<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Regionale Strategie Warmte




                    DATUM: 2 april 2020
 VERSIE: CONCEPT 1.4 - AUTEUR: Werkgroep Warmte (Buro Loo)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Regionale Strategie Warmte................................................................................................................................... 0

1. Inleiding .............................................................................................................................................................. 3

       1.1 Achtergrond en opgave Regionale Strategie Warmte .............................................................................. 3

       1.2 Doelstelling RSW ....................................................................................................................................... 4

       1.3 Afbakening (scope) ................................................................................................................................... 4

       1.4 Aanpak ...................................................................................................................................................... 5

       1.5 Betrokken stakeholders ............................................................................................................................ 5

       1.6 Leeswijzer ................................................................................................................................................. 6

2. Warmtevraag ...................................................................................................................................................... 7

       2.1 Introductie ................................................................................................................................................ 7

       2.2 Warmtevraag per sector ........................................................................................................................... 8

       2.3 Warmtevraag per gemeente .................................................................................................................... 9

       2.4 Seizoensfluctatie in de warmtevraag ...................................................................................................... 11

3. Warmtebronnen ............................................................................................................................................... 12

       3.1 Introductie .............................................................................................................................................. 12

       3.2 Hogetemperatuur bronnen .................................................................................................................... 13

       3.3 Lagetemperatuur bronnen ..................................................................................................................... 15

       3.4 Overzicht bronnen .................................................................................................................................. 16

4. Matchen warmtevraag en -aanbod .................................................................................................................. 18

       4.1 Introductie .............................................................................................................................................. 18

       4.2 Overzicht ................................................................................................................................................. 18

       4.3 WKO, warmtenetten en warmtepompen ............................................................................................... 21

       4.4 Werkelijk potentieel aanbod is onzeker ................................................................................................. 22

       4.5 Bovenlokale en lokale bronnen .............................................................................................................. 22

       4.6 Warmtebronnen versus all-electric oplossingen .................................................................................... 22

       4.7 Enkele conclusies .................................................................................................................................... 23

5. Regionale warmtevraagstukken ....................................................................................................................... 25




                                                                                                                                                                           1
                                                               reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>       5.1 Introductie .............................................................................................................................................. 25

       5.2 Geothermie ............................................................................................................................................. 25

       5.3 Hernieuwbare gassen ............................................................................................................................. 28

       5.4 Nationale (bovenregionale) vraagstukken .............................................................................................. 32

6. Vervolgproces ................................................................................................................................................... 35

       6.1 Regionale samenwerking ........................................................................................................................ 35

       6.3 Procesplanning ....................................................................................................................................... 38

Bijlagen ................................................................................................................................................................. 41

       Bijlage 1 Database Warmtevraag ................................................................................................................. 42

       Bijlage 2 Database Warmtebronnen .............................................................................................................. 0

       Bijlage 3 Beschrijving bronnen per gemeente ................................................................................................ 0




                                                                                                                                                                           2
                                                               reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                            1. Inleiding
                                               Waar gaat de RSW over?


1.1 Achtergrond en opgave Regionale Strategie Warmte
Voor 2050 moeten er in heel Nederland zeven miljoen huizen en één miljoen gebouwen goed geïsoleerd
worden en van duurzame warmte worden voorzien. Deze opgave noemen we de warmtetransitie. Gemeenten
hebben een regierol in deze transitie. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenteraden uiterlijk in
2021 hun Transitievisie Warmte (TVW) vaststellen. In de Transitievisies Warmte staat omschreven wanneer
welke wijk van het aardgas af gaat (voor of na 2030) en wat de mogelijke alternatieve duurzame
warmtebronnen zijn. De TVW vormt de basis voor verdere uitwerking en concretisering in het
Wijkuitvoeringsplan (WUP) op buurt- of wijkniveau. In dit WUP besluiten gemeenten over het alternatief voor
aardgas.


Op regionaal, bovengemeentelijk niveau is er de Regionale Energie Strategie (RES) met daarin de Regionale
Structuur Warmte (RSW). De RSW dient om op regionaal niveau een overzicht te krijgen van de warmtevraag,
het warmteaanbod en benodigde infrastructuur. Naast het gemeentelijk schaalniveau is dit regionale
schaalniveau van belang voor het slagen van de warmtetransitie. Op het regionale niveau kunnen partijen
afstemmen en daarmee zorgen voor een efficiënte inzet van de (beperkt) beschikbare bronnen. In de
toekomst zal de RSW, net als de Transitievisies Warmte, steeds geüpdatet worden. Daarin worden
warmtegegevens en afspraken uit de gemeentelijke visies en de uitvoeringsplannen voor wijken
overgenomen.




    RES en RSW
    De Regionale Structuur Warmte (RSW) vormt een onderdeel van de Regionale Energie Strategie (RES). In de RES
    beschrijft de regio onder meer de strategie rondom grootschalige opwek van duurzame energie. In juni 2020 moet elke
    RES-regio zijn concept-RES hebben goedgekeurd.

    Deze concept-RES wordt richting RES 1.0 verder verfijnd en aangevuld met nieuwe data. Ook de relatie tussen de
    verschillende energiesystemen (warmte, gas, elektriciteit) en de impact op de energie-infrastructuur worden daarin
    verder uitgewerkt. Na RES 1.0 zal er tweejaarlijks een herijking plaatsvinden. Resultaten uit de RES zullen in de
    toekomst vastgelegd worden in de Omgevingsvisie.

    Versie                                                            Oplevering
    Regionale Structuur Warmte - concept RES                          Juni 2020
    Regionale Structuur Warmte - RES 1.0                              Maart 2021
    Regionale Structuur Warmte - RES 2.0                              Maart 2023




                                                                                                                         3
                                             reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1.2 Doelstelling RSW
De hoofddoelstelling van de RSW in de concept-RES is binnen de regio afstemming te laten plaatshebben en te
komen tot een gezamenlijke aanpak over de efficiënte inzet en verdeling van de beperkt beschikbare
intergemeentelijke warmtebronnen. De afstemming vindt plaats op basis van:
                Een (eerste) regionaal beeld van de warmtevraag en de beschikbare warmtebronnen.
                 Wanneer deze in beeld zijn, kan worden vastgesteld of de warmtevraag en het
                 warmteaanbod in balans zijn, de zogenaamde match.
                Dit brengt regionale warmtevraagstukken (kansen en belemmeringen) in beeld rond de
                 optimale inzet van de warmtebronnen en de juiste verdeling tussen warmtevraag en -
                 aanbod.
                De eventueel benodigde aanpassing van de energie-infrastructuur.
                De regionale samenwerking die nodig is om dit verder handen en voeten te geven.



De RSW brengt regionale kansen en belemmeringen in beeld
rond warmtevraag en -aanbod


1.3 Afbakening (scope)
Gebouwde omgeving en andere sectoren
De primaire scope voor deze RSW betreft de warmtevraag van de gebouwde omgeving. Dat betreffen alle
woningen, kantoren en (niet-industriële) bedrijven. Naast de gebouwde omgeving zijn ook het warmteaanbod
(bijvoorbeeld biogas of restwarmte) en warmtevraag uit andere sectoren meegenomen. Denk bijvoorbeeld
aan de sectoren: industrie, landbouw en glastuinbouw. Ook is er overlap en wederzijdse afhankelijkheid tussen
de sectoren. Daarom is op regionale schaal tijdig overzicht en inzicht nodig in welke andere warmtevragers of -
aanbieders er zijn naast de sector gebouwde omgeving. Zo wordt duidelijk welke bronnen de verschillende
sectoren al gebruiken of juist willen benutten en waar slimme cascadering van restwarmte mogelijk is. Dit
regionale overzicht kan als input dienen voor de lokale Transitievisies Warmte.


Focus op intergemeentelijke vraag en bronnen
De RSW gaat over het verdelingsvraagstuk van warmtevraag- en aanbod: tussen gemeenten en sectoren. De
RSW zoomt daarom met name in op warmtevraagstukken die de gemeentegrenzen overstijgen. Dit kan echter
niet zonder de gemeentelijke (lokale) vraag en bronnen te kennen; vanuit die basis wordt gekeken naar
overkoepelende, intergemeentelijk vragen.
De warmtebronnen waarover intergemeentelijke afstemming wordt voorgesteld zijn:
    -   Warmte van versleepbare bronnen: biomassa, biogas, groengas;
    -   Warmte van grootschalige, niet-versleepbare bronnen: geothermie, aquathermie, restwarmte.




                                                                                                              4
                                        reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1.4 Aanpak
Voorliggende RSW is tot stand gekomen in een intensief proces met de hieronder beschreven betrokken
stakeholders (zie 1.5). Er is gestart met het verzamelen van alle data. Op basis van deze data heeft een
deskstudie plaatsgevonden waarin de warmtevraag en het aanbod aan warmtebronnen zijn uitgewerkt. De
uitkomsten van dit onderzoek zijn voorgelegd aan de betrokken gemeenten en door hen gevalideerd.
Op basis van de (mis)match tussen vraag en aanbod zijn enkele regionale warmtevraagstukken uitgekozen
door de regionale werkgroep warmte om verder uit te diepen. Deze vraagstukken zijn in een gezamenlijke
werksessie besproken aan de hand van een pitch, stellingen, en het uitwerken van alle input in een eerste
strategie per vraagstuk.


Vervolgens zijn de resultaten van het onderzoek vastgelegd in voorliggend Concept RSW en besproken met de
werkgroep warmte en het bestuurlijk platform. Vervolgens is de definitieve tekst vastgesteld en toegevoegd
aan de totale RES.



1.5 Betrokken stakeholders
De provincie en gemeenten van de regio West Overijssel (RES werkgroep warmte) hebben voorliggende RSW
opgesteld en daarbij voor deze concept RSW besloten de publieke netwerkbedrijven hierbij te betrekken.
Daarnaast zijn inhoudelijke experts betrokken bij het in beeld te brengen van vraag en aanbod. In de
bouwsteen Participatie van de RES wordt verder ingegaan op alle stakeholders en de wijze waarop zij worden
betrokken in het totale RES-proces.




                                                                                                             5
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>1.6 Leeswijzer
Deze concept Regionale Structuur Warmte (RSW) bestaat uit twee delen: CONTENT (vraag, bronnen en match)
en CONTEXT (vraagstukken en vervolgproces).


In de hiernavolgende tabel is deze opbouw nader toegelicht:


         Hoofdstuk             Onderzoeksvraag        Toelichting
 1       INLEIDING             Waar gaat de RSW       In de inleiding is kort de achtergrond, het doel en de
                               over?                  afbakening van de RSW beschreven. Daarnaast is
                                                      toegelicht hoe en met wie dit document tot stand is
                                                      gekomen.
 CONTENT
 2       WARMTEVRAAG           Wat is de              In hoofdstuk 2 wordt de regionale vraag beschreven.
                               warmtevraag in de      Ingezoomd wordt op hoe deze vraag is verdeeld over
                               RES-regio?             sectoren en gemeenten.
 3       WARMTEBRONNEN         Welke duurzame         In hoofdstuk 3 wordt beschreven welke duurzame
                               warmtebronnen zijn     energiebronnen in de regio beschikbaar zijn. Per bron is
                               inzetbaar voor het     onderzocht wat de (theoretische) potentie is.
                               warmtevraagstuk?
 4       MATCH                 Hoe ziet de match      In hoofdstuk 4 is de match beschreven tussen vraag en
                               tussen vraag en        aanbod (bronnen) en tot welke conclusies dat leidt.
                               aanbod eruit?
 CONTEXT
 5       VRAAGSTUKKEN          Welke regionale        In hoofdstuk 5 zijn de regionale warmtevraagstukken
                               warmtevraagstukken     beschreven die de komende jaren verder kunnen
                               moeten regionaal       worden uitgediept. Per vraagstuk is een korte
                               worden opgepakt?       introductie uitgewerkt en een mogelijk vervolg.
 6       VERVOLGPROCES         Welk vervolgproces     In hoofdstuk 6 is het vervolgproces uitgewerkt, ook in
                               spreken we af over     relatie tot de verdere ontwikkeling van de RES en hoe
                               de concept RSW?        de verschillende stakeholders daarbij betrokken kunnen
                                                      worden.




                                                                                                               6
                                       reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                        2. Warmtevraag
                                Wat is de warmtevraag in de RES-regio?

In hoofdstuk 2 wordt de regionale warmtevraag beschreven. Ingezoomd wordt op hoe
deze vraag is verdeeld over sectoren en gemeenten.

2.1 Introductie
De RES-regio West-Overijssel bestaat uit een landelijk,
agrarisch gebied met daarin een aantal grote steden (Deventer
en Zwolle) en middelgrote steden (Hardenberg, Kampen en
Steenwijk). Voor een goede allocatie van de beschikbare
warmtebronnen is een goed inzicht in de warmtevraag in de
RES-regio cruciaal. Deze warmtevraag kan nader worden
gespecificeerd op sectorniveau en gemeenteniveau om inzicht
te krijgen in de locatie en het gebruik van de warmtevraag.
Daarbij is niet alleen de huidige vraag meegenomen, maar ook
de verwachte ontwikkeling tot 2030. Gegevens uit de
Klimaatmonitor (2017), de RES-analysekaarten, de Primos-                      Figuur 0.1 RES-regio West-Overijssel

database en andere CBS-data vormen daarbij de primaire bronnen.
De warmtevraag richting 2030 is voor een groot deel afhankelijk van de bevolkingsontwikkeling en de
ontwikkeling van de utiliteit, industrie en landbouw.


In figuur 2.2 is de                     160000

bevolkingsprognose                      140000

van de gemeenten                        120000

binnen de RES West-                     100000
                             Inwoners




Overijssel uitgezet tot                 80000
                                                                                                                     2019
2050. In de meeste                      60000
                                                                                                                     2030
                                        40000
gemeenten in de RES-                                                                                                 2050
                                        20000
regio is er sprake van
                                            0
een stabiel
inwoneraantal tot
2030 en 2050.


                                                         Figuur 0.2 Bevolkingsontwikkeling




                                                                                                                            7
                                                 reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Voor de steden Deventer en Kampen is sprake van een bevolkingsgroei tussen 2019 en 2030, voor Zwolle zet
deze groei zich naar verwachting door tot 20501. Vooral Deventer, Kampen en Zwolle hebben een hoge
bevolkingsdichtheid (hoogste woningequivalenten per hectare). Hoe hoger het aantal woningequivalenten per
hectare, hoe rendabeler de toepassing van een warmtenet dat gekoppeld is aan een (lokale) warmtebron.



2.2 Warmtevraag per sector
In figuur 2.3 is het aardgasverbruik te zien op
sectorniveau, volgens de indeling die                                   Gasvraag [in mln m³]
gehanteerd wordt door het CBS (en in de                                       73,1
Klimaatmonitor). De onderdelen ‘Woningen’,
‘Commerciële dienstverlening’ en ‘Publieke
                                                                    104,8
dienstverlening’ vormen samen de sector                                                                   307,0
gebouwde omgeving. De onderdelen
‘Commerciële dienstverlening’ en ‘Publieke                             53,6

dienstverlening’ worden ook wel aangeduid als                                 60,8
utiliteit. De woningen en de utiliteit gebruiken
                                                          Woningen                          Commerciele dienstverlening
grofweg twee derde van het totale gasverbruik
                                                          Publieke dienstverlening         Industrie
in de regio. Op gemeenteniveau kunnen deze
                                                          Landbouw en overig
verhoudingen afwijken.
                                                              Figuur 0.3 Gasvraag per sector van de RES-regio



Gebouwde omgeving gebruikt grofweg twee derde van het totale
gasverbruik in regio; industrie en landbouw de rest

                 Gebouwde omgeving                     Warmtevraag gebouwde omgeving [TJ]
Voor de gebouwde omgeving is de                                             aardgas+her. warmte

warmtevraag [in TJ] eenvoudig te                                           1492,5

herleiden aan de hand van de gasvraag,
                                                                  1691,3
de calorische waarde van gas, de
verhouding tussen ruimteverwarming
en tapwatergebruik, en de efficiëntie
van laatste twee toepassingen. In figuur
                                                                                                 9715,0
2.4 is de warmtevraag te zien in TJ,
waarbij warmtevraag van aansluitingen              Woningen       Commerciele dienstverlening          Publieke dienstverlening
op het aardgas en op het warmtenet
                                                       Figuur 0.4 Warmtevraag gebouwde omgeving van de RES-regio
zijn meegenomen.


1
    PRIMOS Database en CBS (2019)




                                                                                                                  8
                                           reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                      Industrie en landbouw
    Voor de industrie en landbouwsector is de warmtevraag lastiger te bepalen. Zeker voor de industriesector
    ontbreekt veel lokale data over de warmtevraag. De gasvraag kan niet zonder meer worden vertaald naar de
    warmtevraag, aangezien het gas ook voor andere doeleinden wordt gebruikt (processing). Voor de
    warmtevraag van de industrie en landbouw zijn vooralsnog alleen gegevens rondom WKK-units en de
    glastuinbouwsector (Koekoekspolder) bekend. In het Enexis-voorzieningsgebied staan 29 warmte-
    krachtkoppelingen (WKK’s) met een geïnstalleerd vermogen van 35,6 MWp, in het RENDO-voorzieningsgebied
    staat 1 WKK van 2,5 MWp.


    In tabel 2.1 zijn de belangrijkste warmte-intensieve bedrijven uit de industrie en glastuinbouw getoond. Gezien
    de grootte van de industrie- en landbouwsector in de gemeenten Deventer, Kampen (glastuinbouw),
    Zwartewaterland (tapijtindustrie Genemuiden en Hasselt) en Zwolle, zullen deze gemeenten te maken hebben
    met een relatief hoge warmtevraag vanuit de industriesector en landbouwsector. Wel zullen de
    besparingsafspraken die met de industriesector in het Klimaatakkoord (MJA/MEE) zijn gemaakt, leiden tot
    grote besparingen. Binnen het Klimaatakkoord wordt gerekend op een besparing tussen de 25 en 35 procent.


    Tabel 2.1 Belangrijkste warmteafnemers industrie

    Gemeente                    Warmte-intensieve industrie

    Dalfsen                     Bel Leerdammer
    Deventer                     AC stedendriehoek (asfalt), Nefit (ijzer)

    Hardenberg                  Industriële bedrijven in de rubber en kunststof industrie, Friesland Campina Balkbrug
    Kampen                      Ausnutria (zuivel), glastuinbouwgebied Koekoekspolder
    Olst-Wijhe
    Ommen                       Hyproca), Gasunie/GTS stikstoffabriek Vilsteren
    Raalte
    Staphorst                   Asfalt centrale, Rouveen Kaas Specialiteiten
    Steenwijkerland         
    Zwartewaterland             Tapijtindustrie Genemuiden en Hasselt
    Zwolle                      Ausnutria (zuivel), Scania, Abbott, Sensus



    2.3 Warmtevraag per gemeente
    Voor de warmtevraag binnen de gebouwde omgeving is het mogelijk deze te specificeren op gemeenteniveau.
    Tabel 2.2 en figuur 2.5 geven een overzicht van de warmtevraag binnen elke gemeente (zie 2.1. en bijlage 1
    voor bronvermelding). Hieruit blijkt dat Deventer en Zwolle de grootste warmtevraag hebben. De
    warmtevraag in Hardenberg is onder andere gevolg van de uitgestrektheid van de gemeente en het groot
    aantal vakantieparken in de gemeente. Op dit moment hebben alleen Deventer, Kampen en Zwolle een aantal




                                                                                                                    9
                                                 reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>warmtenetten, waarbij in Deventer ongeveer 2300 woningequivalenten zijn aangesloten en in Zwolle
ongeveer 4200 woningequivalenten. In Kampen worden een aantal tuinbouwbedrijven van warmte via het
warmtenet voorzien.

                                                      Tabel 2.2 Warmtevraag gebouwde omgeving in TJ
Tussen 2018 en 2030 zal de                                                  2018                      2030
warmtevraag in de gebouwde
                                           Dalfsen                          735,0                     681,7
omgeving dalen van 12.999 TJ naar
                                           Deventer                        2322,8                    2154,5
12.308 TJ. De voorspelling voor 2030 is
                                           Hardenberg                      1613,1                    1515,6
gebaseerd op de gemiddelde
                                           Kampen                          1236,2                    1148,5
energiebesparing (gemiddeld 8,5%
                                           Olst-Wijhe                       453,1                     415,9
besparing in 2030) en de groei of krimp
                                           Ommen                            523,2                     496,2
van de bevolking en
                                           Raalte                           952,7                     883,6
gebouwenvoorraad per gemeente. Net
                                           Staphorst                        419,7                     402,4
als voor bij de RES analysekaarten (NP-
RES) zijn voor woningen en utiliteit       Steenwijkerland                 1225,6                    1126,6

dezelfde kentallen gebruikt. In alle       Zwartewaterland                  525,5                     497,9

gemeenten daalt de warmtevraag door        Zwolle                          2992,9                    2985,6

besparingsmaatregelen, alleen zorgt        TOTAAL                         12998,7                    12308,9
de bevolkingsgroei netto niet voor een      RES West Overijssel
groot verschil van de warmtevraag.




        3500,0

        3000,0

        2500,0

        2000,0
   TJ




        1500,0
                                                                                                          2018
        1000,0                                                                                            2030

         500,0

           0,0




                             Figuur 0.5 Warmtevraag gebouwde omgeving per gemeente




                                                                                                                 10
                                           reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>In figuur 2.6 is te zien dat Deventer en Zwolle weliswaar de grootste woningvoorraad hebben, maar ook het
grootste aantal woningen die na 1995 zijn (of worden) gebouwd. De twee gemeenten hebben eveneens een
hoog percentage corporatiebezit. Woningen die na 1995 zijn gebouwd zijn meestal vrij eenvoudig te isoleren
en aan te sluiten op een LT- (<30°C) of MT-warmtenet (30-50°C). De aanwezigheid van corporatiewoningen
maakt de transitie naar aardgasvrije woningen eenvoudiger, door het beperkt aantal stakeholders.


   70000                                                                                              50
                                                                                                      45
   60000
                                                                                                      40
   50000                                                                                              35

   40000                                                                                              30
                                                                                                      25
   30000                                                                                              20
   20000                                                                                              15
                                                                                                      10
   10000
                                                                                                      5
       0                                                                                              0




             Bouwjaar <1995       Bouwjaar>1995        Groei tot 2030       Percentage huurwoningen

                        Figuur 0.6 Woningvoorraad: bouwjaren en percentage huurwoningen




2.4 Seizoensfluctatie in de warmtevraag
De warmtevraag ligt in de winter hoger dan in de zomer. Het aanbod per bron kan verschillen van een
continue toevoer tot een seizoensaanbod. Richting RSW 1.0 zal verder moeten worden onderzocht hoe de
piek- en seizoensvraag gedekt kan worden door het aanbod en in hoeverre opslag (denk aan groengas,
waterstof, bodemenergie) en aanpassing van de infrastructuur noodzakelijk is.




                                                                                                            11
                                        reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                            3. Warmtebronnen
       Welke duurzame warmtebronnen zijn inzetbaar voor het warmtevraagstuk?

In hoofdstuk 3 wordt beschreven welke duurzame energiebronnen in de regio beschikbaar
zijn. Per bron is onderzocht wat de (theoretische) potentie is.

3.1 Introductie
Het doel van de RSW is dat er globaal inzicht wordt gegeven in het regionale verdeelvraagstuk van de
beschikbare warmte. Daarvoor is het nodig eerst de beschikbare bronnen in beeld te hebben. De RSW gaat
primair over warmte(bronnen) die intergemeentelijk afstemming en/of coördinatie nodig hebben:
                 Warmte van versleepbare bronnen: biomassa, biogas, groen gas kan worden
                  getransporteerd naar meerdere gemeenten.
                 Warmte van grootschalige, niet-versleepbare bronnen: het potentieel aanbod van
                  geothermie en restwarmte kan dusdanig groot zijn dat de warmte via warmtenetten
                  getransporteerd kan worden naar meerdere gemeenten.


Toepassingen met bodemenergie en aquathermie, al dan niet in combinatie met een WKO, zijn met
uitzonderingen van waterwingebieden op lokale schaal bijna overal toepasbaar. Collectieve of individuele
warmtepompen zijn hierbij nodig om deze warmte op te waarderen naar het temperatuurniveau dat
noodzakelijk is voor de vraagbehoefte. Omdat afstemming tussen gemeenten hierover minder belangrijk is,
zijn deze bronnen vooral van belang voor het opstellen van de gemeentelijke Transitievisie Warmte (TVW).


In dit hoofdstuk wordt uitleg en duiding gegeven over de potentie per type warmtebron, waarbij warmte uit
bio-energie, restwarmte en geothermie de primaire focus hebben voor de RSW. De bronnen zijn ingedeeld op
basis van het temperatuurniveau waarmee ze warmte afgeven. Ook de gebruikte dataregisters van de
verschillende warmtebronnen zijn vermeld. Daarbij is het belangrijk aan te geven dat de beschikbare data een
eerste overzicht geven, maar dat bepaalde betrouwbaarheidsmarges in acht genomen dienen te worden.
Sommige data is niet compleet en verschillende databronnen leveren andere inzichten op terwijl het om
dezelfde techniek gaat.


In bijlage 2 is een datasheet opgenomen waarin alle bekende bronnen in West-Overijssel zijn opgenomen. In
bijlage 3 is een korte toelichting per gemeente gegeven op de datasheet met warmtebronnen.




                                                                                                            12
                                        reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>3.2 Hogetemperatuur bronnen


                 Restwarmte
Hoewel dit geen duurzame warmte betreft, is het wel duurzaam onbenutte restwarmte in te zetten voor de
warmtevoorziening. Deze warmte kan door middel van een warmtenet worden getransporteerd naar
woningen en gebouwen. Op basis van gegevens uit de warmteatlas, de storymaps van de gehouden
sprintsessies en gegevens vanuit provincie en gemeenten is een inschatting gemaakt van het totale
gemeentelijke potentieel aan restwarmte vanuit de industrie. Het gaat nadrukkelijk om een schatting. De
daadwerkelijk beschikbare warmte kan lager uitvallen door transportliezen en seizoensfluctuaties. Op basis
van de beschikbare informatie, blijkt dat er geen restwarmtebron aanwezig is in de regio die warmte kan
leveren aan meerdere gemeenten in de regio.



Er blijkt geen bron van restwarmte te zijn die warmte kan
leveren aan meerdere gemeenten in de regio



                 Geothermie
                                                                       Tabel 3.1 Potentie winbare diepe
In tabel 3.1 wordt de technisch potentiële winbare warmte uit diepe    geothermie (bron: RHDHV/IF 20202)
geothermie (diepte van 1,5 tot 4 km) weergegeven. Thermische
                                                                      Winbare diepe         Energieopbrengst
energie uit diepe aardlagen betreft hogetemperatuurwarmte
                                                                      geothermie            in TJ/jaar
tussen de 60 en 80 °C. De theoretische, technisch potentiële
winbare warmte uit deze lagen is veelal groot, maar de reëel          Dalfsen               2,7

winbare energie zal lager zijn. Dat komt omdat de                     Deventer              0

investeringskosten fors zijn. Meestal zijn minimaal 6000              Hardenberg            26,7

woningequivalenten nodig om een businesscase haalbaar te              Kampen                7127

maken. Ook moet rekening gehouden worden met het feit dat niet        Olst-Wijhe            0

alle geothermie ook daadwerkelijk winbaar is, gezien restricties      Ommen                 6,7
vanuit bijvoorbeeld drinkwaterwinning in provinciaal beleid.          Raalte                0
Afstemming over de ondergrond (interferentie en ruimteverlies) en     Staphorst             229,9
organisatie tussen gemeenten en sectoren is daarbij belangrijk.       Steenwijkerland       542,3
Voor de RSW zijn de cijfers gebruikt van de studie van RHDHV/IF       Zwartewaterland       8361
van 2019 naar de geothermie potentie in Overijssel. Daarbij zijn de   Zwolle                2414
warmtevraag en geldende restricties meegenomen in het bepalen
van het aanbod.




                                                                                                             13
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Voor de gemeenten Kampen, Steenwijkerland, Zwartewaterland
en Zwolle kunnen geothermiebronnen het warmteaanbod
verhogen. Lopend onderzoek moet hier meer zicht op geven.



    Bodemenergie, ondiepe, diepe en ultradiepe geothermie
    In Nederland onderscheidt men drie soorten geothermie. Ondiepe geothermie wordt gewonnen op 500-1000
    meter diepte. Ondiepe geothermie wordt verderop behandeld onder de lagetemperatuurbronnen. Er is sprake van
    diepe geothermie bij winning op 1000-4000 meter diepte. Ultradiepe geothermie (UDG) is het winnen van warmte
    van meer dan 120 °C uit een diepte van meer dan 4 kilometer. Deze vorm van energiewinning zit nog de fase van
    kennisontwikkeling en innovatie. De onzekerheden maken dat UDG niet op korte termijn ingezet kan worden voor
    de warmtewinning in de gebouwde omgeving. In totaal zijn er in Nederland zo’n 20 geothermie installaties die
    aardwarmte produceren in gebruik, winning heeft meestal plaats tussen 2.000 en 3.000 meter diepte.

    Als er warmte gewonnen wordt uit lagen ondieper dan 500 meter spreekt met niet van geothermie, maar van
    bodemenergie.

    De potentiestudie geothermie van IF en RHDHV is bedoeld om een realistische inschatting te kunnen
    maken van de potentie ondiepe en diepe geothermie in West-Overijssel. De uitkomsten van deze studie kunnen
    -als het gaat om geothermie- dus mogelijk een ander beeld geven dan de resultaten die nu omschreven zijn per
    gemeente in bijlage 3.




                 Bio-energie: biomassa, biogas en groen gas
Om het totaal potentieel aan warmte uit houtige biomassa en biogas/groen gas in te schatten, is gebruik
gemaakt van een CE-Delft rapport, het RENDO onderzoek, nationaal geo-register, de Atlas van Overijssel, de
factsheets energie vanuit de provincie en aanvullingen vanuit gemeenten. Zowel biomassa als biogas zijn
warmtebronnen die makkelijk regionaal inzetbaar zijn en warmte met een hoge temperatuur kunnen leveren
(100-120 °C). Biomassa is verplaatsbaar om vervolgens middels verbranding warmte te winnen. Uit mest kan
middels vergisting biogas worden verkregen en na filtering en opwaardering kan dit gas als groen gas in het
huidige gasnet worden ingevoerd. Invoeding in het aardgasnet betekent ook dat afnemers geen aanpassingen
hoeven te doen.


In totaal zijn er voor zo ver nu bekend veertien werkende mestvergisters met WKK in de regio. Een groot deel
van de oude vergisters zet het biogas om in elektriciteit, maar er is een trend zichtbaar naar primaire
biogasproductie en directe warmtelevering naar (industriële) afnemers. Het CE-Delft rapport schat de
technisch-economische potentie voor groen gas (na opwaardering van biogas) in West-Overijssel op 50-100
miljoen m3.




                                                                                                                    14
                                           reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Binnen de regio is er in vergelijking met de potentie van biomassa veel biogas vanuit met name mestvergisting
beschikbaar. Deze warmtepotentie ligt in de meeste gevallen meer dan dubbel zo hoog als de potentie van
overige biomassa. Dit heeft te maken met de relatief grote veestapel in de regio.



In de regio West-Overijssel is de theoretische potentie uit bio-
energie hoog, in de vorm van biomassa, biogas en groengas.


3.3 Lagetemperatuur bronnen
                  Ondiepe Geothermie
Ondiepe geothermie is thermische energie uit ondiepe aardlagen. In de praktijk liggen deze lagen qua diepte
tussen WKO en diepe geothermie in. De warmteonttrekking ligt op dieptes tussen 500-1250 m. De technisch
potentiële winbare warmte uit deze lagen heeft een temperatuur van tussen de 15 en 40 °C. In combinatie
met opwaardering door warmtepompen biedt ondiepe geothermie een basis voor een LT of MT warmtenet.
Om de warmtepotentie van ondiepe geothermie in te schatten is gebruik gemaakt van data vanuit het
nationaal georegister uit 2014. Deze data geeft een theoretische technische potentie weer, waarbij de
werkelijk winbare potentie lager zal uitvallen.


                  Aquathermie
Aquathermie is de verzamelnaam voor warmtewinning uit water. Bij deze techniek wordt warmte onttrokken
uit water (20 °C), door een warmtenet getransporteerd naar woningen of gebouwen en door middel van een
warmtepomp opgewaardeerd voor tapwater en ruimteverwarming. We onderscheiden drie vormen van
aquathermie:
1.   Thermische energie uit oppervlaktewater (TEO): gezien de grote hoeveelheid oppervlaktewater is de
     theoretische TEO-potentie in de meeste gemeenten in de RES-regio hoog. Onderzoeksbureau ROM3D
     heeft de technische potentie voor TEO berekend. Omdat de financiële haalbaarheid (lage COP
     warmtepomp, hoge isolatiekosten) niet is meegenomen, zal de werkelijk winbare potentie veel lager
     uitvallen. CE Delft verwacht dat TEO in theorie aan 40% van de warmtevraag in stedelijk gebied kan
     voldoen. Ook omdat het lage temperatuurwarmte betreft, kan TEO lang niet voor elke woning of gebouw
     gebruikt worden. Daarom is bij de kaarten van ROM3D een maximale dekkingsgraad van 35% van de
     warmtevraag (van de gebouwde omgeving) als uitgangspunt genomen, voor gevallen waar de
     dekkingsgraad nu veel hoger is.



De theoretische potentie voor thermische energie uit
oppervlaktewater (TEO) is hoog, in de praktijk moet blijken in
hoeverre deze ook realiseerbaar is tegen aanvaardbare kosten.



                                                                                                              15
                                          reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>2.   Thermische energie uit afvalwater (TEA): De warmtepotentie uit afvalwater, dus uit het effluentwater van
     rioolgemalen en rwzi’s is ingeschat op basis van de STOWA Geo-app. Deze app geeft de technische
     warmtepotentie van directe levering weer. De totale warmtepotentie TEA ligt voor alle gemeentes binnen
     West-Overijssel onder de 10% in relatie tot de totale warmtepotentie van de gemeente. In combinatie met
     WKO kan de absolute potentie TEA met nog ongeveer 20% stijgen volgens de Geo-app. De warmtepotentie
     van rioolleidingen en effluentleidingen is niet meegenomen in de inventarisatie.
3.   Thermische energie uit drinkwater (TED): Warmtewinning uit drinkwater. De potentie hiervan is echter
     zeer klein en de schaalgrootte is alleen voor individuele gemeenten relevant.
Doordat aquathermie alleen op lokale schaal gebruik kan worden, is deze warmtebron minder relevant voor
de Regionale Structuur Warmte.


                  Bodemenergie
Gesloten bodemenergiesystemen (bodemlussen) of open bodemenergiesystemen (wko) kunnen tijdens de
winter warmte uit de ondiepe bodem halen. Wanneer rekening wordt gehouden met bodembeperkingen en
interferentie (beïnvloeding tussen de energiesystemen), kunnen deze energiesystemen in veel gevallen
worden toegepast. Afstemming op bovengemeentelijk niveau is niet van toepassing en dus zijn deze
energiesystemen niet relevant voor de RSW.



3.4 Overzicht bronnen
Figuur 3.1 geeft een eerste kwantitatieve duiding (op een schaal van 1 tot 10) van de warmtepotentie in de
regio West-Overijssel. Er is onderscheid gemaakt tussen warmtebronnen die regionale afstemming of
coördinatie nodig hebben en lokale warmtebronnen, waarbij de coördinatie alleen op gemeente- of
wijkniveau dient te gebeuren. De meeste regionale bronnen leveren warmte van hoge (> 70 °C) of gemiddelde
temperatuur (30-70 °C). De lokale warmtebronnen leveren lagetemperatuurwarmte (< 30 °C), hoewel deze
met warmtepompen opgewaardeerd kan worden. Verder is aangegeven wat het verschil is tussen het
theoretische aanbod en het realistische of winbare potentieel. Van het theoretische potentieel is slechts een
beperkt aandeel daadwerkelijk inzetbaar voor warmte levering.
                  Aanbod                        Aanbod
Bron              theoretisch potentieel        realistisch potentieel         Temperatuur

Regionale warmtebronnen
Geothermie                                  8                              4   MT-HT
Groen gas                                   6                            3,6   HT
Biomassa                                    3                            1,8   HT
Restwarmte                                  4                            0,8   MT-HT

Lokale warmtebronnen
TEO                                         5                            0,5 LT
TEA                                         1                            0,5 LT
Bodemenergie                                6                            5,4 LT
               Figuur 3.1 Globale duiding warmte-aanbod regio West-Overijssel




                                                                                                             16
                                            reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>In figuur 3.2 zijn per gemeente alle warmtebronnen samengebracht in overzicht met daarin de bestaande
bronnen, de geplande warmtebronnen en de potentie aan mogelijke warmtebronnen. In hoofdstuk 4 worden
deze variabelen verder omschreven en samengebracht met de warmtevraag.




                       Figuur 3.2 Overzicht potentieel HT en LT warmtebronnen per gemeente
                           (zie ook bijlage 2 en 3 voor een nadere specificatie per bron)




In bijlage 3 is per gemeente een nadere toelichting gegeven op warmtebronnen die zijn opgenomen in de
datasheet met bovenlokale warmtebronnen (zie bijlage 2).




                                                                                                        17
                                        reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>   4. Matchen warmtevraag en -aanbod
                                    Hoe matcht vraag en aanbod

In hoofdstuk 4 is de match beschreven tussen vraag en aanbod (bronnen) en tot welke
conclusies dat leidt.

4.1 Introductie
Voor de Regionale Structuur Warmte is het belangrijk om een overzicht te hebben van de regionale
warmtevraag en de huidige en mogelijke warmtebronnen die in deze warmtevraag kunnen voorzien. Daarom
vergelijken we in dit hoofdstuk de warmtevraag (hoofdstuk 2) met het aanbod aan warmtebronnen (hoofdstuk
3). Na het overzicht zullen er enkele (voorlopige) conclusies en opmerkingen worden gemaakt.

4.2 Overzicht
Om een inschatting te maken van de match tussen de warmtevraag en het warmteaanbod in de RES-regio
West Overijssel zijn de vraag en aanbod op gemeenteniveau met elkaar vergeleken.


Figuur 4.1 geeft een overzicht van de match op gemeenteniveau; waarbij het aanbod is onderverdeeld in
laagtemperatuur (LT) warmte en hoogtemperatuur (HT) warmte.


Figuur 4.2 geeft het zelfde overzicht, zonder de potentie van laagtemperatuur warmte. Voor de bestaande
gebouwde omgeving is laagtemperatuur warmte namelijk niet zonder meer inzetbaar.




                                                                                                          18
                                       reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Figuur 4.1 Match warmtevraag en warmteaanbod




Figuur 4.2 Match warmtevraag en HT warmteaanbod




                                                                19
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>De volgende variabelen zijn daarbij meegenomen:
    -   Vraag gebouwde omgeving
             De warmtevraag van woningen en de utiliteit zoals beschreven in 2.3. Dit betreft de huidige
                warmtevraag (peiljaar 2018).
    -   Vraag industrie en landbouw
             De beschikbare data van de warmtevraag van de industrie en de landbouwsector (peiljaar
                2018). Zoals beschreven in 2.2.2 is er onvoldoende lokale data beschikbaar, waardoor alleen
                de beschikbare of door gemeente aangeleverde data is meegenomen.
    -   Bestaand aanbod HT
             Warmtebronnen die op dit moment worden gebruikt voor de warmtevoorziening door HT-
                warmte (bio-energie, geothermie, restwarmte).
    -   Gepland aanbod HT
             HT- Warmtebronnen die op dit moment gerealiseerd worden of bruikbaar gemaakt worden.
    -   Potentieel aanbod HT
             Het potentieel beschikbare aanbod aan HT-warmte (bio-energie, geothermie, restwarmte)
                en LT bronnen (aquathermie en ondiepe geothermie).
    -   Bestaand aanbod LT
             Warmtebronnen die op dit moment worden gebruikt voor de warmtevoorziening door LT-
                warmte (aquathermie en ondiepe geothermie).
    -   Gepland aanbod LT
             LT- Warmtebronnen die op dit moment gerealiseerd worden of bruikbaar gemaakt worden.
    -   Potentieel aanbod LT
             Het potentieel beschikbare aanbod aan LT warmte (aquathermie en ondiepe geothermie).




                                                                                                         20
                                      reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Dekkingsgraad per gemeente
Tabel 4.1 geeft een overzicht welk percentage van de warmtevraag in de gebouwde omgeving kan worden
gedekt met een bepaalde bron. De warmtevraag uit de industrie en landbouwsector is hierin niet
meegenomen, omdat hierover voor veel gemeente geen betrouwbare cijfers zijn. Voor de specifieke
uitwerking is dit wel nodig, omdat bepaalde bronnen wellicht zijn toegedacht aan de warmtevraag van de
industrie en landbouwsector. Belangrijk is ook om te beseffen dat het om de dekkingsgraad per gemeente
gaat.
                   Vraag
                   gebouwde
                   omgeving     Diepe           Ondiepe
                   (TJ)         geothermie      geothermie   Bio-energie     Restwarmte   TEA         TEO
 Dalfsen               735,0              0%          22%           33%            10%           2%         29%
 Deventer             2322,8              0%           0%           21%             4%           7%         36%
 Hardenberg           1613,1              0%          14%           56%             1%           2%         35%
 Kampen               1236,0            577%          15%           43%             8%          10%         35%
 Olst-Wijhe            453,1              0%           0%           75%             0%           0%         35%
 Ommen                 523,2              1%          14%          116%            18%           5%         35%
 Raalte                952,7              0%           0%           23%             0%           9%         10%
 Staphorst             419,7             55%          49%           83%            36%           0%         36%
 Steenwijkerland      1225,6             44%          24%           38%             0%           7%         35%
 Zwartewaterlan
 d                     525,5           1591%         142%              37%          0%          3%          35%
 Zwolle               2992,9             81%          16%               9%          2%          7%          35%
Tabel 0.1 Theoretische dekkingsgraad per bron



4.3 WKO, warmtenetten en warmtepompen
In de overzichten uit 4.2 zijn geen WKO-systemen, warmtenetten en warmtepompen meegenomen. Dat heeft
de volgende redenen:

WKO en bodemlussen
Een WKO vooral een opslagmedium. De WKO moet vanwege regeneratie gevoed wordt vanuit andere
bronnen, zoals TEO of zonnecollectoren. Wanneer er geen regeneratie zou worden toegepast, zou alle warmte
onttrokken worden uit de bodem. Voor gesloten energiesystemen, bodemlussen tot 140 m, blijft de
bodemtemperatuur wel gelijk. Deze zijn niet meegenomen in de RSW, omdat ze uitgezonderd de provinciale
beperkingen in vrijwel alle gebieden te realiseren zijn.


Verder gelden er in de provincie specifieke uitsluitingsgebieden voor WKO’s, vanwege provinciaal beleid en/of
drinkwaterbescherming. Er mogen geen boringen dieper dan 50 meter worden uitgevoerd, waardoor WKO’s,
maar ook geothermieprojecten niet of onder zeer strenge voorwaarden zijn toegestaan. Dit verbod geldt voor
het grondgebied van de gemeenten Deventer, Olst-Wijhe, Raalte en voor een deel van het grondgebied in de
gemeenten Dalfsen en Zwolle. Voor Zwolle is de maximale boordiepte overigens 90 meter. De precieze ligging
van de uitsluitingsgebieden is te vinden in de Atlas van Overijssel.




                                                                                                             21
                                            reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Warmtenetten
De gemeenten Deventer, en Zwolle kennen één of meerdere warmtenetten. In Kampen is er een warmtenet in
ontwikkeling in het glastuingebied. Deze warmtenetten zijn geen bron, maar infrastructuur. De warmtenetten
dienen op een warmtebron, zoals een geothermieput of biomassacentrale aangesloten te zijn. Wanneer een
bron veel potentie heeft, kan de warmte door een warmtenet getransporteerd worden naar naburige
gemeenten.

Warmtepompen
Een warmtepomp is een individuele of kleinschalig collectieve warmteoplossing. Warmte uit de lucht of
bodem wordt met behulp van warmtewisselaars onttrokken en door een warmtepomp naar een hogere
temperatuur gebracht, zodat deze als ruimteverwarming ingezet kan worden. Warmtepompen kunnen in
principe ‘technisch’ op elke locatie worden ingezet. Soms is het ook nodig warmte afkomstig van lage
temperatuurbronnen, zoals TEO, op te waarderen naar midden of hoog temperatuurwarmte met een
warmtepomp. Voor warmtepompen geldt in principe dat het isolatieniveau in huizen minimaal label B moet
zijn voor een effectief gebruik. Dat betekent dat het energetisch en financieel onrendabel is om
warmtepompen voor bijvoorbeeld oude panden in historische centra in te zetten.



4.4 Werkelijk potentieel aanbod is onzeker
Voor het potentieel aanbod is het belangrijk de uitgangspunten uit 3.2 mee te nemen. In veel gevallen gaat het
om een ‘technisch’ potentieel aanbod. Verdiepend onderzoek moet uitwijzen of het financieel en juridisch
mogelijk is deze potentiele bronnen te gebruiken als warmteaanbod. Bovendien is dat afhankelijk van het
isolatieniveau van de huizen en de bebouwingsdichtheid. In de Transitievisie Warmte en de
Wijkuitvoeringsplannen werkt elke gemeente dit op wijkniveau verder uit.



4.5 Bovenlokale en lokale bronnen
Wel is het belangrijk dat over bepaalde bronnen regionale afstemming plaatsvindt wanneer de bronnen
ingezet kunnen worden in andere gemeenten dan de gemeente waar de bron is gevestigd. Biomassa en
duurzame gassen kunnen bijvoorbeeld in de heel de regio worden ingezet, doordat het makkelijk te
transporteren is. En voor geothermie geldt dat de capaciteit als er meerdere bronnen kunnen worden geboord
vaak zo groot is, dat de warmte via een warmtenet getransporteerd kan worden naar meerdere gemeenten. In
paragraaf 3.2 is ingegaan op mogelijkheden voor de bovenlokale of bovengemeentelijke inzet van deze
warmtebronnen.



4.6 Warmtebronnen versus all-electric oplossingen
Waarschijnlijk kan een gedeelte van de warmtevraag in de regio niet worden gedekt door de beschikbare
warmtebronnen, zoals beschreven in hoofdstuk 2 en 3. Elektrische warmtepompen kunnen een belangrijke rol
spelen om de onbalans tussen regionale warmtevraag en het regionale warmteaanbod op te vullen. Duurzame
elektriciteit zal daarbij voornamelijk worden geleverd door zonne- en windenergie.




                                                                                                           22
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Dit brengt echter wel de nodige uitdagingen met zich mee. Allereerst gaat dit in veel gevallen gepaard met
hoge investeringen in de woning en ook in het elektriciteitsnetwerk. Ook is netverzwaring noodzakelijk om
verdere elektrificatie van de warmtevoorziening mogelijk te maken. Tenslotte is het aanbod van duurzame
elektriciteit, zoals windenergie en zonne-energie, en de warmtevraag (zie par 4.2) niet constant gedurende het
jaar. Netbeheerders staan dan voor de uitdaging om elektriciteitsnetten zo robuust te maken om
piekmomenten zoveel als mogelijk op te vangen. Bovenstaande uitdagingen, met de opmerkingen uit 4.2 dat
warmtepompen alleen kunnen worden toegepast met een minimaal energielabel, maken dat er ingezet moet
worden op besparing door isolatie en gekeken moet worden naar andere warmtebronnen die voorhanden zijn
in de regio.



4.7 Enkele conclusies
Naar aanleiding van de match tussen warmtevraag en warmteaanbod en bovenstaande opmerkingen zijn er
enkele deel(conclusies) te trekken:
        De match tussen vraag en aanbod (figuur 4.1) toont voor een aantal gemeente(n) een onbalans, zeker
         omdat voor het potentieel aanbod onzekerheidsmarges meegenomen dienen te worden. De onbalans
         kan worden opgevuld door individuele en collectieve elektrische warmteopties en het slim verdelen
         van de beschikbare warmte over de verschillende gemeenten.

        Er zijn grote verschillen per gemeente. De stedelijke gemeenten Deventer, Kampen en Zwolle hebben
         kwantitatief de grootste warmtevraag, waarbij Deventer te maken heeft met een boringsvrije zone.

        Voor de gemeenten Kampen, Zwartewaterland en Zwolle geldt dat geothermiebronnen het
         warmteaanbod kunnen verhogen. Wel moeten financiële analyses uitwijzen in hoeverre
         warmtedistributie van deze geothermie-warmte haalbaar is.

        Bij de potentie voor m.n. diepe geothermie hebben we te maken met een intergemeentelijk
         verdeelvraagstuk. Bovengemeentelijke afstemming wat betreft financiering, operatie en logistiek is
         nodig.

        De theoretische potentie TEO is erg hoog, maar aangezien het LT warmte betreft, is aansluiting op
         oudere woningen door noodzakelijke isolatiemaatregelen en aanschaf van een warmtepomp
         kostbaar. Bovendien is in veel gevallen ook een WKO noodzakelijk. De verwachting is dat de
         werkelijke potentie van TEO daardoor een stuk lager is. In de RSW is de dekkingsgraad van de TEO
         potentie gemaximeerd op 35% van de warmtevraag.

        In de RES-regio West Overijssel is veel bio-energie in de vorm van biomassa en biogas of groengas
         aanwezig. Omdat hiermee warmte met hoge temperaturen kan worden verkregen, is het geschikt
         voor veel woningen en gebouwen. Tegelijkertijd is het de vraag of de mest ook als energie in dezelfde
         gemeente ingezet wordt. Veel mest uit het Zwartewaterland gaat nu bijvoorbeeld naar de
         Noordoostpolder. Ook is de concurrentie met hoge temperatuur toepassingen waarvoor geen




                                                                                                              23
                                        reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>    alternatief groot (bijv. industrie).). Het is belangrijk dat de regio besluit welke rol en regie zij inneemt
    om de allocatie van bio-energie strategisch en slim in te zetten.

   Zoals in 4.6 beschreven, zal een verdere elektrificering van de warmtevoorziening leiden tot meer
    druk op het elektriciteitsnet. Het is daarom zaak om de druk op de duurzame elektriciteitsopwek zo
    laag mogelijk te houden en dus optimaal in te zetten op (lokale) warmtebronnen voor het
    verduurzamen van de warmtevraag. De netbeheerders hebben vervolgens een belangrijke rol hierin
    om deze uitdagingen op een strategische wijze op te lossen en het elektriciteitsnet
    toekomstbestendig te maken. Ook de politiek zal voor een extra opgave hierdoor komen te staan.

   Richting 2030 en 2050 moet voor de warmtevraag rekening gehouden worden met
    besparingsmaatregelen in alle sectoren. De industrie en landbouwsectoren hebben binnen het
    Klimaatakkoord hun eigen doelen gesteld (dit bepaalt ook het restwarmteaanbod richting 2030). Voor
    de gebouwde omgeving geldt dat door de besparingsmaatregelen de warmtevraag in alle gemeenten
    zal dalen, waarbij de gemeente Zwolle door de voorspelde bevolkingsgroei te maken heeft met de
    kleinste netto daling.




                                                                                                              24
                                      reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>        5. Regionale warmtevraagstukken
              Welke warmtevraagstukken moeten regionaal worden opgepakt?

In hoofdstuk 5 zijn de regionale warmtevraagstukken beschreven die de komende jaren
verder moeten worden uitgediept. Per vraagstuk is een korte introductie en een mogelijk
vervolg uitgewerkt.

5.1 Introductie
Volgend uit de warmtevraag, het warmteaanbod en de (mis)match volgen een aantal regionale
warmtevraagstukken. Deze vraagstukken zijn geselecteerd omdat:
                 deze intergemeentelijk zijn en daarmee een regionaal effect hebben en daarmee ook niet
                  ‘op te lossen’ zijn binnen de gemeentelijke Transitievisies Warmte (TVW);
                 er een verdelingsvraagstuk aan de orde is. Dit verdelingsvraagstuk heeft betrekking op:
                         ofwel een theoretisch vraagoverschot: meer vraag dan lokaal aanbod (met name in
                          stedelijke gebieden);
                         ofwel een theoretisch overschot van bronnen: meer aanbod/potentie dan lokale
                          vraag (met name in ruraal gebied).
                 er synergievoordelen te behalen zijn door zaken niet alleen uit te zoeken, maar in
                  gezamenlijkheid op te pakken.


De voorgestelde regionale warmtevraagstukken betreffen:
1.   geothermie: als duurzame bron voor stedelijke warmtenetten;
2.   hernieuwbare gassen (biogas, groengas en waterstof): breed inzetbaar voor warmtevraag in de regio;
3.   Nationale (bovenregionale) vraagstukken om te agenderen bij het Rijk.


Deze vraagstukken worden in dit hoofdstuk verder uitgediept waarbij per onderwerp steeds een korte
inleiding op het onderwerp is uitgewerkt en ook enkele regionale vraagstukken worden beschreven, gevolgd
door een aantal concrete vervolgacties hoe de regio West-Overijssel hiermee verder wil richting 2030.



5.2 Geothermie
                 Achtergrond
Geothermie kan als warmtebron voor een warmtenet in de gebouwde omgeving dienen, aangezien
geothermie een zekere en continue bron is van hoge temperatuur warmte. Een open warmtenet (met
eventueel meerdere bronnen) is dan optimaal om de warmte naar de woningen te brengen. Technisch kan
geothermische warmte over een afstand van 10 tot 30 kilometer getransporteerd worden. Daarbij bepaalt de
plek van de bron en de kwaliteit van de bron hoe deze het best ingezet kan worden. Dit vraagt om afstemming
binnen de RSW (RES) en een doorontwikkeling van de huidige wetgeving.




                                                                                                            25
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>De toepassing van diepe geothermie in de gebouwde omgeving staat nog in de kinderschoenen. De eerste
geothermieprojecten zijn met name ontwikkeld vanuit sectoren zoals de tuinbouw met een hoge
warmtevraag. Mogelijk kunnen deze projecten verder doorontwikkeld worden naar de gebouwde omgeving.
Om geothermie in de gebouwde omgeving toe te passen is een hoge vraag en/of een grote dichtheid van
bebouwing nodig, anders is de businesscase in de meeste gevallen niet haalbaar. Vooraf moeten hoge
investeringen gedaan worden voor onder meer proefboringen om te bepalen of geothermie überhaupt ingezet
kan worden.


Dat brengt een discussie met zich mee over de eventuele financiering van een regionale infrastructuur en
eventuele kosten die niet gedekt worden (onrendabele top). Of daar daadwerkelijk sprake van is, heeft alles te
maken met de configuratie van een bron en netwerk (afstanden, temperatuur, isolatie, etc.). Over de
componenten van een warmtenet op basis van geothermie moeten dan maatwerkafspraken gemaakt worden
ten aanzien van de financiering.



Technisch kan warmte uit geothermie over een afstand van 10
tot 30 kilometer getransporteerd worden

                 Rol geothermie in regio West-Overijssel
In de regio West-Overijssel kan geothermie op twee manieren een belangrijke rol spelen in de
warmtetransitie. Allereerst op plaatsen met een grote warmtevraag vanwege veel (oudere) woningen, met
een hoge dichtheid in de bebouwde omgeving. Concreet gaat het dan om de steden als Zwolle, Deventer,
Kampen en Steenwijk. Daarnaast kan geothermie een bijdrage leveren bij een hoge warmtevraag vanuit de
landbouw- of industriesector, dit is bijvoorbeeld aan de orde in Zwartewaterland (tapijtcluster) en in Kampen
(tuinbouwgebied Koekoekspolder). Vanuit de Topwerklocatie Tapijt in Zwartewaterland is onderzoek gedaan
naar de geschiktheid van diepe geothermische warmte voor het productieproces. Dit blijkt echter ongeschikt
door zowel de hoogte van de temperatuur als variatie in de benodigde warmte. In Kampen zijn al concrete
geothermieprojecten ontwikkeld voor de tuinbouwsector. De potentie van deze projecten is groter dan het
huidige gebruik, waardoor dit kansen oplevert voor de gebouwde omgeving. Echter, eerste verkennende
studies laten zien dat dit vooralsnog risicovol en duur is, daarom is dit (nog) niet verder uitgewerkt.
De gemeenten Zwolle en Deventer willen graag gebruik maken van geothermie als duurzame bron voor
warmtenetprojecten in de stad. Uit eerste verkennende studies blijkt dat er in Zwolle waarschijnlijk
mogelijkheden zijn om geothermie lokaal te benutten, dit zal door een proefboring gevalideerd moeten
worden. Voor de gemeente Deventer ligt dit anders; de behoefte aan geothermie als duurzame warmtebron is
groot, maar vanwege diverse restricties (met name op het gebied van drinkwater) is het niet mogelijk om hier
gebruik van te maken. Vraag is of deze warmte van elders aangeleverd kan worden door bijvoorbeeld een
regionaal warmtenet, vanuit een bron buiten de gemeentegrens van Deventer.




                                                                                                            26
                                          reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                 Benodigde vervolgacties
Bij het verder in kaart brengen (van de potentie) van geothermie in de regio West-Overijssel zijn de volgende
vervolgacties noodzakelijk in de verdere aanpak van dit vraagstuk:
1.   Nadere inventarisatie van warmtevraag en -aanbod van bronnen; waardoor inzicht ontstaat in de
     intergemeentelijke match (RSW versie 1.0), met input van potentiestudie welke wordt uitgevoerd in
     opdracht van de provincie en een landelijk onderzoeksprogramma vanuit EBN;
2.   Vervolgstudie naar potentie: meer en beter zicht op de daadwerkelijke potentie van geothermie (m.a.w.
     wat krijg je echt uit de bodem): het bronnenoverzicht zou dan uitgebreid kunnen worden met gegevens
     over de kwaliteit (werkelijke temperatuurniveaus) per bron;
3.   Proefboren: daadwerkelijk boren is nodig om tot een realistische inschatting van het potentieel te komen;
4.   Verkenning ondergrond: verkennen van (on)mogelijkheden voor geothermie in uitsluitings-
     (restrictie)gebieden en afstemmen benodigde ruimtereserveringen in de ondergrond om zo tot een
     gezamenlijk toekomstbeeld voor o.a. geothermie te komen.
5.   Bronnenstrategie uitwerken: gericht op de strategische locatiebepaling van bronnen (met als doel
     maximalisatie in relatie tot de kwaliteit van de warmtevraag) en de vraag hoe we om gaan met de
     benutting van de beschikbaar bronnen (regie);
6.   Randvoorwaarden voor de verdeling van ‘intergemeentelijke geothermie’ uitwerken (technisch,
     financieel, organisatorisch).
7.   Bestuurlijke regionale discussie over de “gunfactor” en mogelijke socialisatie van duurzame warmte
     (Groningendiscussie). Die discussie leidt tot een afsprakenset (politiek-bestuurlijk): hoe gaan we regionaal
     om met verdeling van geothermie (het allocatievraagstuk). Waar is de beschikbare warmte het beste
     inzetbaar en onder welke randvoorwaarden en hoe borgen we daarbij keuzevrijheid bij aanbieder en
     afnemers?
8.   Uitwerken financieringsstrategie op basis van randvoorwaarden en discussie over allocatie.
9.   Lobby richting rijk met betrekking tot: dekking van kosten, aanpassing wetgeving en socialisatie van de
     warmte, zie verder ook paragraaf 5.4.


                 Tijdpad
Het realiseren van een geothermieproject kost naar schatting minimaal 5 tot 7 jaren. Dat maakt dat de
bijdrage van diepe geothermie aan de energievoorziening tot 2030 zeer bescheiden of zelfs nihil zal zijn. Voor
de periode van 2030 tot 2050 wordt diepe geothermie wel als een belangrijke duurzame warmtebron gezien
voor vooral Kampen, Zwolle, Deventer (en in mindere mate Zwartewaterland en Steenwijkerland). Tot aan
2030 zal meer zicht ontstaan op de haalbaarheid van geothermieprojecten en dan zal ook bekend worden voor
hoeveel procent deze techniek kan bijdragen aan een duurzame warmtevoorziening in de regio.


In de tussentijd is de doelstelling om in 2023 in Zwolle (lokaal project) te starten met warmtelevering uit
geothermie en is het streven om voor eind 2030 2 tot 3 geothermieprojecten te realiseren in West-Overijssel.




                                                                                                               27
                                          reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>5.3 Hernieuwbare gassen
Voor de gebouwde omgeving bestaan diverse verduurzamingsopties. De inzet van hernieuwbare gassen is
aantrekkelijk in woningen en wijken waar andere opties zoals warmtenetten en elektrificatie niet haalbaar zijn.
Het voordeel van hernieuwbare gassen is de energie-efficiënte levering van hoge temperatuur warmte en dat
deze (met enkele aanpassingen) ingevoed kunnen worden in het bestaande aardgasnetwerk. Voor groen gas
(opgewaardeerd biogas) kan dit direct. Voor waterstof lijken kleine aanpassingen noodzakelijk, maar het
onderzoek hierover is nog volop gaande. Eerste uitkomsten laten zien dat bijmengen van waterstof in
aardgasleidingen goed mogelijk is. Voor directe levering van biogas is een speciaal netwerk nodig of het biogas
dient eerst opgewaardeerd te worden tot aardgaskwaliteit (tot groen gas). Ook zijn gassen gemakkelijk op te
slaan en bieden hiermee ook een mogelijkheid voor seizoensopslag. Hiermee kan worden ingespeeld op de
mismatch tussen warmtevraag en warmteaanbod door het tijdelijke opslag van bijvoorbeeld overtollige
elektriciteit in gasvorm (waterstof). Derhalve kan de ontwikkeling van duurzame gassen in de regio West-
Overijssel een belangrijke rol spelen in de warmtetransitie.


Een belangrijke kanttekening is dat hernieuwbare gassen op dit moment beperkt beschikbaar zijn en tot 2030
op landelijke niveau dan ook slechts een beperkte bijdrage kunnen leveren aan de warmtetransitie (Expertise
Centrum Warmte). De hernieuwbare gassen dienen daarom ingezet te worden voor hoge temperatuur- (HT) of
stoomtoepassingen. Deze toepassingen zijn met name in de industriesector nodig. In veel gevallen zijn daar
ook geen andere opties om te verduurzamen. Alleen daar waar in de gebouwde omgeving geen andere
verduurzamingsopties zijn, is de inzet van hernieuwbare gassen voor het verwarmen van gebouwen
waarschijnlijk.


5.3.1 Biogas en groen gas
Vanwege de grote agrarische sector in deze regio, is de potentie aan mest en reststromen voor de
biogasproductie hoog. Op dit moment wordt slechts 4% van de totale mesthoeveelheid in de provincie
Overijssel (+/- 7,5 miljoen ton) gebruikt voor mestvergisting, zodat een groot gedeelte van de potentie aan
biogas niet benut wordt als energiebron. Dit economisch groengaspotentieel in 2030 uitgaande van vergisting,
wordt ingeschat tussen de 25-150 miljoen m3 in de RES-regio West-Overijssel, zo blijkt uit recent onderzoek:
“Potentieel van lokale biomassa en invoedlocaties van groengas” (CE Delft, 2020, pag. 45). Dit terwijl de
omzetting naar biogas ook een belangrijke rol kan spelen in de stikstofreductie bij de agrarische bedrijven en
de transitie naar een circulaire landbouw. Wanneer biogas ontdaan wordt van verontreinigingen en overtollig
CO2, spreken we van groen gas. Biogas kan na een eenvoudige reinigingsstap rechtstreeks aan bedrijven
geleverd worden die hun brander daarop moeten aanpassen. In een bestaand (openbaar) aardgasnet mag
alleen biogas ingevoed worden als dat op aardgaskwaliteit is gebracht (groen gas). Directe levering van biogas
zal met name grootverbruikers betreffen, voor de gebouwde omgeving zal dit in groen gas vorm zijn. Een
biogasnetwerk exploiteren en beheren mag in Nederland –naast een publiek netwerkbedrijf– elk private partij
wettelijk gezien.




                                                                                                               28
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>De provincie en de netbeheerders zetten in op een groter aandeel biogas/groen gas in de provincie.
Gemeenten in de regio denken dat het aandeel groen gas in hun gemeenten kan stijgen tot 15% van het totale
warmteaanbod richting 2030. Netbeheerder RENDO heeft zelfs de ambitie uitgesproken dat richting 2030
100% van het gas dat zij transporteert in haar afzetgebied afkomstig is van duurzame bronnen, let wel dat
betekent ook handhaving van de bestaande gasinfrastructuur.




    Trends mestvergisting in Overijssel

    In Overijssel is er op dit moment een trend (en veel animo) voor kleinschalige monomestvergisting op boerderijschaal,
    waarbij meerdere boeren via een gezamenlijke biogasleiding biogas leveren aan een of meerder afnemers. In Noord
    Deurningen (Twente) is met zes boeren de 1e ‘biogashub’ gerealiseerd en zij leveren aan twee bedrijven, in Oxe bij
    Deventer volgt binnenkort een tweede biogashub met vijf boeren. Tegelijk zien we ook grote mestvergisters (meestal
    covergisters) ontstaan of groeien. Denk aan Agro Energie Hardenberg (ca. 200.000 ton mestinput). Nieuwe vergisters
    die biogas in een wkk omzetten naar elektriciteit vormen in Overijssel de uitzondering. Die optie loont namelijk alleen
    als ook de warmte die in de wkk ontstaat, nuttig gebruikt of afgezet kan worden.




Om de ontwikkeling van biogas en groen gas te stimuleren ligt er vooral een taak rondom kennisuitwisseling:
het informeren over de technische en financiële aspecten van biogas of groen gas en bijbehorende
technologieën. Op dit moment geven boeren aan onvoldoende kennis en middelen te hebben om te willen
investeren.


Een nog grotere uitdaging is om de businesscase voor mestvergisting rendabel te krijgen. In Overijssel maken
initiatiefnemers graag gebruik van de financieringsinstrumenten van de provincie (Energiefonds Overijssel,
subsidiemogelijkheden) of van het Rijk, aanvullend op de nodige SDE+-regeling. Er is dringend lobby nodig voor
een gunstiger SDE-tarief voor vergistingsprojecten. De businesscase hangt namelijk sterk af van het SDE+-
tarief. Dit punt wordt door het netwerk van (branche)organisaties uit de sector ook al opgepakt.


Naast de lobby met betrekking tot de SDE+-subsidie is ook afstemming met het Rijk (EZK) gewenst over de
verdeling van de lokaal geproduceerde hernieuwbare gassen (biogas en groen gas). Voor rurale gemeenten
worden biogas en groen gas namelijk gezien als één van de essentiële en ook betaalbare oplossingen. In de
regio West-Overijssel maken gemeenten zich echter zorgen over de inzet van lokaal geproduceerd
hernieuwbaar gas; dat mogelijk naar de grote industrie of historische binnensteden elders zou gaan. Dit staat
haaks op het principe: lokaal geproduceerd, lokaal geconsumeerd en lokaal geprofiteerd. Daarmee heeft het
mogelijk grote gevolgen voor het lokale draagvlak van de duurzame energieproductie. Het is daarom nodig dat
er duidelijkheid komt over welke beslissingsbevoegdheid en regie provincie en gemeente hebben/krijgen
rondom de lokale en regionale inzet van biogas en groengas.




                                                                                                                          29
                                            reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>De regio kan –al dan niet samen met de provincie– het initiatief nemen voor het bestemmen van strategische
locaties voor grootschalige opwekking, met ruimte voor één of meerdere grote biovergisters. Er blijkt namelijk
dat locaties voor grootschalige (industriële) mestvergisting moeilijk te vinden zijn en daarom grote
mestvergisters niet gebouwd worden. Daarbij kan dan ook nagedacht worden over het netwerk, een mogelijke
netbeheerder en eventuele opslagmogelijkheden (want de productie is continue en de vraag fluctueert). Een
project waar dit als experiment met drie gemeenten verkend wordt, is reeds gestart, de zogenaamde
Verkenning Energiegebieden. Hier kan naast ruimte voor grootschalige opwekking ook groene energieopslag
en andere functiecombinaties in een logisch cluster gerealiseerd worden.


Het is belangrijk om inzicht te krijgen in de rollen die overheden in de regio willen en kunnen innemen. Als het
gaat om de rol die een partij wil innemen, kan dat faciliterend of stimulerend zijn. Op dit moment neemt de
provincie al een faciliterende, stimulerende (met financieringsinstrumenten) en een regisserende rol in
(Omgevingsvisie, PIP voor mestvergister van Twence). Gemeenten kunnen een stimulerende rol innemen door
regionale afstemming op het gebied van financiering, clustering en bestemmen van gebieden,
kennisverspreiding. Bij het opzetten van grote vergistingsinstallaties kan regionale afstemming nuttig zijn.
Vaak gaat het transport van mest over gemeentegrenzen heen. Indien de gemeente zelf initiatiefnemer en
eigenaar is, vraagt dit meer, onder andere om projectcoördinatie, (inhuur van) kennis en expertise,
financiering en in de beheerfase een vakkundige operator. Voor het vervolgtraject is het belangrijk dat
overheden keuzes maken welke rollen zij in willen nemen.


Als het gaat om de rol die de partijen kunnen innemen, heerst er nog de nodige onzekerheid. Interventie
vanuit het Rijk kan de rolverdeling compleet anders maken. Dat kan bijvoorbeeld zijn als het Rijk een sterke rol
pakt bij het aanwijzen van opgaven of locaties voor biogas- en groen gasproductie. Hier is dan afstemming
tussen gemeenten onderling belangrijk.


                 Benodigde vervolgacties
Voor de groei van de biogas- en groengasproductie zijn de volgende acties nodig:
1.   Kennisdeling op het gebied van technologie en financiering, in de gemeenten zelf (ook op het gebied van
     RO en vergunningverlening: wat kan en mag) en in de sector van bestaande en nieuwe initiatieven.
2.   Lobby richting het Rijk voor hogere SDE-subsidies voor vergistingsprojecten en duidelijkheid over welke
     beslissingsbevoegdheid en regie de provincie en gemeenten hebben of krijgen rondom de lokale en
     regionale inzet.
3.   Onderzoek doen naar voorkeuren voor wat betreft: 1) de organisatie (centraal/decentraal) van biogas en
     groengas, 2) de grootte van installaties en 3) de eventuele verbreding van de (huidige) faciliterende rol
     naar een meer regisserende rol.




                                                                                                                 30
                                          reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>4.   Indien keuze wordt gemaakt voor grote vergistingsinstallaties; dan stimuleren en mogelijk coördineren
     van de ontwikkeling van grote vergistingsinstallaties, o.a. door clustering en beschikbaar stellen van
     (strategische) locaties.




5.3.2 Waterstof
In het Klimaatakkoord wordt toepassing van waterstof voorzien in de industrie, mobiliteit en de gebouwde
omgeving. In Overijssel gelden bedrijventerreinen met (zware) industrieën mogelijk als kansrijke
locatiegebieden voor het gebruik van waterstof. Ook zien we eventueel kansen voor waterstof als ‘brandstof’
voor zware landbouw- en transportvoertuigen.


Waterstof zal zoals het zich nu laat aanzien geen 1-op-1 vervanging zijn voor aardgas in de gebouwde
omgeving, aangezien we daar voornamelijk inzetten op vraagreductie, hybride- en all-electricoplossingen en
warmtenetten. De verwachting is dat het gebruik van groene waterstof als energiedrager voor de gebouwde
omgeving zich tot 2030 zal beperken tot enkele pilotprojecten, aldus de publicatie “waterstof in de
energietransitie” (TKI Nieuw gas, 2020, pag. 26, 27, 37, 55, 56). Deze pilotprojecten zijn nodig om uit te
zoeken, te testen en te demonsteren hoe waterstof grootschalig na 2030 toegepast zou kunnen worden in de
gebouwde omgeving. In dat kader is het zinvol om te onderzoeken in hoeverre hier regionaal een bijdrage
aangeleverd kan worden.


Naast toepassing in eerder genoemde sectoren, is er in het klimaatakkoord aandacht voor de rol van waterstof
als flexibel opslag- en transportmedium voor het variabele aanbod van elektriciteit uit hernieuwbare
energiebronnen. Mede hierdoor vergroot waterstof de mogelijkheden voor benutting en inzet van wind- en
zonne-energie. Balancering van het elektriciteitsnet wordt namelijk belangrijker vanwege het stijgende
aandeel zon- en windenergie (de opwek is in toenemende mate volatiel). Omdat het maatschappelijk gezien
niet (kosten-)efficiënt is het elektriciteitsnet te dimensioneren op het piekvermogen, kan waterstof als
opslagmedium een grote rol spelen in de elektriciteits- en warmtetransitie.


Tot slot wordt op landelijk niveau ingezet op de grootschalige productie van groene waterstof. Overijssel zal
echter, gelet op de potentiële opwek van wind- en zonne-energie in de provincie, waarschijnlijk geen grote rol
gaan spelen in de grootschalige productie van groene waterstof, mogelijk zijn er bijvoorbeeld wel verbindingen
te leggen (meekoppelen) met het Integraal waterstofplan Noord Nederland.


                  Benodigde vervolgacties
Voor de opschaling en het stimuleren van waterstofgas zijn de volgende acties nodig:
1.   Stimuleren van (een diversiteit aan) pilotprojecten op het gebied van waterstof.
2.   Onderzoeken benodigde opslag- en tankinfrastructuur voor waterstof en de rol van de regio daarin..




                                                                                                                31
                                          reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                Tijdpad
In het algemeen wordt voor groen gas vooral een rol toegedicht tot 2030 en na 2030 wordt het gebruik van
waterstof geleidelijk steeds belangrijker. De verwachting is dat de prijs voor groen gas vanwege schaarste zal
toenemen, en de prijs van waterstof zal dalen dankzij innovatie en opschaling. In het kader van de
doorontwikkeling en periodieke actualisatie van de RSW is het nodig om dit tijdpad periodiek te herijken.



In het algemeen wordt voor groen gas vooral een rol toegedicht
tot 2030 en na 2030 wordt het gebruik van waterstof geleidelijk
steeds belangrijker



5.4 Nationale (bovenregionale) vraagstukken
Naast de hierboven beschreven onderwerpen is er ook nog een aantal knelpunten en vraagstukken die we niet
lokaal (in de TVW) of regionaal (in deze RSW) op kunnen lossen. Dit betreffen vraagstukken die op provinciale
of landelijke schaal moeten worden opgepakt en die grote gevolgen hebben voor de uitvoerbaarheid van de
lokale TVW’s en de RSW. De volgende zaken verdienen dan de aandacht.


                Verdeling van duurzame bronnen als geothermie en hernieuwbaar gas
In voorgaande paragrafen is het regionale verdelingsvraagstuk ten aanzien van geothermie en hernieuwbare
gassen uitgewerkt. Veel vervolgacties krijgen in de regio en in de doorontwikkeling van de RSW een plek.
Echter zijn er twee vraagstukken die we op nationaal niveau willen agenderen als het gaat om de verdeling
(allocatie) van regionale warmtebronnen. Dit betreft:
1.   Geothermie: instrumentarium ontwikkelen om lokaal en regionaal regie te kunnen nemen op het gebruik
     van de ondergrond en de plaatsing en verdeling van bronnen;
2.   Biogas en groengas: duidelijkheid over welke beslissingsbevoegdheid en regie provincie en gemeenten
     hebben/krijgen rondom de lokale inzet van bio- en groengas.
We roepen het Rijk om op korte termijn helderheid te verschaffen over deze onderwerpen.


                Aanpassing van wet en regelgeving op diverse terreinen nodig
Op dit moment is Warmtewet 2.0 in voorbereiding. In een recente kamerbrief (20 december 2019) constateert
de minister dat er voor warmte in de gebouwde omgeving sprake is van falen van de markt en dat hiervoor
een sterke regierol van de gemeente nodig is. Mede in dat licht beoogt de warmtewet ook om ruimte te geven
aan publieke warmtebedrijven. Daarbij krijgt de gemeente een aanwijzingsbevoegdheid om warmtebedrijven
(publiek en privaat) aan te wijzen en ook om de afspraken en verplichtingen te monitoren, toetsen en indien
nodig ook om in te grijpen of een aanwijzing te beëindigen.




                                                                                                              32
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Vanuit het belang van de gemeente en provincie (vanuit de zorg voor de eigen inwoners) zijn er een aantal
zaken die in de komende tijd nog goed verankerd moeten worden in deze nieuwe wetgeving en waarover
gesprekken plaatsvinden met de Rijksoverheid. Dit betreft:
1.   Voldoende ruimte bij de aanwijzingsbevoegdheid (geen regie zonder een toereikend
     handelingsperspectief). Cruciaal daarbij is het stellen van lokale voorwaarden aan warmtebedrijven, de
     omvang van een “warmtekavel” en de duur van de verplichting.
2.   Toewerken naar een integrale energiewet voor Gas, Electra en Warmte. Nu is de wetgeving gescheiden
     waardoor netwerkbedrijven geen warmtenet mogen aanleggen en exploiteren. Wens van de gemeenten
     is om dit wel mogelijk te maken. Hierdoor is er een betere borging van de publieke belangen. Maar ook
     een borging van de verbinding tussen verschillende energiesystemen die elkaar in toenemende mate gaan
     beïnvloeden.
3.   Samenloop met proces van vaststelling Transitievisie Warmte en Omgevingsplan. Het Rijk koerst aan op
     het snel (aan het begin van het traject) aanwijzen van een warmtebedrijf. Gemeenten zullen eerst
     besluiten willen nemen over de TVW (WAT en WANNEER) en Omgevingsplan (HOE). Hierna pas een
     besluit over WIE. Hier zit een behoorlijke discrepantie tussen.


                   Duidelijkheid over beleid rondom organisatie van regionale warmtebedrijven
Zoals aangegeven, is er nu sprake van private warmtebedrijven (EnNatuurlijk, Eneco, Vattenfall) die de hele
keten van opwek, transport en levering voor hun rekening nemen, danwel gemeenten die gezamenlijk
eigenaar zijn van een bedrijf dat zich als private partij opstelt (HVC). Bij het toewerken naar een energiewet,
het borgen van de publieke belangen en het faciliteren van haalbare en betaalbare oplossingen voor
bewoners, is het nodig dat meerdere oplossingen mogelijk gemaakt worden. Dat daarbij de bestaande
warmtebedrijven een rol kunnen krijgen is prima en bevordert de concurrentie in de markt. Hierbij moet
scheiding aangebracht worden tussen opwek van energie en het beheer en exploitatie van de infrastructuur.
Gemeenten zijn vrij om dit te combineren, maar het is geen verplichting. Anders is integratie met Gas en
Electra sowieso niet mogelijk.


Hierbij lijkt het voor de hand te liggen dat er een verkenning wordt gedaan naar de meerwaarde van lokale en
regionale warmtebedrijven. Immers als gemeenten de regie gaan voeren en ook financieel
verantwoordelijkheid nemen, is het logisch (en zelfs aan te bevelen) om ook de zeggenschap te voeren. Daarbij
zal nog wel veel aandacht nodig zijn voor de inbedding van de verschillende technische rollen rondom de
operating van het systeem en de tarifering.


Voor stabiliteit en continuïteit is het wellicht wenselijk dat niet iedere gemeente een eigen entiteit
(gemeentelijk warmtebedrijf) opricht, maar dat wordt nagedacht over de vorming van een regionaal
warmtebedrijf in West-Overijssel. Daarbij kunnen gemeenten voor uiteenlopende rollen en vormen van
eigendom kiezen. Het is van belang dat de lokale overheid een stevig (en vooral eensluidend) antwoord geeft
aan de Rijksoverheid over welke instrumenten nodig zijn.




                                                                                                                  33
                                          reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                 Passende financiering en/of financiële arrangementen voor regionale warmtevraagstukken
Het gaat hierbij om financiering van een warmte-project aan de ene kant en betaalbaarheid voor de bewoner
aan de andere kant.


Financiering van een project is onlosmakelijk verbonden aan de gekozen governance-vorm. Kernpunt hierbij is
dat de prijs van publieke financiering dermate veel lager is dan marktrendementen, dat het sluitend maken
van businesscases niet zonder publieke financiering zal kunnen. Alleen dit zorgt er al voor dat de keuze van de
rol van de overheid bijna onvermijdelijk lijkt.


Een groter punt van zorg is de betaalbaarheid voor de bewoner. Voor de meeste woningen zal het totaal van
de jaarlijkse kosten van warmte en de te nemen maatregelen op woningniveau hoger zijn dan de bestaande
energierekening. Het is een grote vraag hoe dit in de praktijk zal uitpakken.


Verder is er een veelheid van financiële arrangementen (bijvoorbeeld warmtefonds, SVN-leningen,
woningabonnement, baatbelasting) dan wel financieringen via organisaties als Energiefonds Overijssel. De
voorwaarden daarbij, de toegankelijkheid en de flexibiliteit op bewonersniveau laat sterk te wensen over. Ook
de nog strakke kredietregels (wet financieel toezicht) leggen beperkingen op. Hier blijft nog een nadrukkelijke
politieke lobby nodig richting het Rijk om met een passend aanbod aan financiering en/of financiële
arrangementen te komen die passen bij de lokale en regionale warmtevraagstukken.




                                                                                                              34
                                           reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                  6. Vervolgproces
Hoofdstuk 6 beschrijft het vervolgproces. Hoe stellen we voor de regionale samenwerking
verder vorm te geven, welke stakeholders betrekken we daarbij en hoe ziet de
procesplanning voor het vervolgproces eruit?

6.1 Regionale samenwerking
                 Achtergrond
Binnen de regio wordt op dit moment al op diverse fronten samengewerkt. Vaak blijft dit tussen
buurgemeenten beperkt en wordt hierbij ingestoken op efficiencyvoordelen. Vanuit de opzet van de Regionale
Strategie Warmte komen nieuwe vraagstukken naar voren die de vraag opwerpen of nauwere en intensievere
samenwerking tussen gemeenten op specifieke deelonderwerpen voordeel biedt. Samenwerken klinkt goed
maar kan juist ook belemmerend werken. Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste randvoorwaarden en werkt
vervolgens twee onderwerpen uit waarbij wordt voorgesteld in de verdere uitvoering van de RES
samenwerking tussen de gemeenten onderling te versterken.


                 Randvoorwaarden aan samenwerking
Om te voorkomen dat samenwerking een doel op zich is, stellen we voor de volgende randvoorwaarden aan
samenwerking te stellen. Deze randvoorwaarden worden gebruikt als toetssteen voor de onderwerpen
waarop regionale samenwerking wordt voorgesteld. Anderzijds worden ze gebruikt als criterium om mogelijk
nieuwe onderwerpen waarop kan worden samengewerkt te selecteren.


De randvoorwaarden die worden voorgesteld zijn:
1.   Inhoud & focus. Samenwerking dient een inhoudelijke focus te hebben. Er zijn bestaande
     samenwerkingsoverleggen. Deze kunnen verder benut worden, waarbij doelstelling en processturing op
     eindresultaat noodzakelijk is om samenwerking effectief te laten zijn.
2.   Lokaal & provinciaal niet oplosbaar. Regionaal samenwerken is alleen zinnig wanneer hiermee een
     leemte wordt gevuld die lokaal (lees: gemeentelijk) of provinciaal, nationaal niet is in te vullen.
3.   Halen & brengen. Samenwerken is effectief wanneer alle deelnemende gemeenten cq. partijen
     informatie/kennis halen én brengen. Wanneer partijen deze balans niet per deelnemer inzichtelijk kunnen
     maken is er mogelijk geen basis voor structurele samenwerking.
4.   Afstand & autonomie. Samenwerking hoeft niet geografisch aansluitend maar kan ook tussen gemeenten
     in de regio. Of zelfs tussen gemeenten buiten de regio of provincie. Daarbij is autonomie belangrijk; het
     vrij zijn om op basis van opgedane inzichten zelf keuzes te maken die het meest passend zijn binnen de
     eigen gemeenten.




                                                                                                                 35
                                           reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                   Onderwerp 1: Vraagreductie: communicatie en participatie
De regio onderkent het belang van het reduceren van de warmtevraag in de gebouwde omgeving. Inzetten op
het verminderen van het aardgasgebruik in de bestaande wijken zal tot en met 2030 in veel wijken de
tussenoplossing zijn alvorens de stap gezet kan worden naar een volledig aardgasvrije wijk. Vanuit regio cq.
provincie wordt al met diverse programma's ingestoken op deze vraagreductie. De regio werkt met de
werkgroep Energieloket 3.0 aan de doorontwikkeling van de energieloketten.


Uitgangspunt in de notitie vanuit de werkgroep Energieloket 3.0 is dat de energieloketten vooral een rol
kunnen spelen in wijken die nog niet aan de slag gaan met een wijkuitvoeringsplan (WUP) of waar geen
bewonersinitiatief speelt (zie ook tabel 6.1). In deze wijken kunnen energieloketten bewoners stimuleren en
ondersteunen, bijvoorbeeld door individueel advies of door inkoopacties, om alvast no-regret maatregelen te
treffen. In wijken waar gewerkt wordt vanuit een wijkuitvoeringsplan, zal een gemeentelijk projectleider
eerder het aanspreekpunt zijn in plaats van het loket. In de gemeentelijke Transitievisies Warmte en
Wijkuitvoeringsplannen zal de lokale inzet op energiebesparing verder uitgewerkt worden.


                                 Tabel 6.1 Inzet energieloket in relatie tot wijkaanpakken


                                  Lokale initiatieven/bewoners actief                  Geen initiatieven in de wijk

Spoor 1: wijk heeft prioriteit
                                        (1) Integrale wijkaanpak gemeente in samenspraak met energieloket
         in warmtevisie
                                 (2) (Collectieve) aanpak op wijkniveau
     Spoor 2: wijk heeft geen
                                  energieloket, consortia en/of lokale          (3) Individuele aanpak via energieloket
     prioriteit in warmtevisie
                                                 initiatieven


Voorgesteld wordt om de lijn door te zetten waarbij energieloketten lokaal opereren, regionaal generiek
materiaal of aanpakken ontwikkelen om communicatie en participatie bij de wijkaanpak breder beschikbaar te
maken. De volgende punten worden daarbij geagendeerd:
1.     Naar afstemming en coördinatie: afstemming tussen gemeente(n), energieloketten en wijkinitiatieven,
       zodat vragen die voortkomen uit de warmtetransitie op de juiste manier worden beantwoord en
       gecoördineerd. De boodschap moet consequent, adequaat en concreet zijn. Energieloketten en
       gemeenten werken samen in de vertaling van beoogde technische strategieën naar praktische
       maatregelen in de wijk en achter de voordeur.
2.     Van vrijblijvendheid naar sturing: de vrijblijvendheid van de verduurzaming van de warmtevraag zal naar
       verwachting minder worden. Energieloketten kunnen een spilfunctie gaan krijgen in wijken die nog niet
       direct zijn aangewezen als startwijken om van het aardgas af te gaan.
3.     Vraag en aanbod matchen: wanneer een wijk of buurt van het aardgas af moet ontstaat vraag naar
       uitvoering van concrete - gelijksoortige - maatregelen. Veel bewoners zullen bijvoorbeeld isolerende




                                                                                                                      36
                                             reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>     maatregelen gaan treffen. Gemeenten kunnen via het wijkuitvoeringsplan of door middel van
     energieloketten gezamenlijke inkooptrajecten voor inwoners organiseren.
4.   Voldoende middelen beschikbaar: op dit moment zijn de (financiële) middelen vanuit het gemeentefonds
     onvoldoende toereikend voor een professionaliseringsslag van de energieloketten, om kennis en
     capaciteit te vergroten.


Bovenstaande punten vragen een versterkte focus op de rol en positie van energieloketten enerzijds.
Anderzijds vraagt dit ook om een afstemming tussen gemeente(n), energieloketten en wijkinitiatieven waarbij
dubbelingen worden voorkomen en gecoördineerd wordt samengewerkt. Voorgesteld staat dat er meer
kennis, capaciteit en financiële middelen nodig zijn voor een effectief uitvoeringsprogramma van een
professionalisering van de energieloketten.


                 Onderwerp 2: Onderzoek regionaal (energie- en) warmtebedrijf
In diverse gemeenten is het realiseren van een lokaal warmtenet een voor de hand liggende oplossing. Op dit
moment hebben alleen grotere steden als Deventer en Zwolle in de regio ervaring met lokale warmtenetten.
Deze warmtenetten komen uit de vroegere NUTS tijd en zijn allemaal in privaat eigendom bij marktpartijen.
Wanneer vanuit de warmtetransitie meer warmtenetten moeten worden gerealiseerd, ontstaat er een nieuw
speelveld waar gemeenten een regierol in moeten gaan vervullen.


Dit speelveld is juridisch, financieel en technisch sterk in beweging waardoor het invulling geven aan deze
regierol voor veel gemeenten ingewikkeld is. Duidelijk is dat de vraag op lokaal of regionaal niveau naar het
oprichten van een publieke entiteit (lees: publiek warmtebedrijf) om warmtenetten (risicodragend) te
financieren én te besturen toeneemt.


Gemeenten onderkennen het belang en de noodzaak om hierin met elkaar samen te werken en daarom wordt
voorgesteld dit onderzoek vanuit de regio verder vorm te geven. Een eerste verkenning naar een regionaal
energiebedrijf is reed opgestart; deze verkenning wordt in 2020 afgerond. Een minimale variant is om in
gezamenlijkheid kennisontwikkeling op dit vlak te professionaliseren.


                 Onderwerp 3: Doorontwikkeling concept-RSW richting RSW 1.0 e.v.
Na vaststelling van de concept RSW wordt door de regionale werkgroep warmte verder gewerkt aan de RSW
1.0. Door bouwstenen te verzamelen voor de regionale discussie over geothermie en het ontwikkelen en
opschalen van de productie van duurzame gassen (zie hoofdstuk 5). In tussentijd zullen de meeste
Transitievisies Warmte van de verschillende gemeenten gereed zijn. Deze informatie kan worden
meegenomen in de RSW 1.0. Deze sporen zijn input voor de RSW 2.0. In de RSW/RES 2.0 worden de regionale
afspraken om te voorzien in de warmtebehoefte vastgelegd. In de RSW/RES 2.0 staan de afspraken tussen
gemeenten, provincie en waterschappen en andere stakeholders over het voorgenomen gebruik van




                                                                                                                37
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>(bovenlokale) warmtebronnen in relatie tot verschillende warmtevragers en de daarvoor benodigde
infrastructuur.



6.3 Procesplanning
Om tot een logische inzet en verdeling van warmtebronnen voor de gebouwde omgeving te komen in de regio
West-Overijssel zijn de regionale warmtevraagstukken uitgewerkt en wat daarvoor nodig is. Op korte termijn
krijgt het professionaliseren van de energieloketten prioriteit, maar de beschikbare (financiële) middelen en
centrale informatie vanuit het Rijk zijn beperkt. Op dit moment wordt gekeken naar verdere ontwikkeling
richting energieloket 3.0, waarbij afstemming en coördinatie over wijken met of zonder wijkuitvoeringsplan
belangrijk wordt.


Parallel kan worden gewerkt aan gezamenlijke onderzoeken; die leiden tot de bouwstenen voor een regionale
discussie over geothermie en het ontwikkelen en opschalen van de productie van duurzame gassen. In
tussentijd zijn ook alle Transitievisies Warmte van de verschillende gemeenten gereed en wordt een start
gemaakt met het opstellen van wijkuitvoeringsplannen. Dit is weer input voor de RSW 2.0.


Na vaststelling van de RSW 2.0 kan op middellange termijn gestart worden met de daadwerkelijk (regionale)
levering van geothermie en duurzame gassen. Afhankelijk van het welslagen van de groengasproductie en de
ontwikkeling van waterstof zal dan ook bekeken moeten worden in hoeverre een verdere opschaling van de
regionale waterstofproductie mogelijk danwel noodzakelijk is. Voor de inzet en verdeling van de overige
bronnen is de opgave primair een lokaal (gemeentelijk) vraagstuk.


In onderstaande procesplanning/figuur is de procesplanning op hoofdlijnen weergeven




                                                                                                                38
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                       39
reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                Indicatie haalbaarheid
Bovenstaande planning geeft een realistische en haalbare weergave van de ontwikkeling van de regionale
warmtestrategie. Deze planning sluit ook aan op andere beleidssporen: zoals de regionale samenwerking op
het gebied van energieloketten, ontwikkeling van de gemeentelijke warmtevisies, de groengasstrategie van
RENDO en het in voorbereiding zijnde provinciale stimuleringsprogramma warmte.


                Stakeholders
In de bouwsteen participatie is uitgewerkt hoe de stakeholders bij het vervolg worden betrokken bij de
doorontwikkeling van voorliggende RSW.




                                                                                                           40
                                          reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>  Bijlagen




                       41
reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Bijlage 1 Database Warmtevraag

Zie volgende pagina en bijgaand Exceldocument.




                                                             42
                                      reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                            Aardgasverbruik en warmtevraag gebouwde omgeving

                                                                                                                                  Warmtevr             Commerci     Commerci                             Warmtevr
                                                                                                           Warmtevr    Stadswar   aag incl.            ele          ele          Publieke     Publieke aag
                                                     Gebouwde                                              aag         mte        stadswar             dienstverl   dienstverl   dienstverl   dienstverl Utiliteit                            Landbouw
                            Totaal                   omgeving              2018           2030    Woningen woning      (2017)     mte             2030 ening        ening        ening        ening      totaal    2030          Industrie    en overig
                            [mln m3]                 [mln m3]       [TJ]           [TJ]           [mln m3] [TJ]        TJ         TJ        TJ         [mln m3]     [TJ]         [mln m3]     [TJ]                 TJ            [mln m3]     [mln m3]
Dalfsen                                29,7                  23,7          735,0          681,7       19,1     606,0        0,0       606,0       530,6       3,1        87,5           1,5        41,5     129,0     151,1             3,9         2,0
Deventer                          100,2                      73,2      2322,8         2154,5          53,0    1676,0       84,0      1760,0      1571,3      10,3       287,5           9,9       275,3     562,8     583,1           25,3          1,6
Hardenberg                             68,1                  52,7      1613,1         1515,6          38,4    1214,0        0,0      1214,0      1075,0       5,8       160,1           8,6       238,9     399,1     440,6             3,5        11,9
Kampen                                 94,1                  40,4      1236,2         1148,5          29,4     929,0        0,0       929,0       809,4       6,4       176,7           4,7       130,5     307,2     339,2           14,5         39,2
Olst-Wijhe                             19,2                  14,5          453,1          415,9       11,7     372,0        2,0       374,0       325,4       1,5        41,7           1,3        37,4      79,1         90,5          3,5         1,2
Ommen                                  23,1                  17,2          523,2          496,2       12,1     382,0        0,0       382,0       332,5       3,1        87,0           1,9        54,2     141,2     163,7             2,6         3,3
Raalte                                 40,6                  30,8          952,7          883,6       23,7     750,0        4,0       754,0       653,3       3,8       107,1           3,3        91,7     198,7     230,2             6,6         3,2
Staphorst                              19,2                  13,6          419,7          402,4       10,5     333,0        0,0       333,0       302,4       2,2        61,0           0,9        25,7      86,7     100,0             3,3         2,3
Steenwijkerland                        43,3                  39,8      1225,6         1126,6          30,8     974,0        0,0       974,0       833,6       5,3       147,0           3,8       104,6     251,6     293,0             1,9         1,6
Zwartewaterland                        39,6                  17,0          525,5          497,9       13,0     413,0        0,0       413,0       363,8       2,3        65,0           1,7        47,6     112,5     134,1           18,9          3,7
Zwolle                            122,3                      98,2      2992,9         2985,6          65,3    2066,0       11,0      2077,0      1898,9      16,9       470,7         16,0        445,2     915,9    1086,8           20,9          3,1
RES-regio West-Overijssel         599,3                     421,4     12998,7        12308,9         307,0    9715,0      100,0      9815,0      8696,6      60,8      1691,3         53,6       1492,5    3183,7    3612,3          104,8         73,1
Provincie Overijssel             1398,1                     957,1     29838,8                        695,3   22007,0      547,0    22554,0                 142,4       3960,9        119,5       3323,9    7284,8                    347,1         93,9
Nederland                       30807,9                13685,3 432896,5                             9681,1 306408,0     15078,0 321486,0                  2283,6      63538,4       1720,6     47872,1 111410,5                    12644,0       4478,6




                  Warmtevraag in de gebouwde omgeving                                                                              Warmtevraag gebouwde omgeving [TJ]
                                                                                                                                                           aardgas+her. warmte
        3500,0
        3000,0                                                                                                                                            1492,5
        2500,0
        2000,0
   TJ




        1500,0                                                                                                                                1691,3
        1000,0
         500,0
           0,0



                                                                                                                                                                                                  9715,0



                                              2018   2030                                                                   Woningen             Commerciele dienstverlening                       Publieke dienstverlening
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Bijlage 2 Database Warmtebronnen
Zie volgende pagina en bijgaand Exceldocument.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>In onderstaande grafiek zijn de warmtebronnen per gemeente samengevat; opgedeeld in HT en LT warmte.



                                                                    Warmtebronnen                      Potentieel aanbod aquathermie
        9000
                                                                                                       Potentieel aanbod ondiepe
                                                                                                       geothermie
        8000
                                                                                                       Bestaand aanbod aquathermie

        7000
                                                                                                       Bestaand aanbod ondiepe
                                                                                                       geothermie
        6000                                                                                           Potentieel aanbod Restwarmte

        5000                                                                                           Potentieel aanbod Bio-energie
   TJ




        4000                                                                                           Potentieel aanbod Geothermie


        3000                                                                                           Gepland aanbod restwarmte


                                                                                                       Gepland aanbod bio-energie
        2000

                                                                                                       Gepland aanbod Geothermie
        1000
                                                                                                       Bestaand aanbod restwarmte
          0
                                                                                                       Bestaand aanbod bio-energie


                                                                                                       Bestaand aanbod Geothermie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Bijlage 3 Beschrijving bronnen per gemeente
In deze bijlage zijn de warmtebronnen vanuit bijlage 2 (database warmtebronnen) per gemeente beschreven
en kort toegelicht. Dat wil overigens niet zeggen dat deze bronnen alleen geschikt zijn voor warmtevraag in de
desbetreffende gemeenten. De bronnen kunnen bovenlokaal zijn d.w.z. dat deze in meerdere gemeenten
gebruikt kunnen worden gebruikt.


 Dalfsen
Geothermie
Voor de diepe geothermie zijn de waarden gebruikt uit het onderzoek van RHDHV en IF naar de potentie van
ondiepe en diepe geothermie.
Restwarmte
Bel Leerdammer is een potentiele restwarmtebron (schatting is 50-75 TJ per jaar), maar op basis van de
actuele gegevens zijn er nog geen plannen om deze restwarmte te benutten.
Biomassa en biogas
In Dalfsen is momenteel één mestcovergister actief (Greendal) die in de huidige situatie een potentieel aanbod
zou hebben van namelijk 120 TJ/jaar. Deze WKK wordt op dit moment echter alleen ingezet voor
elektriciteitsopwekking. In de gemeente wordt de potentie biogas geschat op 50-150 TJ en de potentie
biomassa op ongeveer 25 TJ.
Aquathermie/restwarmte RWZI en gemalen
De potentiële restwarmte uit oppervlaktewater kan met de 294 TJ/jaar theoretisch gezien 40% van de totale
warmtevraag van de bebouwde omgeving dekken. Echter, hierbij geldt de disclaimer dat lage temperatuur
warmte uit oppervlaktewater met name geschikt is voor relatief nieuwe woningen of woningen die aangepast
zijn om aangesloten te worden op een LT warmtenet. Het is de vraag of het tot een haalbare businesscase kan
leiden om bestaande bouw hierop aan te sluiten. Daarom is de TEO potentie gemaximeerd op een
dekkingsgraad van 35% (zie ook 3.3). De potentiële restwarmte uit afvalwater ligt rond de 55 TJ/jaar.


 Deventer
Geothermie
Diepe en ondiepe geothermie is vanwege de geldende restricties voor diepe boringen in de ondergrond geen
optie.
Restwarmte en evt. cascadering
Deventer heeft geen grote restwarmtebronnen.
Biomassa en biogas
Momenteel wordt het slib uit de RWZI Deventer gebruikt om te vergisten middels WKK, hierbij komt in totaal
84,6 TJ/jaar aan energie vrij. Dat biogas is dus niet meer voor warmtetoepassingen beschikbaar.
Daarnaast vindt er mestvergisting plaats bij de melkveebedrijven in het buitengebied van Deventer. De huidige
warmtelevering is momenteel 10 TJ/jaar, en in de planning staat een groei naar 25 vergisters, wat een
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>energielevering van nog eens 46,6 TJ/jaar gaat opleveren (middels WKK).
Volgens data van NP RES ligt er veel theoretische potentie voor warmte uit biomassa; het totaal kan oplopen
tot 446 TJ/jaar. Het is echter realistisch om dit totaal te halveren tot een waarde van rond de 200 TJ/jaar.
Aquathermie
Het Stadskwartier (stadskantoor e.a.) wordt verwarmd en gekoeld met warmte uit de IJssel. In Zandweerd
loopt de proeftuin voor het halen van thermische energie uit het effluent van de installatie (TEA). Dit wordt
gecombineerd met een backup die warmte onttrekt uit oppervlaktewater van de IJssel (TEO). De potentiële
warmte van de RWZI is al ca. 160 TJ/jaar. Hier komt de warmte van het IJsselwater nog bij. De warmte is ten
bate van het LT-warmtenet dat wordt aangelegd in Zandweerd.
De overige warmtepotentie van thermische energie uit oppervlaktewater is potentieel erg hoog doordat
Deventer aan de IJssel ligt en er verschillende waterlopen binnen Deventer aanwezig zijn die samen flink wat
lage temperatuur warmte zouden kunnen leveren. Deze warmtepotentie is echter alleen realistisch inzetbaar
voor nieuwbouwwijken die grenzen aan het water, of woningen waar dermate in geïnvesteerd wordt dat ze
aangesloten kunnen worden op een LT-warmtenet.
Warmtenetten
Binnen de gemeente Deventer zijn er 9 bestaande HT warmtenetten die al warmte leveren aan huishoudens.
Deze warmtenetten zijn echter gasgestookt en hebben daarmee geen duurzame warmtebron. Die hiervoor
genoemde warmtebronnen, inclusief duurzame warmte van het bedrijventerrein (huidige inschatting: 3
TJ/jaar) kunnen mogelijk de warmtelevering voor deze netten (geleidelijk) gaan overnemen. Mogelijk kan het
aandeel aangesloten huishoudens worden uitgebreid.


 Hardenberg
Geothermie
Voor diepe en ondiepe geothermie zijn de waarden gebruikt uit het onderzoek van RHDHV en IF naar de
potentie van ondiepe en diepe geothermie.
Restwarmte
Het totaal aan potentiële restwarmte van industrie is ingeschat op basis van de storymap van de sprintsessie
Hardenberg. Hieruit komt naar voren dat er vanuit industrie ca. 11 TJ/jaar aan restwarmte beschikbaar is.
Er is al een warmtenet gepland waarbij restwarmte van de WAVIN-fabriek, geothermie en biomassa gaan
zorgen voor verwarming van bestaande en nieuwbouw. Samen goed voor zo’n 8,3 TJ warmte per jaar. Dit
betekent dat het totaal bovenlokaal potentieel aan restwarmte iets lager zal zijn dan ingeschat.
Biomassa en biogas
Binnen de gemeente Hardenberg zijn drie mestvergisters in bedrijf die samen 340 TJ/jaar aan warmte leveren.
De bio-verbrandingscentrale van firma Brouwer in Balkbrug levert echter warmte aan de naastgelegen
kaasfabriek van Campina in de vorm van stoom. Deze 10 TJ/jaar valt dus af voor bovenlokale potentie.
Verder is er één stortgaswinning actief (Collendoorn), goed voor een totaal aan 3 TJ/jaar aan in te zetten
groengas.




                                                                                                                1
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Aquathermie
Wat betreft aquathermie ligt er veel potentie in de gemeente Hardenberg. Ten eerste is er veel
oppervlaktewater in de gemeente aanwezig, waardoor er in elk geval theoretisch een hoog aandeel
beschikbare warmte beschikbaar is dat kan oplopen tot 967 TJ/jaar. Echter, bij deze warmte gaat het om LT
warmte die met name effectief ingezet kan worden voor woningclusters met hoge woningdichtheid (mogelijk
alleen voor de plaats Hardenberg) en woningen die goed zijn voorbereid op aansluiting op een LT warmtenet
zoals het realiseren van een goed geïsoleerde woningschil. Daarom is de TEO potentie gemaximeerd op een
dekkingsgraad van 35% ten opzichte van de warmtevraag in de gebouwde omgeving (zie ook 3.3).
Daarnaast zijn er een zestal rioolgemalen die restwarmte zouden kunnen leveren tot een maximum van 26
TJ/jaar. Hierbij geldt dezelfde disclaimer als hierboven vermeld.


 Kampen
Geothermie
Ten noorden van Kampen ligt een geothermie contour, waar al goed gebruik van gemaakt wordt. De schatting
van de warmteproductie uit bestaande geothermieprojecten in de Koekoekspolder is 176,4 TJ/jaar. De warmte
uit de geothermieput wordt ingezet voor de warmtevraag uit het glastuinbouwgebied en uitbreiding van het
aantal doubletten is mogelijk. Deze uibreiding kan worden ingezet voor warmtevraag vanuit glastuinbouw of
voor de warmtevoorzieing in de gebouwde omgeving (stadswarmtenet). Een stadswarmtenet met een eigen
geothermiebron bleek na onderzoek van DWA en Panterra te risicovol.
Voor diepe en ondiepe geothermie zijn de waarden gebruikt uit het onderzoek van RHDHV en IF naar de
potentie van ondiepe en diepe geothermie.
Restwarmte
Het bedrijf Hyproca Lyempf B.V. produceert significant veel warmte (schatting ca. 100 TJ/jaar) en is daarmee
een potentiële restwarmtebron.
Biomassa en biogas
Er zijn twee houtgestookte installaties die een totaal van ca. 26 TJ/jaar aan warmte gaan leveren. Ee nieuw op
te starten installatie gaat 189 TJ aan warmte leveren.
Daarnaast zijn er twee mestvergisters die samen ongeveer 30 TJ/jaar aan warmte leveren. Dit is nog maar 10%
van de totale potentieel te vergisten mest in de gemeente; hier zit dus nog groeipotentie.
Aquathermie
Er zijn twee rioolgemalen en een RWZI die gezamenlijk een warmtepotentie van ca. 125 TJ/jaar hebben. De
RWZI is hiervan de grootste warmtebron (80%).
Gezien de grote hoeveelheid oppervlaktewater rondom bebouwd gebied ligt er grote potentie om LT warmte
te onttrekken en in te zetten voor warmtenetten. Echter, de wijken die naast de IJssel liggen, zijn geen
nieuwbouwwijken en vragen veeleer om HT-warmte. De reëel winbare potentie zal dus een stuk lager
uitvallen. Daarom is de TEO potentie gemaximeerd op een dekkingsgraad van 35% ten opzichte van de
warmtevraag in de gebouwde omgeving (zie ook 3.3).




                                                                                                                 2
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre> Olst-Wijhe
Geothermie
Het is in de gemeente niet toegestaan om boringen dieper dan 50 meter te verrichten, vanwege de ligging in
een grondwaterbeschermingsgebied (boringsvrije zone). Diepe en ondiepe geothermie is vanwege de
geldende restricties voor diepe boringen in de ondergrond dus geen optie.
Biomassa en biogas
De mestvergisting Boerkamp biedt een totaal aan warmte van 3,3 TJ/jaar. De potentie uit mest is een
theoretische potentie. De vergiste warmte is mogelijk bovenlokaal inzetbaar in combinatie met een realistisch
deel van de overige potentie mestvergisting en biomassa zoals aangegeven in de factsheet energie.
Aquathermie
De gemeente Olst-Wijhe ligt aan de IJssel en heeft daarmee de beschikking tot warmte uit oppervlaktewater.
De potentiestudie van ROM3d geeft een erg hoge potentie aan; het is realistischer om deze potentie te
beperken tot de plaatsen Olst en Wijhe aangezien hier de woningdichtheid hoger zal zijn en de woningen
dichterbij de warmtebron liggen. Hierbij kan alsnog een kanttekening geplaatst worden bij de inzetbaarheid
van de warmtepotentie. De warmte leent zich voor een LT warmtenet: voor woningen waarbij de schil van de
woningen goed geïsoleerd is en waar aanpassingen in de woning rendabel zijn. Daarom is de TEO potentie
gemaximeerd op een dekkingsgraad van 35% ten opzichte van de warmtevraag in de gebouwde omgeving (zie
ook 3.3).


 Ommen
Geothermie
Voor diepe en ondiepe geothermie zijn de waarden gebruikt uit het onderzoek van RHDHV en IF naar de
potentie van ondiepe en diepe geothermie.
Restwarmte
Het totaal aan restwarmte (ca. 90 TJ/jaar) is afkomstig van twee fabrieken in Ommen. Deze restwarmte heeft
een temperatuur tussen de 25 en 40 graden en heeft dus potentie om ingezet te worden voor een warmtenet.
Een eerste haalbaarheidsonderzoek van de GTS/Gasunie stikstoffabriek is inmiddels afgerond.
Biogas en biomassa
De in Ommen aanwezige stortgaswinning levert zo’n 10 TJ/jaar aan gas. In combinatie met het hoge potentieel
aan biogas komt het totaal warmtepotentieel vanuit deze gassen op ca. 110 TJ/jaar. Ook zijn er
warmtepotentiëlen vanuit biomassa en mestvergisting die kunnen oplopen tot ca. 500 TJ/jaar. Gezien m.n.
economische haalbaarheid van dit soort bronnen is het realistisch om deze waardes te halveren.
Aquathermie
Het rioolgemaal Ommen en met name de effluentleidingen hebben een behoorlijke restwarmte, namelijk ca.
27 TJ/jaar in totaal. In combinatie met de andere restwarmte biedt dit potentie om een warmtenet aan te
leggen.




                                                                                                             3
                                        reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>De potentiestudie van ROM3d geeft een erg hoge warmtepotentie uit oppervlaktewater aan; het is echter
realistisch om de potentie te beperken tot de plek Ommen aangezien hier de woningdichtheid hoger zal zijn
dan in de kleinere omliggende plaatsen en de woningen dichterbij de warmtebron liggen. Hierbij kan alsnog
een kanttekening geplaatst worden bij de inzetbaarheid van de warmtepotentie. De warmte leent zich voor
een LT warmtenet: voor woningen waarbij de schil van de woningen goed geïsoleerd is en waar aanpassingen
in de woning rendabel zijn. Daarom is de TEO potentie gemaximeerd op een dekkingsgraad van 35% ten
opzichte van de warmtevraag in de gebouwde omgeving (zie ook 3.3).


 Raalte
Geothermie
Diepe en ondiepe geothermie is vanwege de geldende restricties voor diepe boringen in de ondergrond geen
optie.
Restwarmte
Voor de gemeente Raalte is het onduidelijk welke (industriële) restwarmte er op bovenlokaal niveau aanwezig
is.
Biomassa en biogas
Volgens de lopende onderzoeken in de gemeente kan de potentie van warmtewinning uit mest oplopen tot
174 TJ en uit biomassa tot 48,9 TJ.
Aquathermie
De warmtepotentie vanuit oppervlaktewater is relatief laag vergeleken met de andere omliggende
gemeenten. Dit komt doordat Raalte niet direct grenst aan de IJssel. Het loont daarom niet om in te zetten op
deze warmtebron.
Wel ligt er potentie om in te zetten op de restwarmte vanuit de RWZI in Raalte. Het nieuwe sportcentrum
Tijenraan wordt verwarmd met het effluent van de nabije RWZI, het oude zwembad dient daarbij als
warmtebuffer. Mogelijk is er nog meer capaciteit bij de RWZI beschikbaar om warmte te leveren aan Raalte
dorp.


 Staphorst
Geothermie
Voor diepe en ondiepe geothermie zijn de waarden gebruikt uit het onderzoek van RHDHV en IF naar de
potentie van ondiepe en diepe geothermie. Dit onderzoek bevat de meest recente gegevens van de
ondergrond.


Wel is in een quickscan ondiepe geothermie, uitgevoerd in opdracht van gemeente Staphorst, de volgende
conclusie getrokken: “De doorlaatbaarheid van de potentiële lagen is echter veel lager dan die van het
geothermie project Luttelgeest (29-324 vs. ~500 mD), met als de verwachtte laagdikte. Gezien de lage
permeabiliteit en de beperkte laagdikte is een geothermie project in de gemeente Staphorst daarom niet




                                                                                                                4
                                        reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>aantrekkelijk”. Het betreft hier echter ondiepe geothermie. De hoge potentie diepe geothermie is er nog
steeds.
Restwarmte
De warmtepotentie vanuit Rouveen Kaasspecialiteiten ligt relatief hoog voor de gemeente Staphorst. Het is
echter onduidelijk welk temperatuurniveau deze restwarmte heeft, en in hoeverre de warmte lokaal of
bovenlokaal inzetbaar is.
Biomassa en biogas
De waardes voor potentie biomassa en mest zijn overgenomen vanuit de factsheet Energie. Met name de
warmtepotentie van te vergisten mest ligt hoog voor de gemeente Staphorst en zou een groot deel van de
warmtevraag kunnen dekken. Het is echter realistisch om deze potentie te halveren tot ongeveer 150 TJ/jaar.
Aquathermie
Binnen de gemeente is IJhorst de enige kern waar thermische energie uit oppervlaktewater mogelijk is, omdat
de Reest hierlangs loopt. De potentie hiervan is 180 TJ. Onderzocht moet worden in hoeverre deze
warmtebron realistisch ingezet kan worden, gezien de lage woningdichtheid van het gebied. Daarom is de TEO
potentie gemaximeerd op een dekkingsgraad van 35% ten opzichte van de warmtevraag in de gebouwde
omgeving (zie ook 3.3).




 Steenwijkerland
Geothermie
Voor diepe en ondiepe geothermie zijn de waarden gebruikt uit het onderzoek van RHDHV en IF naar de
potentie van ondiepe en diepe geothermie.
De potentie voor geothermie ligt erg hoog in de gemeente Steenwijkerland, gezien het feit dat deze gemeente
in een contour geothermie ligt. Mogelijk is er voor een klein gebied een restrictie in het boren in de bodem, in
verband met drinkwaterwinning. Doordat de grote potentie maar op kleine schaal voor de gemeente
Steenwijkerland zelf kan worden toegepast, de bebouwingsdichtheid laag is, zal de kansrijkheid van een HT-
warmtenet laag zijn.
Restwarmte en aquathermie
De gemeente Steenwijkerland kan mogelijk restwarmte benutten van IJsbeer (groene energie uit biomassa) of
uit de RWZI.
Gezien de hoge warmtepotentie vanuit oppervlaktewater loont het om te onderzoeken hoe deze warmte
ingezet kan worden voor een LT warmtenet voor de gemeente zelf, of voor aan het water grenzende
woonkernen. Daarom is de TEO potentie gemaximeerd op een dekkingsgraad van 35% ten opzichte van de
warmtevraag in de gebouwde omgeving (zie ook 3.3).
Biomassa en biogas
Er zijn momenteel twee mestcovergisters in de gemeente die biogas produceren, maar deze biogas wordt
gebruikt voor elektriceitsproductie. De biomassacentrale van IJsbeer Energie wordt primair gebruikt voor
productie van elektriciteitsproductie.




                                                                                                               5
                                         reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre> Zwartewaterland
Geothermie
Voor diepe en ondiepe geothermie zijn de waarden gebruikt uit het onderzoek van RHDHV en IF naar de
potentie van ondiepe en diepe geothermie.
Restwarmte
Zoals de storymap vermeldt, ligt er bij de industrie de opgave om eerst zelf de warmte terug te brengen,
waardoor de restwarmte die overblijft mogelijk geen goede bron is, maar wellicht wel voldoende voor de
panden op het eigen bedrijventerrein. Hiervoor is nader onderzoek nodig. Het lijkt hiermee uitgesloten dat
deze warmte op termijn nog effectief ingezet kan worden in de regio.
Biomassa en biogas
De potentie van het vergisten van mest ligt relatief hoog in relatie tot de warmtevraag van de gemeente
Zwartewaterland: zo’n 170 TJ/jaar. Aangezien er binnen de gemeente de wens ligt om te gaan verwarmen
middels biogas, zal deze potentie mest naar waarschijnlijkheid binnen de gemeente en dus lokaal worden
gebruikt.
Aquathermie
In vergelijking met de warmtepotentie vanuit de drie gemalen ligt de warmtepotentie van oppervlaktewater
erg hoog. Aangezien de drie grote woonkernen Hasselt, Genemuiden en Zwartsluis allemaal aan de IJssel
liggen en daarmee dus directe verbindingen hebben met deze warmtepotentie, ligt het voor de hand om te
onderzoeken welke mogelijkheden er werkelijk zijn voor de ontwikkelingen van LT warmtenetten. Daarom is
de TEO potentie gemaximeerd op een dekkingsgraad van 35% ten opzichte van de warmtevraag in de
gebouwde omgeving (zie ook 3.3).


 Zwolle
Geothermie
Voor diepe en ondiepe geothermie zijn de waarden gebruikt uit het onderzoek van RHDHV en IF naar de
potentie van ondiepe en diepe geothermie.
Restwarmte en aquathermie
De theoretische warmtepotentie uit oppervlaktewater is voor de gemeente Zwolle erg hoog. Gezien de
gunstige ligging aan de IJssel liggen er mogelijkheden om deze warmte te benutten voor de ontwikkeling van
een LT warmtenet. Hierbij is het echter wel van belang dat de woningen voorbereid zijn om hierop
aangesloten te worden met maatregelen zoals vloerverwarming en goede kierdichting, of ten gunste van
warmtevoorziening voor nieuwbouw. Daarom is de TEO potentie gemaximeerd op een dekkingsgraad van 35%
ten opzichte van de warmtevraag in de gebouwde omgeving (zie ook 3.3).
Mogelijk kan de restwarmte van Abbott Labaratories B.V. en de potentiële restwarmte van de vergisters RWZI
Zwolle in combinatie met de grote warmtepotentie uit oppervlaktewater ingezet worden als duurzame
warmtebron voor een LT warmtenet.




                                                                                                             6
                                        reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Biomassa en biogas
De warmtepotentie uit mestvergisting kan mogelijk interessant zijn in combinatie met de bestaande
vergistingsinstallatie van de RWZI. Het is realistisch om de warmtepotentie uit mest te halveren tot ongeveer
130 TJ/jaar, aangezien het om theoretische hoeveelheden mest gaat.




                                                                                                                7
                                        reswestoverijssel.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>