<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Bijlage A

Advies werkgroep Duurzaamheidsbevorderaar

d.d. 28 september 2017




Bijlagen bij dit advies gevoegd:
1. Door de AvA op 12 april 2012 vastgestelde rendementscriteria duurzame investeringen voor
    aandeelhouders
2. Overzicht van door aandeelhouders aangedragen suggesties en vragen, inclusief antwoorden
3. Top 5 van door de aandeelhouders aangedragen duurzaamheidsinitiatieven per gemeente
4. Samenstelling Werkgroep Duurzaamheidsbevorderaar
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Advies werkgroep Duurzaamheidsbevorderaar
Definitieve versie 28 september 2017

1. Aanleiding
   Op 20 april 2017 heeft de aandeelhoudersvergadering met een meerderheid van stemmen
   besloten het aandeelhouderschap te continueren, Twence in te zetten als duurzaamheids-
   bevorderaar en het gewone aandeelhouderschap van Münster mogelijk te maken.

   Afgesproken is om onder regie van een stuurgroep uitvoering te geven aan drie
   deelonderzoeken. In deze notitie is het advies van de Werkgroep Duurzaamheidsbevorderaar
   uitgewerkt. Tezamen met de adviezen van de andere bestuurlijke werkgroepen zal de
   stuurgroep een integraal ‘Besluitvormingsdocument’ opstellen dat ter besluitvorming wordt
   voorgelegd in de Algemene vergadering van Aandeelhouders van 14 december 2017. Dit advies
   wordt bij het besluitvormingsdocument als bijlage toegevoegd.



2. Doelstelling deelonderzoek werkgroep Duurzaamheidsbevorderaar en werkwijze
   De doelstelling van het vervolgonderzoek is het afstemmen van de verwachtingen van de
   aandeelhouders over de rol van Twence als bevorderaar bij het realiseren van de
   duurzaamheidsdoelstellingen van de aandeelhouders. De resultaten kunnen mede als input
   dienen voor het volgende Strategisch beleidsplan 2020-2023.

   De werkgroep heeft een advies gevormd ten aanzien van de positie van Twence bij de invulling
   van de regionale duurzaamheidsdoelstellingen en de soort activiteiten die daarbij horen. Om
   het brede spectrum van duurzaamheidsactiviteiten enigszins in te kaderen is in dit onderzoek
   aansluiting gezocht bij de expertisegebieden van Twence: de circulaire economie, duurzame
   energie en de biobased economy.

   Betrekken van aandeelhoudende gemeenten
   De werkgroep heeft er voor gekozen om de aandeelhoudende gemeenten te consulteren tijdens
   het onderzoek. Aan de aandeelhouders is gevraagd welke extra activiteiten Twence zou kunnen
   ontplooien op basis van het gemeentelijk beleid enerzijds en de uitgangspunten van de werkgroep
   anderzijds. Deze inventarisatie heeft mede geleid tot een aantal mogelijke activiteiten voor
   Twence op de langere termijn en enkele concrete initiatieven op de korte termijn (hst. 6).
   De werkgroep heeft niet beoogd een limitatieve lijst te maken van mogelijke activiteiten voor
   Twence als duurzaamheidsbevorderaar. In hoofdstuk 10 is daarom een procedurevoorstel
   opgenomen hoe bij toekomstige initiatieven kan worden getoetst of deze aan de rol van
   duurzaamheidsbevorderaar voldoen.



3. Visie op regionale duurzaamheidsdoelstellingen
   We staan aan het begin van een transitie naar een samenleving die nagenoeg volledig wordt
   voorzien van duurzame energie en waar in een circulaire economie spaarzaam wordt omgegaan
   met grondstoffen.

      Circulaire economie: De circulaire economie is een systeem waarin geen eindige
       grondstofvoorraden worden uitgeput en waarin reststoffen volledig opnieuw worden gebruikt.

      Duurzame energie: Duurzame energie is energie waarover de mensheid voor onbeperkte tijd
       kan beschikken en waarbij het leefmilieu niet wordt benadeeld door het gebruik ervan.

      Biobased economy: In de biobased economy wordt biomassa als natuurlijke hulpbron
       ingezet voor de productie van grondstoffen en duurzame energie. Cruciaal is het in de
       kringloop houden van nutriënten en koolstof in de bodem zodat geen uitputting van de bodem
       ontstaat.



Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                   1/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>   De hoofdlijnen van het nationaal beleid worden bepaald door het vergaand beperken van de
   emissies van broeikasgassen en het anders inrichten van productiemiddelen, dienstverlening en
   consumptiepatronen. Beoogd is het gebruik van grondstoffen te veranderen, te beperken en te
   verduurzamen door het realiseren van circulaire ketens. Deze hoofdlijnen krijgen gestalte via de
   uitwerking van het Klimaatakkoord van Parijs en de reductiedoelstellingen die op basis van dit
   akkoord voor de Europese Unie en Nederland van toepassing zijn.

   Via het rijksbrede programma voor de circulaire economie waarin onder meer het VANG-
   programma, de grondstoffennotitie en de biomassavisie 2030 zijn opgenomen wordt sturing
   gegeven aan de vermindering van het gebruik van primaire grondstoffen.

   De Twentse gemeenten hebben de nationale duurzaamheidsdoelstellingen omarmd. Deze komen
   onder meer tot uiting in de Twentse Energie Strategie, het project Afvalloos Twente en in de
   beleidsdoelstellingen van de individuele aandeelhouders.

   Gezamenlijke uitdaging
   De vereiste transitie vraagt om een forse inspanning en een actieve houding van overheden,
   bedrijven, onderwijsinstellingen, consumenten en burgers. De enorme opgave kan alleen bereikt
   worden indien zowel lokale initiatieven als grootschalige initiatieven worden uitgevoerd. De
   samenwerking tussen de Twentse gemeenten biedt een kans om op regionale schaal een
   substantiële bijdrage te leveren. Door samen te werken kunnen efficiency- en schaalvoordelen
   worden behaald. Door gerichte samenwerking bij concrete projecten ontstaat de mogelijkheid om
   financiële middelen naar Twente te halen. Twence kan vanwege haar huidige regionale
   dienstverlening en de verbinding met relevante stakeholders in belangrijke mate bijdragen aan het
   realiseren van de doelstellingen van de Twentse gemeenten. Bovendien kunnen de
   aandeelhouders via Twence uitvoering geven aan activiteiten met een maatschappelijke
   meerwaarde, die in onvoldoende mate door de markt worden opgepakt.

   Belangrijke elementen in de Twentse transitie:
   -   Zowel lokale als regionale initiatieven zijn vereist om doelen te behalen.
   -   De samenhang tussen initiatieven moet onderkend worden om de initiatieven onderling te
       versterken.
   -   Samenwerking en kennisuitwisseling tussen diverse stakeholders op regionale schaal is vereist.
   -   Concrete stappen op korte termijn zijn noodzakelijk om de beoogde transitie op lange termijn
       te bewerkstelligen.



4. Kaders en uitgangspunten voor Twence als Duurzaamheidsbevorderaar
   In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van de uitgangspunten voor de wijze waarop
   Twence als Duurzaamheidsbevorderaar een extra bijdrage kan leveren aan de duurzaamheids-
   doelstellingen van zijn aandeelhouders.

   Als algemeen uitgangspunt geldt dat het gaat om de activiteiten die Twence extra kan
   oppakken naast de activiteiten die de onderneming al uitvoert. Bovendien gaat het om
   activiteiten met een maatschappelijk belang, die in onvoldoende mate door de markt worden
   opgepakt.

   Aansluiting bij bestaande Twentse en Overijsselse beleidsdocumenten
   Er wordt inhoudelijk aansluiting gezocht bij bestaande beleidsdocumenten waar het merendeel
   van de Twentse gemeenten commitment aan heeft gegeven. In dit kader moet gedacht worden
   aan de Twentse Energie Strategie (TES), Afvalloos Twente en Mineral Valley Twente. Het door
   de Provincie Overijssel vastgestelde beleidsplan “Nieuwe Energie Overijssel (NEO)” geeft een
   belangrijke richting hoe de doelstellingen bereikt kunnen worden. Het ligt voor de hand om
   hierbij aan te sluiten. Afhankelijk van de concrete invulling van de Agenda van Twente zal
   worden gekeken of en op welke wijze hier passend bij kan worden aangesloten.




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                    2/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>   Scope van de activiteiten
   De activiteiten die Twence als Duurzaamheidsbevorderaar gaat oppakken, houden verband met
   activiteiten die aansluiten bij de doelstellingen van zijn aandeelhouders op het gebied van de
   circulaire economie, duurzame energie en de biobased economy. Benadrukt dient te worden
   dat het hierbij gaat om de activiteiten die Twence extra kan oppakken naast de activiteiten die
   de onderneming al uitvoert of voornemens is te ontwikkelen binnen de kaders van het huidige
   Strategisch beleidsplan.
   Voor Twence als Duurzaamheidsbevorderaar is het de insteek om initiatieven te ontwikkelen
   die een regionale impact hebben en waar alle aandeelhouders van kunnen profiteren. Dat
   betekent dat Twence geen activiteiten ontplooit waar slechts één of enkele aandeelhouders in
   financieel opzicht en in de toerekening van de milieuprestaties van profiteren.

   Financiële kaders
   De financiële kaders voor nieuwe initiatieven zijn beschreven in het voorstel ‘Rendements-
   criteria duurzame investeringen’ dat in de AvA van 12 april 2012 vastgesteld is (zie bijlage 1).

   Indien daar bij een specifiek initiatief een goede argumentatie aan ten grondslag ligt én er
   voldoende draagvlak is bij de aandeelhouders, kunnen de financiële kaders voor dat specifieke
   initiatief heroverwogen worden. Op deze manier kan de afweging worden gemaakt tussen
   maatschappelijke bijdrage, duurzaamheidsprestatie en financieel rendement.

   Geografische afbakening
   De activiteiten van Twence vinden in beginsel plaats binnen het grondgebied van de
   aandeelhouders. Als het aantoonbaar is dat het op een andere plek beter te realiseren is, kan
   hier van worden afgeweken, mits voor de aandeelhouders een positief effect bereikt kan
   worden ten aanzien van de milieudoelstellingen en mits de algemene vergadering hiermee
   instemt. De milieuprestaties die vanuit het gemeenschappelijke initiatief behaald worden,
   zullen ongeacht de locatie waar de activiteiten plaatsvinden, toegerekend worden aan alle
   aandeelhouders.

   Schaalgrootte
   De voorkeur gaat uit naar initiatieven op grotere schaal, aangezien die het beste aansluiten bij
   de competenties van Twence. Dit is vanuit bedrijfseconomisch oogpunt aantrekkelijker en
   maakt de bedrijfsvoering beter beheersbaar dan bij kleinschalige initiatieven. Bijvoorbeeld op
   het gebied van onderhoud en logistiek.

   Draagvlak
   Twence voert activiteiten uit waarvoor breed draagvlak is bij aandeelhouders, omwonenden,
   overheden, natuur- en milieuorganisaties en andere relevante stakeholders.



5. Mogelijke activiteiten voor Twence als Duurzaamheidsbevorderaar
   De werkgroep heeft een inventarisatie gedaan van duurzaamheidsdoelstellingen, lopende
   initiatieven en voorgenomen initiatieven van de Twentse aandeelhoudende gemeenten. Aan alle
   aandeelhoudende gemeenten is vervolgens gevraagd om op basis van de in hoofdstuk 4
   geformuleerde uitgangspunten en kaders een top 5 samen te stellen van activiteiten die Twence
   als Duurzaamheidsbevorderaar zou kunnen oppakken. Deze inventarisatie is toegevoegd als
   bijlage 3.




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                      3/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>   a. Circulaire economie
   Rol Twence
      Producent van grondstoffen middels het ontwikkelen en exploiteren van (nieuwe)
       grootschalige installaties.
      Adviseur of projectbegeleider bij (onderzoek naar) regionale activiteiten op het gebied van de
       circulaire economie.
      Organiseren van centrale inkoop of aanbestedingen (bijvoorbeeld voor oud papier en
       verpakkingen).

   Langetermijn perspectief
   Voor wat betreft Twence als Duurzaamheidsbevorderaar op het gebied van circulaire economie
   kan voor de langere termijn gedacht worden aan:
     Mineral Valley Twente: De ambitie van Mineral Valley Twente is dat in 2030 Twente in Europa
      toonaangevend is op het gebied van bodemoptimalisering en mestverwerking. Er is dan een
      nieuwe economie ontstaan met honderden arbeidsplaatsen en een duurzame Twentse
      agrarische sector, die voorop loopt in het circulair maken van agrarische grondstoffen. Twence
      kan bijvoorbeeld bijdragen in de terugwinning van organische stoffen en mineralen, zodat
      deze voor verdere toepassing kunnen worden ingezet.
     Grondstofstromenonderzoek: Het regionaal inventariseren van de aanwezige primaire en
      secundaire grondstoffenstromen en de regionale mogelijkheden tot hergebruik hierin.

   Concrete initiatieven
   Per direct kunnen de volgende concrete initiatieven door Twence op haalbaarheid worden
   getoetst:
      Luierverwerking: nieuwe technologische ontwikkelingen maken het waarschijnlijk mogelijk om
       luiers en incontinentiemateriaal te verwerken, zodat zoveel mogelijk componenten gerecycled
       kunnen worden. De recycling van luiers kan er toe bijdragen dat er minder restafval thermisch
       verwerkt hoeft te worden. Hierbij zal gekeken worden in hoeverre het zinvol is aan te sluiten
       te vinden bij landelijke initiatieven op dit gebied.
      Verwerking van verpakkingsafval: Er is in Nederland een tekort aan verwerkingscapaciteit voor
       verpakkingsafval uit huishoudens. De sortering van verpakkingsafval bij Twence kan synergie-
       effecten opleveren met bestaande activiteiten. In Oost-Nederland zijn bovendien relatief veel
       bedrijven actief in de kunststofverwerkende industrie waarmee een connectie kan worden
       gezocht.
      Asbestverwerking: Asbest is een maatschappelijk probleem. Binnen enkele jaren moeten alle
       asbestdaken verwijderd zijn. Het (tijdelijk) grootschalig storten van asbest is een oplossing die
       in samenspraak met de aandeelhouders bij Twence gerealiseerd kan worden. Mogelijk komen
       er op korte termijn alternatieven beschikbaar, waarbij hergebruik mogelijk en verantwoord is.

   Samenwerking met regionale partners
   Om succesvol te zijn, is het van belang de juiste samenwerking te vinden met (regionale)
   partijen, al naar gelang het soort initiatief. Bijvoorbeeld met kennisinstituten zoals Saxion en
   Universiteit Twente, inzamelaars zoals Twente Milieu, ROVA, Circulus/Berkel Milieu, afnemers
   van grondstoffen en natuurlijk door samenwerking met de eigen aandeelhouders en de
   Provincie Overijssel.

   Bijdrage aandeelhouders
   De aandeelhouders van Twence kunnen een actieve bijdrage leveren aan het bevorderen van
   de duurzaamheidsprestaties van hun eigen onderneming, bijvoorbeeld door:
      Langjarig beschikbaar stellen van afvalstoffen, zoals verpakkingsafval en luiers.
      Afnemen van grondstoffen die door Twence geprodcueerd worden, zoals klinkers, Forz en
       compost.
   Hierover kunnen per initiatief nader afspraken worden gemaakt.




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                       4/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>   b. Duurzame energie
   Rol Twence
      Producent van duurzame energie middels het ontwikkelen en exploiteren van (nieuwe)
       grootschalige installaties.
      Adviseur of projectbegeleider bij (onderzoek naar) regionale activiteiten op het gebied van de
       duurzame energie.
      Organiseren van centrale inkoop of aanbestedingen (bijvoorbeeld voor zonnepanelen).

   Langetermijn perspectief
   Voor wat betreft Twence als Duurzaamheidsbevorderaar op het gebied van duurzame energie kan
   voor de langere termijn gedacht worden aan de volgende gebieden:
     Warmtenetwerken: Door de toekomstige uitfasering van aardgas zullen met name dicht-
      bebouwde gebieden voor een belangrijk deel afhankelijk worden van warmtenetten. Twence
      kan door de levering van warmte of stoom bijdragen aan de verduurzaming van warmte- en
      stoomverbruik bij de Twentse industrie. Op het platteland zal de verduurzaming eerder
      plaatsvinden door elektrificatie en door de inzet van biogas.
     Opslag van energiedragers: Twence kan verschillende energievormen naar elkaar omzetten
      en/of opslaan en/of omzetten in grondstoffen. Twence volgt de ontwikkelingen rondom smart-
      grids.

   Concrete initiatieven
   Per direct kunnen de volgende concrete initiatieven door Twence op haalbaarheid worden
   getoetst:
      Geothermie: Geothermie zal op termijn de warmteproductie uit afval en biomassa kunnen
       aanvullen.
      Decentraal grootschalige zonneparken: Twence heeft inmiddels ervaring met het realiseren
       van zonneparken op de eigen locatie. Twence kan aandeelhouders op diverse manieren
       ondersteunen bij de realisatie van grootschalige zonneparken buiten haar eigen terreinen.

   Samenwerking met regionale partners
   Om succesvol te zijn, is het van belang de juiste samenwerking te vinden met (regionale)
   partijen, al naar gelang het soort initiatief. Bijvoorbeeld met kennisinstituten zoals Saxion en
   Universiteit Twente, netwerkbedrijven zoals Cogas, Enexis en EnNatuurlijk, (lokale)
   energiecorporaties, en natuurlijk door samenwerking met de eigen aandeelhouders en de
   Provincie Overijssel.

   Bijdrage aandeelhouders
   De aandeelhouders van Twence kunnen een actieve bijdrage leveren aan het bevorderen van
   de duurzaamheidsprestaties van hun eigen onderneming, bijvoorbeeld door:
      Langjarig beschikbaar stellen van afvalstoffen en biomassastromen t.b.v. de opwekking van
       duurzame energie, zoals B-hout.
      Afnemen van (duurzame) energie, bijvoorbeeld om openbare gebouwen van energie te
       voorzien.
      Beschikbaar stellen van locaties.
      Ondersteuning bij de ruimtelijke ordeningsvraagstukken (bestemmingsplan, vergunningen).
   Hierover kunnen per initiatief nader afspraken worden gemaakt.

   c. Biobased economy
   Rol Twence
      Producent van (basis)grondstoffen voor de industrie en duurzame energie middels het
       ontwikkelen en exploiteren van (nieuwe) grootschalige installaties.
      Adviseur of projectbegeleider bij (onderzoek naar) regionale activiteiten op het gebied van de
       biobased economy.




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                        5/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>   Langetermijn perspectief
   De biobased economy verheugt zich in grote belangstelling vanuit diverse industrieën. Deze
   industrieën moeten verduurzamen, niet alleen op energieverbruik, maar ook op grondstoffen-
   gebruik. Gedacht kan worden aan activiteiten die aansluiten bij Mineral Valley. Twence kan hierin
   een rol spelen vanuit haar synergie en haar kennis van biomassaverwerking. Bijvoorbeeld bij de
   ondersteuning van de biobased landbouw en als producent van bodemverbeteraars met
   organische stoffen en mineralen.

   Samenwerking met regionale partners
   Om succesvol te zijn, is het van belang de juiste samenwerking te vinden met (regionale) partijen,
   al naar gelang het soort initiatief. Voor de biobased economy geldt dat het belangrijk is samen te
   werken, zowel op het gebied van technologieontwikkeling met kennisinstellingen, als ook op het
   gebied van exploitatie en afzet met diverse partijen uit het bedrijfsleven. Bijvoorbeeld Bio-
   energiecluster Oost-Nederland (BEON).

   Bijdrage aandeelhouders
   Een belangrijk aandachtspunt is de langjarige beschikbaarheid van biomassa. Gemeenten kunnen
   diverse biomassastromen langjarig beschikbaar stellen aan Twence.



6. Effecten van de rol en activiteiten van Twence

   a. Maatschappelijke effecten
   Dankzij het organiserend vermogen en de regionale schaal kan Twence concreet bijdragen aan het
   realiseren van de beleidsdoelstellingen van de aandeelhoudende gemeenten. De kracht van
   Twence ligt in de daadwerkelijke realisatie van projecten en de productie van grondstoffen,
   (tussen)producten en duurzame energie. Als aandeelhouder van Twence is het mogelijk invloed uit
   te oefenen op de afweging ten aanzien van de maatschappelijke, economische en
   duurzaamheidsbijdrage van initiatieven. Dit biedt de mogelijkheid ook initiatieven in uitvoering te
   nemen die in onvoldoende mate door de markt worden opgepakt. Op deze manier kunnen er
   gericht keuzes worden gemaakt, bijvoorbeeld m.b.t. de bijdrage aan de vitaliteit van de regio,
   zoals directe en indirecte werkgelegenheid.

   b. Duurzaamheidseffecten
   Tijdens het uitvoeren van het haalbaarheidsonderzoek voor een concreet initiatief kan een
   indicatie worden afgegeven van de duurzaamheidsprestatie die met dat initiatief bereikt kan
   worden. Op deze manier kan de relatie tussen het financieel rendement en milieurendement
   inzichtelijk worden gemaakt en kunnen de aandeelhouders de juiste afwegingen maken of dit
   initiatief in uitvoering kan worden genomen.

   De milieuprestaties die behaald worden, zullen, ongeacht de locatie waar de activiteiten
   plaatsvinden, toegerekend worden aan alle aandeelhouders. Bij het toerekenen van de
   milieuprestaties zal de tot nu toe gehanteerde systematiek op basis van
   aandeelhouderspercentage worden gehanteerd.

   c. Financiële effecten
   In de uitgangspunten voor Twence als Duurzaamheidsbevorderaar (zie hoofdstuk 4) is gesteld dat
   de financiële kaders worden gehanteerd die in de AvA op 12 april 2012 zijn vastgesteld. Dit
   betekent dat in principe alleen geïnvesteerd wordt in projecten met een positief financieel
   rendement. Deze investeringen zullen bijdragen aan een verbetering van het financieel resultaat
   van de onderneming.

   Gesteld is dat, indien er goede argumenten zijn, er mogelijkheden zijn om bij concrete initiatieven
   van de vastgestelde financiële kaders af te wijken. De aandeelhoudersvergadering zal hier dan wel
   met een meerderheid toe moeten besluiten.




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                     6/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>7. Aspecten oprichting juridische entiteit voor activiteiten Duurzaamheidsbevorderaar
   Uitgangspunt is om alle activiteiten van Twence als Duurzaamheidsbevorderaar onder te
   brengen bij (nieuwe) dochters binnen de bestaande vennootschappelijke structuur. Per initiatief
   kan worden bekeken op welke wijze dat concrete initiatief het beste kan worden
   ondergebracht.

   De kracht van Twence ligt in de synergie van de bedrijfsvoering van zijn verschillende
   activiteiten. Op dit moment zijn al deze activiteiten ondergebracht bij dochtervennootschappen
   van Twence Holding B.V. De strategische ontwikkeling van de onderneming (waar onder de
   dochterondernemingen) wordt bepaald door de algemene vergadering door het vaststellen van
   het Strategisch beleidsplan. Het is het meest effectief om ook nieuwe investeringsinitiatieven
   bij een (nieuwe) dochter van Twence Holding B.V. onder te brengen. In dat geval kan het best
   geprofiteerd worden van de synergievoordelen van Twence, waaronder overhead en
   aansturing, financiering, marktontwikkelingen, beschikbare vergunningen, gebruik terreinen en
   synergievoordelen met andere activiteiten.

   Indien een nieuwe juridische structuur wordt opgericht met andere aandeelhouders dan de
   huidige aandeelhouders van Twence Holding B.V. ontstaat een eigenstandige organisatie. Dat
   kan het voordeel bieden dat duidelijk inzichtelijk is in welke mate deze entiteit bijdraagt aan de
   totale duurzaamheidsprestaties. Gevolg is wel dat aan deze structuur extra overheadkosten
   verbonden zijn (directie, administratie, organisatie, etc.). Daarnaast zullen complexe
   doorberekeningssleutels vastgesteld moeten worden indien een aparte juridische vennootschap
   wordt opgericht en Twence daaraan diensten verleent. Mogelijk leidt dit ook tot
   aanbestedingsrechtelijke problemen. Bovendien kan het risico van conflicterende belangen
   optreden. De oprichting van een nieuwe juridische structuur met andere aandeelhouders dan
   de huidige aandeelhouders van Twence Holding BV is derhalve niet wenselijk.



8. Effecten van de toetreding van Münster (Euregionaal perspectief) op Twence als
   duurzaamheidsbevorderaar
   Het voorgenomen aandeelhouderschap van de stad Münster bij Twence biedt enkele interessante
   perspectieven die kunnen bijdragen aan het realiseren van de duurzaamheidsdoelstellingen van de
   Twentse gemeenten. Er kan onder andere gedacht worden aan de volgende aspecten:
   -   Sorteerinstallatie voor huishoudelijk restafval in Münster. Münster beschikt over een
       sorteerinstallatie voor huishoudelijk restafval. In de installatie worden zoveel mogelijk
       waardevolle grondstoffen geïsoleerd, zodat deze ter recycling kunnen worden aangeboden.
       Hierbij moet gedacht worden aan kunststoffen, metalen en papier. Deze sorteerinstallatie kan
       mogelijk ingezet worden voor de aandeelhoudende gemeenten daar waar bronscheiding niet
       goed mogelijk is, niet (kosten)effectief is, of anderszins niet de voorkeur heeft.
   -   Kennisbundeling en -uitwisseling. Münster beschikt over meerdere verwerkingsmogelijkheden
       en heeft kennis in huis als het gaat om de productie van duurzame energie en grondstoffen.
       Münster heeft intensieve contacten met kennisinstituten in Münster en speelt een leidende rol
       in brancheverenigingen.
   -   Bundeling van volumes. Door hoeveelheden brongescheiden materiaal uit Twente en Münster
       te bundelen kan de haalbaarheid van nieuwe regionale verwerkingsmogelijkheden vergroot
       worden. Te denken valt bijvoorbeeld aan papier, kunststoffen, afgedankte elektrische
       apparaten en etensresten.
   -   Geografische spreiding. Afhankelijk van omstandigheden kan bepaald worden waar activiteiten
       op het gebied van circulaire economie en duurzame energie het best gerealiseerd kunnen
       worden.
   -   Spin-off richting andere overheden in zowel het Duitse als Nederlandse Euregiogebied. De
       toetreding van Münster kan gevolgd worden door de toetreding van andere overheden.
       Daarmee kan schaalgrootte gecreëerd worden en de verwerking van afvalstoffen verder
       geoptimaliseerd worden.




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                       7/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>   -   Subsidiemogelijkheden. De samenwerking met Münster biedt de mogelijkheid om financiële
       middelen te ontsluiten die beschikbaar zijn voor het bevorderen van grensoverschrijdende
       samenwerking.

   Bijkomend effect van de toetreding van Münster is dat dit leidt tot enige mate van verwatering
   van de milieuprestaties die Twence nu aan de zittende aandeelhouders toerekent. Münster kan
   immers naar rato van het aandeelhouderschap aanspraak maken op de milieuprestaties die de
   onderneming realiseert.



9. Procesafspraken voor nieuwe initiatieven Twence als Duurzaamheidsbevorderaar
   Met het afronden van dit advies wordt het onderzoek van de werkgroep naar het bepalen van
   de mogelijke rol van Twence als Duurzaamheidsbevorderaar afgerond. Om de resultaten voor
   de toekomst te borgen, wordt voorgesteld de kaders en uitgangspunten van Twence als
   Duurzaamheidsbevorderaar te integreren in het nieuwe door de aandeelhouders vast te stellen
   Strategisch beleidsplan 2020-2023. Bij het proces voor het actualiseren van het huidige
   Strategisch beleidsplan kunnen deze uitgangspunten indien nodig verder worden aangevuld. In
   de AvA van 14 december 2017 wordt een voorstel gepresenteerd voor het proces voor de
   totstandkoming van het Strategisch beleidsplan 2020-2023.

   De in 2016 in het leven geroepen Klankbordgroep Majeure investeringen speelt een belangrijke
   rol bij het beoordelen van nieuwe majeure investeringen van Twence. De Klankbordgroep
   bespreekt en denkt mee of grote investeringsinitiatieven passen binnen het Strategisch
   beleidsplan en in hoeverre de investering effect heeft op het beleid en/of de operatie van de
   aandeelhouders. Daarbij worden de initiatieven in brede zin beoordeeld, dus ook op
   duurzaamheidseffecten. De in deze notitie verwoorde kaders en uitgangspunten kunnen
   geïntegreerd worden in het daarbij gehanteerde toetsingskader. Het meest logisch lijkt dan ook
   de procesmatige follow-up van de resultaten uit de werkgroep te borgen in de Klankbordgroep
   Majeure investeringen. De rol van de Klankbordgroep Majeure Investeringen wijzigt hierdoor
   niet.



10. Samenvatting
    De werkgroep Duurzaamheidsbevorderaar heeft de volgende constateringen gedaan:
      De duurzaamheidsopgaven van de Twentse gemeenten zijn zeer ambitieus. Deze opgave
       kan alleen bereikt worden indien zowel lokale initiatieven als grootschalige initiatieven op
       Twents niveau worden uitgevoerd. Twence kan met zijn kennis en ervaring een belangrijke
       bijdrage leveren aan het realiseren van deze opgaven vanwege zijn regionale schaal,
       organiserend vermogen, synergiemogelijkheden, de verbinding met relevante stakeholders
       en het vermogen uitvoering te geven aan grootschalige projecten.
      De activiteiten van Twence als Duurzaamheidsbevorderaar sluiten waar mogelijk aan bij
       regionaal en provinciaal beleid en ondersteunen het landelijk beleid. Hoe de concrete
       aansluiting bij regionale initiatieven zoals de Twentse Energie Strategie, Afvalloos Twente,
       Mineral Valley Twente en Agenda van Twente kan worden vormgegeven, zal nader bepaald
       worden.
      Er wordt aansluiting gezocht bij de circulaire economie, duurzame energie en de biobased
       economy.
      Er wordt gedacht aan grootschalige activiteiten, die in de basis op het grondgebied van de
       aandeelhouders plaatsvinden met een regionale impact, waar alle aandeelhouders van
       kunnen profiteren en waarvoor breed draagvlak is.
      Rollen die Twence kan invullen: producent van grondstoffen en duurzame energie middels
       het ontwikkelen en exploiteren van (nieuwe) grootschalige installaties, adviseur of
       projectbegeleider bij (onderzoek naar) regionale en lokale activiteiten, organiseren van
       centrale inkoop of aanbestedingen.




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                      8/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>      Als financiële kaders gelden in beginsel de statuten en de in het voorstel
       ‘Rendementscriteria duurzame investeringen’ beschreven kaders, zoals vastgesteld in de
       AVA van 12 april 2012.
      Nieuwe initiatieven waarbij sprake is van grote investeringen zullen in brede zin door een
       vertegenwoordiging van de aandeelhouders worden beoordeeld, onder meer op basis van
       financiële aspecten, de bijdrage aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de
       aandeelhouders en maatschappelijke effecten (zoals werkgelegenheid).
      Op langere termijn kan gedacht worden aan ondersteuning van Mineral Valley Twente, de
       verdere opbouw van de structuur voor circulaire economie en biobased economy, de
       uitbouw van de levering van energie voor de realisatie van warmtenetwerken en
       energievragende industrie, en de opslag van energie.
      De noodzakelijk transitie is reeds gestart. Belangrijk is om op korte termijn nieuwe
       zichtbare projecten te starten. Twence kan haalbaarheidsonderzoeken uitvoeren naar
       luierrecycling, de verwerking van verpakkingsafval, de grootschalige verwerking van
       asbest, grootschalig zon en geothermie. Deze projecten kunnen beschouwd worden als
       extra activiteiten naast het autonome ontwikkeltraject van Twence. De haalbaarheid van
       grootschalige nieuwe initiatieven kan onderzocht worden vanuit de afdeling Business
       Development van Twence, die over de kennis en kunde beschikt om deze
       haalbaarheidsstudies kosteneffectief en in de volle breedte uit te voeren.
      De toetreding van Münster kan bevorderend werken voor het realiseren van de
       duurzaamheidsdoelstellingen van de zittende aandeelhouders.
      Om de resultaten voor de toekomst te borgen, wordt voorgesteld de kaders en
       uitgangspunten te integreren in het nieuwe door de aandeelhouders vast te stellen
       Strategisch beleidsplan 2020-2023 en om de beoordeling te borgen in de bestaande
       Klankbordgroep Majeure investeringen die bespreekt en meedenkt of nieuwe majeure
       initiatieven in brede zin aansluiten bij het Strategisch beleidsplan.



11. Voorstel Aandeelhoudersvergadering 14 december 2017
    Voorgesteld wordt in te stemmen met:
    1. De uitvoering van haalbaarheidsonderzoeken door Twence naar de volgende concrete
       initiatieven: geothermie, luierverwerking, verwerking van verpakkingsafval,
       asbestverwerking en grootschalig zon op het grondgebied van de aandeelhouders.
    2. De kaders en uitgangspunten voor Twence als duurzaamheidsbevorderaar, zoals verwoord
       in hoofdstuk 4 van dit document en deze als vertrekpunt te laten gelden voor het
       Strategisch beleidsplan Twence 2020-2023.
    3. De follow-up van de in de werkgroep Duurzaamheidsbevorderaar uitgewerkte resultaten
       zoals beschreven in hoofdstuk 9 van dit document.



Bijlagen:
A1.    Door de AvA op 12 april 2012 vastgestelde rendementscriteria duurzame investeringen
       voor aandeelhouders
A2.    Overzicht van door aandeelhouders aangedragen suggesties en vragen, inclusief
       antwoorden
A3.    Top 5 van door de aandeelhouders aangedragen duurzaamheidsinitiatieven per gemeente
A4.    Samenstelling Werkgroep Duurzaamheidsbevorderaar




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                     9/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Bijlage A1. Voorstel rendementscriteria duurzame investeringen



Agendapunt 7 AvA vergadering van Twence d.d. 12 april 2012



Achtergrond/aanleiding
De vraag “hoe om te gaan met het financieel rendement op DE-projecten” is steeds nadrukkelijker
aan de orde. Deze vraag speelt bij het verder vorm geven aan projectontwikkeling, maar is ook
een belangrijke bespreekpunt bij onze aandeelhouders. Wat betreft het laatste aspect heeft dit met
name betrekking op de “risicofactor”, waarop de aandeelhouders meer grip willen krijgen.

Dit voorstel heeft tot doel om allereerst inzichtelijk te maken hoe het huidige kader van
besluitvorming en toestemming van de aandeelhouder er uit ziet.
Het heeft daarnaast tot doel om op basis van besluitvorming door de aandeelhouders binnen
Twence tot een helder afwegingskader te komen.

Huidige situatie
Op dit moment biedt het “Strategisch plan herziening aandeelhouderschap Twence” (vastgesteld 14
oktober 2009) enig houvast, als het gaat om het beoordelen of een bepaald project aan de criteria
gesteld door de aandeelhouders voldoet. Onderstaand is dit kader weergegeven.


 Bij negatieve beïnvloeding rendement                 Bij negatieve beïnvloeding rendement
 Twence, voorleggen aan AVA niet nodig                Twence, voorleggen aan AVA

                                  ≤       5 mio EUR       ≥

Zoals blijkt uit bovenstaande figuur is Twence conform het genoemde kader in feite vrij om,
ongeacht het financieel rendement, investeringen kleiner dan € 5 miljoen op basis van eigen
besluitvorming uit te voeren.

In de bijlage bij deze notitie is weergegeven wat in het “Strategisch plan herziening
aandeelhouderschap Twence” is opgenomen met betrekking tot duurzame energieprojecten ten
aanzien van garantiestelling door aandeelhouders en zeggenschap binnen Twence.

Op basis van deze randvoorwaarden wordt de disconteringsvoet/ IRR van een investering of het
project bepaald.
Uitgaande van een opslag van 2,5% op risicovrije rente wordt voorgesteld de systematiek in
onderstaande matrix te hanteren.

           project    criterium / overweging voor investeringsbesluiten 2012.
             IRR      (Dit overzicht wordt jaarlijks geactualiseerd.)
     1      < 5%      Alleen indien:
                          de gemeente(n) bereid is projectresultaat “aan te vullen” tot een IRR
                           van 5%. De IRR van 5% is nodig om zowel de investering terug te
                           verdienen als om het projectrisico te kunnen dragen;
                          en als directie/MT een dergelijk project als “strategisch van belang”
                           beoordeelt, wordt het uitgevoerd.
     2      5-8%      Projecten in deze categorie zijn “bespreekgevallen”; als directie/MT een
                      dergelijk project als “strategisch van belang” beoordeelt, wordt het
                      uitgevoerd.
     3      > 8%      Zonder meer uitvoeren.

Voorstel
Bovenstaande matrix goed te keuren voor duurzame investeringen Twence.




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                     10/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Bijlage A2: Overzicht van door aandeelhouders aangedragen suggesties en vragen

                                                                           Aangedragen
 Aandachtspunt                                                             door             Reactie

 Inzicht willen hebben op het verschil in effecten op het structureel      Almelo, Borne,   Zie hst. 6c
 dividend indien voor scenario 3 of 4 wordt gekozen                        Tubbergen,
                                                                           Twenterand
 Het begrip “duurzaamheidsbevorderaar” nader willen definiëren             Tubbergen        Het gaat om activiteiten die Twence extra kan oppakken
                                                                                            naast de activiteiten die de onderneming reeds uitvoert en
                                                                                            die versneld een bijdrage leveren aan het behalen van de
                                                                                            duurzaamheidsdoelstellingen van de aandeelhouders.
 Als gemeente zelf de verantwoording te blijven nemen over de              Oldenzaal        Het blijft de verantwoording van elke gemeente zelf om
 uitvoering van het eigen duurzaamheidsprogramma. Twence zou hier in                        uitvoering te geven aan het eigen
 de uitvoering mogelijk op onderdelen een rol in kunnen spelen. Daartoe                     duurzaamheidsprogramma. Uiteraard is het mogelijk om
 geven we dan afzonderlijk opdracht.                                                        aan te sluiten bij de initiatieven die Twence als
                                                                                            Duurzaamheidsbevorderaar ontplooit.
 Mogelijkheden ‘Twence als circulaire hotspot’                             Wierden          Zie hst. 5a

 Vanuit de WG Duurzaamheidsbevorderaar moet duidelijk worden               Tubbergen      a. Het gaat om activiteiten die Twence extra kan oppakken
 gemaakt wat:                                                                             naast de activiteiten die de onderneming reeds uitvoert en
 a. exact wordt verstaan onder duurzaamheidsbevorderaar                                   die versneld een bijdrage leveren aan het behalen van de
 b. gaan we mikken op inspanningen die renderen of mikken we vooral                       duurzaamheidsdoelstellingen van de aandeelhouders.
                                                                                          b. zie hst. 6c
    op de inspanningen die niet door de markt (kunnen) worden
                                                                                          c. De kosten kunnen vooraf niet bepaald worden. Dit wordt
    opgepakt
                                                                                          per initiatief inzichtelijk gemaakt.
 c. de kosten van de verschillende inspanningen zijn                                      d. zie hst. 6
 d. de effecten van de verschillende inspanningen zijn                                 1. e. zie hst. 6c
 e. de gevolgen zijn voor het meerjarige dividend.                                     2.
 Duurzaamheid:                                                             Hellendoorn    a. Twence is een onderneming in publieke handen.
 a. Voorop moet staan dat Twence een onderneming is, wel in publieke                      b. Zie hst. 6c en bijlage 1
    handen, maar Twence is geen gemeentelijke tak van dienst.                             c. zie hst. 5a
 b. Investeringen in duurzaamheid moeten wel voldoen aan                                  d. zie hst. 7
    basisvoorwaarden tav rentabiliteit etc
 c. Tav afval, daar zouden we graag zien dat twence een bijdrage zou
    leveren in de samenwerking voor afvalloos twente, bijv door
    financieel bij te dragen aan programma's voor betere scheiding
    (reststoffen in de goede bak!) of andere zaken die er toe leiden dat
    we grondstoffen beter kunnen gaan hergebruiken en waarbij voor
    twence nieuwe bedrijfsactiviteiten mogelijk zijn.



Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                                                                         11/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre> d. Ook de samenwerking met Munster bekijken voor
    nascheidingsmogelijkheden
 Duurzaamheidsbevorderaar                                                  Hengelo      a. zie hst. 7
 a. In overweging nemen de deskundigheid van Stadt Münster te                           b. zie hst. 5
    betrekken bij werkgroep duurzaamheidsbevorderaar
 b. De werkgroep duurzaamheidsbevorderaar meerdere scenario’s uit
    laten werken gerelateerd aan innovatie en bewezen technieken en
    de daaraan verbonden risico’s.
 Vanuit de werkgroep duurzaamheidsbevorderaar moet duidelijk worden        Almelo,      a. zie hst. 8
 gemaakt:                                                                  Oldenzaal,   b. zie hst. 6c
 a. of het mogelijk en wenselijk is om een aparte juridische entiteit op   Tubbergen,   c. Het gaat om activiteiten die Twence extra kan oppakken
    te richten voor duurzaamheidsinitiatieven met een afzonderlijke        VVNG         naast de activiteiten die de onderneming reeds uitvoert en
    resultaatverantwoordelijkheid;                                                      die versneld een bijdrage leveren aan het behalen van de
 b. welke voorafgaande eisen we stellen aan nieuwe initiatieven en                      duurzaamheidsdoelstellingen van de aandeelhouders.
    investeringen (rentabiliteit, business case);                                       d. zie hst. 4
 c. wat exact wordt verstaan onder duurzaamheidsbevorderaar;                            e. zie hst. 6
 d. wat de reikwijdte wordt van de duurzaamheidsbevordering;                            f. De kracht van Twence ligt in de regionale schaal en de
    gelieerd aan core business of ook bv. participeren in windparken op                 verbinding tussen aandeelhouders en andere stakeholders.
    zee zoals HVC?                                                                      Uitgangspunt is dat de onderneming activiteiten ontplooit
 e. of we kiezen voor inspanningen die renderen of voor inspanningen                    die op alle aandeelhouders van toepassing zijn.
    die niet door de markt (kunnen) worden opgepakt;                                    Aandeelhouders kunnen niet per initiatief bepalen of ze
 f. wordt het maatwerk per gemeente of een gemeenschappelijke                           daaraan meedoen.
    aanpak?                                                                             g. De kosten kunnen vooraf niet bepaald worden. Dit wordt
 g. wat de kosten van de verschillende inspanningen zijn;                               per initiatief inzichtelijk gemaakt.
 h. wat de effecten van de verschillende inspanningen zijn;                             h. zie hst. 6
 i. wat de gevolgen voor het meerjarige dividend zijn.                                  i. zie hst. 6c




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                                                                    12/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Bijlage A3: Top 5 duurzaamheidsinitiatieven per gemeente

Aan alle aandeelhoudende gemeenten is gevraagd om een top 5 aan te leveren van gemeentelijke
duurzaamheidsinitiatieven die voldoen aan de kaders en uitgangspunten die zijn vastgesteld in de
werkgroep Duurzaamheidsbevorderaar. In deze bijlage zijn de resultaten van deze inventarisatie
weergegeven. Van enkele gemeenten is nog geen reactie ontvangen.



Almelo
Gemeente Almelo heeft nog geen actueel duurzaamheidsbeleid en dus kan nog geen top 5 aan
concrete maatregelen worden gegeven.

Berkelland
1.     Biogaspijplijn van Groot Zevert (grote vergister) naar Friesland Campina;
2.     gebruik restwarmte Friesland Campina voor het gemeentehuis;
3.     3 postcoderoosprojecten in Beltrum, Borculo en Eibergen;
4.     Project Energiescans voor bedrijven en instellingen;
5.     Ruimtelijke Ordening en Duurzame Energie (RODE); beleidsnotitie voor inpassing
       installaties voor E-opwekking in verschillende landschapstypen (zowel in Berkelland als
       Achterhoek breed);
6.     Project ' lang zal ze wonen' over woningen leeftijdsbestendiger, duurzamer en veiliger
       maken;
7.     Buurt- en dorpaanpak ism het VerduurSaam Energieloket;

Hellendoorn
1.     vermindering afval en hergebruik grondstoffen
2.     nascheiding pmd
3.     mestverwerking
4.     grootschalige energievoorzieningen.

Hengelo
1.    Regionaal (geothermisch) warmtenetwerk (‘van het gas af’)
2.    Woningvoorraad: labelsprong naar B
3.    Wind- en zonneparken in Twente, bijv. BV Zonnepark onder Twence
4.    Afvalloos Twente: etensrestenverwerking (rocketcomposter)

Hof van Twente
1.    Mineral Valley Twente
2.    De verdere uitbouw en professionalisering Zuiver 2.0. Komen tot geslaagde projecten;
3.    De blok voor blok aanpak: Binnenkracht;
4.    Samen met bewoners zon/wind/bio opwek realiseren (perspectief elsenerbroek);
5.    Warmte / aardgasloos gaat de komende jaren steeds belangrijker worden. En heeft invloed
      op inzet van zon, biomassa, biogas en wind.

Oldenzaal
1.    Energiebesparingsprojecten (Informatievoorziening vanuit het Infopunt Duurzaamheid en
      energiecoaches)
2.    Zon op daken (zowel particulier als op bedrijfsdaken, eventueel met een postcoderoos)
3.    Grootschalige zonnevelden op locaties waar dit ruimtelijk goed kan worden ingepast
4.    Restwarmte projecten (concrete uitwerking van een plan ism COGAS en een lokaal bedrijf)
5.    Biogas (aansluiting op de biogasrotonde voor bedrijven in Oldenzaal)
6.    Circulaire economie stimuleren




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                    13/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Rijssen-Holten
1.     Het verminderen van de totale hoeveelheid afval (gescheiden + restafval) door
       afvalpreventie: 5 % vermindering van de totale afvalhoeveelheid in 2020 (peiljaar 2014).
2.     Om 75% van het afval aan de bron te scheiden in 2020. Het verminderen van het restafval
       door beter te scheiden, maximaal 100 kg restafval per inwoner in 2020.
3.     Zonne-energie voor woningen.
4.     Biomassa (mest) vergisting.
5.     20%* energiebesparing in gemeentelijke gebouwen.
       10%* energiebesparing in de woningbouw.
       7,5%* energiebesparing in de utiliteit.
       20%* energiebesparing in de industrie.
6.     Verlagen woonlasten voor particulieren (o.a. door vermindering energieverbruik door
       duurzaamheidsinvesteringen) en voor huurders (door prestatieafspraken met
       woningcorporaties over het verbeteren energielabels sociale huurwoningen en
       duurzaamheidsmaatregelen).
7.     Twence doorontwikkelen tot producent van duurzame energie in Twente.
8.     In regionaal verband aanwijzen van nieuwe locaties voor wind- en zonne-energie.

Twenterand
1.    Het verrichten van een regionaal grondstofstromen onderzoek. Dat wil zeggen
      inventariseren van primaire en secundaire grondstofstromen. Zijn er alternatieven voor de
      primaire grondstoffen? Welke mogelijkheden zijn er voor upcycling van materialen? Zijn er
      samenwerkingsmogelijkheden? Zijn er knelpunten ?
2.    Onderzoeken of er mogelijkheden zijn tot projecten voor een circulaire economie en
      maatschappelijk verantwoord ondernemen? Bijvoorbeeld de inzet van mensen met een
      afstand tot de arbeidsmarkt in relatie tot het upcyclen van afvalstromen bv elektrische
      apparaten of textiel.
3.    Onderzoek duurzame verwerking van asbest. Alle Twentse gemeenten werken aan de
      verwijdering van asbest. Asbest wordt nu gestort. Twence kan onderzoeken hoe dit afval
      duurzamer verwerkt kan worden en initiatieven/samenwerking op dit gebied starten.
4.    In relatie tot de energietransitie: CO2 hergebruik.
5.    Aansluiten/ondersteunen van de projecten van de Groene metropool en Mineral Valley
      Twente.
6.    ZonProjecten, zowel op bedrijfsdaken als in veldopstellingen: ontwikkelen en voor en met
      de omgeving exploiteren.
7.    In Twenterand gaat via een participatieproject een nieuwe agenda duurzaamheid
      ontwikkeld worden voor 2018 ev. De onderwerpen zijn Energietransitie, Circulaire
      Economie en Klimaatadaptatie. Twence kan vanuit een speciaal financieringfonds deze
      projecten ondersteunen. Twence wordt als stakeholder uitgenodigd voor het
      ontwikkelproces.

Wierden
1.    Opslag van energie. Twence zou een belangrijke rol kunnen spelen in de opslag van
      regionale duurzame energie. (Regionale accufunctie, incl. omzetting van de ene duurzame
      energiestroom naar de andere duurzame energiestroom).
2.    Groengas. Het vervaardigen en distribueren van groengas. Binnen de gemeente Wierden
      ligt een stortgasleiding. Het zou goed zijn als deze leiding gebruikt kan worden.
3.    Biomassa. Verbreden/uitbouwen van het gebruik van de BEC door nieuwe/andere
      biomassa stromen te creëren en te gebruiken. Binnen samenwerkingsverband Groen
      Metropool Twente zijn pilots in voorbereiding over oogsten van biomassa uit
      cultuurlandschap.
4.    Windenergie. Onderzoeken of de locatie van Twence geschikt is voor grootschalige
      ontwikkeling van windenergie.




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx                                 14/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Bijlage A4: Samenstelling Werkgroep Duurzaamheidsbevorderaar

Dhr Scholten, wethouder Gemeente Hof van Twente (voorzitter)
Dhr Lansink Rotgerink, wethouder gemeente Wierden
Dhr Vleerbos, wethouder gemeente Tubbergen
Mevr Prent, wethouder gemeente Haaksbergen
Mevr Renkema, wethouder gemeente Oldenzaal
Dhr Fikken, (ambtelijk) gemeente Hengelo
Mevr Mattheeuws, Directie Twence
Dhr Siebelt, Twence (secretaris)




Definitief advies WG Duurzaamheidsbevorderaar 170928.docx      15/15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>