                                                                                            ment, hygiëne en behulpzaam, vriendelijk personeel een belangrijke
                                                                                            rol in de supermarktkeuze van de consument.
                                                                                           Vergrijzing en ontgroening (minder jeugd) in landelijke gemeenten,
                                                                                            zoals Twenterand, leidt weliswaar tot enige afname van het aantal
                                                                                            consumenten, maar de groeiende groep 65+’ers biedt vooral nieuwe
                                                                                            kansen. Hoewel zij een ander uitgavenpatroon hebben dan de jongere
                                                                                            generaties, blijven de uitgaven aan (luxe) voeding en andere kwalitatief
                                                                                            goede producten namelijk op peil. Lokale speciaalzaken kunnen hierop
                                                                                            inspelen – ook omdat de groep 65+’ers gemiddeld relatief welvarend is
Figuur 2.4 Verhouding in bestedingen (exclusief woonlasten) naar leeftijd (CBS, 2016)       en over het algemeen meer in de eigen woonplaats inkopen doet dan
                                                                                            de jongere leeftijdsgroepen.



                6                                                                                                                                          Hoofdstuk 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>2.2 Ontwikkelingen in de detailhandel                                               biele consument de ‘eigen’ kleine supermarkt voorbij rijdt om in de na-
                                                                                    burige kern de boodschappen te gaan doen.
De volgende ontwikkeling aan de aanbodzijde zijn relevant voor de ge-              De aantrekkingskracht van supermarkten komt ten goede aan het
meente Twenterand.                                                                  gehele centrumgebied, omdat veel klanten van supermarkten in de-
 In centrumgebieden in de gemeente wordt een verdere vermen-                       zelfde winkeltrip ook naastgelegen speciaalzaken bezoeken. Als de
   ging van functies verwacht, waarbij de centrumfunctie niet alleen                kans zich voordoet zou bij supermarktontwikkeling altijd ruimte moeten
   geldt detailhandel, maar ook voor horeca, dienstverlening, cultuur en            zijn voor inpassing van aanvullende winkels, diensten en ambachten.
   sociale aspecten. Het veranderend consumentengedrag leidt er name-
   lijk toe dat winkelcentra steeds meer voor andere belevenissen dan al-
   leen winkelen worden bezocht. Winkelbezoek blijft weliswaar belang-
   rijk, maar de dominantie ervan vermindert.
 Door blurring van functies vervagen de grenzen tussen detailhandel,
   consumentgerichte dienstverlening en horeca. Vooral detailhandel in
   versproducten (waaronder supermarkten) vermengt zich met horeca.
   Dit is één van de meest zichtbare vormen van blurring binnen de retail.
   Verswinkels bieden daarbij steeds meer ‘ready to eat’ producten aan
   en bereiden verse gerechten in de zaken. Hierdoor spelen zij de be-
   hoefte aan beleving en comfort in de fysieke winkel, waarmee zij zich
   onderscheiden van het internet.
                                                                                Figuur 2.5 Schematische weergave van te verwachten ontwikkeling in omvang,
 Schaalvergroting wordt onder meer ingezet om beleving in de winkels           samenstelling en spreiding van het voorzieningenaanbod in dorpscentra
   te vergroten. Schaalvergroting kan echter niet overal plaatsvinden,
   waardoor in sommige gevallen vestigingen die verspreid zijn over
   meerdere plaatsen worden samengevoegd tot één grote winkel. Een
   factor daarbij zijn de keuzes van / ontwikkelingen bij hoofdkantoren
   van filiaalbedrijven, waar lokaal nauwelijks invloed op uit te oefenen is.
 Voor de supermarktsector blijft schaalvergroting noodzakelijk om
   te komen tot ruime, goed gesorteerde winkels met belevingselemen-
   ten. Daarmee spelen zij in op de behoefte van consumenten aan ge-
   mak en efficiëntie enerzijds en aan vers, authentiek en biologisch an-
   derzijds. In Twenterand moet dan ook ruimte zijn voor de schaalver-
   groting van supermarkten. Te meer, omdat het gevaar blijft dat de mo-
                                                                                Figuur 2.6 Blurring in de supermarkt (Jumbo.nl)



Hoofdstuk 2                                                                                                                                       7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>2.3    Algemeen beleidskader                                                        De volumineuze aard van de aangeboden artikelen is daarbij een be-
                                                                                    langrijke afweging.
Het volgende overheidsbeleid is kaderstellend voor de visie.                       Behoud van sterke centra staat voorop bij de gemeente Twenterand.
 Het ministerie van EZ heeft samen met betrokken partijen de Retaila-              Dit heeft de gemeente ook neergelegd in de Structuurvisie Twenterand
    genda vastgesteld. De agenda speelt actief in op de trends en ontwik-           uit 2011. De gemeente beseft daarbij dat de detailhandel een dynami-
    kelingen in de detailhandel en daagt overheden, ondernemers en in-              sche sector is. Twenterand wil daarom ruimte bieden aan vernieu-
    vesteerders uit om blijvend samen te werken aan een toekomstbe-                 wing, zodat de detailhandel kan inspelen op de wijzigende bevolkings-
    stendige winkelomgeving. Via 20 activerende afspraken leveren be-               samenstelling, het veranderend consumentengedrag en de vraag van-
    trokkenen een bijdrage aan de Retailagenda. Hierin is samenwerking              uit de aanbieders
    tussen betrokken partijen het sleutelwoord. Verder wordt ingezet op
    concentratie, vernieuwing, multichannel en flexibiliteit.
 De rijksoverheid is voornemens om in 2019 alle regelingen voor ruim-
    te, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water samen te voegen tot
    één omgevingswet. Dit heeft tot doel:
      o   de verschillende plannen voor ruimtelijke ordening, milieu en na-
          tuur beter op elkaar af te stemmen;
      o   duurzaamheidsprojecten te stimuleren;
      o   lagere overheden meer ruimte te geven om hun omgevingsbeleid
          af te stemmen op hun eigen doelstellingen.
    Verder biedt de wet meer ruimte voor particuliere ideeën, omdat er
    minder gedetailleerde regels gaan gelden. De houding bij het beoorde-
    len van plannen zal ‘ja mits’ in plaats van ‘nee tenzij’ worden.
                                                                                Figuur 2.7 Prognose ontwikkeling inwonertal gemeente Twenterand (Visie op Wonen
 Door het rijk is de ladder voor duurzame verstedelijking (art. 3.1.6.         2015 – 2025 Twenterand, februari 2016)
    lid 2 Bro) vastgesteld. In deze ladder moeten achtereenvolgens de be-
    hoefte aan een stedelijke ontwikkeling (o.a. detailhandel, horeca, leisu-   2.4 Ontwikkelingen in de gemeente
    re), de aanvaardbaarheid van de (leegstands)effecten en de locatie-
    keuze worden onderbouwd. Bij de voorgenomen wijziging van de lad-           2.4.1 Bevolking Twenterand
    der (januari 2017) blijft deze hoofdlijn overeind.                           Tussen 2005 en 2015 is het aantal inwoners in de gemeente iets
 De provincie ziet strikt toe op de ruimte die gemeenten bieden voor               toegenomen (figuur 2.7), maar door een ‘trek naar de stad’ van jonge
    detailhandelsontwikkeling. Uitgangspunt is concentratie van detailhan-          gezinnen (vanwege studie en werk of door het gebrek aan passende
    del in centrumgebieden. Slechts onder voorwaarden is vestiging                  woonhuizen) is sprake van ontgroening en – daarmee deels samen-
    van bepaalde vormen van detailhandel buiten de centra mogelijk.                 hangend – een vergrijzing van de bevolking.



              8                                                                                                                                         Hoofdstuk 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>    Het inwonertal in de gemeente wordt in de komende 10-
     jaarsperiode per saldo gelijk gehouden. In de Visie op Wonen 2015
     – 2025 Twenterand (2016) wordt namelijk voor de periode tot 2025
     verwacht dat het inwoneraantal nog licht stijgt, maar vanaf 2025 zal het
     inwonersaantal langzaam dalen waarna het rond 2040 weer ongeveer
     gelijk is aan het aantal inwoners in 2015: ruim 34.000 inwoners.

2.4.2 Voorzieningenaanbod Twenterand
 De totale omvang van de detailhandel in de gemeente Twenterand
    is tussen 2010 en 2016 met ca. 14.000 m² wvo afgenomen. De af-
    name heeft in alle kernen plaatsgevonden (figuur 2.8), maar in Den
    Ham is deze in procentuele zin het sterkst geweest. De afname betreft
    vooral het verdwijnen van detailhandel buiten de centra (verspreid ge-
    legen detailhandel). De totale winkelomvang in de centrumgebieden is        Figuur 2.8 Omvang winkelaanbod per kern in 2010 en 2016 (Locatus)
    grotendeels gelijk gebleven.
 De leegstand is niet toegenomen als gevolg van de afname van de
    omvang van het winkelaanbod. Geconcludeerd wordt dat voor leeg-
    komende winkels andere invullingen worden gevonden.
 Het aantal horecazaken en dienstverleners is tussen 2010 en 2016
    toegenomen in de gemeente (figuur 2.8). De menging van functies,
    zie paragraaf 2.2, vindt dan ook reeds plaats in de gemeente.
 Het winkelaanbod in Vriezenveen is het meest omvangrijk, waarbij
    woonwarenhuis Löwik met een oppervlak van meer dan 12.000 m²
    wvo (inclusief shop-in-shop) daar een groot deel van uitmaakt. Als de-
    ze niet wordt meegeteld, ligt de omvang van het winkelaanbod in
    Vriezenveen (13.900 inwoners) dicht bij de omvang in Vrooms-
    hoop (9.315 inwoners).
 De omvang van het winkelaanbod in Den Ham (5.850 inwoners) is
    relatief sterk afgenomen in de periode sinds 2010.
   Het winkelaanbod in Westerhaar (4.795 inwoners) is het kleinst van de
    vier winkelkernen in de gemeente. De omvang van dit aanbod is min of        Figuur 2.9 Voorzieningen naar aantal en sector en leegstand naar aantal in gemeente
                                                                                Twenterand voor 2010 en 2016 (Locatus)
    meer stabiel gebleven de afgelopen periode.



Hoofdstuk 2                                                                                                                                         9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>2.4.3 Koopstromen Twenterand                                                                      2. In Den Ham en Westerhaar is de koopkrachtbinding relatief laag.
De ontwikkeling van de koopstromen in de kernen van de gemeente Twen-                                Dit betekent dat inwoners veel producten buiten de eigen kern kopen.
terand is weergegeven in figuur 2.10.                                                                Niet alleen de niet-dagelijkse artikelen, maar ook van de dagelijkse ar-
                                                                                                     tikelen (zijnde de boodschappen) wordt een aanzienlijk deel (41% in
                                                                                                     Den Ham tot 58% in Westerhaar) buiten de eigen kern gekocht.

                                                                                                  In de koopkrachttoevloeiing is het beeld in de gemeente diffuser:
                                                                                                   In Vroomshoop is de koopkrachttoevloeiing hoger dan in Vriezen-
                                                                                                      veen. Vroomshoop vervult dus een centrumfunctie in zowel de dage-
                                                                                                      lijkse als de niet-dagelijkse winkelbranches. Dit wordt verklaard door
                                                                                                      het compacte centrum, de centrale ligging binnen de gemeente en de
                                                                                                      afstand tot centra van een hogere orde (bijvoorbeeld Almelo, Harden-
                                                                                                      berg).
                                                                                                   In Vriezenveen is de koopkrachtoevloeiing gedaald in de dagelijkse
                                                                                                      sector en procentueel gelijk gebleven in de niet-dagelijkse sector. Het
                                                                                                      niveau van toevloeiing ligt ook lager dan in Vroomshoop. Uitsluitend in
                                                                                                      de woonbranche is sprake van een hoge koopkrachttoevloeiing (84%
                                                                                                      van de winkelomzet). Geconcludeerd wordt dat de regiofunctie van het
* De dataverzameling voor het koopstromenonderzoek heeft plaatsgevonden in de periode                 centrum van Vriezenveen afneemt. Dit wordt deels verklaard door de
  april tot en met mei 2015. Dit is geweest ruim voor de opening van de Coop-supermarkt in
  Den Ham (oktober 2015). Dit betekent dat deze trekker niet is meegenomen in het koop-               groeiende regiofunctie van Vroomshoop, maar vooral door de nabij-
  stromenonderzoek. Hierdoor is het onduidelijk wat de actuele omvang van de koopstromen              heid van centra van een hogere orde (met name Almelo).
  in de dagelijkse sector is in Den Ham.
  Door de gehanteerde onderzoeksmethode van I&O Research zijn toeristische bestedingen             In Den Ham en Westerhaar valt op dat sprake is van een redelijke
  niet meegenomen in het koopstromenonderzoek. Omdat vooral in Den Ham sprake is van                  (dagelijks) tot hoge (niet-dagelijks) mate van toevloeiing. Hieruit
  toerisme, kan dit een vertekend beeld geven. Echter, actuele cijfers over toeristische beste-
  dingen in Twenterand zijn niet beschikbaar.                                                         volgt dat de boodschappensector in beide plaatsen een verzorgings-
Figuur 2.10 Koopstromen per kern* naar sector in 2010 en 2016 (Koopstromenonder-                      functie heeft voor de kleinste kernen en buurtschappen in de omge-
zoeken I&O Research; zie koopstromen.nl)                                                              ving. Deze verzorgingsfunctie zal kunnen nog groeien, omdat het win-
                                                                                                      kelaanbod in deze kleinste kernen langzaam maar zeker verder zal af-
Uitgaande van de koopkrachtbindingbinding is er sprake van een tweede-                                nemen. De hoge toevloeiing voor de niet-dagelijkse sector is te verkla-
ling de gemeente:                                                                                     ren door enkele relatief grote winkels (in mode en in woonartikelen) in
1. In Vriezenveen en Vroomshoop is er een relatief hoge koop-                                         Den Ham en Westerhaar. De bijzondere winkels hebben een bovenlo-
     krachtbinding in beide winkelsectoren. Dit geeft aan dat de eigen in-                            kale aantrekkingskracht.
     woners relatief veel producten in de eigen kern aanschaffen.



                  10                                                                                                                                                Hoofdstuk 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>2.4.4 Economisch functioneren Twenterand                                              toekomst wordt in de meeste kernen een evenwichtige ontwikkeling ver-
De confrontatie van winkelbestedingen op basis van van de koopstromen                 wacht in beide winkelsectoren. Het volgende is van belang voor de visie:
(vraag) en de benodigde omzet van de aanwezige detailhandel (aanbod)                   Voor Vriezenveen wordt een afname van het winkelaanbod ver-
geeft een indicatie van het economisch functioneren van het detailhan-                    wacht in de komende periode Op dit moment presteert met name het
delsaanbod in Twenterand. De resultaten van de analyse van het econo-                     winkelaanbod in niet-dagelijkse artikelen namelijk beneden gemiddeld
misch functioneren zijn grafisch weergegeven in figuur 2.11 (de achterlig-                – ondanks dat de relatief grote woonsector in deze kern wel presteert
gende berekeningen zijn opgenomen in deel B van deze visie).                              volgens het landelijk gemiddelde. Dit betekent dat voor de overige niet-
                                                                                          dagelijkse detailhandel gemiddeld genomen de koopstromen te gering
                                                                                          zijn om te komen tot een volwaardige omzet. Vanwege het verande-
                                                                                          rend consumentengedrag en de toenemende internetbestedingen
                                                                                          wordt hierin geen verbetering verwacht in Vriezenveen.
                                                                                       Uitsluitend in Vroomshoop volgt uit het model circa 665 m² wvo
                                                                                          kwantitatieve uitbreidingsruimte in de sector dagelijkse artikelen.
                                                                                          In de andere kernen is er juist sprake van behoefte aan kwalitatieve
                                                                                          versterking van het winkelaanbod, waarbij eveneens enige uitbreiding
                                                                                          van het aanbod passend en wenselijk kan zijn.
                                                                                       Verwacht wordt dat de omvang en samenstelling van het winkel-
                                                                                          aanbod in Den Ham zich op de langere termijn ontwikkelt naar een
                                                                                          situatie zoals in Westerhaar: een basisaanbod in frequent benodigde
                                                                                          artikelen aangevuld met een aantal bijzondere (vaak relatief grote)
                                                                                          speciaalzaken met regioverzorgende functie. Uit de modelmatige be-
                                                                                          nadering komen namelijk matige marktomstandigheden in Den Ham
                                                                                          naar voren. Dit beeld wordt weliswaar enigszins vertekend door de on-
                                                                                          volledige koopstroomcijfers (zie paragraaf 2.4.3), maar de concurrentie
                                                                                          van centra van een hogere orde (met name Vroomshoop) is blijvend
                                                                                          groot. Wellicht kan het toerisme nog beperkt bijdragen aan het draag-
                                                                                          vlak voor detailhandel.
                                                                                       Voor Westerhaar worden geen grote veranderingen in de omvang
Figuur 2.11 Schematische weergaven van functioneren van de detailhandel naar sector
en naar kern (zie deel B voor de achterliggende analyses)                                 en samenstelling van het aanbod verwacht. Het winkelaanbod func-
                                                                                          tioneert momenteel gemiddeld op normaal niveau. Het aantal relatief
Het winkelaanbod in de gemeente Twenterand functioneert in algemene                       grootschalige winkels zal de regionale verzorgingsfunctie naar ver-
zin op of net onder het landelijk gemiddelde (gele markering). Voor de                    wachting goed kunnen vasthouden.



Hoofdstuk 2                                                                                                                                        11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>3.   DETAILHANDELSSTRUCTUURVISIE GE-                                                   In de visie 2011-2016 is ingezet op concentratie van detailhandel bin-
                                                                                        nen duidelijk begrensde centrumgebieden. In de Structuurvisie Twen-
     MEENTE TWENTERAND                                                                  terand (2011) is deze begrenzing van de centrumgebieden losgelaten
                                                                                        en vervangen door ruime cirkels. Uit onderzoek blijkt echter dat juist
                                                                                        compacte, aaneengesloten winkelgebieden wenselijk zijn. Voorzienin-
                                                                                        gen zijn namelijk sterk gebaat bij concentratie en bovendien is er dan
     In dit hoofdstuk wordt de visie op gemeenteniveau weergegeven. Allereerst
                                                                                        sprake van synergie-effecten, zoals het gezamenlijk gebruik van par-
     wordt bekeken wat wordt behouden uit de vorige visie en wat wordt aan-
                                                                                        keervoorzieningen, een aantrekkelijk verblijfsklimaat, promotiemoge-
     gepast. Vervolgens zijn de gemeentebrede aspecten van de visie aan de
                                                                                        lijkheden, evenementen, etc. In de actuele visie wordt daarom weder-
     orde. De uitwerking per kern is te vinden in het volgende hoofdstuk (4).
                                                                                        om uitgegaan van afgebakende winkelconcentratiegebieden. Vestiging
                                                                                        van nieuwe detailhandel buiten de concentratiegebieden is niet wense-
     3.1 Voortbouwen op visie 2011-2016
                                                                                        lijk. Slechts onder voorwaarden is vestiging van ondergeschikte of peri-
                                                                                        fere detailhandel mogelijk. Overige voorzieningen (niet zijnde detail-
     De hoofdlijnen uit de vorige visie vormen de basis voor de voorliggende
                                                                                        handel) kunnen zich blijven nieuwvestigen binnen de globale cirkels uit
     nieuwe visie. In deze paragraaf wordt weergegeven wat wordt voortgezet
                                                                                        de Structuurvisie Twenterand (2011).
     en wat wordt gewijzigd in de actuele visie. In deel B van de visie is een
                                                                                       Uitgaande van het concentratiebeleid is in de afgelopen periode mee-
     evaluatie opgenomen van de visie 2011-2016.
                                                                                        gewerkt aan het omzetten van de bestemming van leegstaande pan-
                                                                                        den buiten de centra. Hierdoor is het aanbod buiten de concentratie-
     Het volgende wordt voortgezet in de actuele visie:
                                                                                        gebieden afgenomen. Deze werkwijze wordt voortgezet.
      Het beleid uit 2011 zet in op behoud van een compleet en volwaardig
         boodschappenaanbod in de vier hoofdkernen. In de afgelopen periode
                                                                                    Het volgende wordt gewijzigd in de actuele visie:
         zijn de basisvoorzieningen in boodschappen in de vier grootste kernen
                                                                                     In de visie uit 2011 is ingezet op herstructurering en vastgoedontwikke-
         behouden en deels ook versterkt. Ook in de komende periode zal ruim-
                                                                                        ling in de centrumgebieden, maar deze heeft nauwelijks kunnen
         te zijn voor ontwikkelingen in deze sector gericht op de leefbaarheid in
                                                                                        plaatsvinden.
         de gemeente.
                                                                                          o   Er is een gebrek aan dynamiek geweest door de economische
      In de visie 2011-2016 is uitgegaan van de individuele kracht van de
                                                                                              crisis. Te meer, omdat door de crisis de marktruimte uit 2011 is
         kernen. De resultaten van het onderzoek en ook de ondernemers be-
                                                                                              verdampt. Het aantrekken van de economie biedt nieuwe moge-
         nadrukken het onderlinge verschil per kern, daarom blijft dit uitgangs-
                                                                                              lijkheden om de herstructurering en vastgoedontwikkeling in de
         punt in de komende periode actueel. Om de individuele kracht per kern
                                                                                              centrumgebieden (opnieuw) op te starten.
         te waarborgen, wordt vastgelegd dat detailhandelsontwikkeling in de
                                                                                          o   Het projectenprogramma uit de visie 2011-2016 is vrij algemeen
         dagelijkse sector in de ene kern geen onevenredig negatief effect mag
                                                                                              geformuleerd. Mede hierdoor zijn niet alle projecten zijn opgepakt
         hebben op het dagelijks winkelaanbod in een andere kern.
                                                                                              door de ondernemers noch de gemeente. In de actuele visie



                   12                                                                                                                                  Hoofdstuk 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>           worden daarom concreet uitgewerkte projecten geformuleerd met          3.2 Detailhandelstructuurvisie 2016-2022
           duidelijkheid over de trekker.
    In de visie uit 2011 is marktruimte voor groei geconstateerd. Echter, in     De partijen in Twenterand (ondernemers, eigenaren en de gemeente) gaan
     de afgelopen periode is de omvang van de detailhandel juist afgeno-          samen werken aan het volgende.
     men. Verder blijkt uit onderzoek dat er in de actuele marktomstandig-
     heden geen marktruimte is – behalve in Vroomshoop. De vraag naar                 “In 2022 hebben de kernen in Twenterand levendige en samenhan-
     ‘ruimte voor dynamiek’ is dan ook niet meer gelijk aan vraag naar                gende centrumgebieden, waar mensen elkaar ontmoeten, evenemen-
     ‘ruimte voor groei’. Tegelijk blijft er sprake van dynamiek op het niveau        ten plaatsvinden en voorzieningen elkaar versterken. De individuele
     van individuele ondernemers. In de actuele visie blijven ontwikkelingen          kracht van kernen is het uitgangspunt: er zijn bijpassende initiatieven
     dan ook mogelijk.                                                                ontplooid en het goede is behouden. Buiten de centra is slechts onder
    In 2011 is ingezet op het koesteren van bijzondere aanbieders. Hier-             voorwaarden ruimte voor ondergeschikte en perifere detailhandel.”
     mee zijn winkels bedoeld in de branches woninginrichting en mode
     met een gemeente-overstijgende verzorgingsfunctie. In de afgelopen           Deze doelstelling heeft geleid tot vijf hoofdkeuzes die hierna zijn uiteenge-
     periode is het lastig gebleken te bepalen welke ondernemers een uit-         zet. Op basis daarvan zijn uitwerkingen per kern gemaakt, welke staan
     zonderingspositie verdienen, want in principe is iedere ondernemer bij-      beschreven in hoofdstuk 4.
     zonder. Aan uitbreidingwensen van buiten de aangegeven concentra-
     tiegebieden gevestigde ondernemingen wordt in principe medewerking           1   Individuele kracht van kernen
     verleend, vooropgesteld dat het initiatief geen negatieve gevolgen mag          De kernen in Twenterand beschikken elk over een uniek verzorgings-
     hebben voor de beoogde detailhandelsstructuur.                                   niveau en unieke kwaliteiten. In deze visie wordt daarom uitgegaan
    In de visie 2011-2016 is beleid opgenomen voor vestiging van winkels             van de sterkten en ontwikkelingskansen van de individuele kernen.
     op bedrijventerreinen. Met deze perifere detailhandel (PDV) worden               Deze zijn bepalend voor de ontwikkelingsopgaven per kern.
     winkels in volumineuze artikelen bedoeld die doelgericht worden be-             De centrale doelstelling van het detailhandelsbeleid in de gemeente
     zocht. In de afgelopen periode is de regeling onduidelijk gebleken. Er           Twenterand is om in de vier grootste kernen sterke centrumgebieden
     zijn naast bovengenoemde nog meer vormen van detailhandel in vo-                 te behouden.
     lumineuze producten met doelgericht bezoek die perifeer zouden kun-             Ook is het uitgangspunt dat de bedrijventerreinen op de eerste plaats
     nen vestigen in de gemeente Twenterand. Verder is vraag vanuit on-               zijn bedoeld voor de andere bedrijven dan winkels.
     dernemers naar de mogelijkheden voor ondergeschikte detailhandel bij            Bij de afweging van initiatieven hecht de gemeente meer waarde aan
     reguliere bedrijvigheid. In de actuele visie wordt het beleid voor perife-       de kwalitatieve verbetering die ermee wordt bereikt dan aan de om-
     re en ondergeschikte detailhandel afgestemd op de actuele trends,                vang van de ontwikkeling. Het, in het kader van structuurverbeterin-
     ontwikkelingen en jurisprudentie in de detailhandel.                             gen, meer realiseren dan de distributieve marktruimte is dan ook mo-
                                                                                      gelijk, vooropgesteld dat de ruimtelijke effecten voor een kern per sal-
                                                                                      do positief zijn.



Hoofdstuk 3                                                                                                                                    13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>   Van belang is in de gemeente te houden wat gehouden kan worden                De samenstelling van voorzieningen (detailhandel, horeca, diensten),
    door op de passende plaats ruimte te bieden aan ondernemers voor               de ruimtelijke structuur en de inrichting van de centra wordt gericht op
    investering en ontwikkeling. In de uitwerking per kern zijn hiertoe de         het leidende bezoekmotief. Dit heeft tot gevolg dat winkelvormen die
    centrumgebieden afgebakend. Ook is aangegeven op welke wijze de                daar niet op aansluiten zich eventueel elders zouden moeten kunnen
    structuurversterking moet plaatsvinden.                                        vestigen. In hoofdstuk 5 is aangegeven onder welke de voorwaarden
   In hoofdstuk 4 zijn de ontwikkelingskansen per kern uiteengezet.               nieuwe ondergeschikte en perifere detailhandel kan vestingen buiten
                                                                                   de aangegeven concentratiegebieden.
2   De juiste winkel op de juiste plaats
   Binnen kaders wordt vrijheid geboden, zodat de juiste winkel op de         3   Structuurversterking en begeleiden marktontwikkelingen
    juiste plaats terechtkomt. Bij voorkeur wordt detailhandel geconcen-          De detailhandel staat onder druk door gewijzigd consumentengedrag,
    treerd in de centrumgebieden. Echter, lang niet alle detailhandel levert       internet, nasleep crisis. Tezamen met het uitblijven van bevolkings-
    een wezenlijke bijdrage aan het functioneren van centrumgebieden als           groei, neemt het draagvlak voor detailhandel af, waardoor de afname
    geheel. Voor dergelijke winkelvormen kan een perifere locatie een              van het aantal winkels in de afgelopen periode zich zal voortzetten in
    goede plek zijn. De bijdrage die wordt geleverd is namelijk afhankelijk        de komende periode.
    van het koop- en bezoekmotief van consumenten. Er worden door-                Om hierop te anticiperen wordt de concentratie en structuurversterking
    gaans drie motieven onderscheiden:                                             in de centra opgepakt. In de concentratiegebieden krijgen nieuwe en
    o boodschappen doen;                                                           bestaande winkels de ruimte om uit te breiden. Ook komt er een groter
    o recreatief winkelen;                                                         accent op horeca en dienstverleners. De blurring van functies geeft le-
    o doelgerichte aankopen.                                                       vendigheid en beleving in de centra. Het stimuleren van dynamiek is
   De centra van de woonplaatsen in de gemeente Twenterand worden                 van belang voor het behoud van een aantrekkelijke voorzieningen-
    hoofdzakelijk bezocht voor het doen van de boodschappen. In mindere            structuur / aantrekkelijke centrumgebieden.
    mate zullen consumenten recreatief winkelen in deze centra, omdat             Niet alleen de voorzieningen worden versterkt, ook de openbare ruimte
    dat doorgaans vooral wordt gedaan in de centra van grotere steden.             moet worden aangepakt. Voorzieningen zoals horeca, diensten, cul-
   Vanwege het bezoekdoel ‘boodschappen doen’ in de centra zijn de                tuur stellen andere namelijk eisen aan de openbare ruimte dan detail-
    supermarkten er de belangrijkste publiekstrekkers. Aanvullend aan de           handel, omdat deze meer zijn gericht op verblijven en minder op effici-
    supermarkten worden versspeciaalzaken bezocht. Het doen van de                 ënt aankopen doen.
    boodschappen is echter breder dan de aanschaf van levensmiddelen              De gemeente zorgt voor goede randvoorwaarden om bovenstaande
    alleen. Zo bezoeken consumenten de centra in Twenterand ook voor               dynamiek te ondersteunen. De ondernemers zullen de nieuwe markt-
    de aanschaf van frequent benodigde non-foodartikelen. Deze groep               ontwikkelingen invullen.
    omvat drogisterijen en winkels in huishoudelijke artikelen, kleding,          Als onderdeel van de structuurversterking / concentratie moet actief
    schoenen, bloemen en dergelijke. In de gemeente Twenterand worden              worden ingezet op een vermindering van de leegstand.
    de non-foodwinkels vaak in combinatie met de verswinkels bezocht.



              14                                                                                                                                  Hoofdstuk 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>     o    Om de herinvulling van leegstand te stimuleren worden onderne-          houden mag supermarktontwikkeling in de ene kern geen onevenredig
          mers (winkel, horeca, diensten, ambacht) verleid om te beginnen         effect hebben op het supermarktaanbod in een andere kern.
          in het centrumgebied. De ondernemersverenigingen spelen hierin
          een bemiddelende rol door, bijvoorbeeld, kandidaten te wijzen op    5   Ondernemers aan zet
          geschikte leegstaande panden. Of door verhuurders aan te moedi-        De gemeente initieert, faciliteert en stelt kaders. De ondernemers en
          gen om te werken met ‘aanvangshuren’, waarbij in het eerste jaar        vastgoedeigenaren zijn aan zet voor de verwezenlijking van de leven-
          aan de starter een lage (of zelfs geen) huur wordt gevraagd en          dige en samenhangende centrumgebieden, waar mensen elkaar ont-
          vervolgens na dat jaar te beoordelen of de starter toekomst heeft       moeten, evenementen plaatsvinden en voorzieningen elkaar verster-
          en welk huurniveau daarbij past.                                        ken. Plannen en initiatieven hiertoe zullen van de ondernemers komen.
     o    Bij actualisatie van bestemmingsplannen verwijdert de gemeente          Afhankelijk van de aard van de beoogde ontwikkeling zal de gemeente
          de detailhandelsbestemming van locaties met structurele leeg-           haar rol bepalen.
          stand (langer dan 3 jaar) buiten de winkelconcentratiegebieden.        Met hun gezamenlijke passie voor het ondernemerschap kunnen de
          Om tegemoet te komen aan de eigenaren is in de Woonvisie                marktpartijen de voorzieningenstructuur versterken. De visie overstijgt
          Twenterand (2016) de mogelijkheid opgenomen om, onder voor-             het belang van de individuele onderneming, daarom is versterking van
          waarden, de ruimte te geven tot realisatie van twee woningen ter        de samenwerking en verbetering van de effectiviteit ervan prioriteit.
          plaatse van een voormalige consumentgerichte functie.                  Het Platform Detailhandel Gemeente Twenterand kan een belangrijke
                                                                                  rol spelen in een daadkrachtige samenwerking tussen marktpartijen
4    Volwaardig boodschappenaanbod in alle vier de kernen                         onderling en tussen marktpartijen en de gemeente. Er speelt een aan-
    In de vier winkelkernen van de gemeente wordt het complete en vol-           tal onderwerpen die voor alle kernen relevant zijn. Het voorstel is dat
     waardige boodschappenaanbod behouden. Dit aanbod wordt gedra-                het Platform deze gezamenlijk gaat oppakken. Het Platform bepaalt
     gen door de supermarkten, waarvan de omvang en samenstelling is              met de lokale ondernemersverenigingen wat haalbaar is en kan wor-
     afgestemd op de verzorgingsfunctie van de kern. De supermarkten zijn         den opgepakt. Deze acties zullen met name gericht moeten zijn op de
     tevens trekker voor overig winkelbezoek, waardoor het wenselijk is su-       volgende thema’s:
     permarkten te clusteren met versspeciaalzaken, gemakswinkels, dro-           o acquisitie en leegstandsbestrijding;
     gisterijen en winkels in frequent benodigde non-food.                        o sfeer en beleving;
    Het boodschappenaanbod heeft een verzorgingsfunctie voor de eigen            o marketing en promotie.
     kern en voor de kernen / buurtschappen in de omgeving. Het aanbod           Momenteel wordt gewerkt aan een stevige basis voor de samenwer-
     draagt sterk bij aan de leefbaarheid in de gemeente.                         king door het instellen van het ondernemersfonds. De voorbereiding
    Voor een duurzame detailhandelsstructuur vormt een evenwichtige              hiervan is in volle gang. Het fonds is kortgezegd gericht op: de verster-
     spreiding van het dagelijks aanbod over de gemeente het uitgangs-            king van het ondernemingsklimaat met als doel een economische kwa-
     punt. Om de verzorgingsfunctie te behouden kan het nodig zijn de su-         liteitsimpuls te geven en het voor de consument en bezoeker van
     permarkt te vergroten, maar om de individuele kracht per kern te be-



Hoofdstuk 3                                                                                                                                15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>    Twenterand aantrekkelijker te maken de toeristische faciliteiten te ge-             wordt gelegd tussen de assortimenten van de verschillende bedrijven: een
    bruiken en de dorpen binnen Twenterand te bezoeken.                                 mode-show met lekkere hapjes/drankjes of een interieurbeurs met zowel
   Om de samenwerking een succes te laten zijn moeten de acties con-                   woonaccessoires als bloemen, planten, tuinartikelen.
    creet zijn, is de planning vastgelegd en zijn personen / organisaties be-
    last met de uitvoer ervan. In de navolgende kaders zijn concrete voor-          Tijdens een periodieke centrumschouw met gemeente, ondernemers en
    beelden opgenomen van acties die kunnen worden opgepakt. Ui-                    vastgoedeigenaren worden problemen ten aanzien van schoon, heel en veilig
    teraard zijn er legio andere acties mogelijk. Het is aan de partijen on-        gesignaleerd. Vervolgens wordt een korte-termijn-actieplan opgesteld om deze
    derling om deze acties uit te werken.                                           punten aan te pakken. De financiële verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de
                                                                                    gemeente en de eigenaren van de openbare ruimte. Het Platform heeft vooral
Het Platform kan een kwartiermaker aanstellen die helpt bij de verbetering          een signaalfunctie.
van de effectiviteit van de samenwerking. Door 1) het begeleiden van het be-
                                                                                    Het Platform kan samen met de vastgoedeigenaren een starterspakket voor
stuur van het Platform in de professionalisering van de aansturing van en advi-
                                                                                    (tijdelijke) vestiging ontwikkelen, waarmee de drempel wordt verlaagd voor
sering aan de ondernemersverenigingen, 2) het verbeteren van marketing en
                                                                                    ondernemers om een winkel of andersoortige functie te testen. Dit kunnen
promotie en 3) de communicatie met gemeente.
                                                                                    uiteenlopende zaken zijn, van cup-cake-atelier of brei-workshops tot de de-
De promotie van de dorpskernen en hun unieke kwaliteiten wordt uniform              pendance van een luxe modezaak of een professionele barista.
verwoord en verbeeld op internet en social media. De informatieverstrekking
                                                                                    Het uitzetten van een enquête onder ondernemers met vragen over vesti-
en de vindbaarheid van de dorpskernen op internet worden verbeterd, waarna
                                                                                    gingswensen en -plannen (denk aan vergroten, verkleinen, verplaatsen). Op
ondernemers kunnen aanhaken met acties (bijvoorbeeld coupons).
                                                                                    deze manier kan het Platform als intermediair optreden en geïnteresseerden
Ondernemers in iedere kern kunnen het lokaal winkelen stimuleren door               voor nieuw vastgoed aandragen en sturing geven aan leegstandsbestrijding.
gezamenlijk op te trekken met één logo, dichtbij, lokaal, ieder vanuit zijn eigen
                                                                                    Om invulling van leegstaande panden te stimuleren kunnen makelaars, vast-
vakgebied en met passie en hoge service. De samenwerkende ondernemers
                                                                                    goedeigenaren en sleutelondernemers bijeenkomen om samen een aan-
kunnen bijvoorbeeld het volgende afspreken:
                                                                                    trekkelijke invulling te bepalen van één of meer concrete locaties. Vanuit
   In uitingen in fysieke en social media wordt maandelijks één onderneming
                                                                                    een brainstormsessie worden dan mogelijke kandidaten bepaald. Vervolgens
    uitgelicht die het persoonlijke verhaal van de onderneming verteld. Als de-
                                                                                    wordt een route uitgewerkt om te komen tot de passende invulling, waarbij
    ze verhalen door alle ondernemers worden gedeeld dan wordt de be-
                                                                                    personen verantwoordelijk zijn voor het resultaat.
    kendheid met de ondernemingen in een kern sterk vergroot.
   Er wordt een gezamenlijk loyaliteitssysteem binnen een kern opgesteld.          Zoals vastgelegd in het reclamebeleid, kunnen ondernemers afspraken ma-
    Dit kan het sparen (ook digitaal) van zegels zijn, een verloting of kortings-   ken over de omvang, vorm, opzet en kleurstelling van reclame-uitingen,
    bonnen voor de ene zaak als een aankoop is gedaan bij een andere.               zodat een uniform beeld ontstaat.
   Er worden collectieve acties / evenementen opgezet waar een koppeling




                16                                                                                                                                          Hoofdstuk 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>6    paragraaf 3.6 Handhaving detailhandelsstructuurvisie
    Handhaving hoeft niet specifiek benoemd te worden in een beleidsno-
     ta. De mogelijkheden voor het handhaven van beleid liggen vast in een
     juridisch kader.
    Het team vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) maakt
     elk jaar een Uitvoeringsprogramma VTH. Dit programma bevat de
     planning van o.a. de uitvoering van de wettelijke taken. Daarnaast is er
     ruimte voor de lokale taken.
    Het programma wordt elk jaar door het college vastgesteld en ter in-
     formatie naar de gemeenteraad aangeboden. De uitdrukkelijke wens
     van de ondernemers is een aanpak van: gelijke monniken, gelijke kap-
     pen. De ondernemers hebben behoefte aan heldere spelregels en bij-
     behorende handhaving om een wildgroei aan ongewenste situaties te
     voorkomen.
    Gemeente Twenterand volgt de LHV (Landelijke handhavingsstrate-
     gie). Doel van deze strategie is een uniforme wijze van reageren na
     een geconstateerde overtreding. Hiermee is het gelijke monniken gelij-
     ke kappen principe voldoende gewaarborgd.




Hoofdstuk 3                                                                     17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>4.   VISIE PER KERN                                                                   zoek dat bezoekers uit de regio steeds minder naar Vriezenveen cen-
                                                                                      trum gaan, terwijl de eigen inwoners juist wel blijven komen. Het cen-
                                                                                      trum ontwikkelt zich dus van ‘regionaal koopcentrum’ steeds meer tot
                                                                                      de ‘huiskamer’ van Vriezenveen. Het gebied moet daarom meer inge-
     4.1 Vriezenveen                                                                  richt worden op ontmoeten, verblijven en evenementen. Dan is het ge-
                                                                                      bied ook aantrekkelijker voor de komst van meer horeca.
     Toekomstvisie
      Uit onderzoek (deel B) volgt dat in Vriezenveen de leegstand nu nog
        beperkt is, maar dat een afname van het aantal winkels wordt ver-
        wacht. Zonder ingrijpen zal deze afname zowel binnen als buiten het
        ‘hart van het centrum’ plaatsvinden, waardoor de structuur verwaterd.
      Na vaststelling van de detailhandelsstructuurvisie Twenterand 2011-
        2016 is gestart met het project Aanpak winkelcentrum Vriezenveen. Dit
        heeft geresulteerd in de ‘Winkelverbeterslag’. Het is noodzakelijk dat
        de beoogde structuurversterking door herstructurering en vastgoed-
        ontwikkeling in het ‘hart van het centrum’ verder wordt gebracht. Dit
        betekent in ieder geval:
        1. de voorgenomen (her)ontwikkeling/herinvulling van de locaties
             Oordt en Bonum / Vastned;
        2. versterking van de supermarkten in het centrum, waarbij voorko-
             men wordt dat supermarkten uit het centrum vertrekken.
        In dorpskernen zijn supermarkten namelijk de klantentrekkers, omdat
        zij veel klanten trekken waarvan ca. 75% in dezelfde winkeltrip ook de
        naastgelegen winkels bezoeken. Consumenten (vooral van buiten de
        kern) worden in een compact winkelcentrum vervolgens verleid om ook
        de overige winkels te bezoeken.
      Concentratie van alle supermarkten in het ‘hart van het centrum’ is niet
        wenselijk en reëel , onder meer, door de druk op de ruimte. Teveel
        concentratie creëert chaos, aldus ondernemers.
       Uit onderzoek blijkt dat consumenten minder naar (kleinere) centra
        gaan om te winkelen (zie paragraaf 2.1). Ook de ondernemers in Vrie-      Figuur 4.1 Kansenkaart Vriezenveen centrum*
        zenveen constateren deze trend. Daarbij blijkt uit koopstromenonder-
                                                                                   * Het concentratiegebied overige voorzieningen uit de Structuurvisie (2011) is niet weerge-
                                                                                     geven op de kansenkaart (in tegenstelling tot de kaarten van de andere kernen), omdat dit
                                                                                     gebied in Vriezenveen zeer groot is en buiten de kaart valt.
                   18                                                                                                                                              Hoofdstuk 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Projectenprogramma                                                                Vriezenveen staat voor complexe opgaven die zich voordoen in één
                                                                                  samenhangend gebied: het ‘hart van het centrum’. Om de opgaven tot
     Er wordt ingezet op het kloppend ‘hart van het centrum’, waar de             een goed einde te brengen is een professionele en slagvaardige orga-
     openbare ruimte is gericht op aangenaam verblijven – de auto is er te        nisatie van belang, want te lang wordt over hetzelfde gepraat zonder
     gast. Hierbij is met name de toevoeging van groen en extra rustpunten        dat er iets mee gebeurt, aldus de ondernemers. Aanbevolen wordt een
     wenselijk. Een sterk verblijfsklimaat is verder van belang voor het          ondernemersfonds / BIZ voor het ‘hart van het centrum’ in stellen,
     draagvlak voor horeca, cultuur en evenementen. Dit alles moet leiden         zodat wordt gekomen tot een professionele en niet-vrijblijvende sa-
     tot meer beleving in het centrumgebied, waar ondernemers de kansen           menwerking. Dit fonds wordt opgesteld voor een aaneengesloten ge-
     kunnen pakken – onder meer door blurring. De beste kansen ontstaan           bied en met een bepaald doel. In ‘hart van het centrum’ van Vriezen-
     als de ondernemers actief aan de slag gaan met het verzamelen van            veen zouden de doelen in ieder geval het aanjagen van de vastgoed-
     ideeën, verkrijgen van draagvlak en opstellen van een inrichtingsplan.       ontwikkelingen en de herinrichting van de openbare ruimte moeten
                                                                                  zijn.
     Om in het hart van het centrum ruimte te bieden om te ondernemen
     moet de locatie ‘Oordt’ worden ontwikkeld tot onderdeel van het win-
     kelhart. Anders blijft de ontwikkeling van een levendig en logisch bij el-
     kaar gelegen centrumgebied in Vriezenveen ver achter. De locatie kan
     ingevuld worden met verplaatsers elders uit Vriezenveen en eventueel
     nieuwe voorzieningen.

     Voor de gewenste structuurversterking is de herontwikkeling van de
     locatie Bonum / Vastned essentieel.

     Onderdeel van de structuurversterking is concentratie van detail-
     handel – met als gevolg een afbouw de winkelfunctie elders aan het
     Westeinde (paarse arcering). De gemeente zal daar echter niet actief
     mee aan de slag gaan, maar zal de mogelijkheden gebruiken uit punt 3
     van de gemeentebrede visie (zie paragraaf 3.2). Een uitbreiding van
     de reeds aanwezige voorzieningen aan het Westeinde blijft mogelijk,
     voor zover dat noodzakelijk is voor het functioneren van de winkel en
     niet conflicteert met de beoogde clustering in het concentratiegebied.




Hoofdstuk 4                                                                                                                            19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>4.2 Vroomshoop

Toekomstvisie
 Uit onderzoek (deel B) blijkt dat Vroomshoop in de afgelopen jaren
   haar centrumfunctie op boodschappengebied binnen de gemeente
   heeft versterkt. Verwacht wordt dat deze centrumfunctie nog licht kan
   groeien, omdat de mobiele consument nu eenmaal kiest voor het
   meest aantrekkelijke centrum in zijn omgeving – een zichzelf verster-
   kend effect.
 De belangrijkste consumententrekkers in Vroomshoop zijn de super-
   markten. In combinatie met de supermarkt bezoekt een groot deel van
   de consumenten (circa 75%) ook naastgelegen speciaalzaken, maar
   alleen als deze winkels in elkaars directe nabijheid liggen. Het is daar-
   om wenselijk dat de supermarkten in Vroomshoop geconcentreerd
   worden in het centrum. Dit maakt verplaatsing van de winkels vanaf de
   Lindeflier richting centrum wenselijk.
 De verplaatsing van de winkels van het Lindeflier was niet meegeno-
   men in de visie uit 2011, maar het is wel onderdeel van de Centrumvi-
   sie Vroomshoop, waaraan nog steeds wordt gewerkt. Gezien de bo-
   vengenoemde wenselijkheid van de verplaatsing, moet er duidelijkheid
   komen over de haalbaarheid ervan. Hierbij moet aandacht zijn voor
   een optimale parkeersituatie en een goede verbinding met de rest van
   het centrumgebied.
 De verblijfsfunctie in Vroomshoop centrum moet worden verbeterd. Dit
   geeft kansen voor nieuwe horeca en nieuwe diensten, ambachten,
   maatschappelijk en cultuur. Met een mix (blurring) van functies kan
   aan consumenten en en worden geboden: én een efficiënt bood-
   schappencentrum én een aantrekkelijk verblijfsgebied. In de woorden
   van de ondernemers: hoe meer sfeer, hoe beter, hoe aantrekkelijker
   het is om naar Vroomshoop centrum te komen – ook van buitenaf.

                                                                               Figuur 4.2 Kansenkaart Vroomshoop centrum




              20                                                                                                           Hoofdstuk 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>    Een aantal ondernemers geeft aan dat koopzondagen in Vroomshoop          vervolg op de Detailhandelsstructuurvisie Twenterand 2017-2022 is
     centrum gewenst zijn (op een beperkt aantal momenten per jaar) – bij-    daarom een haalbaarheidsonderzoek. Belangrijk onderdeel daarvan is
     voorbeeld in combinatie met evenementen. Zo wordt volgens hen de         de opgave om te komen tot een financieel aantrekkelijke herinvulling
     consument tegemoet gekomen en ingespeeld op de behoefte aan be-          van de achter te laten locatie.
     leving.
    Een sterke troef van het centrum van Vroomshoop is de autobereik-        De locatie aan de Julianastraat ten westen van het spoor (blauwe ar-
     baarheid en de gratis parkeergelegenheid voor de deur van de win-        cering) is in de Centrumvisie Vroomshoop aangewezen voor inpas-
     kels. De ondernemers gaan in gezamenlijk overleg bekijken hoe zoge-      sing van de winkels van de Lindeflier. Gezien de beschikbare ruim-
     naamde ‘langparkeerders’ uit het centrum geweerd kunnen worden,          te, is dit de enige mogelijkheid om – aansluitend aan het centrum – de
     zodat parkeerplaatsen zoveel mogelijk beschikbaar zijn voor de be-       winkels van de Lindeflier in te passen en uit te breiden. Het is cruciaal
     zoekers.                                                                 om dit het gebied ruimtelijk goed te laten aansluiten op de rest van het
                                                                              centrumgebied, waarbij de wisselwerking tussen beide delen optimaal
Projectenprogramma                                                            is en zo min mogelijk belemmeringen kent. Om de verplaatsing te laten
                                                                              slagen kan de geconstateerde marktruimte ingezet worden (zie para-
     Om de centrumfunctie van Vroomshoop voor de eigen inwoners en
                                                                              graaf 2.4.4)
     voor de regio te behouden, wordt ingezet op een samenhangend en
     levendig centrumgebied, waar mensen elkaar ontmoeten, evene-             De Hammerstraat wordt gebruikt door zwaar verkeer. Vanwege het be-
     menten plaatsvinden en voorzieningen elkaar versterken. Tegelijk
                                                                              lang van de bevoorrading kan het vrachtverkeer niet geweerd worden
     moet het verblijfsklimaat sterk worden verbeterd (met behoud van effi-
                                                                              uit het gebied, maar zwaar landbouwverkeer heeft geen bestemming in
     ciënt parkeren), daarom wordt ingezet op een omgeving waar de con-       het centrumgebied. Omdat er alternatieve routes om Vroomshoop
     sument langer wordt vastgehouden (en meer uitgeeft). Om te komen
                                                                              heen beschikbaar zijn, zou het landbouwverkeer uit de Hammer-
     tot het sfeervolle, aantrekkelijke centrum gaan de ondernemers actief
                                                                              straat geweerd moeten worden.
     aan de slag gaan met het verzamelen van ideeën, verkrijgen van
     draagvlak en opstellen van een inrichtingsplan. Ondernemend
                                                                              De leegstand in Vroomshoop centrum is het hoogst binnen de ge-
     Vroomshoop neemt hierin het initiatief – de gemeente faciliteert waar
                                                                              meente, zowel absoluut (in m²) als relatief (in % van het totaal). Het
     mogelijk.                                                                voorkomen/herinvullen van leegstand in het centrum van Vrooms-
                                                                              hoop heeft prioriteit. De laatste tijd zijn verschillende leegstaande pan-
     In de Centrumvisie Vroomshoop is de verplaatsing van de winkels
                                                                              den in het centrumgebied opnieuw ingevuld. Om deze dynamiek te
     aan de Lindeflier (paarse arcering) naar het centrum opgenomen om        blijven sturen moeten geïnteresseerden en aanbieders van vastgoed
     tot de gewenste concentratie van de detailhandel te komen. Momen-
                                                                              met elkaar in contact gebracht worden. Ondernemend Vroomshoop
     teel spelen nog veel onduidelijkheden omtrent deze ontwikkeling,
                                                                              kan hierbij haar netwerk inzetten.
     daarom is het wenselijk de haalbaarheid ervan scherp te krijgen. Een



Hoofdstuk 4                                                                                                                             21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>In Vroomshoop centrum zijn veel kansen te pakken – van evenemen-       4.3 Den Ham
ten en nieuwe horeca tot het invullen van leegstand. Om hier slag-
vaardig in op te treden is een professionele organisatie van belang,   Toekomstvisie
want door gebrek aan begeleiding worden teveel kansen niet gepakt.      Sinds de visie uit 2011 heeft er in Den Ham een aantal ontwikkelingen
Aanbevolen wordt een ondernemersfonds / BIZ voor Vroomshoop               plaatsgevonden:
centrum in stellen, zodat wordt gekomen tot een daadkrachtige sa-         o de tweede supermarkt is buiten het centrum gerealiseerd;
menwerking. Dit fonds wordt opgesteld voor een aaneengesloten ge-         o de voorzieningen zijn niet verder geconcentreerd;
bied en met een bepaald doel. In Vroomshoop centrum zijn de doelen        o de bereikbaarheid van de karakteristieke Brink is niet gewijzigd;
in ieder geval het toevoegen van beleving en het aantrekken van           o de leegstand is sinds 2011 opgelopen in Den Ham en veel leeg-
nieuwe winkels/horeca/diensten (of mengvormen – blurring).                      stand bevindt zich in de omgeving van de Brink;
                                                                          o tot slot wordt een langzame afname van het aantal winkels ver-
                                                                                wacht, wat de mogelijkheden voor concentratie verder beperkt.
                                                                          Om deze redenen zal de actuele visie voor Den Ham op andere pijlers
                                                                          rusten.
                                                                        Om de kern bloeiend te houden zien de ondernemers kansen in sa-
                                                                          menwerking en in het onderscheidend vermogen van het Brinkdorp.
                                                                          o De samenwerking tussen ondernemers kan worden verbeterd in
                                                                                Den Ham. Vooral door het samenvoegen of effectief laten samen-
                                                                                werken van de verschillende organisaties en overlegverbanden
                                                                                (St. Brinkdorp, Hami, Dorpsraad) kan veel winst worden gehaald.
                                                                          o Door in te zetten op het onderscheidend vermogen kan de toeristi-
                                                                                sche potentie van Brinkdorp Den Ham worden benut. De onder-
                                                                                nemers zien bijvoorbeeld kansen in: historie, streekproducten,
                                                                                Brinkdorp. De toeristische potentie geldt niet alleen voor de ‘toeris-
                                                                                tische sector’ (verblijfsmogelijkheden, culturele en vrije-
                                                                                tijdsvoorzieningen), maar ook de horeca, winkels, ambacht en
                                                                                diensten spelen een rol in het toeristisch product.
                                                                        Groei van horeca, diensten, ambachten, maatschappelijk en cultuur is
                                                                          wenselijk – met name in de omgeving van de Brink. Kansen liggen
                                                                          hierbij in de blurring van functies. De huidige ervaringen in Den Ham
                                                                          met blurring (bijvoorbeeld de winkel in boeken, ijs en noten) zijn posi-
                                                                          tief.



         22                                                                                                                                  Hoofdstuk 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                         Projectenprogramma

                                             Om levendigheid in Den Ham te behouden, is het wenselijk dat
                                             (nieuwe) bedrijven de ruimte krijgen om te ondernemen. Deze ruimte
                                             wordt geboden binnen een beperkt gebied (de straten aangeduid met
                                             blauwe markering in figuur 4.3), zodat centralisatie wordt bevorderd.
                                             Voor de herkenbaarheid voor de bezoeker is het wenselijk dat de dy-
                                             namiek in dit gebied plaatsvindt.
                                             De ‘straten met levendigheid’ komen samen op de Brink, daarom moet
                                             dit gebied verder worden versterkt als het bruisende hart van Den
                                             Ham. Hiertoe wordt ingezet op aankleding, groen, rustpunten, ruimte
                                             voor terrassen, fietsparkeren en passende parkeermogelijkheden voor
                                             auto’s. In het gebied moeten evenementen (groot en klein) kunnen blij-
                                             ven plaatsvinden. Er wordt niet gedacht aan het autovrij maken van het
                                             gebied, maar de auto zal ‘te gast’ zijn in het gebied en het rijgedrag
                                             moeten aanpassen ten faveure van fietsers en voetgangers.

                                             De ondernemers vinden dat door de gekozen eenrichtingsstructuur
                                             van de wegen rondom de Brink de bereikbaarheid matig is en merken
                                             dat hierdoor winkels vertrekken uit het gebied. In de visie in 2011 is het
                                             aanpassen van de routing al opgenomen. Dit project wordt in de ac-
                                             tuele visie opgepakt door de gemeente middels de verkeersvisie die
                                             wordt opgestart in het najaar van 2016.

                                            Het gebied rondom het voormalige basisschoolgebouw de Smithoek
                                             is aangemerkt als een inbreidingslocatie. Basisschool de Smithoek
                                             is inmiddels gevestigd in de brede school locatie Zuidmaten. Het
                                             voormalige schoolgebouw is gesloopt. De gemeente en de grondeige-
Figuur 4.3 Kansenkaart Den Ham centrum
                                             naar verkennen momenteel de mogelijkheden voor herinvulling van het
                                             gebied met andere functies (detailhandel, zorg, maatschappelijk en
                                             dergelijke). Uitgangspunt daarbij is dat de combinatie elkaar moet ver-
                                             sterken.



Hoofdstuk 4                                                                                            23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Om de aantrekkingskracht en de toeristische potenties ten volle te be-            blijfstoeristen kan worden aangehaakt bij de promotie van de regio
nutten bestaat een sterke roep vanuit ondernemers om een integrale                Twente. De ondernemers gaan bijvoorbeeld op de volgende wijze
toeristische visie voor Den Ham. In deze visie moet allereerst inte-              aan de slag (zie kader).
graal aandacht zijn voor de hardware, waarbij in samenhang de vol-
gende zaken worden aangepakt: inrichting van de openbare ruimte,           Bezoekers van de verblijfaccommodaties in de regio moeten verleid worden een
routing/bereikbaarheid, voorzieningen/invullen leegstand, verblijfsac-     bezoek te brengen aan Den Ham. Informatievoorziening levert hier een belang-
commodaties, culturele voorzieningen. Om te komen tot een gedragen         rijke bijdrage aan. De ondernemers voeren in samenwerking met de VVV (en het
visie is bij het opstellen een grote rol weggelegd voor de ondernemers,    Platform) een periodieke ‘road-show’ langs de recreatiebedrijven, waarbij
want zij maken het toeristisch product en bepalen daarmee voor een         fysieke informatie wordt achtergelaten en voorlichting aan de medewerkers
belangrijk deel de aantrekkingskracht. In de versterking van het toeris-   wordt gegeven, zodat zij ambassadeur voor Den Ham worden.
tisch product moet ook de software ruim aandacht krijgen, waaronder
het onderscheidend vermogen van “het merk Den Ham”, samenwer-                Bij het versterken van het toerisme in Den Ham zullen nieuwe voorzie-
king tussen ondernemers, gezamenlijke promotie (off-line én on-line),        ningen (horeca, diensten, ambachten, winkels of mengvormen daar-
evenementen, openingstijden.                                                 tussen) kunnen aanhaken. Deze moeten eerst en vooral in de leeg-
                                                                             staande panden worden ingepast. Hier ligt een belangrijke taak voor
De samenwerkende ondernemers gaan werken aan het vergroten                   de eigenaren om zich soepel op te stellen. De verenigde ondernemers
van de naamsbekendheid van Den Ham. Cruciaal is een heldere,                 in Den Ham kunnen hierin als intermediair optreden. De gemeente fa-
eenduidige communicatie over Den Ham via de juiste communicatie-             ciliteert waar nodig.
kanalen – reguliere media, internet en social media – gericht op de re-
levante doelgroepen: dagjesmensen en verblijfstoeristen.
o ‘Dagjesmensen’ uit de omgeving (binnen een straal van 30-60 au-
    tominuten). Den Ham moet aantrekkelijk zijn voor ‘herhaalbezoek’
    door deze groep bezoekers. De horeca speelt hierin een nadrukke-
    lijke rol, want consumenten keren graag terug naar goede horeca.
    Via de communicatiekanalen kunnen inwoners van de regio geat-
    tendeerd worden op evenementen, belevenissen en streekproduc-
    ten in het Brinkdorp.
o Verblijfstoeristen (nationaal/internationaal). Deze groep toeristen
    wordt aangetrokken door het streekeigen karakter, de historie, de
    cultuur en de natuur. Voor deze groep is het wenselijk voldoende
    gevarieerde verblijfsaccommodaties te hebben. Ook moeten de
    culturele voorzieningen op peil zijn. Voor het aantrekken van ver-



          24                                                                                                                                   Hoofdstuk 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>4.4 Westerhaar                                                                  sten, ambachten, maatschappelijk en/of cultuur. Ook is blurring van
                                                                                functies mogelijk.
Toekomstvisie
 Het winkelaanbod in Westerhaar bestaat uit goed basisaanbod in
   boodschappen, waaronder een supermarkt. Er is geen leegstand.
 Voor de meeste dagelijkse aankopen kunnen inwoners van Wester-
   haar in de eigen kern terecht. Ook inwoners van omliggende kleine
   kernen (zoals Sibculo, Kloosterhaar) bezoeken de goed bereikbare
   winkels in Westerhaar voor de boodschappen. Deze toevloeiing van
   bestedingen zal nog toe kunnen nemen door de te verwachten gelei-
   delijke afname van het winkelaanbod in de omliggende kleine kernen.
 Tevens beschikt Westerhaar over enkele winkels met een sterk regio-
   gerichte verzorgingsfunctie.
 Net als overal, zijn de inwoners van Westerhaar en omgeving gevoelig
   voor de aantrekkingskracht van het winkelaanbod in de grotere buur-
   kernen. Om te voorkomen dat teveel bestedingen afvloeien, is het
   wenselijk dat de supermarkt groot genoeg is en de bereikbaarheid en
   parkeergelegenheid bij de supermarkt op peil blijven. Hiertoe wordt de
   mogelijkheid geboden voor de supermarkt om te vergroten tot een
   passende maatvoering. Voor de komst van een tweede supermarkt
   zijn geen mogelijkheden, omdat de lokale markt te klein is en er dus
   geen bestaansrecht is voor twee volwaardige supermarkten.
 Als de gelegenheid zich voordoet, moeten overige winkels kunnen
   vestigen bij de supermarkt om te kunnen aanhaken op de aantrek-
   kingskracht van de supermarkt. Bij vergroting van de supermarkt zou-
   den bijvoorbeeld enkele ‘afzoomwinkels’ kunnen worden gerealiseerd.
 Het centrale deel van het voorzieningenaanbod in Westerhaar bevindt
   zich grofweg tussen de supermarkt en de Klaampe. Dit gebied is her-
   kenbaar ingericht op de centrumfunctie. Dit herkenbare centrum draagt
   bij aan de aantrekkingskracht en kan ruimte bieden aan (een) enkele
   nieuwe starter(s) – bijvoorbeeld in de vorm van nieuwe horeca, dien-
                                                                            Figuur 4.4 Kansenkaart Westerhaar



Hoofdstuk 4                                                                                                                          25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>   De ondernemers bemerken dat het concentratiebeleid uit de visie               Zoals reeds in de visie uit 2011 is vastgelegd, wordt de supermarkt bij
    2011-2016 ertoe heeft geleid dat kansen niet konden worden gepakt,             voorkeur uitgebreid op de huidige plek, zodat de verzorgingsfunctie
    omdat beschikbare locaties bijvoorbeeld (net) buiten het gebied liggen         op peil blijft. Het is wenselijk om daarbij enige ruimte te bieden aan en-
    en/of er geen pand te krijgen is binnen het concentratiegebied. De             kele ‘afzoomwinkels’ in dagelijkse aankopen of een dienstverlener, zo-
    wens is om hier anders mee om te gaan in de actuele visie. In ieder            dat verdere clustering in het centrale deel van de voorzieningenstruc-
    geval worden de bestaande winkels in Westerhaar – als er geen ono-             tuur mogelijk wordt.
    verkomelijke ruimtelijke en/of functionele bezwaren zijn – gefaciliteerd
    in bijvoorbeeld uitbreiding van de verkoopruimte om een gezonde toe-           Het toerisme in Westerhaar kan uitgebouwd worden door aan te ha-
    komst tegemoet te gaan. Verder zijn nieuwe initiatieven toegestaan             ken op het toerisme in Twente – vanuit het specifieke karakter van
    langs de aangegeven deel van de Hoofdweg.                                      Westerhaar. Cruciaal is een heldere, eenduidige communicatie over
   Tot slot geven ondernemers aan dat de bijzondere ondernemingen, de             Westerhaar naar de relevante doelgroepen via de juiste communica-
    geschiedenis/cultuur en het mooie achterland Westerhaar toeristische           tiekanalen. De samenwerkende ondernemers gaan (samen met het
    potenties geven. Te meer, omdat Westerhaar reeds beschikt over                 Platform) hiermee aan de slag, waarbij de gemeente waar nodig facili-
    overnachtingsmogelijkheden.                                                    teert. In het kader een voorbeeld van de richting waarin acties kunnen
                                                                                   worden ontplooid.
Projectenprogramma                                                                 Westerhaar kan kansen pakken in het fietsrecreatie door de realisatie
                                                                                   van bijvoorbeeld oplaadpunten voor fietsen, maar door het opnemen
    In Westerhaar bevinden de voorzieningen zich verspreid aan de                  van Westerhaar in het fietsroutenetwerk. Verder kunnen arrangemen-
    Hoofdweg, waarbij sprake is van enige clustering in de omgeving van            ten worden aangeboden, zoals “happen en trappen”.
    de supermarkt. Hoewel verdere clustering wenselijk blijft, krijgen be-
    staande en nieuwe bedrijven de ruimte om uit te breiden. Op deze
    wijze wordt de levendigheid in Westerhaar behouden. De ruimte wordt
    geboden binnen het aangegeven deel van de Hoofdweg (blauwe arce-
    ring). Een sterke groei van het aantal voorzieningen wordt evenwel niet
    verwacht.

    In de visie uit 2011 is ingezet op het beperken van de overlast door
    verkeer en parkeren. Momenteel is geen sprake meer van onwenselij-
    ke situaties, maar de aandacht voor een schoon, heel en veilig cen-
    trum – vooral voor voetgangers en fietsers – blijft van belang.




              26                                                                                                                                    Hoofdstuk 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>5.   BELEID AFWIJKENDE WINKELVORMEN                                               binnen de reguliere afwijkingsvoorwaarden in de bestemmingsplannen. De
                                                                                  volgende branches behoren tot detailhandel in volumineuze artikelen. Het
                                                                                  betreft dan detailhandel in:
                                                                                   auto’s boten, caravans en motoren;
     In dit hoofdstuk zijn de beleidskaders voor afwijkende winkelvormen opge-     doe-het-zelfartikelen voor zo ver het all-round doe-het-zelfzaken
     nomen. Het betreft de volgende onderwerpen:                                   betreft (= bouwmarkten en breedpakketzaken) ;
      Detailhandel op perifere locaties                                           keukens, tegels, sanitair;
      Detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit bij andere bedrijvigheid    grove bouwmaterialen (steen, deuren, hout, etc.);
         op perifere locaties                                                      volumineuze tuinartikelen (tuinmachines, -huisjes, -beelden, afraste-
      Verkoop aan huis en internetafhaalpunten                                       ringen, hekwerk, zwembaden);
      Verkoop bij de boer                                                         dierenbenodigdheden en -voeding, voor zover de nadruk in het assor-
                                                                                      timent ligt op volumineuze artikelen, zoals dierenverblijven en grote
     5.1 Detailhandel op perifere locaties                                            verpakkingen dierenvoeding;
                                                                                   landbouwwerktuigen;
     Detailhandel kan bij uitzondering op bedrijventerreinen worden toegestaan.    aanhangwagens, paardentrailers;
     Onder de volgende voorwaarden kan nieuwe detailhandel zich perifeer           woninginrichtingsartikelen (woonwarenhuizen, vloeren en vloerbe-
     vestigen:                                                                        dekking, woningtextiel zonwering, meubelen, slaapkamer-
      het betreft uitsluitend detailhandel in (overwegend) volumineuze artike-    inrichting, verlichting, etc.);
         len (inclusief tuincentra);                                               (elektrische) fietsen, scooters, brommers, scootmobielen;
      beoordeeld moet worden dat vestiging op een perifere locatie aan-           brand- en explosiegevaarlijke stoffen;
         vaardbaar is voor het woon-, leef-, en ondernemersklimaat;                automaterialen/car hifi, mits in combinatie met inbouw.
      beoordeeld moet worden dat vestiging op een perifere locatie geen
         onaanvaardbare effecten heeft op de omgeving, waarbij de aspecten        Bovenstaande opsomming is gebaseerd op hetgeen in den lande tegen-
         verkeer, parkeren en belangen van omliggende bedrijven de beoorde-       woordig gewoonlijk onder volumineuze artikelen wordt verstaan en het-
         lingsaspecten zijn.                                                      geen uit de jurisprudentie op dit gebied ook blijkt te zijn geaccepteerd.
                                                                                  Opgemerkt moet worden dat ook deze lijst niet uitputtend is.
     Om te komen tot passende mogelijkheden voor detailhandel op bedrijven-
     terreinen wordt het provinciaal beleid als uitgangspunt genomen. In de       In aanvulling op het bovenstaande worden ook tuincentra tot de volumi-
     praktijk zijn er echter meer winkelbranches of winkelvormen die perifeer     neuze detailhandel gerekend en daarmee toegestaan op bedrijventerrei-
     zouden kunnen vestigen dan de voorbeelden die in het provinciale beleid      nen. Te meer, omdat tuincentra vanouds zijn toegestaan buiten centrum-
     zijn genoemd. Om onduidelijkheden in te toekomst te voorkomen wordt          gebieden. Omdat dierbenodigdheden en -voeding tegenwoordig bij het
     benoemd welke vormen van “volumineuze detailhandel” zijn toegestaan          overgrote deel van de tuincentra een integraal onderdeel van de formule



     Hoofdstuk 5                                                                                                                            27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>vormt, wordt dit assortiment beschouwd als behorend tot een tuincentrum.       e. detailhandel in voedings- en genotmiddelen, kleding en schoenen is
Dit is overigens tevens een reden om dierenbenodigdheden- en voeding              niet toegestaan;
(met de aangegeven beperking) tot de volumineuze detailhandel te reke-         f. er mag geen aantasting van een normale afwikkeling van het verkeer
nen.                                                                              ontstaan;
                                                                               g. er is voorzien in voldoende parkeerplaatsen op eigen terrein;
5.2 Detailhandel als ondergeschikte nevenactiviteit bij                        h. er vindt geen onevenredige aantasting plaats van in de omgeving
    andere bedrijvigheid op perifere locaties                                     aanwezige functies en waarden;
                                                                               i. er vindt geen onevenredige aantasting plaats van de belangen van
Huidige ontwikkelingen in bedrijven en trends consumentengedrag maken             eigenaren en gebruikers van omliggende gronden.
dat bijzondere vormen van detailhandel opkomen. Een voorbeeld waarmee
de gemeente Twenterand te maken heeft is niet volumineuze detailhandel         Het betreft hier ondergeschikte detailhandel die rechtstreeks voortvloeit
als ondergeschikte nevenactiviteit bij bedrijven. Net als bij volumineuze      en/of rechtstreeks verband houdt met de hoofdactiviteit. Wanneer de on-
detailhandel, geldt dat de gemeente Twenterand als uitgangspunt heeft dat      dergeschikte detailhandel geen problemen oplevert voor ongewenste ver-
centrumgebieden zijn aangewezen voor detailhandel en bedrijventerreinen        keersbewegingen en geen afbreuk doet aan de echte detailhandelsloca-
in eerste instantie bedoeld zijn voor de industriële werkzaamheden. Detail-    ties, is het vanuit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening geen
handel als ondergeschikte nevenactiviteit bij bedrijven kan bij uitzondering   bezwaar deze ondergeschikte detailhandel toe te staan. Dit kan voldoende
worden toegestaan. Het betreft hier detailhandel vanuit tot de bestemming      geregeld worden door voorwaarden te hanteren. Binnen deze criteria is de
behorende bedrijven, waarbij de detailhandelsfunctie in ruimtelijk, functio-   vestiging van internetwinkels met afhaalbalie/showroom ook mogelijk, in-
neel en bedrijfseconomisch opzicht ondergeschikt is aan de bedrijfsfunctie     dien groothandel of op- en overslag de hoofdactiviteit is. Hiermee wil de
en waarbij de goederen functioneel rechtstreeks verband houden met of          gemeente Twenterand ruimte bieden aan lokaal gevestigde bedrijven om
voortvloeien uit de toegestane bedrijfsactiviteiten.                           extra werkgelegenheid te creëren en de leefbaarheid van de kern te be-
                                                                               houden. Kansen creëren en bedrijven behouden die door groei een groter
Bij toepassing van de uitzondering dienen in ieder geval de volgende           verzorgingsgebied hebben gekregen en een economische aanjaagfunctie
voorwaarden in acht te worden genomen:                                         hebben.
a. de behoefte dient aannemelijk te zijn gemaakt;
b. de detailhandelsstructuur mag niet in betekende mate verstoord wor-         5.3 Verkoop aan huis en internetafhaalpunten
    den, waartoe burgemeester en wethouders in voorkomend geval kun-
    nen verlangen dat terzake een ruimtelijke effectstudie wordt verricht;     Detailhandelsactiviteiten aan huis zijn niet toegestaan. Met het toenemen
c. de detailhandel vindt plaats op hetzelfde bouwperceel als het hoofdge-      van de detailhandelsverkoop via internet neemt ook het leveren van de
    bouw;                                                                      artikelen via afhaalpunten toe.
d. het betreft detailhandel met een specialistisch assortiment dat gericht      Internetafhaalpunten buiten de centrumgebieden zijn toegestaan zo-
    is op een specifieke doelgroep die gericht op bezoek komt;                      lang er geen showroom is en zolang er geen verkoop ter plaatse



              28                                                                                                                               Hoofdstuk 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>     plaatsvindt. In dergelijke gevallen is geen sprake detailhandel, maar           de verkoop is ondergeschikt aan de reguliere agrarische bedrijfsvoe-
     van een logistieke activiteit. Bij vestiging van nieuwe internetafhaalpun-       ring en activiteiten;
     ten moet worden aangetoond dat dit geen onaanvaardbare effecten                 de ruimte waar de verkoop plaatsvindt is kleinschalig, maximaal 100
     heeft op de omgeving, waarbij de aspecten verkeer, parkeren en be-               m² bvo.
     langen van omliggende woningen/bedrijven de beoordelingsaspecten
     zijn.
    Zodra bij internetafhaalpunten sprake is van verkoop ter plaatse, show-
     room en/of anderszins uitstalling van artikelen, wordt de vestiging op-
     gevat als detailhandel. Er geldt dan hetzelfde beleid als voor alle vor-
     men van detailhandel.

5.4 Verkoop bij de boer

Het behoud van agrarische activiteiten op het platteland is uit oogpunt van
werkgelegenheid en landschapsbeheer een essentieel element. De regu-
liere bedrijfsvoering is niet altijd voldoende om te voorzien in een econo-
misch renderend bedrijf. Naast de reguliere bedrijfsvoering wordt dan ook
naar alternatieve (neven)inkomstenbronnen gezocht, zoals de verkoop van
en producten rechtstreeks aan consumenten en/of recreatie (kano-, fiets-
verhuur, overnachtingen, etc.).

Als het gaat om de verkoop van producten is de streekgebondenheid een
belangrijk onderscheidend element voor de boerderijverkoop ten opzichte
van supermarkten en speciaalzaken. Verkoop bij de boer kan op deze
manier positief bijdragen aan de aantrekkelijkheid en de leefbaarheid van
het platteland. Uitgangspunt in het detailhandelsbeleid is dat deze verkoop
geen verstorend effect mag hebben op de detailhandelsstructuur en daar-
mee geen concurrentie mag zijn voor de centrumgebieden.

Voorwaarden voor verkoop bij de boer zijn:
 er worden hoofdzakelijk eigen producten verkocht;




Hoofdstuk 5                                                                                                                                29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>6.   UITVOERING                                                                        Project                                      Betrokkenen                Prioriteit

                                                                                       Vriezenveen
                                                                                        Opzetten ondernemersfonds / BIZ voor
                                                                                                                                    Ondernemers                Hoog
                                                                                         het ‘hart van het centrum’
                                                                                        Realiseren ‘kloppend hart van het cen-
     In deze visie is de toekomstig gewenste detailhandelsstructuur binnen de            trum’
                                                                                                                                    Ondernemers en gemeente    Hoog
     gemeente Twenterand aangegeven. Op basis van deze visie kunnen deel-               Ontwikkelen locatie ‘Oordt’                Ontwikkelaar en gemeente   Hoog
     visies worden uitgewerkt, ontwikkelingen worden ingezet, initiatieven wor-
                                                                                        Ontwikkelen locatie ‘Bonum / VastNed’      Ontwikkelaar en gemeente   Middel
     den getoetst en kan een planologische vertaling worden gemaakt naar de
                                                                                        Concentratie van detailhandel              Ondernemers en gemeente    Laag
     bestemmingsplannen.
                                                                                       Vroomshoop
     Om de aangegeven ontwikkelingsrichting daadwerkelijk te realiseren, is             Opzetten ondernemersfonds / BIZ voor
                                                                                                                                    Ondernemers                Hoog
                                                                                         Vroomshoop centrum
     een vertaling naar acties en maatregelen gemaakt. In dit hoofdstuk wordt           Realiseren van een levendig en samen-
                                                                                                                                    Ondernemers en gemeente    Hoog
     daarvan een overzicht gegeven.                                                      hangend centrumgebied
                                                                                        Verplaatsen inpassing winkels Lindeflier
                                                                                                                                    Ondernemers en gemeente    Middel
                                                                                         naar centrum Vroomshoop
                                                                                        Weren zwaar landbouwverkeer uit Ham-
                                                                                                                                    Gemeente                   Middel
     Project                                      Betrokkenen             Prioriteit     merstraat
                                                                                        Gezamenlijke aanpak van de leegstand       Ondernemers                Middel
     Gemeentebreed
                                                                                       Den Ham
      Opzetten ondernemersfonds                  Ondernemers             Hoog
                                                                                        Realiseren van een levendig centrum        Ondernemers en             Hoog
      Professionaliseren Platform Detailhandel   Platform Detailhandel   Hoog
                                                                                        Onderzoek routing autoverkeer              Ondernemers en gemeente    Hoog
      Acquisitie en leegstandsbestrijding        Platform Detailhandel   Middel
                                                                                        Opstellen integrale visie toerisme         Ondernemers en gemeente    Hoog
      Sfeer en beleving                          Platform Detailhandel   Middel
                                                                                        Herontwikkeling locatie Smithoek           Ontwikkelaar en gemeente   Middel
      Marketing en promotie                      Platform Detailhandel   Middel
                                                                                        Vergroten naamsbekendheid                  Ondernemers                Middel
      Doorvertaling naar bestemmingsplannen      Gemeente                Middel
                                                                                        Aanpak leegstand                           Ondernemers                Middel

                                                                                       Westerhaar

                                                                                        Ruimte om te ondernemen                    Ondernemers en gemeente    Hoog

                                                                                        Toerisme in Westerhaar                     Ondernemers                Hoog
                                                                                        Aandacht voor een schoon, heel en veilig
                                                                                                                                    Gemeente                   Middel
                                                                                         centrum
                                                                                        Uitbreiden supermarkt                      Ondernemer en gemeente     Middel




                       30                                                                                                                                          Hoofdstuk 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>     BRO heeft vestigingen in Boxtel | Amsterdam | Tegelen | Oldenzaal
                                www.bro.nl
32                                                                       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>