<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Logistiek Park Moerdijk
PlanMER Windturbines
Mei 2012
(deel 1 van 2)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Provincie Noord-Brabant




PlanMER windturbines
Logistiek Park Moerdijk

EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE                                                                      blz.

1. INLEIDING                                                                         1
   1.1. Logistiek Park Moerdijk                                                      1
   1.2. Positie voorliggend rapport                                                  2
   1.3. Leeswijzer                                                                   2

2. AANLEIDING PLANMER WINDTURBINES                                                   5
   2.1. Aanleiding opname windturbines in MER LPM                                    5
   2.2. M.e.r.-plicht                                                                5
   2.3. Nut en noodzaak                                                              5

3. LOCATIEKEUZE EN INRICHTINGSPRINCIPES                                              7
   3.1. Onderbouwing locatiekeuze                                                    7
   3.2. Landschappelijke inpassing op het Logistiek Park Moerdijk                    9
   3.3. Beleid en wetgeving                                                          9
        3.3.1.    Wetgeving                                                          9
        3.3.2.    Provinciaal beleid                                                10
        3.3.3.    Gemeentelijk beleid                                               11
   3.4. Inrichtingsalternatieven voor windturbines                                  12
        3.4.1.    Beleidsregel voor het plaatsen van windturbines op, in of over
                  rijkswaterstaatswerken                                            13
        3.4.2.    Inpasbaarheid in ruimtelijk ontwerp                               13
   3.5. Relatie met andere initiatieven in West-Brabant                             15
   3.6. Toets aan doelen windenergie provincie                                      16

4. ENERGIEOPBRENGST EN VERMEDEN EMISSIES                                            17
   4.1. Energieopbrengst                                                            17
   4.2. Vermeden emissies                                                           17
   4.3. Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven                17
   4.4. Conclusie                                                                   18

5. LANDSCHAP                                                                        19
   5.1. Beleidskader                                                                19
   5.2. Beoordelingscriteria                                                        19
   5.3. Methoden van onderzoek                                                      20
   5.4. Huidige situatie en autonome ontwikkeling                                   20
   5.5. Effecten                                                                    20
        5.5.1.   Effecten op landschappelijke structuren                            20
        5.5.2.   Effecten op lokale en regionale openheid                           22
        5.5.3.   Invloed op visuele rust (rustig en regelmatig beeld)               23
        5.5.4.   Invloed op (efficiënt) ruimtegebruik                               25
        5.5.5.   Uitstraling kleur en vormgeving van de turbines                    25
   5.6. Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven                26
   5.7. Mitigerende maatregelen                                                     27

6. CULTUURHISTORIE EN ARCHEOLOGIE                                                   29
   6.1. Beleidskader                                                                29
   6.2. Beoordelingscriteria                                                        29
   6.3. Methoden van onderzoek                                                      29
   6.4. Huidige situatie en autonome ontwikkeling                                   29
   6.5. Effecten                                                                    30
        6.5.1.   Effect op cultuurhistorische waarden                               30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>          6.5.2.   Effecten op archeologische waarden                              30
          6.5.3.   Beoordeling en vergelijking van windturbine alternatieven       30
   6.6.   Mitigerende en compenserende maatregelen                                 30

7. NATUUR                                                                          31
   7.1. Beleidskader                                                               31
        7.1.1.   Natuurbeschermingswet 1998                                        31
        7.1.2.   Flora- en faunawet                                                31
        7.1.3.   Ecologische Hoofdstructuur                                        33
   7.2. Beoordelingscriteria                                                       33
   7.3. Methoden van onderzoek                                                     34
        Geluidsverstoring                                                          34
        Bewegingsverstoring                                                        34
   7.4. Huidige situatie en autonome ontwikkeling                                  35
        7.4.1.   Beschermde soorten                                                35
   7.5. Effecten                                                                   36
        7.5.1.   Natura 2000                                                       36
        7.5.2.   Ecologische Hoofdstructuur (EHS)                                  37
        7.5.3.   Flora- en faunawet (beschermde soorten)                           37
   7.6. Mitigerende maatregelen                                                    41
   7.7. Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven               41

8. SLAGSCHADUW                                                                     43
   8.1. Beleidskader                                                               43
   8.2. Beoordelingscriteria                                                       43
   8.3. Methode van onderzoek                                                      43
   8.4. Huidige situatie en autonome ontwikkeling                                  44
   8.5. Effecten                                                                   44
        8.5.1.   Maximale slagschaduwduur op woninggevels in relatie tot de
                 normen (gecumuleerd)                                              44
   8.6. Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven               45
   8.7. Mitigerende maatregelen                                                    45

9. GELUID                                                                          47
   9.1. Beleidskader                                                               47
   9.2. Beoordelingscriteria                                                       48
   9.3. Methoden van onderzoek                                                     48
   9.4. Huidige situatie en autonome ontwikkeling                                  48
   9.5. Effecten                                                                   48
   9.6. Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven               49
   9.7. Mitigerende maatregelen                                                    49

10. EXTERNE VEILIGHEID                                                             51
    10.1. Beleidskader                                                             51
    10.2. Beoordelingscriterium                                                    51
    10.3. Methoden van onderzoek                                                   52
    10.4. Huidige situatie en autonome ontwikkeling                                52
    10.5. Effecten                                                                 52
          10.5.1. Plaatsgebonden risico - kwetsbare en beperk kwetsbare objecten   52
          10.5.2. Plaatsgebonden risico - Risicovolle objecten                     53
          10.5.3. Plaatsgebonden risico - Effecten van windturbines op de
                   transportroute (A16 en A17)                                     53
    10.6. Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven             53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>   10.7. Mitigerende maatregelen                                      54

11. VERGELIJKING VAN WINDTURBINE VARIANTEN                            55
    11.1. Inleiding                                                   55
    11.2. Totaaloverzicht effectbeoordeling                           55
    11.3. Vergelijking van de windturbinevarianten                    56
    11.4. Meest milieuvriendelijke variant                            56
    11.5. Keuze voorkeursalternatief en onderbouwing                  57

12. SAMENVATTING EN CONCLUSIES PLANMER WINDTURBINES                   59
    12.1. Windturbines op het LPM                                     59
    12.2. Eindconclusie                                               59

13. LEEMTEN IN KENNIS                                                 61
    13.1. Inleiding                                                   61
    13.2. Leemten                                                     61
    13.3. Aanzet evaluatieprogramma                                   62

laatste bladzijde                                                     64

BIJLAGEN                                                      aantal blz.
I     Energie                                                         26
II    Onderzoek slagschaduw en geluid                                 72
III   Situering beoordeelde woningen slagschaduw                       1
IV    Transponeringstabel Advies Reikwijdte en detailniveau            2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>1.     INLEIDING

1.1.   Logistiek Park Moerdijk

       De provincie Noord-Brabant wil grootschalige Value Added Logistics (VAL) bedrijven een
       plek bieden op een daarvoor geschikte, grootschalige, multimodaal ontsloten locatie in
       West-Brabant.

       De locatie van het Logistiek Park Moerdijk is in dit kader uniek:
       - gelegen tussen de belangrijkste toegangspoorten van West-Europa: de grote havenge-
           bieden van Rotterdam en Antwerpen;
       - de locatie is goed bereikbaar over de weg en biedt volop kansen voor een multimodale
           afwikkeling van de goederenstroom, vanwege de strategische ligging tussen snelwe-
           gen, waterwegen en spoor (voorzieningen op industrieterrein Moerdijk);
       - er zijn kansen voor synergie en schaal- en milieuvoordelen door clustering van de be-
           drijvigheid in de nabijheid van het bestaande zeehaven- en industrieterrein Moerdijk.

       Het Logistiek Park Moerdijk beslaat een oppervlakte van 142,5 ha netto uitgeefbaar logis-
       tiek terrein op een plangebied van circa 190 ha bruto. Het gebied wordt globaal ingekaderd
       door de snelwegen A16 en A17 en een cultuurhistorische dijk, de Lapdijk. Een zogenaam-
       de interne baan zorgt voor een directe verbinding met het bestaande zeehaventerrein
       Moerdijk.

       Het Logistiek Park Moerdijk is bedoeld voor grootschalige VAL-bedrijven groter dan 5 ha en
       VAL-bedrijven die ongeacht hun omvang havengerelateerd zijn. Niet havengerelateerde
       VAL-bedrijven kleiner dan 5 ha kunnen zich vestigen op overige terreinen met logistieke
       vestigingsmogelijkheden in West-Brabant en de rest van de provincie.

       Afbeelding 1.1. Omgeving plangebied




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>1.2.   Positie voorliggend rapport

       Voorliggend rapport is onderdeel van het MER Logistiek Park Moerdijk en bevat het onder-
       zoek naar de mogelijkheden voor plaatsing van windturbines op het LPM op basis van de
       milieueffecten van de windturbines.

       Naast het rapport ‘MER inrichtingsalternatieven Logistiek Park Moerdijk’ en het ‘PlanMER
       plaatsing van windturbines op Logisitek Park Moerdijk’ is in het kader van het MER een
       derde rapport opgesteld, namelijk het rapport ‘Effecten Voorkeursalternatief Logistiek Park
       Moerdijk’. Dit rapport behandelt de effecten van het alternatief dat de voorkeur heeft van de
       initiatiefnemer en de basis vormt voor het inpassingsplan. Dit rapport vormt daarmee be-
       langrijke input voor de toelichting in het (voor-)ontwerp inpassingsplan dat voor het Logis-
       tiek Park Moerdijk wordt opgesteld.

       In afbeelding 1.2 is de relatie tussen de drie MER rapporten en het provinciaal inpassings-
       plan aangegeven. .

       Afbeelding 1.2. Relatie MER-rapporten voor LPM
           Rapport ‘ProjectMER inrichtingsalterna-
           tieven Logistiek Park Moerdijk’

           Effectenstudie drie inrichtingsalternatieven:
           1. Basis
           2. Fort
           3. Stapelen

           Toets aan de milieuthema’s
                                                                                   Rapport ‘PlanMER windturbines op
           (Energie)
                                                                                   Logistiek Park Moerdijk’
                                                                                   Bijlage Energie
           Meest Milieuvriendelijk Alternatief

           (Voorkeursalternatief)




           Rapport ‘Effecten Voorkeursalternatief
           Logistiek Park Moerdijk’                                                 Provinciaal Inpassingsplan (PIP)
           Separate bijlage Passende beoordeling

       Voorliggend document betreft het Eindconcept Rapport ‘PlanMER windturbines op Logis-
       tiek Park Moerdijk’ en behoort als bijlage bij het voorontwerp inpassingsplan (VO PIP).

1.3.   Leeswijzer

       Hoofdstuk 2 behandelt de aanleiding van de opname van de windturbines in het MER voor
       LPM, en tevens de nut en noodzaak van windturbines op dit terrein. Deze windturbines
       kunnen niet zomaar geplaatst worden, daarom zal hoofdstuk 3 kijken naar regels, beleid en
       regelgeving waar deze turbines aan zijn gebonden. De (landschappelijke) inpassing, als-
       mede de inpasbaarheid in het ruimtelijk ontwerp van LPM, leidt tot enkele inrichtingsalter-




       2            Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>natieven. Deze alternatieven worden besproken en kort vergeleken met andere initiatieven
in de omgeving.

Hoofdstuk 4 tot en met hoofdstuk 10 geven inzicht in de effecten die de inrichtingsalterna-
tieven hebben op respectievelijk energieopbrengst, landschap, cultuurhistorie en archeolo-
gie, natuur, slagschaduw, geluid en externe veiligheid. Voor de verschillende thema’s wor-
den ook de beleidskaders, beoordelingscriteria en eventuele mitigerende maatregelen be-
sproken. In hoofdstuk 11 is een totaaloverzicht van de effectbeoordeling gegeven op basis
waarvan de varianten worden vergeleken. Hier uit volgt een keuze voor een voorkeursal-
ternatief voor de plaatsing van windturbines op het Logistiek Park Moerdijk. In hoofdstuk 12
volgen de conclusies uit het uitgevoerde PlanMER voor windturbines op het Logistiek Park
Moerdijk. In hoofdstuk 13 tot slot zijn de leemten in kennis benoemd en is een aanzet ge-
daan voor een evaluatieprogramma.




Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>4   Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>2.     AANLEIDING PLANMER WINDTURBINES

2.1.   Aanleiding opname windturbines in MER LPM

       Voor Logistiek Park Moerdijk (LPM) is eind juli 2009 een startnotitie m.e.r. 1 in procedure
       gebracht. Deze notitie dient als basis voor het project-MER. Tijdens het opstellen van het
       project-MER, is gebleken dat windenergie een positief effect heeft voor de ambitie het LPM
       zo mogelijk energie- en CO2-neutraal te ontwikkelen (zie ook bijlage I van voorliggend rap-
       port). Het oprichten van windturbines is m.e.r.-beoordelingsplichtig. In de startnotitie is de
       eventuele oprichting van windturbines binnen het plangebied niet meegenomen. Daarom is
       voor de windturbines een aanvulling opgesteld in de vorm van een notitie reikwijdte en de-
       tailniveau (maart 2011). De Commissie m.e.r. heeft naar aanleiding van deze notitie op 23
       mei 2011 een advies reikwijdte en detailniveau uitgebracht, dat door de provincie Noord-
       Brabant is vastgesteld in de kadernotitie MER Logistiek Park Moerdijk (provincie Noord-
       Brabant, d.d. 1 juli 2011).

2.2.   M.e.r.-plicht

       Op grond van de Wet Milieubeheer is voor het oprichten van windturbines de benodigde
       omgevingsvergunning m.e.r.-beoordelingsplichtig. Voor windenergieprojecten is categorie
       22.2 van bijlage D uit het Besluit Milieueffectrapportage relevant. Windparken (gedefinieerd
       als ten minste 3 windturbines) met een vermogen vanaf 15 megawatt of van 10 of meer
       turbines zijn m.e.r.-beoordelingsplichtig.

       Het provinciaal inpassingsplan voor het LPM is kaderstellend voor de eventueel later te
       nemen m.e.r.-beoordelingsplichtige besluit(en) (omgevingsvergunning ten behoeve van het
       daadwerkelijk oprichten van een windturbine, kolom 4 Besluit-mer). Door de mogelijkheid
       tot oprichting van windturbines op te nemen in het provinciaal inpassingsplan LPM wordt dit
       plan dus plan-m.e.r. plichtig. Het PlanMER voor het onderdeel windturbines is onderdeel
       van het ProjectMER voor het LPM en zodoende gecombineerd tot één MER (zie eerdere
       afbeelding 1.2).

2.3.   Nut en noodzaak

       Voor de realisatie van het LPM zijn hoge ambities geformuleerd op het gebied van onder
       andere duurzaamheid en landschappelijke inpassing. Zo wordt in het Publiek Programma
       van Eisen (PPvE) voor het LPM als gewenst duurzaamheidsconcept op gebiedsniveau
       aangegeven dat ‘... het LPM zo mogelijk energie- en CO2-neutraal wordt ontwikkeld door
       gebruikmaking van wind- en zonne-energie...’.

       In de Structuurvisie van de provincie wordt aangegeven dat de fossiele brandstoffen de
       komende decennia opraken. De provincie vindt het derhalve noodzakelijk om alternatieven
       voor fossiele energiewinning, zoals windenergie, te implementeren. De opgave is om
       ‘...rekening houdend met de draagkracht van het Brabantse landschap de transitie naar
       nieuwe vormen van duurzame energiewinning te realiseren’.

       De plaatsing van windturbines op het Logistiek Park Moerdijk dragen bij aan de beoogde
       duurzame energievoorziening van LPM en dragen het duurzame karakter van het park uit,
       als landmarks die langs het park en de A16 en A17 komen te staan. Wel is het zo dat het
       Brabantse open zeekleigebied, waar het plangebied deel van uit maakt, aangewezen is als


       1
            MER staat voor milieueffectrapport, terwijl m.e.r. de procedure aanduidt.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>potentieel vestigingsgebied voor windturbines. Zonder de komst van LPM zullen er in de
toekomst mogelijk toch windturbines in het gebied worden geplaatst. Onzeker is echter op
welke termijn en of dit dan ook langs de A16 en/of A17 zal zijn.

In het kader van het MER Logistiek Park Moerdijk is onderzoek verricht naar de energiebe-
hoefte van het LPM en de mogelijkheden voor een duurzame energievoorziening. In dit on-
derzoek is ook gekeken naar de mogelijke bijdrage van windenergie aan een duurzame
energieopwekking. Dit onderzoek is opgenomen in bijlage I ‘Energie’.




6         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>3.     LOCATIEKEUZE EN INRICHTINGSPRINCIPES

3.1.   Onderbouwing locatiekeuze

       Om versnippering van meerdere kleinere initiatieven binnen de provincie tegen te gaan,
       kiest de provincie Noord-Brabant in de Structuurvisie ruimtelijk ordening voor geclusterde
       opstelling van windturbines. Dat kan bij grootschalige bedrijventerreinen in het stedelijk
       concentratiegebied en in landschappen die daar, voor wat betreft schaal en maat, geschikt
       voor zijn: de open zeekleigebieden. Het Logistiek Park Moerdijk is aan te merken als groot-
       schalig bedrijventerrein en is gelegen in Stedelijk concentratiegebied (zie afbeelding 3.1,
       het oranje gebied met grijze omranding).

       Afbeelding 3.1. Structurenkaart bij Structuurvisie ruimtelijke ordening




       De Verordening Ruimte (artikel 3.9) stelt regels ten aanzien van de ontwikkeling van wind-
       energie in stedelijk concentratiegebied.
       - de bouwhoogte van de windturbines bedraagt ten minste 25 m, gemeten van de bo-
          venkant van de fundering tot aan de wiekenas;
       - de windturbines moeten worden geplaatst op of direct aansluitend aan gronden, gele-
          gen in een stedelijk concentratiegebied en buiten een nationaal landschap, waaraan
          een bestemming voor een middelzwaar en zwaar bedrijventerrein met een bruto om-
          vang van ten minste 20 ha is toegekend;
       - de windturbines moeten worden geplaatst in een cluster of een lijnopstelling van ten
          minste drie windturbines;
       - de windturbines moeten na afloop van het daadwerkelijke gebruik worden gesloopt.

       Volgens de begripsbepaling uit de Verordening Ruimte is het LPM te typeren als ‘middel-
       zwaar en zwaar bedrijventerrein’ groter dan 20 ha bruto. Mede gelet op de Verordening
       Ruimte is eventuele vestiging van windturbines op het LPM in lijn met het provinciale be-
       leid.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>De windturbines op het LPM zijn gepland langs de rand van het logistieke park, parallel
langs de A16 en/of A17. De overige locatiealternatieven op het park zelf zijn in een onder-
zoek van Grontmij afgeschreven, mede op basis van de hierboven genoemde randvoor-
waarden. Uit onderzoek bleek bijvoorbeeld dat het plaatsen van windturbines langs de in-
terne baan naar het naastgelegen bedrijventerrein Moerdijk geen optie is: Hier liggen al
verschillende ruimteclaims (spoortracés, fietspaden) op een relatief smalle strook grond.
Onder andere vanwege veiligheidsnormen (zoals rotorbladen die boven een weg uitsteken)
rest hier geen ruimte voor het plaatsen van turbines.

Ook plaatsing van windturbines op het middenterrein, ter plaatse van de rotondes, bleek
niet mogelijk: Er treedt hier een groot energieverlies op door positionering ten opzichte van
de windrichting en elkaar. Daarnaast zullen er veel geluidreducerende maatregelen geno-
men moeten worden en wordt de bereikbaarheid van de bedrijven belemmerd ten tijde van
onderhoudswerkzaamheden (blokkade van de wegen).

Een laatste optie, plaatsing langs de zuidkant van het terrein, werd ook afgewezen. Aan de
zuidkant ligt de Lapdijk, een voor het landschap belangrijk element, waar een windmolen
een verstoring oplevert in het ruimtelijk beeld. Daarbij komen de windturbines dichtbij
woonbebouwing te liggen.

De vestigingsmogelijkheden die overblijven zijn de stroken aan de oost- en noordwestkant
van LPM: langs de A16 en A17. Op afbeelding 3.2 is het indicatief potentieel vestigingsge-
bied van de windturbines aangegeven.

Afbeelding 3.2. Potentieel vestigingsgebied windturbines (paars gearceerd)




* Ruimtelijk Ontwerp Studio Marco Vermeulen, februari 2011.




8             Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>         Afbeelding 3.3. Zicht vanaf de A16 (visualisatie zonder verhoogde piekwaterbassins)




         * Ruimtelijk Ontwerp Studio Marco Vermeulen, februari 2011.


3.2.     Landschappelijke inpassing op het Logistiek Park Moerdijk

         Bij de inpassing van de windturbines op het LPM is gekeken naar het maximaliseren van
         het aantal turbines, met maximale instandhouding van het uitgeefbare gebied voor het be-
         drijfsterrein zoals vastgelegd in het ruimtelijk ontwerp van februari 2011. Bij de locatiekeuze
         binnen het LPM hebben daarnaast de volgende milieuoverwegingen een rol gespeeld:

             vanwege het aspect geluid dient een maximale afstand tot geluidgevoelige objecten                       geen normoverschrijding
                                                                                                                                               1)
             (woningen) te worden aangehouden                                                                        (in de praktijk: 400 m)
                                                                                                                        -5                      2)
             veiligheidsafstand tot kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten (zoals bv woningen, ho-                  10 veiligheidscontour
             tels, kantoren, gebouwen)
             Afstand tot rijkswegen (rotorbladen mogen niet boven rijbaan 'uitsteken')                               tenminste 30 m of ten-
                                                                                                                     minste een halve rotor-
                                                                                                                     diameter bij een rotordi-
                                                                                                                                      3)
                                                                                                                     ameter > 60 m
                                                                                                           2            -6                      2)
             afstand tot kwetsbare objecten (zoals bijvoorbeeld woningen, kantoren >1.500 m , ho-                    10 veiligheidscontour
             tels)
         1
         )       Bron: Activiteitenbesluit (Besluit algemene regels voor Inrichtingen Milieubeheer);
         2
         )       Bron: Handboek risicozonering Windturbines (2005);
         3
         )       Bron: Beleidsregel voor het plaatsen van windturbines op, in of over rijkswaterstaatswerken
                 (HKW/R2002/3641,2002).


3.3.     Beleid en wetgeving

3.3.1.   Wetgeving

         Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo)
         Om windturbines te mogen realiseren dienen, naast het doorlopen van de m.e.r.-
         procedure, vergunningen te worden aangevraagd waarop het bevoegd bestuursorgaan een
         besluit moet nemen. De benodigde vergunningen vallen, sinds 1 oktober 2010, onder de
         Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Voor de plaatsing van de windturbines
         dient een omgevingsvergunning voor het oprichten (of wijziging) van een inrichting aange-




         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT                  9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>         vraagd te worden (voorheen een bouwvergunning). Hiervoor is het college van Gedepu-
         teerde Staten van de provincie Noord-Brabant het bevoegde bestuursorgaan.

         Activiteitenbesluit
         Op alle vergunningplichtige windturbines is, naast de omgevingsvergunning, paragraaf
         3.2.3 van het activiteitenbesluit met de inhoudelijke eisen van toepassing. Hier staan alle
         eisen met betrekking tot de windturbines in, zoals bijvoorbeeld de normering voor geluid en
         de regels met betrekking tot externe veiligheid.

         Met dit activiteitenbesluit wordt gerekend met de jaargemiddelde windsnelheid per periode.
         De normstelling geldt voor de jaargemiddelde geluidemissie ter plaatse van geluidgevoeli-
         ge bestemmingen. De Lden (day, evening, night) mag maximaal 47 dB bedragen. Daarnaast
         geldt voor de nachtperiode een aparte norm Lnight van 41 dB. Voor moderne windturbines
         geldt dat wanneer voldaan wordt aan de Lden, vrijwel altijd ook wordt voldaan aan de Lnight.
         De Lnight wordt pas maatgevend wanneer de windturbine met name ’s nachts in bedrijf is. In
         de praktijk is dat nooit of zelden het geval.

         De norm geldt zowel voor een enkele windturbine als een groep windturbines welke tot de-
         zelfde ‘inrichting’ behoren. Conform maatwerkvoorschriften kan het bevoegd gezag zowel
         lagere (artikel 3.14a lid 2) als hogere (artikel 3.14a lid 3) normen vast stellen (zie ook para-
         graaf 9.1).

3.3.2.   Provinciaal beleid

         Structuurvisie ruimtelijke ordening Noord-Brabant
         In deze structuurvisie, die in werking is getreden op 1 januari 2011, wordt LPM bestempeld
         als een grootschalig bedrijventerrein in een stedelijk concentratiegebied.

         De provincie steunt de ontwikkeling van windenergie onder voorwaarden. Om versnippe-
         ring van meerdere kleinere initiatieven tegen te gaan kiest de provincie voor een gecluster-
         de opstelling van windturbines. Bij een bedrijventerrein als LPM houdt dit in dat er een mo-
         gelijkheid wordt geboden om minimaal 3 windturbines op te richten op of bij het terrein.

         Verordening Ruimte 2011
         Het beleid van de hierboven genoemde ‘Structuurvisie ruimtelijke ordening 2011’ is uitge-
         werkt in de Verordening ruimte 2011, dit is vastgesteld in maart 2011. In deze Verordening
         zijn regels opgenomen, geldend voor windturbines in stedelijk concentratiegebied (zoals bij
         LPM het geval is). Hier wordt onder andere gezegd dat ‘...een bestemmingsplan kan voor-
         zien in de bouw van windturbines met een bouwhoogte van ten minste 25 m, gemeten van
         de bovenkant van de fundering tot aan de wiekenas (...) mits’:
         1. deze geplaatst worden op of direct aansluitend aan gronden, gelegen in een stedelijk
              concentratiegebied en buiten een nationaal landschap, waaraan een bestemming voor
              een middelzwaar en zwaar bedrijventerrein met een bruto omvang van ten minste 20
              ha is toegekend;
         2. deze zijn gesitueerd in een cluster of een lijnopstelling van ten minste drie windturbi-
              nes;
         3. is verzekerd dat de windturbines na afloop van het daadwerkelijke gebruik worden ge-
              sloopt.

         Een eventuele vestiging van windturbines op het LPM is dan ook in lijn met het provinciale
         beleid.




         10         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>         Ruimtelijke visie West-Brabant 2030
         In West-Brabant wordt breed ingezet op een transitie naar duurzame energie. Hieronder
         valt niet alleen zonne-energie en warmtekrachtkoppeling, maar ook windenergie wordt ex-
         pliciet genoemd. In de ruimtelijke visie, die is vastgesteld op 6 juli 2010, is het gebied waar
         LPM wordt aangelegd aangeduid als een zoekgebied voor windturbines (zie afbeelding
         hiernaast). Binnen West Brabant zijn drie gebieden aangewezen als zoekge-
         bied/concentratiegebied voor windturbines: Het gebied rond LPM/Moerdijk, een gebied
         rond bedrijventerrein Dintelmond en een gebied op de kop van Tholen. Alle overige gebie-
         den in West-Brabant worden aangeduid als ‘vides’, gebieden waar geen windturbines ge-
         plaatst mogen worden.

         Energieagenda Brabant 2010-2020
         In de Energieagenda, vastgesteld in juli 2010, is het kader voor het energiebeleid van de
         provincie Noord-Brabant tot en met 2020. In de Agenda kiest de provincie voor duurzaam-
         heid en innovatie als route voor transitie naar duurzame energie. Daarbij wordt de hoop
         uitgesproken dat de provincie Noord-Brabant in 2040 100 % gebruik maakt van duurzame
         energie. In de agenda wordt reeds gewezen op de nationale overheid die meer via de wet-
         en regelgeving gaat afdwingen, zoals de aanpassing van de Crisis- en Herstelwet ten aan-
         zien van windenergie. Er wordt bijvoorbeeld herhaald dat op het gebied van de windenergie
         de gemeenten en uitvoerders de belangrijkste spelers zijn. Alleen als deze partijen er niet
         uitkomen heeft de provincie een coördinerende rol.

         De provincie wil hierop vooruitlopend kansen scheppen voor windenergie door het vergro-
         ten van mogelijkheden binnen het ruimtelijke instrumentarium, wet- en regelgeving en het
         wegnemen van drempels. Met het inzetten van experimenten wil de provincie een extra
         impuls geven aan innovaties.

3.3.3.   Gemeentelijk beleid

         Structuurvisie Moerdijk 2030
         Deze structuurvisie is inmiddels vastgesteld, echter, de paragraaf met betrekking tot de
         doelstellingen voor windenergie is er uit gehaald. Op dit moment is derhalve de Nota visie
         Windenergie (zie hieronder) nog steeds het vigerende beleid. De doelstellingen met be-
         trekking tot windenergie worden opnieuw geformuleerd in de Nota Duurzaamheid. Deze
         Nota wordt naar verwachting in het tweede kwartaal van 2012 vastgesteld.

         Nota visie Windenergie
         De Nota visie Windenergie gemeente Moerdijk [77] is gesteld dat voor de periode 2003-
         2010 wordt gestreefd naar de realisatie van 35 MW aan windenergie, waarbij onder andere
         de volgende randvoorwaarden en uitgangspunten gelden:
         1. windturbines dienen een minimale masthoogte van 40 m te hebben;
         2. er mogen alleen driewiekers geplaatst worden en geen 2-bladige machines;
         3. windturbines dienen eenzelfde draairichting te hebben;
         4. er moet aantoonbaar kunnen worden voldaan aan de wettelijke eisen die aan de plaat-
             sing van windturbines worden gesteld;
         5. er moeten visualisaties ter beoordeling van landschappelijke inpassing worden aange-
             leverd en er moet rekening gehouden met de draagkracht van het landschap.

         In een quick scan zijn verschillende potentiële locaties benoemd waar windturbines gerea-
         liseerd zouden kunnen worden. Hierin zijn onder andere het bestaande zeehaven- en indu-
         strieterrein Moerdijk en het gebied tussen de Moerdijkbruggen en knooppunt Klaverpolder
         (de zone tussen de A16 en de spoorlijn) als kansrijke locaties benoemd. Plaatsing van tur-
         bines in landschappelijk open gebied heeft geen voorkeur, tenzij de plaatsing wordt onder-




         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>       steund door andere landschappelijke kenmerken, bijvoorbeeld een duidelijk herkenbare in-
       frastructuur.

       Om de diverse ingrijpende ontwikkelingen waarmee Moerdijk wordt geconfronteerd op een
       robuuste wijze uit te kunnen voeren, is in december 2009 de Strategische Visie Moerdijk
       2030 [78] vastgesteld die richtinggevend is voor tal van oplossingen in de gemeente. Als
       ambitie is onder andere gesteld dat Moerdijk in 2030 een gemeente is, gelegen op de as
       Rotterdam - Antwerpen, die fungeert als hoogwaardig logistiek centrum van West-Brabant
       en voor al haar inwoners een leefbare woonomgeving met werkgelegenheid in de nabijheid
       biedt. De gemeente kiest voor een hoog ambitieniveau op het gebied van duurzaamheid en
       profileert zich daarmee bij alles wat ze in de gemeente doet. Bedrijventerreinen worden ef-
       ficiënt, duurzaam en op een voor de omgeving verantwoorde wijze gebruikt.

3.4.   Inrichtingsalternatieven voor windturbines

       In het kader van het PlanMER voor de plaatsing van windturbines op het LPM is een uitge-
       breide analyse gemaakt van de plaatsingsmogelijkheden van windturbines op het LPM
       (Witteveen+Bos notitie 3vs5MW d.d. 16 augustus 2011). Daarbij is vanuit oogpunt van
       energieopbrengst en de effecten een belangrijk aantal milieuaspecten (natuur, landschap,
       externe veiligheid en geluid) gekeken naar de kansen en knelpunten ten aanzien van de
       plaatsing van 3 MW-windturines en 5 MW-windturbines. Samengevat is de energieop-
       brengst van de 3 MW turbines in totaal hoger dan bij de 5 MW turbines. Dit komt doordat er
       minder 5 MW turbines kunnen worden geplaatst, gelet op de effecten wegens geluid en ex-
       terne veiligheid. Vanuit het thema natuur is er geen duidelijke voorkeur voor 3 of 5 MW tur-
       bines. Vanuit landschap is echter een voorkeur uitgesproken voor kleinere turbines dan 3
       MW.

       Op basis van deze eerste analyse heeft het onderzoek zich vervolgens gericht op 3 MW en
       0,8 MW-turbines. Immers: 5 MW-turbines leveren geen extra energie in vergelijking met de
       3MW turbines en zijn bovendien landschappelijk ongewenst.

       Het onderzoek richt zich op twee windturbinevarianten: een variant met kleine windturbines
       (0,8 MW) en een variant met grote windturbines (3 MW). De kenmerken van de beide vari-
       anten staan in onderstaande tabel.

       Tabel 3.1. Kenmerken windturbinevarianten
        kenmerken windturbines                         variant 1                                      variant 2
        type                                           Führlander             FL800/48,4              WINWIND                 WWD-3-D90
        aantal                                         6                                              4
        vermogen                                       0,8MW                                          3MW
        ashoogte                                       60 m                                           80 m
        rotordiameter                                  48,4 m                                         90 m
        energieopbrengst per molen                     circa 6.000 GJ/j                               24.000 GJ/j
        geluidvermogen                                 circa 100 dB(A) *                              circa 103 dB(A) *
       * Het akoestisch bronvermogen van een windturbine is sterk afhankelijk van de gemiddelde windsnelheid en varieert
        daarom per locatie.


       Bij de keuze voor de positie van de windturbines in variant 1 (zie afbeelding 3.4) en variant
       2 (zie afbeelding 3.5) langs de A16 en A17 heeft de Beleidsregel van Rijkswaterstaat voor
       het plaatsen van windturbines op, in of over rijkswaterstaatswerken een belangrijke rol ge-
       speeld. Deze beleidsregel schrijft voor dat er een verkeerskundige analyse moet plaatsvin-
       den naar potentiële turbinelocaties die dichter dan 200 m bij een knooppunt of aansluiting




       12               Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>         van rijkswegen (de A16 en/of A17) zijn geprojecteerd. Voor deze locaties is ingevolge de
         Beleidsregel door Witteveen+Bos een aanvullend verkeersonderzoek uitgevoerd. Hieruit
         komt naar voren dat het niet wenselijk is om windturbines te plaatsen in de oksel van het
         knooppunt A16/A17, en ook niet in de boog van de afrit 27 van de A17.

3.4.1.   Beleidsregel voor het plaatsen van windturbines op, in of over rijkswaterstaatswer-
         ken

         In de beleidsregelwindturbines van Rijkswaterstaat wordt een aantal eisen genoemd voor
         het plaatsen van windturbines in de directe nabijheid van Rijkswegen:
         - langs rijkswegen wordt plaatsing van windturbines toegestaan bij een afstand van ten
             minste 30 m uit de rand van de verharding of bij een rotordiameter groter dan 60 m, ten
             minste de halve diameter;
         - binnen 30 m uit de rand van de verharding en op parkeerplaatsen en tankstations gele-
             gen langs autowegen of autosnelwegen als bedoeld in het Reglement verkeersregels
             en verkeerstekens 1990 artikel 1c,d met een directe aansluiting op de autoweg of auto-
             snelweg, die primair bestemd zijn voor een kort oponthoud van de weggebruiker, wordt
             plaatsing van windturbines slechts toegestaan indien uit een aanvullend onderzoek
             blijkt dat er geen onaanvaardbaar verhoogd veiligheidsrisico bestaat;
         - in afwijking van het bepaalde in lid 1 wordt nabij een knooppunt of aansluiting of op lo-
             caties waarbij de rotorbladen zich boven de verharding zullen bevinden plaatsing van
             windturbines slechts toegestaan indien uit aanvullend onderzoek blijkt dat er geen on-
             aanvaardbaar verhoogd risico is voor de verkeersveiligheid.

3.4.2.   Inpasbaarheid in ruimtelijk ontwerp

         Om te voorkomen dat de windturbines elkaars opbrengst beïnvloeden, wordt een onderlin-
         ge afstand van gemiddeld zes maal de rotordiameter aangehouden. Voor beide typen
         windturbines komt dit neer op de volgende onderlinge afstanden:
         - variant 1, 6 turbines van 0,8 MW met een onderlinge afstand van 290 m;
         - variant 2, 4 turbines van 3,0 MW met een onderlinge afstand van 540 m.

         Bij het bepalen van de plaatsingsmogelijkheden voor windmolenlocaties zoals weergege-
         ven in afbeelding 3.4 (variant 1) en afbeelding 3.5 (variant 2) zijn deze onderlinge afstan-
         den aangehouden. In deze afbeeldingen zijn de locaties van de windturbines met rode
         stippen aangegeven.




         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Afbeelding 3.4. Plaatsingslocaties windturbines 0,8 MW (variant 1)




Afbeelding 3.5. Plaatsingslocaties windturbines 3,0 MW (variant 2)




14        Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>3.5.   Relatie met andere initiatieven in West-Brabant

       De vraag of toekomstige windmolenparken in de omgeving invloed hebben op de positione-
       ring van de windturbines bij het LPM is lastig te beantwoorden aangezien de provincie
       praat over zoekgebieden en nog geen exacte locaties en/of type opstellingen bekend zijn.

       Het provinciaal beleid is dat windturbines altijd in een meervoudige opstelling geplaatst
       moeten worden en niet solitair. Dat wil zeggen een lijnopstelling en/of gridcluster vanaf drie
       windturbines.

       Belangrijke zoekgebieden in de weidse omgeving zijn: Dinteloord, Steenbergen en Drim-
       melen. Deze gebieden liggen meer dan 4 km weg van het LPM en hebben geen invloed op
       de positionering van de turbines bij het LPM. De gebieden staan los van elkaar en marke-
       ren de identiteit van het betreffende gebied. Of dit nu het recht toe recht aan aanzetten van
       een industriegebied is, een meanderende waterkant en/of de rechte lijnen het open polder-
       landschap is, de positionering wordt zo gekozen dat de identiteit van de plek zo min moge-
       lijk verstoord wordt en waar mogelijk zelfs versterkt wordt.

       De twee zoekgebieden die dichter bij het LPM liggen zijn het zoekgebied Haven en Indu-
       striegebied Moerdijk en de zoeklocatie Zonzeelse polder. Vooral het havengebied Moerdijk
       lijkt in de toekomst bijna aansluiting te krijgen op het LPM.

       De haven van Moerdijk heeft een andere identiteit dan het Logistiek Park Moerdijk. Boven-
       dien komen er andere turbines (van 3 MW) bij het havengebied en staan ze aan de noord-
       kant van de A17, terwijl de turbines langs het LPM aan de zuidkant staan. Een sprong over
       de A17 en het gebruik van verschillende turbines zal een onrustiger beeld geven.

       In zoekgebied Zonzeelse polder zijn plannen voor de aanleg van acht turbines aan weerszij-
       den van de A16. Het voornemen is om vier turbines aan de oostkant van de A16 te plaatsen
       (globaal vanaf knooppunt Zonzeel tot aan het tankstation langs de A16) en 4 turbines aan de
       westkant van de A16. De meest noordelijke turbine aan de westkant van de A16 zal op relatief
       geringe afstand van de Lapdijk komen (circa 1 tot 2 km van de Lapdijk). Dit initiatief ligt derhalve
       binnen de invloedssfeer van het LPM.

       Conclusie
       In de provincie Noord-Brabant zijn twee type inpassingen te herkennen. De landelijke in-
       passing en de grootstedelijke inpassing. In de weide omgeving van het LPM zijn verschil-
       lende zoekgebieden, initiatieven of al gerealiseerde windmolenlocaties. Deze locaties lig-
       gen verdeeld over de provincie en zijn zo ingepast dat ze zich voegen in de identiteit van
       de omgeving. Dat wil zeggen in een rechte lijn of grid opstelling in het open polderland-
       schap bij de Zonzeelse polder en Steenbergen of ze markeren grootstedelijke landschap-
       pen zoals Industrie- en Havengebied Moerdijk, het bedrijventerrein bij Etten-Leur en Logis-
       tiek Park Moerdijk.

       De drie dichtstbijzijnde zoekgebieden (Dinteloord, Steenbergen, Drimmelen) liggen op > 4
       km afstand. Voor de invulling van het zoekgebied Drimmelen bestaan al concrete initiatie-
       ven voor de plaatsing van windturbines aan weerszijden van de A16. Vanwege de relatief
       korte afstand van de te plaatsen turbines aan de oostkant van de A16 tot het LPM, is het
       logisch de turbines op het LPM daarop te laten aansluiten. Daarnaast is het vanuit land-
       schappelijke beleving belangrijk dat de windturbines op een logische manier aansluiten bij
       de inrichting van het LPM-terrein zelf, dat eveneens een zeer bepalend element in het
       landschap zal zijn.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>3.6.   Toets aan doelen windenergie provincie

       Uit de Energieagenda van Noord-Brabant 2010-2020 (juli 2010) is het volgende ten aan-
       zien van de doelen voor windenergie gesteld:
       - het opgestelde vermogen in de provincie Noord-Brabant bedraagt op dit moment 70
           MWe;
       - daarnaast zijn verschillende initiatieven bij de provincie bekend. Als deze projecten in-
           derdaad tot ontwikkeling komen, zal het gerealiseerde vermogen worden uitgebreid
           met 150 MWe naar 220 MWe;
       - daarnaast heeft de provincie onderzoek laten uitvoeren naar mogelijke locaties waar
           windturbines kunnen worden geplaatst en naar het realiseerbare vermogen. Naar aan-
           leiding van deze studie heeft de provincie de ambitie opgenomen voor een vergund
           vermogen van 320 MWe in 2020.

       In de Verordening Ruimte 2011 is het LPM niet aangewezen als mogelijke locatie voor
       windturbines. Dit is af te leiden van de kaart ‘overige agrarische ontwikkelingen en windtur-
       bines’. In die zin zou op termijn sprake (kunnen) zijn van doeloverschrijding.




       16         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>4.     ENERGIEOPBRENGST EN VERMEDEN EMISSIES

       In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de hoeveelheid energie die kan worden opgewekt en de
       uitstoot van verontreinigende stoffen CO2, NOx en SO2 die kan worden vermeden door op-
       wekking van energie volgens de twee windturbinevarianten.

4.1.   Energieopbrengst

       Onderstaande tabel geeft de energieopbrengsten van de twee windturbinevarianten op ba-
       sis van de plaatselijke meteorologische gegevens ter plaatse van het studiegebied LPM.

       Tabel 4.1. Energieopbrengst windturbine varianten
                                  varianten                                               6 * 0,8 MW                                4 * 3,0 MW
        vermeden emissies

        energieproductie          (MWh/j)                                                       9.000                                  28.000


       Uit de tabel komt naar voren dat de energieopbrengst in variant 2 (vier windturbines van 3
       MW) ruim drie keer zo groot is als de energieproductie in variant 1 (zes windturbines van
       0,8 MW).

4.2.   Vermeden emissies

       Onderstaande tabel geeft de vermeden emissies luchtverontreinigende stoffen (NOx en
       CO2).

       Tabel 4.2. Vermeden emissies windturbine varianten
                                      varianten                                           6 * 0,8 MW                                4 * 3,0 MW
        vermeden emissies
        energieproductie              (MWh/j)                                                   9.000                                  28.000
        vermeden fossiel              (GJ/j)                                                  80.000                                 230.000
                                         a)
        vermeden emissie CO2 (t/j)                                                              6.000                                  17.000
                                              b)
        vermeden emissie NOx         (kg/j)                                                     3.000                                  10.000
       a)   68,9 kg CO2/GJ-vermeden-primair;
       b)   39 g NOx/GJ-vermeden-primair.


       Ook voor vermeden emissies luchtverontreinigende stoffen geldt dat variant 2 met de 3
       MW windturbines ongeveer een factor 3 meer oplevert dan variant 1 met de 0,8 MW turbi-
       nes. De vermeden emissies SO2 zijn niet berekend, maar in kwalitatieve zin kan worden
       gesteld dat deze eveneens het grootst zijn voor variant 2 (vier turbines van 3 MW).

4.3.   Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven

       In tabel 4.3 zijn de varianten voor de windturbines beoordeeld op de voor energie en ver-
       meden emissies onderscheiden criteria.

       De scores worden toegekend op basis van een vierpunts schaal. Deze loopt van sterk posi-
       tief ten opzichte van de referentiesituatie (++), positief (+), beperkt positief (+/0), neutraal
       (0).




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT          17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>       Tabel 4.3. Beoordeling effecten varianten windturbines op energie
       aspect/criterium                                                             variant 1                                    variant 2
                                                                                  6 * 0,8 MW                                     4 * 3 MW


       energieopbrengst                                                                   0/+                                          ++
       energieproductie   (MWh/j)                                                         0/+                                          ++
       vermeden fossiel   (GJ/j)                                                          0/+                                          ++
                                   a)
       vermeden emissie CO2(t/j)                                                          0/+                                          ++
                                        b)
       vermeden emissie NOx(kg/j)                                                         0/+                                          ++
                                        b)+
       vermeden emissie SO2 (kg/j)                                                        0/+                                          ++


       Omdat variant 2 met de 3 MW turbines leidt tot aanzienlijk hogere energieopbrengsten en
       emissie reductie scoort deze variant beter dan variant 1.

4.4.   Conclusie

       De totale energievraag van het LPM is geschat op ongeveer 773.500 GigaJoule per jaar
       (GJ/j).
       - de opbrengst van een 0,8 MW windturbine op het LPM bedraagt ongeveer 13.300 GJ/j.
          Per windturbine dus ongeveer 1,7 % van de totale energievraag en voor zes windturbi-
          nes ongeveer 10 %;
       - de opbrengst van een 3 MW windturbine op het LPM bedraagt ongeveer 57.400 GJ/j.
          Per windturbine ongeveer 7,4 % van de totale energievraag en voor vier windturbines
          ongeveer 30 %.

       Geconcludeerd kan worden dat de 0,8 MW windturbines nauwelijks interessant zijn voor
       het LPM en alleen de 3 MW windturbines een wezenlijke bijdrage kunnen leveren aan de
       energiedoelstelling.




       18          Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>5.     LANDSCHAP

5.1.   Beleidskader

       Structuurvisie ruimtelijke ordening, provincie Noord-Brabant, 2011
       De provincie steunt de ontwikkeling van windenergie onder voorwaarden. Om versnippe-
       ring van meerdere kleinere initiatieven tegen te gaan, kiest de provincie voor geclusterde
       opstelling van windturbines. Dat kan bij grootschalige bedrijventerreinen in het stedelijk
       concentratiegebied. En in landschappen die daar voor wat betreft schaal en maat geschikt
       voor zijn. Dit betekent wel in de open zeekleigebieden en niet in de kleinschalige cultuur-
       landschappen.

5.2.   Beoordelingscriteria

       De beschrijving van de effecten van de windturbines op het thema landschap vindt plaats
       op basis van de volgende criteria:
       1. effecten op landschappelijke structuren;
       2. effecten op lokale en regionale openheid;
       3. invloed op visuele rust (rustig en regelmatig beeld);
       4. een efficiënt ruimtegebruik, invulling van maaiveld, eventueel gebruik van ruimte binnen
           de mast;
       5. uitstraling kleur en vormgeving van de turbines.

       Hieronder worden de criteria kort toegelicht.

       Landschappelijke structuren: Mate van aantasting en verstoring van landschappelijke
       structuren ten opzichte van de huidige situatie door plaatsing en positionering van de wind-
       turbines. Met landschappelijke structuren wordt bedoeld de zichtbare waardevolle composi-
       tie van polderverkavelingen afgewisseld met oude dijkjes, laantjes, kreekjes en (erf) bos-
       schages.

       Lokale en regionale openheid: Mate van aantasting en verstoring van lokale en regionale
       openheid ten opzichte van de huidige situatie door plaatsing en positionering van de wind-
       turbines. Met openheid wordt bedoeld een vrij en leeg zicht dat zo ver mogelijk tot de hori-
       zon strekt.

       Rustig en regelmatig beeld: Mate van aantasting en verstoring van visuele rust en regel-
       maat ten opzichte van de huidige situatie door plaatsing en positionering van de windturbi-
       nes. Met visuele rust en regelmaat wordt bedoeld de mate waarin een beeld evenwichtig is.

       Efficiënt ruimtegebruik: Mate van aantasting en verstoring van het efficiënt ruimtegebruik
       ten opzichte van de huidige situatie door plaatsing en positionering van de windturbines.
       Met efficiënt ruimtegebruik wordt bedoeld een zodanig gebruik van de ruimte dat er zo min
       mogelijk hinder optreedt voor de omliggende functies, natuur en bewoners/gebruikers in de
       omgeving.

       Kleur en vormgeving: Mate van aantasting en verstoring van het huidige beeld door het
       gebruik van een type vormgeving en kleur van een windturbine. Met vormgeving wordt be-
       doeld de hoogte van de ashoogte, de diameter van de rotor, de verhouding rotor-ashoogte
       en de kleur van de turbine.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>5.3.     Methoden van onderzoek

         Het onderzoek naar de effecten van de twee windturbinevarianten is gebaseerd op
         1. expert judgement;
         2. locatiebezoek en fotografie;
         3. onderzoek en locatie bezoek bij andere windmolenparken in de omgeving (Strijen, Oos-
             terhout en Etten-Leur);
         4. kwalitatieve analyse;
         5. visualisaties.

5.4.     Huidige situatie en autonome ontwikkeling

         Het plangebied en zijn omgeving kenmerken zich door oud landelijk poldergebied. Dit lan-
         delijke gebied wordt doorsneden door een treinverbinding en de A17 en A16, maar de
         landschappelijke structuren zijn nog goed zichtbaar en beleefbaar. Naast de aanwezige
         agrarische polderverkavelingen, komen in het gebied afwisselend oude dijken, laantjes,
         kreekjes en (erf) bosschages voor.

         Het landschap ten zuiden van Moerdijk kent een sterke openheid met verre uitzichten en
         strekt zich uit tot de noordkant van Breda. Het zicht vanuit Moerdijk en vanaf de snelweg op
         het plangebied geeft een rustig beeld.

         Het polderlandschap ten oosten van de kern Zevenbergschen Hoek (De Grote Zonseelse
         Polder) is open, maar wordt aan de westkant in de horizon geblokkeerd door de brede A16,
         gewone spoorlijnen, de HSL en elektriciteitsmasten. Dit vergezicht is in de huidige situatie
         niet volledig open en heeft een onregelmatig en onrustig beeld. Door de barrière van snel-
         weg en spoorlijnen heeft de Grote Zonseelse polder op dit moment geen relatie meer met
         het landschap ten zuiden van Moerdijk (waaronder het plangebied).

         De horizon in diverse vergezichten is wit naar grijs. Of er nu infrastructuur, een bedrijven-
         terrein, een bewolkte lucht of een heldere open hemel in de horizon staat. Van veraf kleurt
         de horizon tussen wit en grijs.

5.5.     Effecten

5.5.1.   Effecten op landschappelijke structuren

         Variant 1 (zes windturbines van 0,8 MW)
         De windturbines markeren het LPM en het knooppunt Klaverpolder. Daarmee benadrukken
         ze de nieuwe structurerende elementen in het landschap, maar dragen ze bij aan de ver-
         storing van de ‘oorspronkelijke’ landschappelijke structuren. Deze bestaande ‘oorspronke-
         lijke’ landschappelijke structuren zijn echter al doorbroken door een brede A16, spoorver-
         bindingen, de HSL en elektriciteitsmasten. Tevens is vanuit verschillende plekken vanuit de
         omgeving richting de A16 het industrieterrein van Moerdijk te zien. Dit heeft al een negatief
         effect op de horizon en de landschappelijke structuren.

         Er is weliswaar sprake van een opstelling langs de snelweg maar doordat deze geknipt is
         in twee opstellingen van drie turbines elk, zal de opstelling minder herkenbaar zijn als mar-
         kering van de snelweg als lijnvormig element.

         Per saldo heeft het plaatsen van de zes windturbines een beperkt negatief effect op land-
         schappelijke structuren (0/-).




         20         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
Het verschil in beleving tussen een masthoogte van 60 m en 80 m is beperkt. Ook voor de-
ze opstelling geldt derhalve dat deze vooral het LPM en het knooppunt, dus de nieuwe
structurerende elementen, markeren, terwijl ze bijdragen aan de verdere verstoring van de
oorspronkelijke landschappelijke structuren. Doordat het gaat om vier turbines in plaats van
zes is er nog meer sprake van een groep turbines in plaats van een lijnopstelling. Hiermee
zal er nog meer sprake zijn van een relatie met het LPM dan met de snelwegen.

Per saldo heeft het plaatsen van de vier turbines een beperkt negatief effect (0/-) op het
aspect landschappelijke structuur.

Afbeelding 5.1. Visualisatie 0,8 MW-turbines langs de A17




Afbeelding 5.2. Visualisatie 3 MW-turbines langs de A17




Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>5.5.2.   Effecten op lokale en regionale openheid

         Beide varianten hebben geen effect op het nationaal landschap Hoeksche Waard en natio-
         naal landschap Biesbosch. Het plangebied is vanuit deze gebieden niet waarneembaar en
         de windturbines zullen op geen enkel vlak effect hebben op de beleving en/of de land-
         schappelijke kenmerken van beide parken.

         Variant 1 (zes windturbines van 0,8 MW)
         In de omgeving van Zevenbergschen Hoek is er veel openheid in het landschap, maar in
         het westen wordt deze openheid doorbroken door een brede A16, gewone spoorlijnen, de
         HSL en elektriciteitsmasten. Aangezien de windturbines achter deze objecten komen te
         staan, hebben ze weinig effect op de openheid in de horizon.

         Vanuit Moerdijk richting de A17 hebben de turbines wel effect op openheid. Op dit moment
         is er een vrije doorkijk die af en toe onderbroken wordt door een bosschage. De nieuwe rij
         windturbines staat in het open zicht van een aantal open delen. Vanuit deze hoek is er een
         negatief effect op de lokale openheid.

         Deze variant heeft weinig effect op regionale openheid. Door hun afmeting vallen de turbi-
         nes weg in de horizon.

         Vanwege het negatieve effect op de lokale openheid is deze variant negatief (-) beoor-
         deeld.

         Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
         De turbines hebben weinig effect op de lokale openheid. De windturbines staan op grotere
         afstand van elkaar en geven meer doorkijkmogelijkheden. Bovendien staan ze vanuit
         Moerdijk bezien achter de bosschages.

         Door de afmeting van deze windturbines vallen de grote turbines meer op vanuit de regio.
         De openheid van de horizon zal hierdoor verminderen.

         Vanwege het negatieve effect op de regionale openheid is deze variant negatief beoor-
         deeld (-).




         22         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>         Afbeelding 5.3. Visualisatie 0,8 MW-turbines vanaf zuidwesthoek kern Moerdijk




         Afbeelding 5.4. Visualisatie 3 MW-turbines vanuit zuidwesthoek kern Moerdijk




5.5.3.   Invloed op visuele rust (rustig en regelmatig beeld)

         Variant 1 (zes windturbines van 0,8 MW)
         De opstelling van de windturbines aan de snelweg geeft een rustig en regelmatig beeld,
         omdat de turbines op een gelijke afstand van elkaar staan. Drie turbines aan de ene kant
         van het park en drie turbines aan de andere kant geeft een mooi ritme. De windturbines die
         langs de A17 staan, hebben geen invloed op de regelmaat van de windturbines langs de
         A16. Het Logistiek Park Moerdijk zal uit grote bouwvolumes bestaan en ontneemt hiermee
         het zicht. Dit is ook het geval voor de windturbines langs de A17.

         Het plaatsen van zes kleine windturbines heeft een beperkt negatief effect op een rustig
         landschapsbeeld (0/-).




         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Variant 2 (vier windturbines van 3MW)
De plaatsing van de windturbines langs de A17 en de A16 heeft minder ritme dan bij vari-
ant 1. Bij het plaatsen van twee turbines op een rij komen de grote turbines solitair over, ze
staan los van de omgeving. Door de afmeting van de windturbines hebben ze invloed op
het zicht over het landschap.

De plaatsing van de grote windturbines een sterk negatief effect op de visuele rust (--).

Afbeelding 5.5. Visualisatie 0,8 MW-turbines vanaf Zevenbergschen Hoek




Afbeelding 5.6. Visualisatie 3 MW-turbines vanaf Zevenbergschen Hoek




24         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>5.5.4.   Invloed op (efficiënt) ruimtegebruik

         Variant 1 (zes windturbines van 0,8 MW)
         De windturbines zullen het efficiënt gebruik van de ruimte in de omgeving beperken. Zo
         kunnen bijvoorbeeld in een bepaalde veiligheidscirkel rondom de turbine geen woningen
         staan en zullen er beperkingen voor functies als kantoren gelden. De windturbines zijn ech-
         ter zo efficiënt mogelijk ingepast, ze zijn gesitueerd op locaties tussen de snelweg en de
         bedrijfsbebouwing van LPM in, waardoor er zo min mogelijk beperkingen voor efficiënt
         ruimtegebruik optreden. De mogelijkheden voor de invulling van het maaiveld, bijvoorbeeld
         met waterberging en kantoren, worden hierbij ook zoveel mogelijk in stand gehouden.

         Efficiënt ruimtegebruik van de molen zelf, door het gebruik van de ruimte in de mast, is hier
         geen optie. De ruimte in de mast is dermate beperkt, en het geluid in de mast is van een
         zodanig hoog niveau, dat hier geen nuttige gebruiksmogelijkheden van toepassing zijn.

         Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
         De windturbines van variant 2 zijn groter dan die van variant 1, maar komen op ongeveer
         dezelfde locaties te staan. De veiligheidscirkels rondom deze turbines, en ook de beperkin-
         gen voor omliggende functies, zijn groter. De beperkingen voor het efficiënt gebruik van de
         omliggende ruimte (en het maaiveld) zijn daarmee ook iets groter.

         Toch is het verschil tussen variant 1 en variant 2 van een dusdanig beperkte aard (het ver-
         schil wat betreft het benodigde oppervlakte voor de twee turbines is bijvoorbeeld niet signi-
         ficant groot), dat er geen onderscheidende effecten zijn te verwachten als het gaat om effi-
         ciënt ruimtegebruik.

         Voor de grotere turbines van 3 MW geldt dat de ruimte in de mast ook groter is. Hier gaat
         echter dezelfde redenering op als bij de 0,8 MW turbines: De ruimte in de mast is dermate
         beperkt, en het geluid in de mast is van een zodanig hoog niveau, dat hier geen nuttige ge-
         bruiksmogelijkheden van toepassing zijn.

5.5.5.   Uitstraling kleur en vormgeving van de turbines

         Variant 1 (zes windturbines van 0,8 MW)
         De kleine windturbines staan meer in verhouding met de bomen in de omgeving. De kleur
         lichtgrijs is een neutrale kleur en de windturbine zal hierdoor in de meeste gevallen wegval-
         len in de horizon. Er treedt een beperkte verslechtering op in het landschappelijke beeld
         (0/-).

         Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
         Door de verhouding wieken en as-hoogte 1:2 hebben deze windturbines een forse uitstra-
         ling. Door de hoogte van de windturbines staan zij los van hun omgeving en zijn behoren
         ze tot de hoogste objecten in de omgeving. De kleur lichtgrijs is een neutrale kleur en de
         windturbines zullen hierdoor in de meeste gevallen wegvallen in de horizon. Er treedt een
         verslechtering op in het landschappelijke beeld (-).




         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>       Afbeelding 5.7. Visualisatie 3 MW-turbines vanaf station Lage Zwaluwe




       Afbeelding 5.8. Visualisatie 0,8 MW-turbines vanaf station Lage Zwaluwe




5.6.   Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven

       In tabel 5.1 zijn de varianten voor de windturbines beoordeeld op de voor landschap onder-
       scheiden criteria.

       De scores worden toegekend op basis van een vierpunts schaal. Deze loopt van sterk ne-
       gatief ten opzichte van de referentiesituatie (--), negatief (-), beperkt negatief (-/0), neutraal
       (0).




       26          Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>       Tabel 5.1. Beoordeling effecten varianten windturbines op landschap
        aspect/criterium                                                                 variant 1                                  variant 2
                                                                                       6 * 0,8 MW                                   4 * 3 MW
        landschappelijke structuren                                                             0/-                                      0/-
        lokale en regionale openheid                                                              -                                        -
        rustig en regelmatig beeld                                                              0/-                                       --
        ruimtegebruik                                                                             0                                       0
        kleur en vormgeving                                                                     0/-                                        -


       Omdat in variant 2 hogere windturbines worden geplaatst en de rijen slechts uit twee turbi-
       nes bestaand die solitair overkomen, heeft deze variant een negatievere invloed visuele
       rust en kleur en vormgeving dan variant 1. Hierbij gaat het vooral om de effecten van de
       turbines langs de A17.

5.7.   Mitigerende maatregelen

       Vanaf de snelweg en/of de trein wordt het LPM gezien als een Poort van Brabant en mag
       de duurzame en grootstedelijke identiteit gezien worden. Windturbines kunnen deze identi-
       teit versterken, maar moeten wel in verhouding staan en integraal benaderd worden met de
       rest van het terrein en de gebouwen van het LPM.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT               27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>28   Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>6.     CULTUURHISTORIE EN ARCHEOLOGIE

6.1.   Beleidskader

       Nota Belvédère (1999)
       In deze nota is de aanzet gegeven om cultuurhistorie als inspiratiebron voor nieuwe ont-
       wikkelingen te benutten. Het gaat daarbij om behoud door ontwikkeling; nieuwe ontwikke-
       lingen aanwenden om de cultuurhistorische identiteit van een gebied te behouden en te
       versterken. De nota benoemd Belvederegebieden, waarvan enkele in de Nota Ruimte
       (2004) weer zijn benoemd tot nationale landschappen. In het plangebied is geen Belvede-
       regebied aanwezig.

       Wet op de Archeologische Monumentenzorg (2007)
       Het is wettelijk verplicht om rekening te houden met archeologische waarden in een ge-
       bied. Het behoud van archeologische waarden ‘in situ’ is uitgangspunt en legt beperkingen
       op ten aanzien van het grondgebruik. Naar aanleiding van deze wet is er archeologisch
       onderzoek uitgevoerd in het plangebied, omdat er in eerste instantie archeologische ver-
       wachtingswaarden waren.

6.2.   Beoordelingscriteria

       De beschrijving van de effecten van de windturbines op het thema cultuurhistorie en arche-
       ologie vindt plaats op basis van de volgende criteria:
       - effect op cultuurhistorische waarden;
       - effecten op archeologische waarden.

       Bij het effect op cultuurhistorische waarden is met name gekeken naar de effecten op de
       dijkstructuren in en rondom het plangebied. Dit zijn de belangrijkste waarden.

6.3.   Methoden van onderzoek

       Het onderzoek naar de effecten van de twee windturbinevarianten is gebaseerd op expert
       judgement.

6.4.   Huidige situatie en autonome ontwikkeling

       Mede op basis van de Cultuurhistorische Waardenkaart is bepaald dat met name het dij-
       kenstelsel in het gebied (Lapdijk/Arenbergsesingeldijk, Pelgrimsdijk, Achterdijk en Hoge
       Zeedijk) en de Moerdijkseweg/Steenweg dienen te worden aangeduid als historische lijn-
       elementen met een hoge cultuurhistorische waarde.

       Tijdens het archeologische veldonderzoek zijn geen archeologische indicatoren of archeo-
       logisch interessante bodemlagen aangetroffen. Ook zijn er geen aanwijzingen voor de
       aanwezigheid in het plangebied van het verdronken dorp Overdrage en het veronderstelde
       kapelletje van Overdrage naar voren gekomen. Het gehele plangebied tussen de A17/A16
       en de Lapdijk is, vanwege de lage verwachtingswaarde, door de provinciale archeoloog
       inmiddels vrijgesteld van verder archeologisch onderzoek.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>6.5.     Effecten

6.5.1.   Effect op cultuurhistorische waarden

         Variant 1 (zes windturbines van 0,8 MW)
         Vanaf de Lapdijk of verder zuidelijk vanaf het plangebied vandaan zijn de meeste windtur-
         bines langs de A17 en 16 nauwelijks zichtbaar bij aanwezigheid van het LPM. Het effect
         van de windturbines op de cultuurhistorische waarde van de Lapdijk is in dat geval beperkt
         negatief (0/-).

         Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
         Ook de grote windturbines zijn nauwelijks zichtbaar vanaf de Lapdijk of vanuit het gebied
         zuidelijk van de Lapdijk, het effect op de cultuurhistorische waarde van de Lapdijk is be-
         perkt negatief (0/-).

6.5.2.   Effecten op archeologische waarden

         Er is voor beide varianten geen effect te verwachten op archeologische waarden (0).

6.5.3.   Beoordeling en vergelijking van windturbine alternatieven

         In onderstaande tabel zijn de varianten voor de windturbines beoordeeld op de voor cul-
         tuurhistorie en archeologie onderscheiden criteria. De scores worden toegekend op basis
         van professionele deskundigheid, op een vierpunts schaal. Deze loopt van sterk negatief
         ten opzichte van de referentiesituatie (--), negatief (-), beperkt negatief (-/0) neutraal (0).

         Tabel 6.1. Beoordeling effecten varianten windturbines op cultuurhistorie en archeo-
                    logie
         aspect/criterium                                                              variant 1                                    variant 2
                                                                                     6 * 0,8 MW                                     4 * 3 MW
         effect op cultuurhistorische waarden                                                 0/-                                         0/-
         effect op archeologische waarden                                                       0                                           0


         De varianten hebben niet een onderscheidend effect op de cultuurhistorische en archeolo-
         gische waarden in het gebied.

6.6.     Mitigerende en compenserende maatregelen

         Er zijn geen maatregelen om de effecten op de cultuurhistorische objecten te verzachten.




         30           Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>7.       NATUUR

7.1.     Beleidskader

7.1.1.   Natuurbeschermingswet 1998

         De Natuurbeschermingswet 1998 (Nbw 1998) biedt de juridische basis voor de aanwijzing
         van te beschermen gebieden en landschapsgezichten, vergunningverlening, schadever-
         goeding, toezicht en beroep. Internationale verplichtingen uit de Vogelrichtlijn (VR) en Habi-
         tatrichtlijn (HR), maar ook verdragen als bijvoorbeeld het Verdrag van Ramsar (Wetlands)
         zijn hiermee in nationale regelgeving verankerd. De Nbw 1998 heeft als doel het bescher-
         men en in stand houden van bijzondere gebieden. De gebiedsbescherming is geïmplemen-
         teerd in de Nbw 1998 voor wat betreft Natura 2000-gebieden en Beschermde Natuurmo-
         numenten.

         Nederland past een vergunningstelsel toe bij de bescherming van Natura 2000-gebieden.
         De provincie is bevoegd gezag voor de vergunningverlening in het kader van de Nbw 1998.
         Projecten of andere handelingen, die gelet op de instandhoudingsdoelen, verslechterende
         of significant verstorende gevolgen hebben op de beschermde natuur in een Natura 2000-
         gebied, zijn volgens artikel 19d, lid 1 Nbw 1998 vergunningplichtig.

         Elke ontwikkeling in of nabij een Natura 2000-gebied dient te worden onderworpen aan een
         ‘voortoets’. Uit de voortoets moet blijken of kan worden uitgesloten dat de werkzaamhe-
         den/ontwikkeling een significant negatief effect hebben op de natuurwaarden in het betref-
         fende gebied. Indien significante effecten niet op voorhand kunnen worden uitgesloten,
         dient een ‘passende beoordeling’ te worden uitgevoerd. Kunnen significante effecten wor-
         den uitgesloten, maar kan er wel verslechtering plaatsvinden, dan is een verslechte-
         ringstoets vereist. Op basis van de passende beoordeling of een verslechteringstoets kan
         een aanvraag voor een vergunning op grond van de Nbw 1998 worden ingediend bij het
         bevoegde bestuursorgaan. In het geval de passende beoordeling niet de zekerheid ver-
         schaft dat er geen sprake is van een aantasting van de natuurlijke kenmerken van het be-
         trokken Natura 2000-gebied, moet de vergunning, c.q. de instemming, worden geweigerd,
         tenzij er geen alternatieven zijn, er sprake is van dwingende redenen van groot openbaar
         belang en door compensatie de algehele samenhang van het Natura 2000-netwerk ge-
         waarborgd blijft (ADC-criteria).

7.1.2.   Flora- en faunawet

         De bescherming van soorten is in Nederland geïmplementeerd in de Flora- en faunawet
         (Ffw). Op grond van de Ffw is een groot aantal dier- en plantensoorten aangewezen als
         beschermde inheemse soort. Ten aanzien van de beschermde inheemse diersoorten kent
         de Ffw een verbod op het verontrusten, vangen en doden van soorten en het verstoren,
         vernielen en beschadigen van hun nesten, voortplantings-, rust- en verblijfplaatsen (artikel
         9 tot en met 13). Ten aanzien van de beschermde inheemse plantensoorten geldt een
         verbod op het plukken en anderszins beschadigen (artikel 8). Voor alle soorten (beschermd
         en onbeschermd) kent de Ffw een zorgplicht. De zorgplicht houdt in dat iedereen
         voldoende zorg in acht moet nemen voor alle in het wild voorkomende dieren en planten en
         hun leefomgeving. Dit is een algemene fatsoenseis die voor iedereen geldt en verder gaat
         dan de beschermde plant- en diersoorten.

         De beschermde dier- en plantensoorten, die zijn opgenomen in de Ffw, zijn verdeeld in
         tabellen (zie het volgende kader). Tabel 1 geeft de algemene soorten weer, die licht
         beschermd zijn. In dit rapport wordt naar deze soorten verwezen als ‘tabel 1-soort’. Tabel 2




         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>geeft de minder algemene, middelzwaar beschermde soorten weer. In tabel 3 staan
soorten die worden genoemd in bijlage 1 van de AMvB Ffw en soorten vermeld in bijlage IV
van de HR en deze zijn zwaar beschermd. In dit rapport worden soorten die staan vermeld
in de tabellen 2 en 3 van de AMvB Ffw aangeduid met de termen ‘tabel 2-soort’
respectievelijk ‘tabel 3-soort’. Alle inheemse vogelsoorten vallen onder een
beschermingsregime dat gelijk is aan dat van de tabel 3-soorten.

beschermingregimes Flora- en faunawet


algemene soorten
Voor algemene soorten (tabel 1-soorten of licht beschermd) geldt een vrijstelling voor artikel 8 tot en met 13 van de
Ffw. Aan deze vrijstelling zijn geen aanvullende eisen gesteld, behalve de zorgplicht. Voor deze soorten hoeft geen
ontheffing te worden aangevraagd.


minder algemene soorten
Voor een aantal minder algemene soorten (tabel 2-soorten of middelzwaar beschermd) geldt een vrijstelling voor artikel
8 tot en met 13 van de Ffw, mits activiteiten worden uitgevoerd op basis van een door de minister van EL&I (voorheen
LNV) goedgekeurde gedragscode. Een gedragscode kan door een sector of ondernemer zelf opgesteld worden ter
goedkeuring door de Minister van Economische zaken, Landbouw & Innovatie of er kan een reeds goedgekeurde
gedragscode worden gebruikt. Wanneer volgens een goedgekeurde gedragscode wordt gewerkt, hoeft voor deze
soorten geen ontheffing te worden aangevraagd. Als niet volgens een goed gekeurde gedragscode wordt gewerkt moet
voor het overtreden van verbodsbepalingen ten aanzien van deze soorten een ontheffing van de Ffw worden
aangevraagd. Bij de beoordeling van deze ontheffing vindt een zogenaamde lichte toets plaats, wat wil zeggen dat
alleen wordt getoetst of geen afbreuk wordt gedaan aan de gunstige staat van instandhouding van de soort.


soorten van bijlage 1 van het Besluit vrijstelling beschermde dier- en plantensoorten en bijlage IV van de
Habitatrichtlijn
Voor het overtreden van verbodsbepalingen ten aanzien van soorten in deze groep (tabel 3-soorten of zwaar
beschermd) is een ontheffing noodzakelijk voor ruimtelijke inrichting of ontwikkeling. Deze ontheffingaanvraag wordt
getoetst aan drie criteria: 1) er is sprake van een in of bij de wet genoemd belang (zie volgende alinea), 2) er is geen
alternatief, 3) doet geen afbreuk aan de gunstige staat van instandhouding van de soort. Voor ingrepen in het kader van
bestendig beheer & onderhoud en bestendig gebruik, kan gebruik gemaakt worden van een door het ministerie van
EL&I goedgekeurde gedragscode.


Een ontheffing voor soorten van bijlage 1 van het Besluit vrijstelling beschermde dier- en plantensoorten kan worden
aangevraagd op grond van alle belangen uit dit Besluit. Hieronder vallen onder andere:
-    bescherming van flora en fauna (b);
-    volksgezondheid of openbare veiligheid (d);
-    dwingende redenen van groot openbaar belang, van sociale of economische aard, en voor het milieu wezenlijke
     gunstige effecten (e);
-    uitvoering van werkzaamheden in het kader van ruimtelijke inrichting of ontwikkeling (j).


Een ontheffing voor soorten van bijlage IV van de Habitatrichlijn kan worden aangevraagd op grond van alle belangen
uit de Habitatrichtlijn. Een groot verschil met het Besluit vrijstelling beschermde dier- en plantensoorten is dat belang j,
uitvoering van werkzaamheden in het kader van ruimtelijke inrichting of ontwikkeling, daarin niet is opgenomen. In die
combinatie kan een initiatief alleen plaatsvinden als alle negatieve effecten volledig worden voorkomen.


vogelsoorten
De meeste vogelsooren maken elk broedseizoen een nieuw nest of zijn in staat om een nieuw nest te maken. Deze
vogelnesten voor eenmalig gebruik vallen alleen tijdens het broedseizoen onder de bescherming van artikel 11 van de
Flora- en faunawet. De flora- en faunawet kent geen standaardperiode voor het broedseizoen. Het gaat erom of er een
broedgeval is. Voor deze soorten is geen ontheffing nodig voor werkzaamheden buiten het broedseizoen. Voor het
overtreden van verbodsbepalingen ten aanzien van deze vogels (in het broedseizoen) is het aanvragen van een




32             Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>         ontheffing voor ruimtelijke ingrepen in principe niet aan de orde omdat bijna altijd een alternatief voorhanden is,
         namelijk werken wanneer geen broedende vogels aanwezig zijn. Als dat niet mogelijk is, kan een vrijstelling van de
         ontheffingplicht aangevraagd worden op basis van een belang uit de Vogelrichtlijn. Dat zijn:
         -    bescherming van flora en fauna (b);
         -    veiligheid van het luchtverkeer (c);
         -    volksgezondheid of openbare veiligheid (d).


         Er is echter een uitzondering voor vogelsoorten met jaarrond beschermde verblijfplaatsen. Voor de volgende
         categorieën gelden de verbodsbepalingen van artikel 11 van de Ffw het gehele jaar:
         1.   nesten die buiten het broedseizoen worden gebruikt als vaste rust- en verblijfplaats (bijvoorbeeld: steenuil);
         2.   nesten van koloniebroeders die elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden en daarin zeer honkvast zijn of
              afhankelijk van bebouwing of biotoop (bijvoorbeeld: roek, gierzwaluw en huismus);
         3.   nesten van vogels, zijnde geen koloniebroeders, die elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden en daarin zeer
              honkvast zijn of afhankelijk van bebouwing (bijvoorbeeld: ooievaar, kerkuil en slechtvalk);
         4.   vogels die jaar in jaar uit gebruik maken van hetzelfde nest en die zelf niet of nauwelijks in staat zijn een nest te
              bouwen (bijvoorbeeld boomvalk, buizerd en ransuil).


         Voor het overtreden van verbodsbepalingen ten aanzien van deze soorten is een ontheffing noodzakelijk. Deze kan
         alleen aangevraagd worden op basis van de hierboven genoemde belangen uit de Vogelrichtlijn.


7.1.3.   Ecologische Hoofdstructuur

         In de Nota Ruimte is een aantal uitwerkingen van ruimtelijke afwegingskaders voor de
         Ecologische hoofdstructuur (EHS) aangekondigd. De EHS beoogt de realisatie van een
         samenhangend netwerk van natuurgebieden en verbindingszones. Door natuur te
         verbinden blijft diversiteit behouden en verkleint de kans op uitsterven van soorten. Het
         streven is om in Nederland in 2020 meer dan 750.000 ha aan EHS-gebieden te hebben.
         Het grootste deel daarvan zijn bestaande bossen en natuurgebieden. Daarbij komen nog
         de ruim zes miljoen hectare natte natuur: meren, rivieren en de Nederlandse delen van de
         Noord- en Waddenzee. Een gebied kan tegelijk een Natura 2000-gebied zijn en onderdeel
         zijn van de EHS. Als er sprake zou zijn van tegenstrijdige vereisten, dan is het Natura
         2000-beschermingsregime leidend.

         De specifieke waarden en kwaliteiten van een EHS bepalen of ruimtelijke initiatieven
         doorgang kunnen vinden. Iedere provincie heeft deze voorwaarden in een zogeheten
         compensatiebeginsel ’vastgelegd. Over het algemeen geldt dat er geen
         (bestemmings)wijzigingen mogelijk zijn als daardoor de wezenlijke kenmerken en waarden
         van het gebied significant worden aangetast; dit alles tenzij er geen reële alternatieven zijn
         en er sprake is van redenen van groot openbaar belang. Om te kunnen bepalen of de
         wezenlijke kenmerken en waarden van een gebied significant worden aangetast, moet het
         bevoegd gezag (de gemeente) erop toezien dat hiernaar door de initiatiefnemer onderzoek
         wordt verricht. Om een zorgvuldige afweging te kunnen maken zal de provincie de te
         behouden wezenlijke kenmerken en waarden per gebied moeten specificeren indien dit
         nog niet gebeurd is.

7.2.     Beoordelingscriteria

         De beschrijving van de effecten van de windturbines op het thema natuur vindt plaats op
         basis van de volgende criteria:
         - effecten op Natura 2000-gebied;
         - effecten op de Ecologische Hoofdstructuur (EHS);
         - effecten op beschermde soorten (FFw-soorten).




         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>       Hieronder volgt een korte toelichting van de beoordelingscriteria.

       Natura 2000: verslechtering leefgebied van soorten met een instandhoudingsdoel (versto-
       ring door aanwezigheid turbines (bewegingsverstoring) of door geluid, mortaliteit door aan-
       vliegen rotorbladen) (verstoring door aanwezigheid turbines (bewegingsverstoring) of door
       geluid, mortaliteit door aanvliegen rotorbladen). Dit is voornamelijk van toepassing tijdens
       de gebruiksfase. In de aanlegfase is sprake van een vergelijkbaar, maar tijdelijk effect.

       EHS: aantasting wezenlijke kenmerken en waarden EHS-gebieden. Dit effect start in de
       aanlegfase en houdt in de gebruiksfase aan.

       Flora- en faunawet: verstoring of aantasting van beschermde soorten (verstoring door
       aanwezigheid turbines (bewegingsverstoring) of door geluid, mortaliteit (door aanvliegen
       rotorbladen) in de gebruiksfase. In de aanlegfase gaat het om verkleining van leefgebied
       van bepaalde soorten en vergelijkbare verstoring als eerder beschreven, zij het tijdelijk.

7.3.   Methoden van onderzoek

       Geluidsverstoring
       Aan de hand geluidsberekeningen worden de contouren van 42 dB(A) bepaald in de auto-
       nome situatie en tijdens de werkzaamheden of het in gebruik zijn van de windturbines.
       Door het oppervlak binnen de contour in de autonome situatie te vergelijken met het opper-
       vlak binnen de contour in de plansituatie (tijdens werkzaamheden of tijdens gebruik), kan
       het verschil worden bepaald. Indien het verschil in oppervlak positief is, betekent het dat er
       meer oppervlak wordt verstoord. Binnen dit oppervlak wordt gekeken welke soorten (al dan
       niet) met een instandhoudingsdoel gebruik maken van dat gebied. Voor die soorten moet
       worden gemitigeerd of gecompenseerd.

       Bewegingsverstoring
       Bewegingsverstoring wordt bepaald door een afstand te nemen waarin een bepaalde acti-
       viteit goed zichtbaar is en als verstoring voor bepaalde diersoorten kan worden gezien.
       Binnen die afstand wordt er van uit gegaan dat bepaalde diersoorten worden verstoord.
       Aan de hand van inventarisatiegegevens wordt bepaald welke soorten (al dan niet met in-
       standhoudingsdoel) worden verstoord en in welke mate. De geluidsverstoring wordt hierbij
       genomen: indien een soort als gevolg van geluid reeds wordt verstoord, zal deze niet extra
       worden verstoord door beweging.

       Mortaliteit door aanvlieging rotorbladen
       Hiervoor is een kwantitatieve analyse niet mogelijk, er zijn wel schattingen van het aantal
       slachtoffers. Aan de hand van inventarisatiegegevens van de soorten die in de omgeving
       voorkomen, aangevuld met expert judgement, zal worden ingeschat wat het effect van mor-
       taliteit door de rotorbladen zal zijn.

       EHS-gebied
       Aan de hand van de beschrijving van de wezenlijke kenmerken en waarden (onder andere
       door inventarisatiegegevens, een veldbezoek en literatuurgegevens) zal worden ingeschat
       of deze waarden van de EHS al dan niet worden aangetast door het voornemen.




       34         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>7.4.     Huidige situatie en autonome ontwikkeling

7.4.1.   Beschermde soorten

         Uit de flora- en faunascan die medio 2009 ten behoeve van dit PlanMER en het inpas-
         singsplan voor het Logistiek Park Moerdijk is uitgevoerd [53], is gebleken dat er op dit mo-
         ment binnen het plangebied slechts een beperkt aantal soorten aanwezig is die in het ka-
         der van de Flora- en faunawet beschermd zijn. Onderstaand is aangegeven welke be-
         schermde soorten te verwachten zijn ter plaatse van de realisering van de windturbines op
         het Logistiek Park Moerdijk.

         Planten
         In het plangebied komen twee beschermde plantensoorten voor, zwanebloem en katte-
         doorn. Beide soorten zijn opgenomen in tabel 1 van de Flora- en faunawet. De zwane-
         bloem is waargenomen in een sloot langs de snelweg. De kattedoorn en de Rode lijstsoort
         gewone agrimonie groeien buiten de mogelijke standplaatsen van de windturbines.

         Broedvogels
         Uit de inventarisatie van het plangebied op de aanwezigheid van (broed)vogels is gecon-
         cludeerd dat het gebied tussen Moerdijk en Lage Zwaluwe als een belangrijk overwinte-
         ringsgebied fungeert voor wintervogels, vooral voor ganzen. Het plangebied zelf is van
         marginaal belang voor ganzen. Verder zijn in het plangebied diverse soorten aangetroffen
         die karakteristiek zijn voor natte of open agrarische gebieden (onder andere blauwborst,
         bosrietzanger, buizerd, kneu, patrijs, spotvogel, veldleeuwerik). De aanwezigheid van de
         buizerd is vastgesteld in het bosje in het zuidelijke deel van het plangebied, buiten het
         zoekgebied voor windturbines. In het bosje ter hoogte van de camping aan de noordzijde
         van de A17 (nabij zoekgebied voor windturbines) is naar verwachting een vaste rust- en
         verblijfplaats en foerageergebied van de ransuil en de buizerd. De vaste rust- en verblijf-
         plaatsen van de buizerd en de ransuil zijn jaarrond beschermd (tabel 3 Flora- en faunawet).
         De overige vogelsoorten zijn beschermd tijdens het broedseizoen (ongeveer 15 maart tot
         ongeveer 15 juli).

         Vleermuizen
         Tijdens inventarisaties in het plangebied zijn verschillende soorten vleermuizen waargeno-
         men. Zij maken vooral gebruik van de bomen langs de Lapdijk en het EHS-bosje langs de
         Lapdijk. Het betreffen foeragerende exemplaren van de soorten gewone dwergvleermuis,
         grootoorvleermuis en ruige dwergvleermuis. Tijdens een aanvullend veldonderzoek in de
         nazomer van 2011 naar vleermuizen in verband met de mogelijke plaatsing van windturbi-
         nes, zijn in de zone tussen de Moerdijkseweg en de A16 geen vliegroutes aangetroffen,
         maar is het gebied tussen de afrit A16 en de Moerdijksweg wel een foerageergebied.
         Langs de A17 zijn verschillende vleermuizen (gewone en ruige dwergvleermuis, laatvlieger
         en rosse vleermuis) aangetroffen die foerageerden langs het EHS-bosje en een enkeling
         die langs de populieren parallel aan de A17 vloog, wat in het zoekgebied van de windturbi-
         nes ligt. Boven het open agrarisch gebied zijn echter geen waarnemingen gedaan. Alle
         vleermuizen zijn opgenomen in tabel 3 van de Flora- en faunawet.

         Overige zoogdieren
         In het plangebied en omgeving zijn algemene beschermde soorten zoals aardmuis, bos-
         muis, dwergmuis, haas, huisspitsmuis, konijn en mol (allen tabel 1) waargenomen. Daar-
         naast zijn er tijdens onderzoek van de VZZ in 2005 sporen aangetroffen van de bunzing of
         steenmarter (dit onderscheid valt niet te maken aan de hand van de aangetroffen sporen).
         De bunzing is een algemene soort die niet beschermd is. De steenmarter is een zwaarder
         beschermde soort (tabel 2).




         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>         Amfibieën en reptielen
         In het ecologisch bureauonderzoek [53] en [84] is geconstateerd dat binnen het plangebied
         en omgeving drie algemene amfibieënsoorten voor komen (bruine kikker, kleine watersa-
         lamander, gewone pad). Het voorkomen van reptielen in het plangebied kan op grond van
         verspreidingsgebied en biotoopeisen worden uitgesloten.

         Vissen
         Ondanks het vermoeden dat zwaarder beschermde soorten voorkomen, is bij veldonder-
         zoek enkel algemeen voorkomende, niet beschermde soorten waargenomen.

         Overige soorten
         In het plangebied zijn geen andere beschermde soorten (zoals insecten of weekdieren)
         aangetroffen.

7.5.     Effecten

7.5.1.   Natura 2000

         Variant 1 (zes turbines van 0,8 MW)
         In de omgeving van het plangebied, maar niet in het plangebied zelf komen een aantal
         soorten ganzen voor, welke in het kader van de Biesbosch en het Hollands Diep zijn aan-
         gewezen. Uit het voor dit PlanMER uitgevoerde natuuronderzoek blijkt dat de aanwezig-
         heid van de windturbines (beweging), de positionering ten opzichte van de foerageergebie-
         den en het verhoogde risico op aanvlieging met de rotorbladen een negatief effect heeft op
         ganzen. Als gevolg van bewegingsverstoring en een verhoogd aanvliegrisico neemt de
         kwaliteit van het leefgebied af. Door de grote hoeveelheid foerageergebieden waarnaar de
         vogels kunnen uitwijken in de omgeving van het Hollands Diep en de Biesbosch, betreft het
         geen significantie verslechtering. De instandhoudingsdoelen van de Natura 2000-gebieden
         komen niet in gevaar, maar de verwachting is wel dat de leefgebieden in de omgeving on-
         voldoende zijn om de toestroom van ganzen aan te kunnen. Dit, omdat nog onvoldoende
         duidelijk is of de ganzen in de omgeving van het plangebied hun foergaeergebied volledig
         gaan mijden en of de kwaliteit van de foerageergebieden in de omgeving hoog genoeg is
         om ook extra ganzen te kunnen voeden.

         Uit het geluidsonderzoek blijkt dat de 42- en 47-dB(A)-contouren in de autonome situatie al
         een groot deel van de Natura 2000-gebieden verstoren. Het gebruik van de windturbines
         resulteert daarbij niet in extra verstoring.

         Variant 1 betreft een variant met relatief kleine turbines, waarvan er een groter aantal wor-
         den geplaatst dan in variant 2. Kleinere turbines hebben per MW meer slachtoffers, ze
         staan dichter op elkaar, waardoor ze moeilijker ontweken kunnen worden. Het effect van
         variant 1 is 0/-.

         Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
         Voor variant 2 geldt hetzelfde als voor variant 1 met uitzondering dat het hier gaat om min-
         der turbines met een grotere tussenruimte, waardoor ze gemakkelijker ontweken kunnen
         worden. Wel zijn de turbines hoger en hebben een grotere rotordiameter, waardoor er meer
         bewegingsverstoring mogelijk is. Ook het geluid draagt wat verder, maar veroorzaakt niet
         meer geluidsverstoring in de 42- of 47-dB(A)-contour. Het effect van variant 2 is eveneens
         0/-.




         36         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>7.5.2.   Ecologische Hoofdstructuur (EHS)

         Variant 1 (zes windturbines van 0,8 MW)
         Wezenlijke kenmerken en waarden van de EHS worden enkel aangetast indien er een in-
         greep binnen de EHS wordt gedaan of als de externe werking van een plan zo groot is dat
         de typische soorten die gebruik maken van de EHS sterk worden verstoord in hun gebruik.

         Er worden geen ingrepen gedaan binnen de EHS. De nabijgelegen EHS betreft bosscha-
         ges en kenmerkende bomenrijen. De laanbeplanting aan de Lapdijk bestaat uit vrij oude
         essen. De bosschage die daarop aansluit (het EHS-bosje) bestaat uit vrij jonge essen met
         een redelijk goed ontwikkelde struiklaag waarin vlier domineert. Het bosje ten noorden van
         de A17, nabij de camping, bestaat uit redelijk jonge essen en populieren met een struik-
         laag. De bosjes zijn vooral van belang voor broedvogels, kleine en middelgrote zoogdieren,
         amfibieën en vleermuizen.

         De wezenlijke kenmerken en waarden als leefgebied voor bovengenoemde dieren, wordt in
         variant 1 aangetast, aangezien het gebruik van het bos door de nabijheid van windturbine 1
         wordt verstoord. Het gebruik door vogels en zoogdieren van het bos zal verminderen als
         gevolg van bewegingsverstoring (geluidsverstoring draagt niet extra bij) en bij vliegende
         soorten ook door slachtoffers door aanvlieging. Het effect op de soorten is echter al mee-
         genomen in het voorgaande criterium (beschermde soorten in het kader van de Ffw). Ge-
         zien de nabijheid van windturbine 1 is het voor de windvang zelfs niet ondenkelijk dat een
         deel van het bos moet verdwijnen.

         Het effect van de windturbines op de EHS wordt voor variant 1 als zeer negatief (- -) be-
         oordeeld.

         Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
         Het effect op de wezenlijke kenmerken en waarden van de EHS-gebiedjes in de omgeving
         van de windturbines is in beide varianten vergelijkbaar, met als verschil dat windturbine 1 in
         variant 2 minder nabij het EHS-bosje aan de Lapdijk staat, maar wel groter zijn. Verwijde-
         ren van een deel van het bos is bij deze variant niet aannemelijk Het effect van de windtur-
         bines op de EHS wordt voor variant 2 als licht negatief (0/-) beoordeeld.

7.5.3.   Flora- en faunawet (beschermde soorten)

         Variant 1 (zes turbines van 0,8 MW)

         Planten
         Tijdens de aanlegfase, waarin een groter gebied wordt gebruikt voor de werkzaamheden
         dan in de gebruiksfase, is het mogelijk dat exemplaren van de licht beschermde zwane-
         bloem worden aangetast. Omdat deze soort is opgenomen op tabel 1, is het aanvragen
         van een ontheffing niet nodig.

         Broedvogels
         Bij het criterium Natura 2000 zijn de ganzen met een instandhoudingsdoel reeds behan-
         deld. Deze redenering kan ook gebruikt worden voor ganzensoorten zonder instandhou-
         dingsdoel: nabij het plangebied zullen individuen worden verstoord en is het risico om aan-
         vlieging groter. In de omgeving is echter voldoende alternatief winterfoergaeergebied,
         waardoor de gunstige staat van instandhouding van de soorten niet in het geding komt.
         Vooral ten noordoosten van het plangebied gaat het echter om grote groepen ganzen, die
         naar verwachting verstoord worden. Aanbevolen wordt, voor een duurzaam behoud van de




         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>ganzenstand in de omgeving van het gebied, het overige aanwezige foerageergebied nabij
Lage Zwaluwe, langs de Amer, te verbeteren: in oppervlak of kwaliteit vergroten.

Windturbines hebben in de aanlegfase een beperkt effect op broedvogelsoorten, aangezien
het werkgebied beperkt is en langs de snelwegen ligt, waar de kwaliteit van het broedge-
bied al verminderd is. Door de aanlegwerkzaamheden te starten buiten het broedseizoen
wordt een negatief effect op broedende vogels bovendien voorkomen. Hiervoor kan geen
ontheffing worden aangevraagd.

In de gebruikfase hebben windturbines een negatief effect vanwege de geluidsverstoring,
bewegingsverstoring en mortaliteit door aanvlieging. Als gevolg van de verandering in
landgebruik zal de soortensamenstelling op het LPM weliswaar wijzigen, maar verstoring
en aantasting van vogels zal ook in de gebruiksfase aan de orde blijven. Gezien het feit dat
bij variant 1 kleinere, maar vooral lagere en meer windturbines worden gebruikt, is vooral
het risico op slachtoffers als gevolg van een botsing met een rotorblad groot. Het effect van
bewegingsverstoring zal bij meerdere windturbines groter zijn dan bij minder windturbines.
De geluidsverstoring is niet onderscheidend in de twee varianten. Het geluid van hogere
turbines draagt weliswaar verder, maar van de lagere turbines zijn er meer aanwezig.

In het plangebied zijn naast de ganzen die bij Natura 2000 zijn beschreven, ook enkele
roofvogelsoorten aanwezig, zoals buizerd en ransuil. Bij roofvogels is het zo, dat één
slachtoffer een grotere impact op de populatie heeft dan bij bijvoorbeeld bij zangvogels, de
populatie is immers kleiner. Bovendien worden de roofvogels aangetrokken door de slacht-
offers onder de kleinere vogelsoorten, waardoor roofvogels ook sneller een slachtoffer
worden van de windturbine. Het broed- en foerageergebied van de soorten met een jaar-
rond beschermde verblijfplaats wordt aangetast. Voor de aantasting van vaste rust- en ver-
blijfplaatsen van de buizerd en de ransuil moet een ontheffing worden aangevraagd (tabel
3 Flora- en faunawet).

In de omgeving is nog voldoende alternatief foerageergebied. De inrichting van compensa-
tiegebied de Appelzak zal aansluiten bij de eisen voor foerageergebied voor deze soorten.

Het effect van variant 1 van de windturbines is als sterk negatief (- -) voor vogels, aange-
zien er veel windturbines worden geplaatst en zwaar beschermde soorten vogelsoorten
verstoord en aangetast worden. Bovendien is het effect op ganzen sterk negatief.

Vleermuizen
Uit het aanvullend veldonderzoek in de nazomer van 2011 naar vleermuizen in verband
met de mogelijke plaatsing van windturbines, zijn in het onderzoeksgebied diverse soorten
vleermuizen waargenomen, te weten gewone en ruige dwergvleermuis, rosse vleermuis en
laatvlieger. Het zoekgebied voor windturbines bleek zowel langs de A17 als de A16 ge-
bruikt te worden als foerageergebied. Langs de A16 was geen sprake van vast vliegroutes
parallel aan de A16, maar vanuit de bebouwing en baltsplaatsen aan de Moerdijkseweg
vlogen vooral gewone dwergvleermuizen naar het foerageergebied tussen de afrit van de
A16 en de Moerdijksweg (ter hoogte van Gouden Leeuw). Langs de A17 maken vleermui-
zen gebruik van de EHS-bosjes: langs de Lapdijk en het bos bij de camping ten noorden
van de A17. Zo nu en dan gebruikten de vleermuizen de populieren parallel aan de A17 om
te foerageren. Van het open agrarisch veld werd geen gebruik gemaakt. Hieruit blijkt dat
het aantasten van de EHS (foerageergebied) een sterk negatief effect heeft op vleermui-
zen. In variant 1 wordt turbine 1 dicht tegen het EHS-bos geplaatst. Hierdoor zal foera-
geergebied en vliegroutes van vleermuizen verloren gaan. Het foerageergebied ter plaatse
maakt een essentieel onderdeel uit van het leefgebied van de vleermuissoorten ter plaatse.




38         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Daarom zal ontheffing moeten worden aangevraagd voor deze zwaar beschermde soorten
(tabel 3).

Aangezien het zwaar beschermde soorten betreft, zal aan de hand van de ADC-criteria (al-
ternatief, dwingende reden, compensatie) moeten worden aangetoond dat het voornemen
op deze manier moet worden uitgevoerd. Aangezien een relatief gemakkelijk uit te voeren
alternatief voorhanden is, is het niet aannemelijk dat een dergelijke ontheffing zal worden
verleend. Vanuit ecologie bezien bestaat het alternatief uit het verplaatsen van turbine 1 en
2 in oostelijke richting, ten minste 200 m.

Indien de werkzaamheden voor het plaatsen van de windturbines (tijdelijke effecten aanleg-
fase) niet plaatsvinden in de schemer of nacht (en er geen verlichting wordt gebruikt in de
schemering en nacht), zijn er tijdens de aanleg geen negatieve effecten te verwachten.

Variant 1 wordt voor vleermuizen als zeer negatief (- -) beoordeeld.

Overige zoogdieren
De aanlegwerkzaamheden zullen in het gehele werkgebied een verkleining van het leefge-
bied van grondgebonden zoogdieren veroorzaken. Het betreft kleine zoogdieren als
(spits)muissoorten, egel, mol, haas en konijn. In de omgeving van het plangebied is vol-
doende gelijkwaardig leefgebied voor deze soorten voorhanden. Na realisering van het
VKA zullen er ook binnen de groengebieden in het plangebied mogelijkheden zijn voor der-
gelijke kleine zoogdiersoorten. Na de verkleining van het leefgebied zal het in werking heb-
ben van de windturbines geen extra negatief effect meer hebben (kleine zoogdieren zijn
niet gevoelig voor hoge bewegingsverstoring en geluidsverstoring, gezien de achtergrond-
waarden), de strook waarin de turbines staan zal naar verwachting (indien grazig ingevuld)
wederom dezelfde functie gaan vervullen. De zwaarder beschermde steenmarter heeft
geen leefgebied binnen het zoekgebied voor windturbines.

Variant 1 wordt voor de overige zoogdieren als beperkt negatief (0/-) beoordeeld.

Amfibieën en reptielen
De sloten langs de snelwegen zullen blijven bestaan. Het is echter mogelijk dat voor de
aanlegwerkzaamheden delen van sloten (tijdelijk) worden gedempt. Hierbij is tijdelijk een
verkleining van het leefgebied van algemene soorten amfibieën mogelijk. Reptielen zijn in
het plangebied niet aanwezig.

In de omgeving van het zoekgebied voor windturbines is voldoende alternatief gelijkwaar-
dig leefgebied aanwezig en in het VKA zal bovendien extra oppervlaktewater worden gere-
aliseerd. Indien dit oppervlaktewater faunavriendelijk wordt ingericht, zal in de toekomst
mogelijk meer leefgebied mogelijk zijn voor algemene soorten amfibieën. In de gebruiksfa-
se zullen de amfibieën daarom minimaal in gelijke mate gebruik kunnen maken van het
plangebied. Aangezien zij niet gevoelig zijn voor geluidsverstoring en (hoge) bewegings-
verstoring, zullen zij in de gebruiksfase geen negatief effect ondervinden. Variant 1 wordt
als neutraal (0) beoordeeld.

Eindbeoordeling Flora- en faunawet voor variant 1
Op basis van het voorgaande kan ten aanzien van het beoordelingscriterium ‘verlies leef-
gebied of aantasting van beschermde soorten’ samenvattend geconstateerd dat variant 1
als gevolg van het negatieve effect op vogels en vleermuizen sterk negatief (- -) wordt be-
oordeeld.




Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
In deze paragraaf zijn enkel de verschillen ten opzichte van variant 1 besproken.

Broedvogels
In variant 2 worden minder, maar hogere windturbine met een grotere rotordiameter toege-
past. De windturbines staan verder van elkaar, waardoor ze gemakkelijker ontweken kun-
nen worden en de rotorbladen draaien langzamer. Per MW zullen er minder slachtoffers
vallen. Het effect van bewegingsverstoring zal bij kleiner zijn dan bij variant 1.

Het effect van variant 2 van de windturbines wordt als negatief (-) beoordeeld voor vogels,
aangezien het effect per MW kleiner is, er minder windturbines worden geplaatst.

Vleermuizen
De opstelling van variant 2 veroorzaakt (zoals bij variant 1) een verkleining van het foera-
geergebied (zowel langs de A16 als langs de A17). Langs de A16 zullen de populieren ver-
dwijnen, waardoor een minder essentieel onderdeel van het leefgebied verdwijnt. De meest
westelijke windturbine (turbine 1) staat bij deze variant echter verder van het EHS-bosje
dan bij variant 1 en de bomen van de Lapdijk, waardoor het effect op het areaal leefgebied
dat in kwaliteit vermindert, kleiner is. Ook zullen minder slachtoffers vallen als gevolg van
het lagedrukgebied om de rotorbladen, zolang er geen lijnvormige structuur is die de foera-
geergebieden met de windturbines verbindt.

Indien de werkzaamheden voor het plaatsen van de windturbines (tijdelijke effecten aanleg-
fase) niet plaatsvinden in de schemer of nacht (en er geen verlichting wordt gebruikt in de
schemering en nacht), zijn er tijdens de aanleg geen negatieve effecten te verwachten.

Variant 2 wordt voor vleermuizen als negatief (-) beoordeeld.

Overige zoogdieren
Het effect voor overige zoogdieren is in beide varianten nagenoeg gelijk: de vier grote
windturbines zullen waarschijnlijk een groter oppervlak per stuk beslaan, maar zijn met
minder, waardoor het effect vergelijkbaar is met variant 1.

Variant 2 wordt voor de overige zoogdieren als matig negatief (0/-) beoordeeld.

Amfibieën en reptielen
Het effect is bij beide varianten vergelijkbaar: ook variant 2 wordt als neutraal (0) beoor-
deeld.

Eindbeoordeling Flora en faunawet voor variant 2
Op basis van het voorgaande kan ten aanzien van het beoordelingscriterium ‘verlies leef-
gebied of aantasting van beschermde soorten’ samenvattend geconstateerd dat variant 2
als gevolg van het negatieve effect op vogels en vleermuizen negatief (-) wordt beoordeeld.

Conclusie over ontheffing in het kader van de Flora- en faunawet
Voor beide varianten dient voor diverse soorten vogels (roofvogels met een vaste verblijf-
plaats en voor ganzen) en voor diverse soorten vleermuizen ontheffing te worden aange-
vraagd voor het in gebruik hebben van de windturbines. Voor beide varianten wordt voor de
roofvogels compenserende maatregelen genomen in compensatiegebied de Appelzak.
Voor ganzen dient - mede in het kader van de Natuurbeschermingswet - winterfoergaeer-
gebied in de omgeving van het plangebied te worden verbeterd (vergroot of kwalitatieve
verbetering bestaand foerageergebied). Bij variant 1 dient voor vleermuizen gekozen te
worden voor een alternatief om negatieve effecten op foeragerende en migrerende vleer-




40         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>       muizen te voorkomen. Het alternatief bestaat uit het verplaatsen van windturbine 1 over ten
       minste 200 m in oostelijke richting. Indien deze maatregelen genomen zijn voorafgaand
       aan de bouw en het in gebruik nemen van de windturbines, is er geen sprake van een sig-
       nificant negatief effect. De gunstige staat van instandhouding van de verschillende soorten
       zal niet in het geding komen en daarom is het de verwachting dat ontheffingen kunnen
       worden verleend.

7.6.   Mitigerende maatregelen

       Om ook op langere termijn foerageergebied voor alle ganzen te kunnen bieden, wordt aan-
       bevolen bestaande winterfoerageergebieden ten oosten van het plangebied te verbeteren
       (meer oppervlak of hogere kwaliteit).

       Door de rotorbladen te voorzien van een zeer opvallende kleur, vallen ze meer op, waar-
       door vogels ze beter kunnen ontwijken.

       De vorm van de rotorbladen worden aangepast waardoor zij minder geluidsverstoring ver-
       oorzaken. Doordat de windturbines parallel aan de snelwegen worden geplaatst, hebben zij
       minder extra verstoring dan wanneer zij in het open veld geplaatst zouden worden.

       De meest westelijke windturbine ligt binnen het bereik van het zeer geschikte foerageerge-
       bied voor vleermuizen, vooral bij variant 1. De kwaliteit van het leefgebied vermindert en
       het risico op dodelijke slachtoffers is groot. Als mitigerende maatregel kan deze windturbine
       uitgezet worden in de schemering en in de nacht, wanneer vleermuizen actief zijn (warm
       voorjaar, zomer).

7.7.   Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven

       In tabel 7.1 zijn de varianten voor de windturbines beoordeeld op de voor natuur onder-
       scheiden criteria.

       De scores worden toegekend op basis van professionele deskundigheid, op een vierpunts
       schaal. Deze loopt van sterk negatief ten opzichte van de referentiesituatie (--), negatief (-),
       beperkt negatief (-/0) neutraal (0).

       Tabel 7.1. Beoordeling effecten varianten windturbines op ecologie
        aspect/criterium                                                                    variant 1                               variant 2
                                                                                         6 * 0,8 MW                                 4 * 3 MW
        negatieve effecten op soorten of habitats met                                             0/-                                    0/-
        een ISHD van Natura 2000-gebieden
        aantasting wezenlijke kenmerken en waarden                                                 --                                    0/-
        EHS-gebied
        aantasting en verstoring beschermde soorten                                                --                                      -
        (Ffw)


       Variant 1 heeft vanwege de nabijheid van de meest westelijke windturbine nabij het EHS-
       bos en de Lapdijk, welke fungeren als vleermuisfoerageergebied en gebied voor broedvo-
       gels, het grootste negatieve effect. Bovendien is het risico aanwezig dat voor de windvang
       bomen moeten verdwijnen.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT         41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>42   Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>8.     SLAGSCHADUW

8.1.   Beleidskader

       Slagschaduw ontstaat wanneer de zon schijnt op de draaiende rotor van een windturbine.
       Hierdoor ontstaat een draaiende schaduw op de grond of ter plaatse van bijvoorbeeld wo-
       ningen. Wanneer dit ter plaatse van een raam plaatsvindt, wordt dit over het algemeen als
       hinderlijk ervaren.

       In de ministeriële regeling van 9 november 2007 met nummer DJZ 2007104180 is de
       normstelling bepaald voor slagschaduw. Hierin is bepaald dat een windturbine over een
       stilstandvoorziening moet beschikken indien:
       - zich woningen bevinden binnen de afstand van twaalf maal de rotordiameter van de
            windturbine, en;
       - gemiddeld meer dan zeventien dagen per jaar en meer dan twintig minuten per dag
            slagschaduw kan optreden ter plaatse van ramen van geluidgevoelige bestemmingen
            en woonwagens.

8.2.   Beoordelingscriteria

       De beschrijving van de effecten van de windturbines op het thema slagschaduw vindt
       plaats op basis van het criterium: maximale slagschaduwduur op woninggevels. De effec-
       ten (gecumuleerd) zullen worden afgezet tegen de normen. Zie voor het volledige onder-
       zoek bijlage II.

8.3.   Methode van onderzoek

       Rekenmethode
       De effecten van slagschaduw als gevolg van de voorgenomen plaatsing van windturbines
       op het LPM zijn berekend met het softwarepakket WindPro 2.7.486. Met berekeningen is
       vast te stellen op welke dagen en op welk moment van de dag slagschaduw kan optreden.
       Dit betekent niet dat op dat moment van die specifieke dag het zich ook daadwerkelijk voor
       doet, want:
       - het moet dan onbewolkt zijn;
       - er moet voldoende wind zijn om de rotor te laten draaien;
       - de wind moet min of meer in lijn met de zon staan, zodat de rotorbladen haaks op de
           lijn tussen de zon en de woning staan.

       De slagschaduw is bepaald voor vier woningen welke binnen twaalf maal de rotordiameter
       van een windturbine gelegen zijn. Dit geldt alleen voor variant 1. In variant 2 worden bedui-
       dend grotere windturbines geplaatst, waardoor er tien woningen mogelijk slagschaduw
       kunnen ondervinden. Bij de bepaling is van belang de situering en afmetingen van ramen
       van de betreffende woningen. Binnen dit onderzoek heeft geen veldinventarisatie plaatsge-
       vonden. In de berekeningen wordt ervan uitgegaan dat het maatgevende vertrek een raam
       van 2 bij 1 m heeft wat gericht is op de turbines.

       Er zijn twee typen resultaten bepaald, worst-case en op basis van het gemiddeld aantal
       zonuren en de windrichting. Worst-case houdt in dat de tijden berekend worden waarop
       slagschaduw kan optreden. Dit betekent niet dat het werkelijk optreedt, aangezien het ook
       te zacht kan waaien of bewolkt kan zijn. Op basis van statistieken als windrichting, snelheid
       en zonuren is een schatting te maken van het aantal schaduwuren. Deze statistieken zijn
       verkregen van het KNMI.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>8.4.     Huidige situatie en autonome ontwikkeling

         In de huidige situatie en bij autonome ontwikkeling zijn in het plangebied en omgeving geen
         windturbines aanwezig. Slagschaduw treedt daarom niet op.

8.5.     Effecten

8.5.1.   Maximale slagschaduwduur op woninggevels in relatie tot de normen (gecumuleerd)

         Voor de situering van de beoordeelde woningen A t/m D (variant 1) en A t/m J (variant 2)
         wordt verwezen naar de kaart in bijlage III. Hierin staan ook de resultaten opgenomen, wel-
         ke in tabel 8.1 en tabel 8.2 zijn samengevat.

         Variant 1 (zes windturbines, 0,8MW)
         In tabel 8.1 zijn de resultaten van de berekeningen van slagschaduw effecten van variant 1
         opgenomen.

         Tabel 8.1. Slagschaduweffecten variant 1
         woning omschrijving                                                        worst case                                      verwacht
                                                       schaduw-          schaduwda-             maximaal         aantal dagen        schaduw-
                                                         uren per        gen per jaar      schaduwuren          met meer dan           uren per
                                                               jaar                                per dag         20 minuten                jaar
                                                                                                                     schaduw
         A        Westelijke Parallelweg 15                 12.23                   36                0.27                   22            2.01
         B        Lapdijk 22                                 0.00                    0                0.00                    0            0.00
         C        Sebasitiaansweg 2a                        28.34                  102                0.29                   46            3.21
         D        Steenweg 2 (bovenwoning)                  17.58                   81                0.26                   19            2.45


         Uit de tabel blijkt dat bij drie woningen mogelijk meer dan zeventien dagen per jaar slag-
         schaduw ondervinden in de worst case situatie. Aan het tweede criterium, te weten dat op
         minimaal zeventien dagen de slagschaduwperiode meer dan twintig minuten duurt, voldoen
         deze drie woningen eveneens. De windturbines zullen daarom voorzien moeten worden
         van een stilstandvoorziening. De stilstand van de turbines zal dan jaarlijks naar verwach-
         ting acht uren en zeven minuten duren.

         Variant 2 (vier windturbines, 3MW)
         In onderstaande tabel zijn de resultaten van de berekeningen van slagschaduw effecten
         van variant 2 opgenomen.

         Tabel 8.2. Slagschaduweffecten variant 2
         woning     omschrijving                                                     worst case                                        verwacht
                                                         schaduw-         schaduwda-              maximaal        aantal dagen        schaduw-
                                                          uren per        gen per jaar       schaduwuren         met meer dan           uren per
                                                                jaar                                per dag         20 minuten                jaar
                                                                                                                       schaduw
         A          Westelijke Parallelweg 15                59.47                  105                0.47                   50             6.35
         B          Gorsdijk 1                               13.52                   40                0.28                   25             2.54
         C          Streeplandsedijk                         14.21                   59                0.23                   10             2.09
         D          Streeplandsedijk                         34.41                   94                0.32                   61             5.12
         E          Hoofdstraat 4                            20.15                   72                0.27                   21             4.02
         F          Sebastiaansweg 2a                        59.41                  105                0.59                   20             6.09
         G          Blokdijk 1                               76.00                  139                0.57                  106           14.35




         44           Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>        woning       omschrijving                                                      worst case                                       verwacht
        H            Koekoeksdijk 7 & 8                        19.03                   92                 0.22                  54          4.19
        I            Ewoudsdam 24                              18.12                   63                 0.22                  25          3.33
        J            Steenweg 2 (bovenwoning)                  45.20                  106                 0.49                  66          6.24


       Uit de tabel blijkt dat de hoeveelheid slagschaduw in variant 2 duidelijk groter is dan in va-
       riant 1. Dit kan verklaard worden door de hogere hubhoogte en grotere rotordiameter.

       Voor negen van de tien woningen geldt dat er aan alle voorwaarden voor slagschaduw vol-
       daan wordt. Alleen bij woning C is geen sprake van slagschaduw, aangezien er niet vol-
       daan wordt aan minimaal achttien dagen van meer dan twintig minuten. De turbines moe-
       ten met een stilstandvoorziening uitgerust moeten worden. Op basis van de meteorologi-
       sche statistieken staan deze turbines circa 53 uur en 43 minuten per jaar stil. Dit is de som
       van de vermelde uren in de meest rechtse kolom, waarbij alleen de negen woningen waar-
       van de normen overschreden worden zijn meegeteld.

8.6.   Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven

       In onderstaande tabel zijn de varianten voor de windturbines beoordeeld op slagschaduw-
       effecten. De scores worden toegekend op basis van professionele deskundigheid, op een
       vierpunts schaal. Deze loopt van sterk negatief ten opzichte van de referentiesituatie (--),
       negatief (-), beperkt negatief (-/0) neutraal (0).

       Tabel 8.3. Beoordeling effecten varianten windturbines op slagschaduw
        aspect/criterium                                                                    variant 1                                variant 2
                                                                                         6 * 0,8 MW                                  4 * 3 MW
        slagschaduw ter plaatse van woningen                                                      -/0                                     -/0


       In de huidige en autonome situatie treedt geen slagschaduw op. De plaatsing van turbines
       heeft daarom een negatief effect omdat hierdoor in beginsel wel sprake zal zijn van slag-
       schaduw. De turbines kunnen worden voorzien van een stilstandvoorziening, zodat er geen
       slagschaduw zal optreden bij de woningen (zie paragraaf 8.7). Het is niet uit te sluiten dat
       er slagschaduw optreedt bij woningen gelegen buiten het afstandscriterium. Daarom wor-
       den beide varianten beoordeeld als beperkt negatief.

8.7.   Mitigerende maatregelen

       Om slagschaduweffecten te beperken kunnen de windturbines worden uitgerust met een
       stilstandvoorziening, die geïmplementeerd is in de besturingssoftware. Hierdoor schakelt
       de turbine alleen uit als slagschaduw daadwerkelijk optreedt.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT          45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>46   Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>9.     GELUID

9.1.   Beleidskader

       Windturbines kunnen meldingplichtig of vergunningplichtig zijn. In principe zijn alle turbines
       meldingplichtig, tenzij het een windpark op zee of land betreft waarvoor het bevoegd gezag
       na beoordeling gemotiveerd besluit dat het maken van een milieueffectrapport noodzakelijk
       is. In dat geval is een omgevingsvergunning voor het oprichten van een inrichting nodig.
       Voor de beoordeling van geluid maakt dit geen verschil; dit is beide gevallen paragraaf
       3.2.3 van het Activiteitenbesluit. De windturbines voor het LPM zijn vergunningplichtig, wat
       dus voor de toetsing in principe geen verschil maakt.

       Sinds 1 januari 2011 is nieuwe wetgeving van kracht met betrekking tot windturbines. Tot
       deze wijziging werd ondermeer onderscheid gemaakt tussen vergunningplichtige en mel-
       dingplichtige windturbines. Sinds 1 januari 2011 vallen akoestisch gezien alle windturbines
       echter onder het Activiteitenbesluit. Hierdoor geldt nu voor alle windturbines hetzelfde wet-
       telijk kader.

       Een andere belangrijke wijziging is het vervallen van de windnormcurve. Volgens deze cur-
       ve was de norm afhankelijk van de windsnelheid. Dit omdat meer wind niet alleen leidt tot
       meer geluidemissie van de windturbine, maar ook tot een hoger referentieniveau van het
       omgevingsgeluid. In de nieuwe wetgeving is dit principe verlaten. Nu wordt gerekend met
       de jaargemiddelde windsnelheid per periode.

       De normstelling geldt voor het jaargemiddelde geluidimmissie ter plaatse van geluidgevoe-
       lige bestemmingen. De Lden (day, evening, night) mag maximaal 47 dB bedragen. Daar-
       naast geldt voor de nachtperiode een aparte norm Lnight van 41 dB. Voor moderne windtur-
       bines geldt dat wanneer voldaan wordt aan de Lden, vrijwel altijd ook wordt voldaan aan de
       Lnight. De Lnight wordt pas maatgevend wanneer de windturbine met name ’s nachts in bedrijf
       is. In de praktijk is dat nooit of zelden het geval. In onderhavige notitie is Lnight zeker-
       heidshalve wel meegenomen in de berekeningen.

       De norm geldt zowel voor een enkele windturbine als een groep windturbines welke tot de-
       zelfde ‘inrichting’ behoren. Conform maatwerkvoorschriften kan het bevoegd gezag zowel
       lager (artikel 3.14a lid 2) als hogere (artikel 3.14a lid 3) normen vast stellen.

       De normstelling is gebaseerd op perceptieonderzoek naar windturbinegeluid. Hierdoor is
       het bij moderne windturbines niet nodig straffactoren voor bijvoorbeeld tonaal geluid toe te
       passen. Dit is immers al verwerkt in de normstelling. Voor ouderwetse windturbines kan dit
       wel het geval zijn. Aangezien het LPM een nieuwe situatie betreft, is uitgegaan van plaat-
       sing van moderne windturbines waarvoor geen straffactoren van toepassing zijn.

       Verder veroorzaken windturbines vrijwel nooit geluidpieken. Wel duidelijk hoorbaar is het
       draaien van de gondel en het bij harde wind aftoeren van de van de turbine. Dit is echter
       met name herkenbaar doordat het geluid afwijkt en niet vanwege een veel hoger geluidni-
       veau. Vanwege het ontbreken van duidelijke piekgeluiden is hier binnen het wettelijk kader
       geen normstelling voor opgenomen.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>9.2.   Beoordelingscriteria

       De beschrijving van de effecten van de windturbines op het thema geluid vindt plaats op
       basis van de volgende aspecten en criteria:
       1. Lden ter plaatse van omliggende woningen;
       2. Lnight ter plaatse van omliggende woningen.

       Zie voor het volledige onderzoek bijlage II.

9.3.   Methoden van onderzoek

       Met WindPro kan het geluid berekend worden ter plaatse van omliggende woningen. Het
       model is echter nog niet aangepast op de sinds dit jaar geldende wetgeving. Daarom is
       voor geluid met behulp van Geomilieu versie 1.90 een akoestisch overdrachtsmodel opge-
       steld. Dit model schematiseert de toekomstige situatie. Ingevoerd zijn de windturbines, bo-
       demgebieden en toetspunten.

       Het akoestisch bronvermogen van de windturbines is bepaald aan de hand van het Reken
       en meetvoorschrift, akoestische gegevens van de leverancier en uurpercentages van wind-
       snelheden van het KNMI. Doorgaans is van een windmolen geen spectrale verdeling van
       het geluid aanwezig. Wel is er een standaard spectrum voor windturbines. Deze is gehan-
       teerd in voorliggend onderzoek.

9.4.   Huidige situatie en autonome ontwikkeling

       In de huidige situatie en bij autonome ontwikkeling zijn in het plangebied en omgeving geen
       windturbines aanwezig.

9.5.   Effecten

       Criterium 1: aantal geluidgevoelige objecten binnen de Lden 47 geluidcontour

       Variant 1 (zes turbines van 0,8 MW)
       In onderstaande tabel staan de resultaten van de geluidberekeningen voor variant 1.

       Tabel 9.1. Resultaten geluid variant 1, zes windturbines Führlander
        toetspunt     omschrijving                      situering t.o.v. LPM                       Lden in dB *              Lnight in dB *
        135           Westelijke parallelweg 15         oost                                            45/47/--                    38/41/--
        320           Lapdijk 22                        zuid                                            42/47/--                    35/41/--
        32            Lapdijk 14 / Krukweg 1            west                                            47/47/--                    40/41/--
        48            Sebastiaansweg 2a                 noord                                           45/47/--                    38/41/--
        50            Steenweg 2 (bovenwoning)          noord                                           44/47/--                    37/41/--
       * berekende waarde / toetswaarde / overschrijding


       Uit de tabel blijkt dat in variant 1 voldaan wordt aan de gestelde akoestische eisen ter
       plaatse van de (bedrijfs)woningen.

       Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
       In onderstaande tabel staan de resultaten van de geluidberekeningen voor variant 2.




       48            Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>       Tabel 9.2. Resultaten geluid variant 2 (vier windturbines 3MW)
        toetspunt        omschrijving                       situering ten opzichte                      Lden in dB                  Lnight in dB
                                                            van PM
        135              Westelijke parallelweg 15          oost                                           45/47/--                     38/41/--
        320              Lapdijk 22                         zuid                                           44/47/--                     38/41/--
        32               Lapdijk 14 / Krukweg 1             west                                           46/47/--                     39/41/--
        48               Sebastiaansweg 2a                  noord                                          45/47/--                     38/41/--
        51               Steenweg 2 (bovenwoning)           noord                                          43/47/--                     36/41/--


       Uit de tabel blijkt dat in variant 2 voldaan wordt aan de gestelde akoestische eisen ter
       plaatse van de (bedrijfs)woningen.

9.6.   Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven

       In tabel 9.3 zijn de varianten voor de windturbines beoordeeld op de voor geluid onder-
       scheiden criteria.

       De scores worden toegekend op basis van professionele deskundigheid, op een vierpunts
       schaal. Deze loopt van sterk negatief ten opzichte van de referentiesituatie (--), negatief (-),
       beperkt negatief (-/0) neutraal (0).

       Tabel 9.3. Beoordeling effecten varianten windturbines op geluid
        aspect/criterium                                                                  variant 1                                  variant 2
                                                                                        6 * 0,8 MW                                   4 * 3 MW
        geluidniveau Lden                                                                       -/0                                       -/0
        geluidniveau Lnight                                                                     -/0                                       -/0


       In de huidige en autonome situatie treedt geen geluidimmissie op ten gevolge van windtur-
       bines. De plaatsing van turbines op het LPM zal in beide varianten een beperkt negatief ef-
       fect hebben. Beide varianten leiden namelijk tot een beperkte toename van de geluidimis-
       sie ter plaatse van woningen. Wel wordt voldaan aan de wettelijke eisen van het Activitei-
       tenbesluit, zodat eventuele hinder beperkt blijft. Beide varianten worden daarom beoor-
       deeld als beperkt negatief.

9.7.   Mitigerende maatregelen

       Aangezien voldaan wordt aan de normstelling worden geen mitigerende maatregelen voor
       geluid getroffen.




       Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT               49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>50   Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>10.     EXTERNE VEILIGHEID

10.1.   Beleidskader

        Via een wijziging van het activiteitenbesluit zal voor het merendeel van de windturbines
        geen vergunningplicht meer gelden, maar moet voldaan worden aan algemene regels. Op
        14 oktober 2010 is een wijziging van het activiteitenbesluit vastgesteld. De ingangsdatum
        voor de toepassing van deze nieuwe regels zal nog worden bepaald.

        Wat de risico’s van windturbines betreft betekent het besluit dat ten opzichte van kwetsbare
        objecten een grenswaarde van PR 10-6/jr en voor beperkt kwetsbare objecten een grens-
        waarde van PR 10-5/jr moet worden aangehouden. Het activiteitenbesluit biedt de overheid
        de mogelijkheid om vaste afstanden tot (beperkt) kwetsbare objecten voor te schrijven. Op
        dat moment hoeven geen risicocontouren meer bepaald te worden. Deze nieuwe regels
        zijn echter nog niet in werking getreden.

        Voor windturbines die in de buurt van rijks(vaar)wegen en spoorlijnen komen, hanteren
        Rijkswaterstaat en Prorail eigen risicocriteria. Dat is opgenomen in de documenten ‘Be-
        leidsregel voor het plaatsen van windturbines op, in of over Rijkswaterstaatwerken’ en
        ‘Windturbines langs auto-, spoor- en vaarwegen - Beoordeling van veiligheidsrisico’s’. Het
        gaat hier om beleidsregels en niet om wetgeving. Indien niet wordt voldaan aan de voor-
        keursafstanden, wordt plaatsing van windturbines slechts toegestaan als uit aanvullend on-
        derzoek blijkt dat er geen onaanvaardbaar verhoogd veiligheidsrisico bestaat.

10.2.   Beoordelingscriterium

        De beschrijving van de effecten van de windturbines op het thema externe veiligheid vindt
        plaats op basis van het plaatsgebonden risico (PR).

        Het plaatsgebonden risico wordt beoordeeld voor:
        1. kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten (Logistiek Park Moerdijk);
        2. risicovolle objecten;
        3. transportroutes (A16 en A17).

        Het ‘Handboek Risicozonering Windturbines’ (verder Handboek) beveelt aan om voor de
        toetsing van bebouwing het ‘Besluit externe veiligheid inrichtingen’ (Bevi) te volgen. Het
        toetsingcriterium dat het Bevi hanteert is het plaatsgebonden risico (PR) en het groepsrisi-
        co (GR).

        De bepaling van het GR maakt geen deel uit van onderhavig onderzoek en wordt derhalve
        verder niet in beschouwing genomen. Voor het PR maakt het Bevi een onderverdeling voor
        bebouwing naar kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten. Onder kwetsbare objecten
        wordt vallen onder andere kantoren met een bruto vloeroppervlak van meer dan 1.500 m2
        en recreatieterreinen voor het verblijf van meer dan 50 personen gedurende meerdere
        aaneengesloten dagen. Onder beperkt kwetsbare objecten vallen onder andere de kleinere
        kantoren en terreinen voor recreatieve doeleinden. In de volgende alinea is het beoorde-
        lingcriterium vermeld.

        Plaatsgebonden risico
        Het PR geeft de kans per jaar dat een persoon die onafgebroken en onbeschermd op een
        plaats buiten een inrichting zou verblijven, overlijdt als rechtstreeks gevolg van een onge-
        woon voorval. Voor nieuwe situaties geldt voor kwetsbare objecten een grenswaarde van
        10-6 voor het PR en voor beperkt kwetsbare objecten een richtwaarde van 10-6. Concreet




        Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>        betekent dit dat in deze situatie kwetsbare objecten buiten de 10-6-contour moeten liggen
        en beperkt kwetsbare objecten dienen in principe buiten de 10-6-contour van de windturbine
        te liggen.

        Voor het vervoer van gevaarlijke stoffen moet nagegaan worden of plaatsing van de wind-
        turbines niet leidt tot een onaanvaardbaar verhoogd risico op de transportroute. In het
        Handboek (bijlage B Generieke Gegevens, paragraaf 4) is aangegeven dat over het alge-
        meen geconcludeerd kan worden dat als de windturbines volgens de beleidsrichtlijnen van
        Rijkswaterstaat worden geplaatst, de risico’s voor gevaarlijke transporten in de regel ver-
        waarloosbaar klein zijn. Reden hiervoor is dat de trefkans op een tankwagen met gevaarlij-
        ke stoffen zodanig klein is, dat deze trefkans nagenoeg niet bijdraagt aan de kans op het
        falen van een tankwagen tijdens transport.

10.3.   Methoden van onderzoek

        Het onderzoek is uitgevoerd op basis van het ‘Handboek Risicozonering Windturbines’. Dit
        Handboek beschrijft risico’s die ontstaan wanneer de turbines in bedrijf zijn. De risico’s van
        het plaatsen worden hierin niet betrokken. Momenteel is dit de enige methodiek, die in Ne-
        derland beschikbaar is, voor de bepaling van de externe veiligheidssituatie van windturbi-
        nes.

10.4.   Huidige situatie en autonome ontwikkeling

        In de huidige situatie is geen sprake van externe veiligheidsrisico’s door windturbines, om-
        dat er in de huidige situatie geen windturbines voorzien zijn. Ditzelfde geldt ook voor de au-
        tonome ontwikkeling.

10.5.   Effecten

        De PR 10-6-contour is afhankelijk van de specificaties van de windturbines. De te plaatsen
        windturbines beschikken per variant allemaal over dezelfde eigenschappen, derhalve zijn
        de PR-contouren voor de turbines binnen een variant hetzelfde. Middels de methodiek in
        het Handboek zijn de PR-contouren 10-5 en 10-6 bepaald. In tabel 10.1 zijn de afstanden
        hiervan weergegeven.

        Tabel 10.1. Plaatsgebonden risico’s windturbines variant 1 en variant 2
                        variant 1 (6 * 0,8 MW)                                                variant 2 (4 * 3 MW)
         plaatsgebonden risico (jaar-1)                afstand (m)       plaatsgebonden risico (jaar-1)                      afstand (m)
                                         -5                                                                  -5
                                 PR 10                             25                                PR 10                              45
                                         -6                                                                  -6
                                 PR 10                             81                                PR 10                             125


10.5.1. Plaatsgebonden risico - kwetsbare en beperk kwetsbare objecten

        Variant 1 (zes windturbines van 0,8 MW)
        In windturbinevariant 1 zijn geen kwetsbare of beperkt kwetsbare objecten binnen de PR
        10-5 contour (geprojecteerd). Wel zijn er kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten binnen
        de PR 10-6 contour geprojecteerd. Om ervoor te zorgen dat binnen de PR 10-6 contour
        geen kwetsbare objecten staan (geprojecteerd) zijn mitigerende maatregelen nodig (zie pa-
        ragraaf 10.7).




        52          Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>        Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
        In variant 2 zijn geen kwetsbare of beperkt kwetsbare objecten binnen de PR 10-5 contour
        (geprojecteerd). Wel zijn er kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten binnen de PR 10-6
        contour geprojecteerd. Ook voor deze variant geldt dat er mitigerende maatregelen nodig
        zijn om ervoor te zorgen dat binnen de PR 10-6 contour geen kwetsbare objecten staan
        (geprojecteerd). Deze staan aangegeven in paragraaf 10.7.

         categorie/activiteit               subcategorie                        effect windpark op categorie / activiteit
                                                                                                                         -5
         bebouwing                          kwetsbare objecten                  geen kwetsbare objecten binnen 10 contour
                                                                                                                  -6
                                                                                kwetsbare objecten binnen 10 contour (LPM)
                                                                                                                              -6
                                            beperkt kwetsbare objecten          beperkt kwetsbare objecten binnen 10 contour (LPM)


10.5.2. Plaatsgebonden risico - Risicovolle objecten

        Variant 1 (zes windturbines van 0,8 MW)
        Er zijn binnen de risicoafstanden van de windturbines in variant 1 geen risicovolle objecten
        (geprojecteerd). Hierdoor heeft het geen effecten op risicovolle objecten.

        Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
        Er zijn binnen de risicoafstanden van de windturbines in variant 2 geen risicovolle objecten
        (geprojecteerd). Hierdoor heeft het geen effecten op risicovolle objecten.

         categorie/activiteit         subcategorie                                      effect windpark op categorie/activiteit
                                                                                                                                   -5   -6
         risicovolle objecten         (niet)-categoriale inrichtingen (volgens          geen risicovolle objecten binnen 10 en 10
                                      Besluit externe veiligheid inrichtingen)          contour


10.5.3. Plaatsgebonden risico - Effecten van windturbines op de transportroute (A16 en A17)

        Variant 1 (zes windturbines van 0,8 MW)
        Er is rekening gehouden met de beleidsrichtlijnen van Rijkswaterstaat zoals genoemd in
        paragraaf 10.1. De risico’s van de windturbines voor gevaarlijke transporten zijn verwaar-
        loosbaar klein.

        Variant 2 (vier windturbines van 3 MW)
        Er is rekening gehouden met de beleidsrichtlijnen van Rijkswaterstaat zoals genoemd in
        paragraaf 10.1. De risico’s van de windturbines voor gevaarlijke transporten zijn verwaar-
        loosbaar klein.

         categorie/activiteit               subcategorie                       effect windpark op categorie/activiteit
         wegen                              vervoer gevaarlijke stoffen        toename faalkans tankauto’s op A16 en A17 < 10 %:
                                                                               voldoet aan richtlijnen Rijkswaterstaat.


10.6.   Beoordeling en vergelijking van de windturbine alternatieven

        In tabel 10.2 zijn de varianten voor de windturbines beoordeeld op het plaatsgebonden risi-
        co binnen het thema externe veiligheid. De scores zijn toegekend op basis van professio-
        nele deskundigheid, op een vierpunts schaal. Deze loopt van sterk negatief ten opzichte
        van de referentiesituatie (--), negatief (-), beperkt negatief (-/0) neutraal (0).




        Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT           53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>        Tabel 10.2. Beoordeling effecten varianten windturbines op externe veiligheid
        aspect/criterium                                                                        variant 1                             variant 2
                                                                                              6 * 0,8 MW                              4 * 3 MW
        PR objecten                                                                                      -                                    --
        PR risicobronnen                                                                                 0                                    0
        PR transport                                                                                     0                                    0


        Variant 1 (6 * 0,8 MW) scoort licht beter (minder negatief) dan variant 2 (4 * 3 MW), omdat
        dit kleinere windturbines zijn en daardoor een lager risico hebben. De risico-contouren van
        deze turbines zijn kleiner, waardoor de risicoafstand ten opzichte van de (beperkt) kwets-
        bare objecten en transportroutes groter is. Bij variant 1 zijn minder (beperkt) kwetsbare ob-
        jecten binnen de PR 10-6 contour dan bij variant 2.

10.7.   Mitigerende maatregelen

        In het ruimtelijk ontwerp is rekening gehouden met de normen voor het plaatsgebonden ri-
        sico en de beleidsrichtlijnen van Rijkswaterstaat. Er wordt niet voldaan aan de norm voor
        kwetsbare objecten: er zijn geen kwetsbare objecten binnen de 10-5 maar wel binnen de
        10-6 contour. Mitigerende maatregelen moeten ervoor zorgen dat er geen kwetsbare objec-
        ten binnen de PR 10-6 contour (geprojecteerd) staan. Mogelijke maatregelen zijn:
        - grotere afstand tussen windturbines en kwetsbare objecten (planaanpasssing);
        - kleinere windturbines en/of minder windturbines;
        - gebruiksbeperkingen verbinden aan het inpassingsplan voor bebouwing binnen de PR
            10-6 contour. Binnen de PR 10-6 mogen geen kwetsbare objecten (geprojecteerd)
            staan. Gebruiksbeperking kan door middel van beperking aan de bouwoppervlaktes en
            bouwhoogtes. Hiermee kan een maximaal bvo worden geregeld, waardoor wordt voor-
            komen dat er door te groot bvo kwetsbare objecten mogelijk zijn.




        54             Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>11.     VERGELIJKING VAN WINDTURBINE VARIANTEN

11.1.   Inleiding

        Na de effectbepaling en het bepalen van de mitigerende maatregelen voor de windturbine
        varianten, volgt in dit hoofdstuk de vergelijking van de varianten voor de plaatsing van
        windturbines op het Logistiek Park Moerdijk. Deze vergelijking vindt plaats aan de hand
        van een tabel met beoordelingsresultaten in paragraaf 11.2, inclusief een onderbouwing
        van de resultaten (scores) in paragraaf 11.3. Uit deze tabel wordt tevens de windturbineva-
        riant met de minst nadelige milieueffecten afgeleid (paragraaf 11.4). Op basis van een inte-
        grale afweging van varianten - waarbij ook andere aspecten, dan milieuaspecten worden
        meegewogen - wordt vervolgens door de initiatiefnemer een keuze gemaakt voor de voor-
        keursvariant (paragraaf 11.5).

11.2.   Totaaloverzicht effectbeoordeling

        In onderstaande tabel is een totaaloverzicht opgenomen van de effecten van de twee wind-
        turbine varianten op de onderscheiden milieuthema’s. De effecten zijn gescoord op een ze-
        venpunts schaal. Deze loopt van sterk negatief ten opzichte van de referentiesituatie (--),
        negatief (-), beperkt negatief (-/0) neutraal (0), beperkt positief (+/0), positief (+) tot sterk
        positief (++).

        Tabel 11.1. Totaaloverzicht beoordeling effecten van de windturbine varianten
         aspect/criterium                                                  variant 1 (6 * 0,8 MW)                        variant 2 (4 * 3 W)
         energie
         energieopbrengst                                                                       0/+                                     ++
         vermeden emissies luchtverontreinigende
         stoffen
         Fossiel                                                                                0/+                                     ++
         NOx                                                                                    0/+                                     ++
         CO2                                                                                    0/+                                     ++
         SO2                                                                                    0/+                                     ++
         landschap
         landschappelijke structuren                                                             0/-                                    0/-
         lokale en regionale openheid                                                              -                                      -
         rustig en regelmatig beeld                                                              0/-                                     --
         ruimtegebruik                                                                             0                                     0
         kleur en vormgeving                                                                     0/-                                      -
         cultuurhistorie en archeologie
         effect op cultuurhistorische waarden                                                    0/-                                    0/-
         effect op archeologische waarden                                                          0                                     0
         natuur
         negatieve effecten op soorten of habitats met                                          0/ -                                    0/-
         een ISHD van Natura 2000-gebieden
         aantasting wezenlijke kenmerken en waarden                                               --                                    0/-
         EHS-gebied
         aantasting en verstoring beschermde soorten                                              --                                      -
         (Ffw)
         slagschaduw
         slagschaduw ter plaatse van woningen                                                    -/0                                    -/0
         geluid
         geluidniveau Lden                                                                       -/0                                    -/0




        Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT             55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>        aspect/criterium                                                 variant 1 (6 * 0,8 MW)                       variant 2 (4 * 3 W)
        geluidniveau Lnight                                                                    -/0                                      -/0
        externe veiligheid
        PR objecten                                                                              -                                        --
        PR risicobronnen                                                                         0                                        0
        PR transport                                                                             0                                        0


11.3.   Vergelijking van de windturbinevarianten

        Beide windturbine varianten scoren positief ten aanzien van energieopbrengst en verme-
        de emmissies. Variant met de grote 3 MW windturbines scoort op deze punten het best.

        Omdat variant 2 (3 MW-turbines) hogere windturbines heeft, heeft deze variant een sterk
        negatieve invloed op openheid, visuele rust en kleur en vormgeving. De negatieve ef-
        fecten van de 0,8 MW-turbines in variant 1 (0,8 MW-turbines) zijn beperkter (beperkt nega-
        tief). In beide gevallen gaat het vooral om de negatieve effecten van de turbines langs de
        A17.

        De windturbinevarianten hebben niet een onderscheidend effect op de cultuurhistorische
        en archeologische waarden in het gebied. Voor het cultuurhistorisch aspect scoren beide
        varianten beperkt negatief en voor het archeologisch aspect neutraal.

        Ten aanzien van natuur heeft variant 1 (0,8 MW-turbines) het grootste negatieve effect,
        vanwege de nabijheid van de meest westelijke windturbine nabij het EHS-bos en de Lap-
        dijk, welke fungeren als vleermuisfoerageergebied en gebied voor broedvogels (score --).
        Bovendien is het risico aanwezig dat voor de windvang bomen moeten verdwijnen.

        De turbines worden voorzien van een stilstandvoorziening, zodat er geen slagschaduw zal
        optreden bij de woningen binnen het afstandscriterium, dat wil zeggen binnen de afstand
        van 12 maal de rotordiameter van de windturbine. Het is niet uit te sluiten dat er slagscha-
        duw optreedt bij woningen gelegen buiten het afstandscriterium. Daarom worden beide va-
        rianten beoordeeld als beperkt negatief.

        De plaatsing van windturbines heeft geluidseffecten. Wel wordt voldaan aan de wettelijke
        eisen ter plaatse van (bedrijfs)woningen Dit geldt zowel voor variant 1 (0,8 MW-turbines) en
        variant 2 (3 MW-turbines). Beide varianten worden daarom beoordeeld als beperkt nega-
        tief.

        Ten aanzien van externe veiligheid scoort variant 1 (0,8 MW-turbines) iets minder nega-
        tief dan variant 2 (3 MW-turbines), omdat dit kleinere windturbines zijn en daardoor een la-
        ger risico hebben. De risicocontouren van deze turbines zijn kleiner, waardoor de risicoaf-
        stand ten opzichte van de (beperkt) kwetsbare objecten en transportroutes groter is. Bij va-
        riant 1 zijn minder (beperkt) kwetsbare objecten binnen de PR 10-6 contour dan bij variant
        2.

11.4.   Meest milieuvriendelijke variant

        Op basis van de vergelijking van de twee windturbinevarianten is geen eenduidige basis
        voor het MMA af te leiden. Vanuit oogpunt van landschap scoort windturbine variant 1 (zes
        relatief kleine windturbines van 0,8MW) gunstiger dan variant 2 (vier relatief grote windtur-
        bines van 3 MW). Vanuit oogpunt van natuur scoort juist variant 2 beter, omdat de turbines
        in deze variant verder afliggen van beschermd natuurgebied (EHS) en foerageergebied




        56             Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>        voor vleermuizen. Voor de overige aspecten zijn geen noemenswaardige verschillen tus-
        sen beide varianten geconstateerd.

11.5.   Keuze voorkeursalternatief en onderbouwing

        Zuinig ruimtegebruik
        De provincie Noord-Brabant heeft een voorkeur uitgesproken voor grote turbines boven
        kleine turbines gelet op zuinig ruimtegebruik: van kleinere turbines moeten er immers meer
        worden geplaatst om evenveel energie op te wekken als bij grotere turbines. Dit gedachte-
        goed draagt de provincie nadrukkelijk uit naar de gemeenten en zij wil hierin ook het juiste
        voorbeeld geven.

        Voor het LPM gaat de concrete afweging tussen vier turbines van 3,0 MW versus zes tur-
        bines van 0,8 MW op eenzelfde strook van het plangebied, waarbij het verschil in ruimte-
        gebruik tussen deze beide type turbines zeer gering is. Vanuit de voorbeeld functie naar
        gemeenten gaat vanuit zuinig ruimtegebruik echter wel een voorkeur uit naar de grotere
        turbines, in onderhavig geval de 3,0 MW turbines.

        Bijdrage aan duurzaamheidsambities
        Daar komt bij dat de 3 MW variant meer oplevert wat betreft energieopbrengst en verme-
        den emissies luchtverontreinigende stoffen en in die zin een grotere bijdrage levert voor
        een energie- en CO2 neutraal LPM.

        Beeldcontinuiteit
        Verder is een particulier initiatief in ontwikkeling met enkele grote (circa 3,0 MW) windturbi-
        nes langs de A16, ten zuiden van het LPM (zie paragraaf 3.4). Ook qua beeldcontinuïteit
        vindt de provincie de 3,0 MW turbines langs de A16 bij het LPM daarom beter passen dan
        de 0,8 MW turbines.

        Gebruiksbeperkingen
        Als gevolg van de plaatsing van windturbines aan de randen van het LPM valt de 10-6-
        risicocontour voor een deel over de ontwikkeleenheden waar in het ruimtelijk ontwerp
        (voorkeursalternatief) kantoorruimten zijn geprojecteerd met een zodanige oppervlakte
        (> 1.500 m2) dat ze zijn aan te merken als kwetsbare objecten in de zin van het Besluit ex-
        terne veiligheid inrichtingen (Bevi). Omdat binnen de 10-6-risicocontour geen kwetsbare ob-
        jecten geplaatst mogen worden zou - om de windturbines toch te kunnen plaatsen - in het
        inpassingsplan een gebruiksbeperking moeten worden opgelegd aan de bebouwing op de
        ontwikkelcellen binnen de 10-6 risicocontour. Kantoorfuncties met een oppervlak van meer
        dan 1.500 m2 zouden dan niet zijn toegestaan binnen de 10-6 contour en mogelijk ook niet
        elders binnen dezelfde ontwikkelcel.

        Uit een consultatie van de markt door de provincie Noord-Brabant is gebleken dat een der-
        gelijke gebruiksbeperking door relevante marktpartijen uit de specifieke doelgroep voor
        LPM niet acceptabel wordt geacht.




        Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>58   Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>12.     SAMENVATTING EN CONCLUSIES PLANMER WINDTURBINES

12.1.   Windturbines op het LPM

        In voorliggende PlanMER zijn de mogelijkheden voor plaatsing van windturbines op het
        LPM onderzocht. In verband met aan te houden afstanden (onderling en ten opzichte van
        woningen, snelwegen en de bedrijven op het LPM) kunnen er maximaal zes windturbines
        van 0,8 MW of maximaal vier windturbines van 3 MW geplaatst worden. Varianten met
        combinaties van beide typen windturbines of met minder windturbines zijn ook mogelijk.

        Geconcludeerd kan worden dat de 0,8 MW windturbines nauwelijks interessant zijn voor
        het LPM en alleen de 3 MW windturbines een wezenlijke bijdrage kunnen leveren aan de
        energiedoelstelling.

        Uit het onderzoek naar externe veiligheid is gebleken dat het plaatsen van windturbines op
        het LPM nadelige consequenties heeft voor de gebruiksmogelijkheden van de kavels voor
        de doelgroep van het LPM. Om veiligheidsredenen moet voor een deel van het terrein de
        omvang van kantoren beperkt worden tot een vloeroppervlakte van 1.500 m21.

        Bij een aantal marktpartijen is nagegaan wat een beperking van de kantooromvang tot
        1.500 m2 betekent voor de uitgeefbaarheid van een bedrijfskavel op het LPM. Uit deze
        consultatie is naar voren gekomen dat een kantooromvang van maximaal 1.500 m2 voor
        het merendeel van de beoogde bedrijven niet volstaat. Dit is zeker het geval indien sprake
        is van een VALbedrijf met een regionaal hoofdkantoor voor distributie in West-Europa.
        Verwacht mag dan ook worden dat een beperking van de kantooromvang de concurrentie-
        positie van LPM negatief zal beïnvloeden.

        Geconcludeerd kan worden dat de gebruiksmogelijkheden van de kavels niet voldoen aan
        de eisen van de doelgroep van het LPM. Om die reden is besloten om af te zien van wind-
        turbines op het LPM en de mogelijkheid van windturbines in de directe nabijheid van het
        LPM nader te onderzoeken. Op voorhand lijken hier reële opties te liggen. Dit biedt moge-
        lijk kansen om toch windturbines te ontwikkelen gekoppeld aan het LPM en zo een bijdrage
        te leveren aan de duurzaamheiddoelstellingen zoals geformuleerd in het In het Publiek
        Programma van Eisen (PPvE) voor het LPM. Hierin is als gewenst duurzaamheidconcept
        op gebiedsniveau aangegeven dat ‘het LPM zo mogelijk energie- en CO2-neutraal wordt
        ontwikkeld’.

        Windturbines buiten het LPM vraagt een planologisch kader dat verder reikt dan het plan-
        gebied van het LPM. Dit betekent dat ook het MER-onderzoek ten aanzien van de windtur-
        bines opgeschaald moeten worden. Om de procedure van het LPM niet te belemmeren, is
        besloten om de ontwikkeling van de windturbines los te koppelen en hiervoor een afzonder-
        lijke (maar ook grotendeels parallelle) procedure te doorlopen.

12.2.   Eindconclusie
        Uit het onderzoek in het kader van het planMER Windturbines LPM is gebleken dat bij
        plaatsing van windturbines op het LPM, de omvang van kantoren op een deel van het ter-
        rein om veiligheidsredenen beperkt moet worden tot een vloeroppervlakte van 1.500 m2.
        Hierdoor voldoen de gebruiksmogelijkheden van de kavels niet aan de eisen van de doel-



        1
                   Voor gebouwen geldt een minimaal aan te houden afstand ten opzichte van windturbines in verband met (ex
                   terne) veiligheid. Het gaat hier om wettelijke (harde) grenswaarden, waar niet van afgeweken kan worden.




        Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>groep van het LPM. De realisatie van windturbines op Logistiek Park Moerdijk wordt daar-
om niet mogelijk gemaakt binnen het Inpassingsplan.

Gelet op de energieambitie uit het PPvE, worden nu de mogelijkheden onderzocht voor de
realisatie van windmolens in de directe nabijheid van en gekoppeld aan Logistiek Park
Moerdijk. Dit onderzoek moet nog plaatsvinden.




60        Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>13.     LEEMTEN IN KENNIS

13.1.   Inleiding

        Tijdens het opstellen van dit PlanMER is een aantal leemten in kennis en informatie gecon-
        stateerd. Deze hebben betrekking op het ontbreken van detailinformatie en/of de gebruikte
        methoden voor het bepalen van de effecten. In geen van de gevallen heeft het ontbreken
        van informatie of het detailleringniveau van de informatie geleid tot het onvoldoende uit-
        werken van analyses en effectbepalingen. In die gevallen zijn aannames gedaan of in-
        schattingen gemaakt.

        De aard en omvang van de geconstateerde leemten in kennis hebben een verantwoorde
        vergelijking van de alternatieven niet in de weg gestaan. In de meeste gevallen betreft het
        alternatiefonafhankelijke zaken, die bij een vergelijking evenredig zouden doorwerken.

13.2.   Leemten

        Op grond van de uitgevoerde beoordelingen zijn de volgende leemten in kennis geconsta-
        teerd:

        Energieopbrengst
        De analyse van het aspect energie is zo goed mogelijk en kwantitatief onderbouwd naar de
        huidige inzichten en met de gegevens die hiervoor redelijkerwijs beschikbaar waren in deze
        fase van het proces. Benadrukt wordt dat nog geen uitsluitsel bestaat over de volgende
        aandachtspunten:
        - de werkelijke energiebehoefte van het LPM zal pas duidelijk worden als de bedrijfska-
            vels worden uitgegeven;
        - de productie en plaatsing van zonnepanelen en windturbines kost energie. De zoge-
            naamde energetische terugverdientijd van windturbines ligt in de orde van maanden;
            die van zonnepanelen in de orde van enkele jaren.

        Verlies in energieopbrengst door stilstandvoorziening
        Er kan geen uitspraak worden gedaan over het effect van een stilstandvoorziening voor de
        energieopbrengst. Het effect van de stilstandvoorziening op de energieopbrengst kan wor-
        den gemonitord (zie paragraaf 13.3).

        Ganzenfoerageergebied
        Het is nog onduidelijk of de leefgebieden in de omgeving voldoende zijn om de toestroom
        van ganzen uit het plangebied en directe omgeving aan te kunnen. Dit, omdat nog onvol-
        doende duidelijk is of de ganzen in de omgeving van het plangebied hun foergaeergebied
        volledig gaan mijden en of de kwaliteit van de foerageergebieden in de omgeving hoog ge-
        noeg is om ook extra ganzen te kunnen voeden

        Effect op vleermuizen
        Het is ook nog onvoldoende duidelijk hoe groot het effect van de windturbines zal zijn op
        vleermuizen. Vleermuizen kunnen namelijk niet alleen tegen een onderdeel van de wind-
        turbine aanvliegen en als gevolg daarvan overlijden. Ook de lage druk rondom de rotorbla-
        den zorgt ervoor dat er schade ontstaat aan de organen van vleermuizen (implosiegevaar),
        waardoor de dieren overlijden. Bovendien bestaat er nog onduidelijkheid over de afstand
        van een vliegroute en/of foerageergebied tot aan een windturbine. Hiervoor worden in de
        regel algemeen formules gehanteerd, maar een monitoringsprogramma is ook mogelijk (zie
        paragraaf 13.3).




        Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT   61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>13.3.   Aanzet evaluatieprogramma

        Deze paragraaf geeft een aanzet voor een evaluatieprogramma. Wettelijk is er de verplich-
        ting om een evaluatieonderzoek uit te voeren. Het evaluatieprogramma wordt vastgesteld
        door de provincie bij haar besluit over de vaststelling van het inpassingsplan.
        - om het effect van de stilstandvoorziening op het energieverlies te monitoren wordt
            voorgesteld de turbine te voorzien van meetapparatuur dat de stilstand van de turbine
            en windsnelheden registreert, zodat bepaald kan worden wat het verlies in energieop-
            brengst is;
        - monitoring (meermaandelijkse inventarisatie) van het gebruik van foerageergebieden in
            de nabije en ruimere omgeving, maar ook van de kwaliteit van de foerageergebieden,
            is noodzakelijk om te bepalen of het ganzenfoerageergebied in de toekomst toereikend
            is, zodat ook in de toekomst geen sprake is van verslechtering ten opzichte van de in-
            standhoudingsdoelen;
        - om het effect van de windturbines op vleermuizen te bepalen kan het monitoren van de
            vleermuisstand en de niet-natuurlijke slachtoffers inzicht bieden in staat van instand-
            houding van de lokale/regionale populatie. Heeft LPM op den duur een positief, neu-
            traal of negatief effect op de populatie?

        De termijn van het evaluatie-onderzoek en de wijze waarop het onderzoek verricht zal wor-
        den, moet bepaald worden bij het besluit (vaststellen PIP).




        62         Witteveen+Bos, HT331-19/holj2/018 eindconcept 02 d.d. 7 mei 2012, PlanMER windturbines Logistiek Park Moerdijk EINDCONCEPT
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>BIJLAGE I               ENERGIE




Witteveen+Bos, bijlage I behorende bij rapport HT331-19/holj2/018 d.d. 7 mei 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos, bijlage I behorende bij rapport HT331-19/holj2/018 d.d. 7 mei 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>1.   ENERGIE

     In deze bijlage wordt ingegaan op de energiebehoefte van het LPM en de mogelijkheden
     om deze duurzaam op te wekken. Achtereenvolgens wordt het beleidskader geschetst
     (hoofdstuk 2). Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 ingegaan op de energiebehoefte van het
     LPM. In hoofdstuk 4 worden de mogelijkheden voor duurzame energieopwekking verkend.
     In hoofdstuk 5 wordt een aantal varianten en subvarianten voor energieopwekking
     behandeld. In hoofdstuk 6 worden de effecten voor het thema energie bepaald. Tot slot zijn
     in hoofdstuk 7 enkele leemten in kennis opgenomen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>2.     BELEIDSKADER

2.1.   Publiek Programma van Eisen

       De eisen en ambities met betrekking tot duurzaamheid zijn vastgelegd in het bij de
       bestuursovereenkomst horende Publiek Programma van Eisen (PPvE) voor het Logistiek
       Park Moerdijk. In het PPvE is de ambitie vastgelegd om het LPM (op gebiedsniveau) zo
       mogelijk energie- en CO2 neutraal te ontwikkelen door gebruikmaking van wind- en zonne-
       energie, rest- en afvalwarmte. Dit wil zeggen dat er binnen de plangrenzen van het LPM op
       duurzame wijze een bepaalde hoeveelheid energie wordt gegenereerd, die aansluit bij de
       energiebehoefte van het LPM. Op gebouw niveau dient verder ‘... specifiek aandacht te
       worden besteed aan isolatie en warmte-koude opslag en het gebruik van energiezuinige en
       herbruikbare bouwmaterialen’.

       Gezien het soort bedrijvigheid op het LPM is er naar verwachting relatief weinig behoefte
       aan warmte, maar is er een grote vraag naar elektriciteit. Een beter inzicht in de verhouding
       tussen de warmte-, koude- respectievelijk elektriciteitsvraag ontstaat pas als er concreet
       zicht is op de bedrijven die zich daadwerkelijk gaan vestigen op het LPM.

2.2.   Structuurvisie ruimtelijke ordening

       In de Structuurvisie ruimtelijke ordening van provincie Noord-Brabant (1 oktober 2010) is
       aangegeven dat de provincie Noord-Brabant wil bijdragen aan de ontwikkeling en
       opwekking van duurzame energie.

       In de Structuurvisie ruimtelijke ordening is tevens bepaald dat de Verordening Ruimte 2011
       regels zal stellen ten aanzien van de ontwikkeling van duurzame energie op of aansluitend
       op de grootschalige bedrijventerreinen. Op de kaart behorende bij de Verordening is de
       locatie van het Logistiek Park Moerdijk gelegen in het zoekgebied voor stedelijke
       ontwikkeling; stedelijk concentratiegebied.

       Volgens de begripsbepaling uit de Verordening ruimte is het LPM te typeren als
       ‘middelzwaar en zwaar bedrijventerrein’ groter dan 20 ha bruto. Mede gelet op de
       Verordening ruimte is eventuele vestiging van windturbines op het LPM in lijn met het
       provinciale beleid. Artikel 3.9 van de Verordening stelt regels aan de plaatsing van
       windmolens in het stedelijk concentratiegebied.

2.3.   Ruimtelijke visie West-Brabant 2030

       In deze overkoepelende ruimtelijke visie voor de 19 samenwerkende gemeenten in de
       regio West-Brabant wordt in het kader van transitie naar een duurzame energievoorziening
       het volgende aangegeven:
       - ‘met de huidige stand van techniek en een doorkijk naar ambities voor 2030 vereist de
           transitie naar een meer duurzame energievoorziening een gecombineerd gebruik van
           duurzame bronnen. Er wordt in West-Brabant breed ingezet op alternatieve vormen
           van duurzame energie (zoals biovermestingscentrales, warmtekrachtkoppeling en
           zonne-energie).’ Hoewel de exacte omvang in de verdeling van de bronnen nog
           onduidelijk is, wordt ervan uit gegaan dat ook windenergie een belangrijke bron van
           duurzame energie zal blijven.’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>2.4.   Integrale Milieu Strategie 2007-2010/ Provinciaal Milieubeleidsplan

       ‘De Integrale Milieu Strategie 2007 - 2010 is momenteel het beleidskader voor het
       provinciale milieubeleid. Er is wel een nieuw provinciaal milieubeleidsplan in voorbereiding,
       maar dit zal niet voor medio 2012 worden vastgesteld door PS. De provincie heeft besloten
       om de geldigheidstermijn van het IMS 2007 - 2010 te verlengen tot de vaststelling van het
       nieuwe PMP. Duurzame ontwikkeling en innovatie vormen de rode draad in het IMS 2007 -
       2010. Procesmatig wordt sterk ingestoken op het versterken van de samenwerking en de
       dialoog met alle relevante actoren in de Brabantse samenleving. De zogenaamde Mutual
       Gains Approach (streven naar en werken vanuit gedeelde ambities, gemeenschappelijke
       belangen en het creëren van win-win-situaties) staat model voor de nieuwe manier van
       samenwerking die de provincie nastreeft.

2.5.   Menukaart duurzame bedrijventerreinen

       In april 2010 heeft de provincie de Menukaart duurzame bedrijventerreinen gepubliceerd
       om de ontwikkeling van duurzame bedrijventerreinen te stimuleren. In de menukaart
       worden relevante thema’s behandeld, waaronder energie. Hierbij wordt de systematiek van
       de trias energetica gevolgd en uitgewerkt, welke ook in het onderhavige MER als criterium
       wordt gehanteerd voor beoordeling van de effecten op het aspect energie.

2.6.   Energieagenda van Noord-Brabant 2010-2020

       De energieagenda vormt het kader voor het energiebeleid van de provincie tot en met
       2020. Daarbij kiest de provincie voor innovatie, duurzaamheid, kennis en samenwerking. In
       de energieagenda worden de energiethema’s besproken die de provincie als kansrijk ziet
       voor duurzame energietransitie, waaronder restwarmte, biobased economy, zon-PV en
       windenergie. De provincie wil deze ontwikkelingen zoveel mogelijk steunen. Ze neemt
       daarbij zoveel mogelijk belemmeringen en knelpunten weg om ontwikkelingen op het
       gebied van verduurzaming en besparing mogelijk te maken. De provincie wil daarmee
       bijdragen aan de nationale klimaatdoelstellingen (14 % duurzame energie in 2020, 2 %
       energiebesparing per jaar, en 20 % reductie van CO2 ten opzichte van het jaar 1990).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>3.   ENERGIEBEHOEFTE LPM

     Conform het PPvE is het LPM bedoeld voor bedrijven met milieucategorie 3.1 en 3.2 van
     de VNG-lijst milieuzonering. Daarbij richt het LPM zich bij voorkeur op grote regionale en
     internationale logistieke bedrijven, met bijzondere focus op Value Added Logistics (VAL).
     Value added logistieke bedrijven leveren naast de normale logistieke dienstverlening
     aanvullende diensten die toegevoegde waarde aan de producten geven, zoals
     assemblage, montage, toevoegingen, bedrukkingen, sorteren, of koelen/vriezen. Daarnaast
     worden op beperkte schaal - maximaal 5 % van de netto uitgeefbare oppervlakte -
     activiteiten toegestaan die rechtstreeks dienstbaar zijn aan de logistieke activiteiten zoals
     toeleverings- en/of servicegerichte bedrijven bijv. wasstraat, bandenmontagebedrijf,
     reparatiebedrijf en dergelijke. Aansluitend op de eerdere energie onderzoeken is dit voor
     het bepalen van de energiebehoefte vertaald naar 3 % kantoor functies en 2 % retail. De
     overige 95 % is zoals gezegd VAL, waarvan naar schatting:
     - 70 % als verblijfsruimte in gebruik is; en
     - 25 % wordt benut voor de value added logistieke processen.

     Van de value added logistieke processen maakt het wel of niet toepassen van
     koelen/vriezen (van de producten) een groot verschil op het totale energieverbruik van de
     bedrijfsprocessen. Aangenomen is dat 10 % van alle value added logistieke processen
     koelen/vriezen betreft, oftewel 2,5 % van het bedrijfsoppervlak.

     Samengevat is bij de raming van de energiebehoefte uitgegaan van de volgende
     onderverdeling van het bedrijfsoppervlak:

     Afbeelding 3.1. Schematische verdeling bedrijfoppervlak per functie

                                                                           25% VALUE ADDED
                                                 70% VERBLIJFSRUIMTE
                                                                         LOGISTIEKE PROCESSEN




                                                                           22,5% PROCESSEN
                                                                                ZONDER
                                                                            KOELEN/VRIEZEN
                           95% VAL




                                                                          2,5% PROCESSEN
                                                                         MET KOELEN/VRIEZEN

                                                           3% KANTOOR
                   5% TOELEVERING EN
          SERVICE GERICHTE BEDRIJVEN
                                                            2% RETAIL




     De verdeling uit afbeelding 3.1 betreft een aanname die is gemaakt om in deze fase de
     benodigde berekeningen te kunnen uitvoeren. Het totaal aantal VAL bedrijven, alsmede het
     aandeel daarvan met koelen/vriezen, zal mogelijk mede bepaald worden door de
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>hoeveelheid energie die binnen de vigeur van het LPM duurzaam kan worden opgewekt,
gelet op het nadrukkelijke streven naar energieneutraliteit. Hierop wordt nader ingegaan bij
de definitie van de varianten verderop.

Het netto uitgeefbare gebied bedraagt maximaal 150 ha. Dit komt overeen met de
inrichtingsalternatieven van het MER. Uitgaande van 70 % bebouwbaar oppervlak, komt dit
overeen met 105 ha aan gebouwen. Gelet op de type bedrijven die het LPM wil
aantrekken, wordt in principe een minimale kavelgrootte van 5 ha aangehouden.

De energiebehoefte van de bedrijven op LPM wordt geschat op basis van de warmte- en
koudevraag van de gebouwen plus het energieverbruik door de bedrijfsprocessen in de
gebouwen. Energieverbruik door vervoersbewegingen (brandstofverbruik) wordt in het
onderhavige MER buiten beschouwing gelaten. Het energieverbruik is dus verbonden aan
de gebouwen en bedrijfsprocessen binnen die gebouwen.

Als doelstelling is in het PPvE opgenomen dat gebouwverwarming op basis van lage
temperatuursystemen plaatsvindt. Verder dienen gebouwen toekomstvast te zijn inzake
ontwikkelingen op energietechnisch vlak.

Voor het bepalen van de energiebehoefte is uitgegaan van de stand der techniek voor wat
betreft de gebouwisolatie en de klimaatinstallaties. Het ontbreekt in deze fase van de
planvorming aan een gedetailleerd en volledig uitgekristalliseerd beeld van welke VAL-
bedrijven die zich daadwerkelijk zullen gaan vestigen op het LPM. De bedrijven die kunnen
worden gerekend onder de noemer van VAL kennen een grote diversiteit aan
bedrijfsprocessen en als gevolg daarvan ook een relatief grote spreiding in het
energieverbruik voor de bedrijfsprocessen. Er bestaan dan ook geen eenduidige en
algemeen aanvaarde kentallen voor deze categorie van bedrijven. Daarom is ervoor
gekozen om de energiebehoefte voor de bedrijfsprocessen uit te drukken in een
bandbreedte met als ondergrens een energiebehoefte die appelleert aan een lage
energievraag en een hoge ambitie op het gebied van duurzame energie-inzet en energie-
efficiency, en als bovengrens een energiebehoefte die appelleert aan een hoge
energieverbruik en een wat meer traditionele bedrijfsvoering op het gebied van
energiebeheer. De invulling van deze bandbreedte is gebaseerd op berekeningen uit de
eerdere energie onderzoeken, en aangevuld met best-guesses van de energie-experts van
W+B, gebruik makend van ervarings- en praktijkgegevens die zoveel mogelijk de stand der
techniek representeren:
- elektriciteitsbehoefte VAL processen zonder vriezen: 700 - 1.000 MJ/m²;
- elektriciteitsbehoefte VAL processen met vriezen: 1.300 - 2.400 MJ/m².

De feitelijke energiebehoefte zal zich daartussen bevinden. Als basis is hierbij het
gemiddelde aangehouden van de gevonden bandbreedten:
- elektriciteitsbehoefte VAL processen zonder vriezen: 850 MJ/m²;
- elektriciteitsbehoefte VAL processen met vriezen: 1.850 MJ/m².

Onderstaande tabel geeft een samenvatting van deze gemiddelde energiebehoeften,
uitgedrukt in MJ (omwille van de vergelijkbaarheid tussen de gasbenodigdheid voor
ruimteverwarming en elektriciteitsbehoefte voor ruimtekoeling en bedrijfsprocessen) per
m²/j (zodat de verschillende functies ook vergelijkbaar zijn). In de aquisitie zal de nadruk
worden gelegd op bedrijven die veel belang aan duurzaamheid hechten. Die bedrijven
zullen extra maatregelen nemen om hun energieverbruik te verminderen, mede door nog te
nemen mogelijke stimulerende maatregelen bij de kaveluitgifte. Het effect van deze
maatregelen is nog onbekend, daarom zijn de hier gepresenteerde verbruiksgegevens te
beschouwen als een bovengrens.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Tabel 3.1. Energiebehoefte in MJ per m² per jaar, voor de verschillende functies
                                                               energiebehoefte in MJ per m² per jaar
                                     m² gebruiks-                                      elektriciteit
                            fractie oppervlak        warmtevraag    koudevraag     zonder koeling             totaal
VAL zonder proces             0,70        735.000            129             16                300              445
VAL proces zonder vriezen     0,23        236.250            353             16                850             1.220
VAL proces met vriezen        0,03         26.250            353             16              1.850             2.220
retail en showroom            0,02         21.000            177             30                352              559
                                                a)
kantoorgebouwen               0,03        63.000             321            142                765             1.229
                                                a)
totaal                        1,00     1.081.500
a)   rekening houdend met twee verdiepingen, derhalve dubbel het grondoppervlak van 31.500 m² voor kantoor


Tabel 3.1 laat zien dat de value added logistieke processen de grootste energiebehoefte
per m² bedrijfsoppervlak hebben, en dan met name koelen/vriezen van de producten. Ook
van kantoren is de energiebehoefte per m² relatief groot; doordat er op het totale oppervlak
van LPM slechts weinig m² kantoorfunctie wordt voorzien, is de bijdrage van kantoren aan
de totale energievraag van het bedrijventerrein beperkt. Dit wordt zichtbaar in tabel 3.2,
waar de waarden uit tabel 3.1 zijn omgerekend naar de totale energiebehoefte van het
LPM. Dit is gedaan door de energiebehoefte per m² te vermenigvuldigen met het aantal m²
gebruiksoppervlak van de verschillende functies en deze vervolgens te sommeren.

Tabel 3.2. Totale primaire energiebehoefte LPM in GJ/j
                                                                   energiebehoefte in GJ per jaar
                                     m² gebruiks-                                      elektriciteit
                            fractie oppervlak        warmtevraag    koudevraag     zonder koeling             totaal
VAL zonder proces             0,70        735.000         94.000         12.000            220.000           327.000
VAL proces zonder vriezen     0,23        236.250         83.000           4.000           201.000           288.000
VAL proces met vriezen        0,03         26.250          9.000               0            49.000            58.000
retail en showroom            0,02         21.000          4.000           1.000             7.000            12.000
                                                a)
kantoorgebouwen               0,03        63.000          20.000           9.000            48.000            77.000
                                                a)
totaal                        1,00     1.081.500          94.000         12.000            220.000           327.000
a)   rekening houdend met twee verdiepingen, derhalve dubbel het grondoppervlak van 31.500 m² voor kantoor


In afbeelding 3.2 zijn de waarden uit tabel 3.2 grafisch weergegeven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>Afbeelding 3.2. Totale primaire energiebehoefte LPM in GJ/j




Gebaseerd op een gemiddeld elektriciteitsverbruik voor de VAL processen bedraagt de
energiebehoefte van het LPM totaal 762.000 GJ/j, voornamelijk in de vorm van energie
voor warmtevraag (211.000 GJ/j) en elektriciteitsbehoefte voor de value added logistiek
processen (‘elektriciteit zonder koeling’, 525.000 GJ/j). Vanwege de bandbreedte in het
elektriciteitsverbruik voor de VAL processen, vertoont ook de totale energiebehoefte van
het LPM een spreiding. Deze is in onderstaande tabel tot uitdrukking gebracht:

Tabel       3.3.   Bandbreedte        energiebehoefte         LPM     bij    elektriciteitsverbruik        VAL
                    processen
                    elektriciteitsverbruik VAL       elektriciteitsverbruik VAL   totale primaire energiebehoefte
                   processen zonder vriezen,     processen met vriezen , MJ/m²                         LPM, GJ/j
                                       MJ/m²
gemiddeld                                 850                            1.850                           762.000
minimum                                   700                            1.300                           713.000
maximum                                 1.000                            2.400                           812.000


De hoofdanalyse in onderhavige energie paragraaf is gebaseerd op een gemiddeld
elektriciteitsverbruik voor de VAL processen met bijbehorende energiebehoefte. Bij de
beoordeling van het totale energieverbruik en de mate van energieneutraliteit wordt een
gevoeligheidsanalyse uitgevoerd, waarin de betekenis van de bandbreedte in
energiebehoefte uit tabel 3.3 wordt geduid.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>4.     ENERGIELEVERING

       Als leidraad voor het streven naar energieneutraliteit wordt de voorkeursvolgorde van de
       Trias Energetica aangehouden:
       1. beperk het energieverbruik;
       2. wek de benodigde energie zo veel mogelijk duurzaam op;
       3. gebruik fossiele energiebronnen zo efficiënt mogelijk, voor zover deze nodig zijn.

4.1.   Energieverbruik

       Het energieverbruik is in de vorige paragraaf zo reëel mogelijk ingeschat. Hierbij is
       uitgegaan van de stand der techniek voor wat betreft:
       - energiezuinigheid van toegepaste proces apparatuur;
       - gebouwisolatie;
       - energiezuinigheid van gebouwinstallaties;
       - good-housekeeping (‘energiezuinig handelen’).

       De mogelijkheden om het energieverbruik nog verdergaand te beperken, doen zich voor bij
       de vestiging en bedrijfsvoering van de bedrijven op LPM. Aangrijpingsmomenten voor het
       bevoegd gezag om het energieverbruik aan de orde te stellen zijn de kaveluitgifte en de
       vergunningverlening. Hierbij kan worden gedacht aan een eis voor het toepassen van lage-
       temperatuur-verwarming (zoals vloerverwarming) om de toepassing van warmte-
       /koudeopslag      te     stimuleren.     De    Wet      Milieubeheer    verplicht  bedrijven
       energie(besparings)maatregelen te nemen met een terugverdientijd van minder dan 5 jaar.
       Ook een energiebesparingsonderzoek kan aanleiding vormen om met het bedrijf in kwestie
       extra aandacht te geven aan de energiezuinigheid van toegepaste apparatuur en
       installaties. Maar niet alleen in verplichtende zin liggen er aangrijpingspunten. Er zijn ook
       mogelijkheden op het vlak van stimuleren en aanspreken van de te vestigen bedrijven op
       het streven naar een maximale energieprestatie. In procesmatige zin en in de exploïtatie-
       opzet voor en gronduitgiftebeleid van de beheerorganisatie liggen er mogelijkheden om
       daarin stimulerend en sturend te opereren. Deze zullen in een latere fase in het proces
       worden onderzocht en ingezet. De verwachting is dat dit zal leiden tot een lagere
       energievraag dan in het onderhavige MER is aangehouden. De inzet zal in ieder geval zijn
       om te streven naar een energieverbruik dat energieneutraal kan worden ingevuld voor het
       LPM.

       Tenslotte wordt hier kort stilgestaan bij energieverbruik wegens transport. Logistieke
       bedrijven brengen per definitie veel transport teweeg, hetgeen in het algemeen een grote
       energievraag vertegenwoordigt, welke in de onderhavige energieparagraaf niet is
       meegenomen. De inrichting van het LPM, die in het onderhavige MER aan de orde is, heeft
       hierop namelijk nauwelijks invloed. Sterk bepalend is hiervoor de keuze voor de locatie van
       het LPM in vergelijking met mogelijke andere locaties in Brabant voor een logistiek park.
       Deze keuze is reeds gemotiveerd in de Structuurvisie ruimtelijke ordening van de provincie
       Noord-Brabant (2010), deel C plan-m.e.r. Zoals in het PPvE aangegeven kenmerkt de
       ligging van LPM zich door de mogelijkheid van multimodale afwikkeling en daarmee
       besparing van vervoersbewegingen en CO2-uitstoot. Bij de acquisitie zal nadrukkelijk
       worden gestreefd om bedrijven aan te trekken die zich onderscheiden op het gebied van
       duurzame ontwikkeling in bedrijfsvoering en duurzame logistiek. Per saldo zal de komst
       van het LPM eraan bij moeten dragen dat er een forse impuls wordt gegeven aan
       duurzaamheid in het goederenvervoer.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>4.2.     Duurzame energie opwekking

         Duurzame energie wordt ook wel hernieuwbare energie genoemd en wordt opgewekt uit
         bronnen die niet kunnen opraken. Bij de opwekking van duurzame energie komt tevens
         veel minder CO2 vrij dan met bij de opwekking van energie uit fossiele bronnen. Navolgend
         worden de verschillende vormen van duurzame energie behandeld, waarbij wordt stil
         gestaan bij de toepassingsmogelijkheden voor het LPM en de wijze waarop de
         desbetreffende vorm van energie opwekking binnen het kader van het onderhavige MER
         kan worden vastgelegd of tenminste niet belemmerd.

4.2.1.   Biomassa
         Biomassa kan worden omgezet in biogas, dat vervolgens kan worden benut voor de
         opwekking van warmte en elektriciteit, al dan niet nadat het biogas is opgewerkt tot
         aardgaskwaliteit. Het is ook mogelijk om vloeibare brandstoffen uit biomassa te
         produceren, die dan weer kunnen worden gebruikt voor energie opwekking of transport.
         Biomassa kan verder direct worden verbrand waarbij warmte vrijkomt. Biomassa is een
         verzamelterm voor dierlijk en plantaardig materiaal. Voor zover geen bestaande voorraden
         worden uitgeput en geen concurrentie met hoogwaardiger toepassingen optreedt, kan het
         gebruik van biomassa voor energie opwekking als duurzaam worden gekwalificeerd.

         Bij de bedrijfsactiviteiten binnen het plangebied van LPM zelf komt naar verwachting geen
         biomassa vrij. De enige vorm van biomassa die vanaf het LPM wordt verwacht is een
         beperkte hoeveelheid huishoudelijk GFT-afval en wellicht een enkele keer een partij
         bedorven voedingswaar. Deze zijn echter gevormd uit producten die van buiten het LPM
         afkomstig zijn. Bovendien is deze stroom dermate gering dat hieruit geen zinvolle
         hoeveelheid energie op het schaalniveau van het LPM valt te winnen. Dit betekent dat
         biomassa van buiten het LPM-gebied zou moeten worden aangevoerd. Ofschoon hiernaar
         geen uitgebreide studie is verricht, zijn er binnen redelijke afstand van het LPM geen
         biomassa stromen bekend die hiervoor in aanmerking komen en niet ook al andere
         toepassing hebben. Het gebruiken van deze biomassa voor energie opwekking op het LPM
         zou daarom geen vergroting van duurzaamheid geven.

         Gelet op het voorgaande wordt gebruik van biomassa voor opwekking van duurzame
         energie op LPM verder buiten beschouwing gelaten.

4.2.2.   Geothermie

         Bij geothermie wordt warmte gewonnen uit de ondergrond op enkele kilometers diepte.
         Afhankelijk van de temperatuur in de watervoerende laag, kan deze worden benut voor
         verwarming of opwekking van elektriciteit. Los van de vraag in hoeverre geothermie als
         duurzame energie bron geldt (bij gangbare onttrekking zal de bron na verloop van tijd
         uitgeput raken), kan in ieder geval worden gesteld dat de aanleg van een systeem voor de
         winning van warmte middels geothermie om grote initiële investeringen vraagt. Tevens zijn
         kostbare proefboringen nodig om het potentieel van de diepe ondergrond vast te kunnen
         stellen. De terugverdiening van deze investeringen kan in het kader van de ontwikkeling
         van het LPM onvoldoende worden gegarandeerd. Onderstaande temperatuurkaart geeft de
         mogelijke geschiktheid weer van de ondergrond in Noord-Brabant voor geothermie:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>         Afbeelding 4.1. Temperatuurkaart Trias laag Noord-Brabant




         bron: Brabant Water 2011


         De locatie van het LPM bevindt zich in de roze cirkel. De temperatuur van de geschikte
         geologische laag is hier ongeveer 80 - 90ºC, hooguit geschikt derhalve voor verwarming en
         niet zo zeer voor elektriciteitsopwekking. Dit maakt geothermie nog minder aantrekkelijk
         voor LPM, aangezien de warmtevraag slechts een beperkt deel uitmaakt van de totale
         energiebehoefte. Gelet op het voorgaande wordt geothermie voorlopig buiten beschouwing
         gelaten.

4.2.3.   Wind

         In het ruimtelijk ontwerp van het Logistiek Park Moerdijk (voorkeursalternatief) is langs de
         A16 en de A17 een indicatieve strook aangegeven voor de potentiële vestiging van
         windturbines op het LPM.

         Een windturbine gebruikt de kracht van de wind om een elektrische generator aan te
         drijven en zo elektriciteit op te wekken. Dit sluit goed aan bij de energievraag van de
         bedrijven op het LPM, die grotendeels elektrisch is. Met windmolens kan worden voorzien
         in een substantieel deel van de elektrische energiebehoefte van de bedrijven op het LPM,
         zodat windenergie een interessante optie is voor duurzame energieopwekking.

         In het kader van het PlanMER voor de plaatsing van windturbines op het LPM is een
         uitgebreide analyse gemaakt van de plaatsingsmogelijkheden van windmolens op het LPM
         (Witteveen+Bos notitie 3vs5MW d.d. 16 augustus 2011). Voor de volledige analyse wordt
         naar deze notitie verwezen. Samengevat is er vanuit het thema natuur geen voorkeur voor
         3 of 5 MW turbines, terwijl de energie opbrengst van de 3 MW turbines in totaal hoger ligt
         dan bij de 5 MW turbines. Dit komt doordat er minder 5 MW turbines kunnen worden
         geplaatst, gelet op de effecten wegens geluid en externe veiligheid. Vanuit landschap is
         echter een voorkeur voor nog kleiner turbines. Voor het effectenonderzoek in het kader van
         het PlanMER zijn daarom de volgende configuraties uitgewerkt:
         - configuratie 1) met kleine windmolens:
             ⋅ ashoogte 60 m;
             ⋅ rotordiameter 50 m;
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>    ⋅ vermogen 0,8 MW;
-   configuratie 2) met grote windmolens:
    ⋅ ashoogte 80 m;
    ⋅ rotordiameter 90 m;
    ⋅ vermogen 3,0 MW.

Sommige potentiële turbinelocaties liggen dichter dan 200 m bij een knooppunt of
aansluiting van de A16 en/of A17. Voor deze locaties is ingevolge de Beleidsregel
windturbines een aanvullend verkeersonderzoek uitgevoerd1. Hieruit komt naar voren dat
het niet wenselijk is om windturbines te plaatsen in de oksel van het knooppunt A16/A17,
en ook niet in de boog van de afrit 27 van de A17.

Om te voorkomen dat de windturbines elkaars opbrengst beïnvloeden, wordt een
onderlinge afstand in de orde van zes maal de rotordiameter aangehouden. Voor beide
typen windmolens komt dit neer op de volgende onderlinge afstanden:
- 0,8 MW: 290 m;
- 3,0 MW: 540 m.

Op basis van het voorgaande zijn de turbinelocaties binnen het zoekgebied uit het
ruimtelijk ontwerp bepaald voor beide configuraties, welke in afbeelding 13.4 en 13.5 zijn
weergegeven. Deze turbinelocaties voldoen aan de wettelijke vereisten inzake geluid en
slagschaduw (voor de onderbouwing hiervan wordt verwezen naar het hoofdstuk geluid). In
afbeelding 13.4 en 13.5 zijn tevens de 10-6-contouren van de turbines opgenomen, conform
de Handreiking risicoberekening windturbines berekend als ashoogte plus halve
rotordiameter, overeenkomend met:
- 0,8 MW: 84 m;
- 3,0 MW: 125 m.

Ook zijn in afbeelding 13.4 en 13.5 de zones langs de snelwegen opgenomen met de aan
te houden afstande gelet op externe veiligheid ingevolge de Beleidsregel windturbines:
- 0,8 MW: 30 m;
- 3,0 MW: 45 m.




1
    De volledige resultaten van het aanvullende verkeersonderzoek zijn neergelegd in een memo, die is besproken in
    de workshop over de windturbines van 4 oktober 2011; genoemde memo is als bijlage bij het verslag van de
    workshop beschikbaar.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Afbeelding 4.2. Plaatsingslocaties windturbines configuratie 1 (0,8 MW)




Afbeelding 4.2 laat zien, dat het niet mogelijk is om de 0,8 MW turbines zodanig te
plaatsen, dat deze op voldoende afstand van de snelweg staan (buiten de blauwe band in
de afbeelding) en tegelijkertijd op zodanige afstand van de bouwvlakken dat de buitenste
(kantoren)band van de bouwvlakken geheel buiten de 10-6-contouren van de turbines
liggen. Dit kan worden opgelost door een gebruiksbeperking te verbinden aan de
bouwvlakken, zodanig dat zich geen beperkt kwetsbare objecten meer binnen de 10-6-
contouren van de turbines bevinden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Afbeelding 4.3. Plaatsingslocaties windturbines configuratie 2 (3,0 MW)




Voor de plaatsingsmogelijkheden van de 3,0 MW turbines uit afbeelding 4.3 geldt dezelfde
kanttekening inzake de 10-6-contour in relatie tot de kantorenband. Uitgaande van de
plaatsingslocaties uit afbeelding 4.3 kunnen 4 turbines van 3,0 MW worden geplaatst,
waarmee 28.000 MWh/j kan worden opgewekt1, overeenkomend met 230.000 GJ/j aan
vermeden primaire energie.

De elektriciteit die door de windmolens van het LPM wordt opgewekt, zal aan het net
worden geleverd, terwijl de bedrijven de benodigde elektriciteit uit het net zullen betrekken.
In die zin is er geen directe koppeling tussen de opwekking en afname van de elektriciteit,
en zou het geen verschil maken of dezelfde windmolens elders zouden worden
gerealiseerd. In het aanvullend advies Reikwijdte en Detailniveau van de Commissie m.e.r.
wordt in dit verband gevraagd om de toepassing van windenergie op het LPM af te zetten
tegen de beschikbare ruimte en kansen voor windenergie in geheel West-Brabant. Zoals
hiervoor is aangegeven, kan zelfs de maximaal mogelijke capaciteit aan windmolens
slechts in een deel van de totale energiebehoefte van de bedrijven op het LPM voorzien.
Bezien vanuit het onderhavige MER is de vraag, of windmolens op het LPM of beter elders
in West-Brabant geplaatst kunnen worden, dan ook niet relevant, maar gaat het er veeleer
om dat zoveel mogelijk windvermogen kan worden geïnstalleerd.




1
    Conform de modelberekeningen die ten grondslag liggen aan de notitie geluid en slagschaduw, rekening houdend
    met parkefficiëntie, stilstandsverliezen door onderhoud ed., alsmede de vollasturen op basis van de uurlijkse
    meteo.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>4.2.4.   Zon-PV

         Zonnepanelen zetten zonlicht om in elektriciteit. Met de bedrijfsgebouwen is op LPM een
         groot dakoppervlak beschikbaar, dat benut kan worden voor de plaatsing van
         zonnepanelen. De aldus opgewekte elektriciteit kan direct worden gebruikt in de
         desbetreffende bedrijven. Omdat de elektriciteitsvraag van de meeste bedrijven in ieder
         geval voor een belangrijk deel overdag is (werktijden) en ook in de zomer (ruimtekoeling),
         is er een goede match tussen opwekking en gebruik van energie. Zonnepanelen zijn dan
         ook een aantrekkelijk vorm van duurzame energie opwekking voor het LPM. Het totale
         dakareaal van het LPM beslaat circa 1.050.000 m², waarvan normaliter ongeveer 80 % kan
         worden benut rekening houdend met obstakels zoals ventilatiekasten, dakramen e.d..
         Uitgaande van een netto vermogen van 60 W/m 2 (inclusief schaduwval zonnepanelen) en
         een rendement van 850 kWh/kW piek, kan hiermee ongeveer 43.000.000 kWh/j oftewel
         154.000 GJ/j duurzaam worden opgewekt, overeenkomend met 386.000 GJ/j vermeden
         primaire energie. De zon-PV markt is sterk in ontwikkeling met een stijgend vermogen per
         m 2, deze berekening kan dan ook als conservatief worden beschouwd. Momenteel is de
         prijs van zon-PV nog niet concurrerend met fossiele elektriciteit, maar ook daar is de
         verwachting dat de marktonwikkeling zal leiden tot een verdere prijsdaling van zon-PV, De
         mogelijkheden voor het plaatsen van zonnepanelen is mede afhankelijk van de oplossing
         die in het exploïtatieplan worden gekozen voor het sturen naar en stimuleren van de inzet
         van zonne-energie voor LPM. Deze oplossingen bepalen of de percelen/ gebouwen
         inclusief of exclusief de dakoppervlakken in eigendom komen van de te vestigen bedrijven.
         In geval van eigendom bij de bedrijven is plaatsing van zonnepanelen afhankelijk van de
         bereidwilligheid van de pandeigenaren. Niet alle daken of delen van daken zullen geschikt
         zijn voor de plaatsing van zonnepanelen door schaduwwerking van naastgelegen
         gebouwen. Tenslotte moet rekening worden gehouden met de mogelijkheid dat delen van
         daken worden gebruikt voor parkeren. In het meest ongunstige geval wordt geschat dat in
         dat geval de helft van het totale potentieel aan zonnepanelen wordt benut, goed voor
         193.000 GJ/j vermeden primaire energie.

4.2.5.   Zon-thermisch

         Zonnecollectoren zetten zonlicht om in warmte. Op het LPM is de warmtevraag echter
         gering in verhouding tot de elektriciteitsbehoefte, terwijl zonnecollectoren op het dak van de
         gebouwen geplaatst zouden moeten worden, dus in plaats van zonnepanelen. 1
         Zonnecollectoren zijn ook relatief duur en vragen om buffervaten voor de opslag van
         warmte. Verder is de warmtevraag in het algemeen hoog in de winter, terwijl juist dan de
         zonnewarmte het laagst is. Tenslotte is vanuit het bestaande bedrijventerrein Moerdijk
         ruimschoots restwarmte beschikbaar (zie volgende paragraaf), waarmee in de
         warmtebehoefte kan worden voorzien. Om deze redenen wordt zon-thermisch niet
         meegenomen als duurzame energiebron voor het LPM.

4.2.6.   Energie uit water

         Er kan op verschillende manieren energie uit water worden opgewekt, door gebruik te
         maken van de stroming, maar ook het verschil tussen zoet en zout water. Het meest
         nabijgelegen water is het Hollandsch Diep, welke als koudebron zou kunnen worden benut
         voor ruimtekoeling in de zomer. De koudevraag van het LPM is echter relatief gering (zie
         afbeelding 3.2) en rechtvaardigt waarschijnlijk niet de investering in een koudenet. Voor

         1
             Er zijn systemen beschikbaar die elektriciteitsopwekking en warmtecollectie in één paneel combineren. Deze
             verkeren echter nog in onderzoeks/pilotfase en gelden nog niet als stand der techniek. Het kostenplaatje van deze
             technieken is ook nog onzeker.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>         warmte-koude opslag leent het Hollandsch Diep zich niet, aangezien het stromend water
         betreft.

4.2.7.   Restwarmte

         Op het bestaande bedrijventerrein Moerdijk is een interessante hoeveelheid restwarmte
         beschikbaar op een temperatuurniveau van 90ºC - 145ºC. De totale hoeveelheid
         restwarmte wordt geschat op circa 100 MWth, overeenkomend met ongeveer 3.000.000
         GJ/j, ruim meer dan de totale energiebehoefte van het LPM. Momenteel wordt de
         haalbaarheid van een restwarmtenet onderzocht, waarbij diverse opties in beeld zijn. In alle
         te onderzoeken opties is een koppeling met LPM voorzien. De verwachting is dat het
         onderzoek resulteert in een haalbare optie voor een restwarmtenet. Binnen dat kader wordt
         ook nog nader onderzocht in hoeverre het restwarmtenet kan voorzien in de koudebehoefte
         op LPM; daar lijken mogelijkheden aanwezig, maar deze vergen nog een nadere analyse
         van technische implicaties en economische haalbaarheid. Verwacht mag worden dat inzet
         van restwarmte een serieuze optie is voor de energievoorziening van LPM, die daarmee
         tevens een substantiële bijdrage kan leveren aan het realiseren van de ambitie van een
         energieneutraal LPM.

         Voor onderhavig MER is van belang dat de mogelijke aanleg/locatie van een warmteleiding
         ruimtelijk wordt gefaciliteerd.

         Restwarmte is hier aangemerkt als duurzame bron van energie, ervan uitgaande dat de
         restwarmte daadwerkelijk over is en geen andere toepassingsmogelijk zal kunnen krijgen
         (zodat er bij gebruik van de restwarmte nu en in de toekomst geen fossiele opwekking ter
         vervanging nodig is).

4.2.8.   Inkopen groene stroom

         Gebruik van groene stroom, in plaats van ‘normale’ stroom, leidt tot vermindering van CO2-
         emissies, echter niet op locatie van het LPM zelf, maar op de locatie waar deze stroom
         wordt opgewekt:
         - ofwel via groen certificaten uit het openbare net, waarbij de locatie van opwekking
            overal in Nederland kan zijn. Dit is te allen tijde mogelijk, maar stimuleert niet
            energiebesparing en energie efficiëntie, die het LPM juist zo nadrukkelijk nastreeft;
         - ofwel door directe levering van een nabijgelegen opwekkingsfaciliteit. Indien
            bijvoorbeeld op het bestaande industrieterrein Moerdijk een dergelijke centrale zou
            worden opgericht, zou het voor het LPM interessant kunnen zijn om hiervan stroom te
            betrekken. Op dit moment is hiervan geen plan bekend dat voldoende vergevorderd is
            om in onderhavig MER mee te kunnen nemen.

         De inkoop van groene stroom wordt voor onderhavig MER daarom gezien als “sluitpost”
         om de ambities met betrekking tot energieneutraliteit waar te kunnen maken voor het geval
         de energievoorziening niet geheel met zon, wind restwarmte of anderszins kan worden
         geleverd.

4.2.9.   Efficiënt gebruik van fossiele energie

         Warmte-koude opslag (WKO)
         Bij WKO wordt het koude grondwater in de zomer gebruikt voor koeling en wordt de
         overtollige warmte aan de bodem toegevoegd. In de winter wordt warmte aan het
         grondwater onttrokken, wat weer tot afkoeling van de bodem leidt. Afhankelijk van de
         omstandigheden kan deze jaarlijkse cyclus tot een aanzienlijke daling leiden van
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>energieverbruik, vergeleken met de situatie waarin verwarming en koeling alleen via
fossiele brandstoffen wordt gerealiseerd. WKO wordt gezien als een goede mogelijkheid
om het deel van de energievraag van LPM, dat niet duurzaam kan worden opgewekt, op
een efficiënte manier te gebruiken. Bij de toepassing van WKO dienen de volgende zaken
in beschouwing te worden genomen:
- WKO is alleen rendabel in combinatie met systemen voor lage-temperatuur-
    verwarming (LTV), zoals vloerverwarming. In het onderhavige MER is dit nog niet aan
    de orde, maar bij latere besluitvorming doet de vraag zich voor op welke wijze het
    gebruik van LTV kan worden gestimuleerd of zelfs voorgeschreven;
- de warmte die in de winter met WKO uit de bodem wordt onttrokken, is nog niet
    voldoende voor ruimteverwarming, ook niet op basis van LTV. Daarom wordt WKO
    normaliter gecombineerd met een warmtepomp, een apparaat dat de watertemperatuur
    verder verhoogd naar de benodigde waarde. Het elektriciteitsverbruik van de
    warmtepomp is niet verwaarloosbaar (maar lager dan het energieverbruik van een
    conventionele HR-ketel) en is in de totale energiebalans meegenomen;
- het systeem van WKO en warmtepomp zal bij normaal ontwerp de gebouwen in zeer
    strenge winters niet geheel kunnen verwarmen; voor die omstandigheden worden
    (aardgas gestookte) pieklast-ketels geplaatst die dan kunnen bijspringen;
- wanneer sprake is van meerdere WKO-systemen in elkaars nabijheid kunnen de
    verschillende koude en warme grondwaterbellen elkaar (negatief) beïnvloeden.
    Daarom wordt ten zeerste aanbevolen om een masterplan voor WKO op te stellen, dat
    de optimale indeling van WKO-bronnen en -systemen voor het gehele LPM integraal
    ontwerpt. Het verdient aanbeveling om een dergelijk masterplan daarna ook formeel
    vast te stellen, om het bevoegd gezag voldoende handvatten te geven bij verlenen van
    de     benodigde     vergunningen     (zoals   grondwateronttrekkingsvergunning    en
    lozingsvergunning); dit zou bijvoorbeeld de vorm kunnen krijgen van het opstellen van
    een stelsel van algemene regels. Voor het onderhavige MER volstaat de uitvoering van
    het masterplan;
- er wordt van uitgegaan dat een WKO-systeem op het LPM niet op individueel
    bedrijfsniveau zal worden gerealiseerd, maar tenminste in een aantal clusters van
    bedrijven of zelfs als één centraal systeem voor het gehele bedrijventerrein. In dat
    geval zal sprake zijn van een netwerk van leidingen tussen de onttrekkingspunten en
    de bedrijven. Voor onderhavige MER is van belang om de aanleg van deze leidingen
    zo goed mogelijk vast te leggen en mogelijk ruimte te reserveren voor een
    warmtecentrale.

Warmte-kracht koppeling
Bij warmte-kracht koppeling wordt brandstof in één installatie omgezet in warmte en
elektriciteit. Door de vrijkomende warmte te benutten (bijvoorbeeld voor ruimteverwarming),
wordt een gunstig rendement behaald op de verbruikte brandstof. Een WKK kan op
fossiele brandstoffen worden gestookt, maar ook op biogas. Zoals in de vorige paragraaf al
aangegeven, is de toepassing van biogas voor LPM niet aan de orde, reden waarom WKK
voor het onderhavige MER wordt beschouwd als efficiënte toepassing van fossiele energie.
Mocht er in de toekomst een biocentrale op het bestaande industrieterrein ontwikkeld
worden, dan kan gedacht worden aan een koppeling met de energievoorziening op LPM.

Het rendement van WKK wordt het beste benut indien sprake is van een continue
warmtevraag, zodat de geproduceerde warmte altijd kan worden afgenomen. Dit is op het
LPM echter niet het geval. Dit zou betekenen dat een WKK alleen zou draaien op het
moment dat er warmtevraag is (energetisch gunstig maar economisch niet rendabel) of
altijd aan is om elektriciteit te leveren (maar dan geen hoog energetisch rendement haalt).
Voor het onderhavige MER wordt daarom aangenomen, dat WKK op het LPM niet zal
worden toegepast. WKK heeft wel enig ruimtebeslag, vanwege geluid en veiligheid. Mocht
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>        een specifiek bedrijf later toch WKK willen toepassen, dan kan dit naar verwachting worden
        ingepast op de beschikbare kavels.

4.2.10. Innovatieve ontwikkelingen in de energievoorziening

        De TU Eindhoven onderzoekt momenteel de haalbaarheid van energieopslag in zout. Dit
        onderzoek verkeert weliswaar nog in een zeer pril stadium maar biedt wel perspectieven
        voor de langere termijn omdat deze technologie mogelijk ook een bijdrage kan leveren aan
        het oplossen van problemen rond het verwerken van afvalstromen waarin zout een
        belangrijke rol speelt. Enkele bedrijven op het bestaande industrieterrein Moerdijk verlenen
        medewerking aan dit onderzoek.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>5.   DE VARIANTEN VOOR ENERGIEOPWEKKING

     De totale energiebehoefte van het LPM is bij gemiddeld elektriciteitsverbruik van de VAL
     processen becijferd op 762.000 GJ/j vermeden primaire energie, waarvan:
     - 551.000 GJ/j voor ruimtekoeling en bedrijfsprocessen;
     - 211.000 GJ/j voor ruimteverwarming.

     Hiervan wordt in het vervolg uitgegaan. Bij beoordeling van de resultaten van de
     energieberekeningen wordt een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd over de bandbreedte van
     het elektriciteitsverbruik van de VAL processen.

     De duurzame energie opties die voor LPM in aanmerking komen zijn zonne-PV en
     windenergie. Zoals hiervoor berekend, wordt voor het onderhavige MER uitgegaan van de
     volgende hoeveelheid elektriciteit die daarmee kan worden opgewekt:
     - 193.000 tot 386.000 GJ/j door zonnepanelen, afhankelijk van praktijksituatie;
     - 80.000 tot 230.000 GJ/j door windmolens, afhankelijk van de gekozen configuratie.

     De totale hoeveelheid duurzaam opgewekte elektriciteit komt daarmee maximaal op
     273.000 tot 616.000 GJ/j. Afhankelijk van de gekozen configuratie, kan de 551.000 GJ/j
     energiebehoefte voor ruimtekoeling en bedrijfsprocessen derhalve voor een deel tot
     volledig duurzaam worden voorzien. De resterende energiebehoefte (voor
     ruimteverwarming, en deels mogelijk voor ruimtekoeling en bedrijfsprocessen) moet
     derhalve uit andere bronnen dan zonnepanelen en windturbines worden verkregen. Zoals
     in het voorgaande afgeleid, worden hiervoor WKO en restwarmte toegepast, waarbij de
     beschikbare restwarmte zowel voor ruimteverwarming als voor adsorptiekoeling kan
     worden ingezet.

     Referentiesituatie energieopwekking
     In de Notitie Reikwijdte en Detailniveau voor de plaatsing van windmolens op het LPM is
     aangegeven dat de effecten van windturbines moeten worden afgezet tegen een situatie
     zonder windturbines. Voor het onderhavige MER worden in de referentiesituatie ten
     aanzien van de energieopwekking daarom geen windturbines opgenomen. Tevens wordt er
     in de referentiesituatie van uitgegaan dat alle energie uit fossiele bronnen wordt opgewekt,
     zonder toepassing van zonnepanelen, restwarmte of WKO.

     In aansluiting op de voorgaande studies worden drie varianten voor een duurzame
     energieopwekking van het LPM afgezet tegen de referentiesituatie. Een combinatie van de
     varianten is in een later stadium, wanneer meer details bekend zijn, een goede
     mogelijkheid.

     Variant 1
     Variant 1 is zodanig samengesteld dat de mogelijkheden van realisatie zo groot mogelijk
     zijn. Daarom bevat variant 1 WKO in combinatie met warmtepompen, welke binnen de
     beslissingsruimte van het LPM zelf kunnen worden uitgerold. Er is in deze variant rekening
     gehouden met de plaatsing van zonnepanelen, maar zekerheidshalve wordt ervan
     uitgegaan dat slechts de helft van de bedrijven hiertoe bereid wordt gevonden dan wel
     hiertoe de mogelijkheden heeft gezien de hoogte van de omliggende bedrijfsgebouwen,
     rekening houdend met parkeren op de daken, en gelet op de huidige prijsstelling van zon-
     PV. Voor windenergie wordt configuratie 1) aangehouden met 0,8 MW windmolens, om te
     garanderen dat landschappelijke inpasbaarheid geen belemmering vormt. De aanvullende
     energie behoefte wordt in variant 1 fossiel opgewekt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>Variant 2
Variant 2 is ingestoken op maximale benutting van duurzame energie, zoals hiervoor
afgeleid derhalve uit wind en zon. Dit betekent dat in variant 2 wordt uitgegaan van
volledige benutting van het beschikbare dakareaal voor de plaatsing van zonnepanelen, en
dat voor windmolens is uitgegaan van configuratie 2. De aanvullende energiebehoefte
wordt voorzien door restwarmte voor ruimteverwarming en adsorptiekoeling.

Variant 3
In variant 3 wordt de energiebehoefte van het LPM volledig voorzien met de duurzame
energie uit zon en wind. Daarbij wordt zo nodig de energiebehoefte verlaagd, door
vermindering van het aandeel VAL-bedrijven met vriesprocessen, of zelfs vermindering van
het aantal VAL-bedrijven überhaupt, of wellicht beide. Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt
wat de ‘prijs’ is die zou moeten worden betaald om energieneutraliteit onder alle
omstandigheden te behouden.

Samengevat zien de te onderzoeken situaties er als volgt uit:

Tabel 5.1. Referentie situatie ten opzichte van de varianten
                      WKO, warmtepomp   restwarmte       zonnepanelen   windmolens
referentie situatie   nee               nee              nee            nee
variant 1             ja                nee              ja, 50 %       configuratie 1
variant 2             nee               ja               ja, 100 %      configuratie 2
variant 3             nee               nee              ja             ja
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>6.     EFFECTBEPALING ENERGIE

       De effecten van de varianten op het aspect energie zijn beoordeeld op basis van de
       volgende criteria:
       - toepassing van de trias energetica (scoren op vermindering energiebehoefte,
           toepassing duurzame energie opwekking, en efficiënt gebruik van fossiele
           brandstoffen);
       - totale energieverbruik, mate van energie neutraliteit die wordt bereikt, CO2 uitstoot;
       - flexibiliteit van de energievoorziening richting de toekomst.

6.1.   Toepassing trias energetica

       De toepassing van de trias energetica is kwalitatief beoordeeld, op basis van de
       toegepaste technieken en maatregelen, waarbij de referentiesituatie per definitie neutraal
       scoort.

       Tabel 6.1. Kwalitatieve beoordeling
                             vermindering            duurzame energie      efficiënt gebruik   overall score trias
                             energiebehoefte         opwekking             fossiele            energetica
                                                                           energiebronnen
       referentie situatie   o                       o                     o                   o
       variant 1             o                       +                     +                   +
       variant 2             o                       ++                    +                   +/++
       variant 3             +                       ++                    n.v.t.              ++
       -- zeer ongunstig         - ongunstig   o neutraal   + gunstig   ++ zeer gunstig


       Variant 1 krijgt een positieve beoordeling voor het gebruik van duurzame energie en
       dankzij de toepassing van WKO die bijdraagt aan efficiënt gebruik van fossiele
       energiebronnen. Variant 2 onderscheidt zich vooral op duurzame energie opwekking,
       dankzij volledige benutting van het dakareaal voor zonnepanelen, plus de maximale
       configuratie voor windmolens. Omdat restwarmte, in tegenstelling tot WKO met
       warmtepomp, in onderhavig geval wordt gezien als duurzame energiebron, krijgt variant 3
       een hogere waardering dan variant 1. In variant 3 wordt de energiebehoefte per definitie
       duurzaam voorzien, zodat hier de maximale score op zijn plaats is.

6.2.   Totale energieverbruik, mate van energieneutraliteit en luchtemissies

       In afbeelding 6.1 is het energieverbruik in de referentiesituatie en de drie varianten
       samengevat, waarbij tevens enkele subvarianten zijn onderscheiden ten aanzien van de
       het aandeel zonne-, windenergie en restwarmte binnen de totale invulling van de
       energievraag (zie ook afbeelding 6.1 en tabel 6.2).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>Afbeelding 6.1. Invulling energievraag in GJ/j


          800.000

          700.000                                                       zon    wind    restwarmte    fossiel

          600.000

          500.000

          400.000

          300.000

          200.000

          100.000

                0
                    referentie   variant 1   variant 2a variant 2b variant 3a variant 3b variant 3c variant 3d variant 3e




De totale energievraag van 762.000 GJ/j als primaire energie (gemiddeld
elektriciteitsverbruik VAL processen) wordt in de referentiesituatie volledig ingevuld met
fossiele energiebronnen. De referentie situatie krijgt per definitie een neutrale score.

In variant 1 wordt een deel van het energieverbruik duurzaam opgewekt met zonnepanelen
en windmolens. In afbeelding 6.1 is deze hoeveelheid duurzame energie, circa
273.000 GJ/j, uitgedrukt als vermeden primaire energie. De resterende energievraag in
variant 1 wordt met fossiele bronnen ingevuld. Dankzij de toepassing van WKO en
warmtepompen is de benodigde energie voor ruimteverwarming en -koeling iets lager ten
opzichte van de referentie situatie, waardoor de totale invulling van de energievraag iets
lager uitkomt dan in de referentiesituatie. Variant 1 scoort op dit punt daarom neutraal tot
gunstig. Omdat een aanzienlijk deel van de energievraag duurzaam kan worden ingevuld,
krijgt variant 1 op het aspect energieneutraliteit een gunstige beoordeling.

In variant 2 wordt uitgegaan van de opwekking van zonne-energie en windenergie van
maximaal 615.000 GJ/j als vermeden primaire energie. Daarnaast wordt in variant 2
gebruik gemaakt van restwarmte voor verwarming en adsorptiekoeling. De volledige
energievraag voor verwarming en (ruimte)koeling, te weten 248.000 GJ/j als primaire
energie, kan hiermee worden ingevuld. Indien restwarmte als duurzame energiebron wordt
beschouwd, kan derhalve in variant 2 maximaal 615.000+248.000=863.000 GJ/j duurzaam
worden ingevuld, meer dan de totale energiebehoefte van 774.000 GJ/j1. Dit betekent dat
energieneutraliteit van het LPM in variant 2 haalbaar is. Variant 2 wordt daarom gunstig tot
zeer gunstig op het aspect energieneutraliteit beoordeeld. Verder ontstaat de mogelijkheid
om te variëren in het aandeel zon, wind en restwarmte binnen de totale invulling van de
energievraag. Dit is in afbeelding 6.1 tot uitdrukking gebracht in twee niet verder
uitgewerkte subvarianten:
- variant 2a: maximaal aandeel zon+wind (100 % benutting dakareaal voor
    zonnepanelen en 4 windturbines van elk 3,0 MW, plus 158.000 GJ/j restwarmte als
    sluitpost);

1
    Deze invulling van de energievraag ligt iets hoger dan in de referentiesituatie vanwege het ongunstige rendement
    van adsorptiekoeling.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>       -    variant 2b: maximaal aandeel restwarmte en 4 windturbines van elk 3,0 MW (en als
            sluitpost circa 77 % benutting dakareaal voor zonnepanelen).

       Door het lage rendement van adsorptiekoeling ligt de totale invulling van de energievraag
       (in primaire GJ/j) in variant 2 iets hoger dan in de referentiesituatie. Om die reden wordt
       variant 2 op het aspect energieverbruik ongunstig tot neutraal beoordeeld.

       In variant 3 wordt de volledige energiebehoefte opgewekt uit zon en wind. Daarbij zijn vijf
       subvarianten onderscheiden met verschillende combinaties van windturbine configuraties
       en benutting van dakareaal voor zonnepanelen. Het aandeel VAL bedrijven met vriezen is
       in al deze subvarianten op nul gesteld. In tabel 6.2 zijn deze varianten weergegeven, met
       daarbij per variant de opgewekte hoeveelheid (duurzame) energie, alsmede het aantal m²
       bedrijfsoppervlak met de bijbehorende energiebehoefte.

       Tabel 6.2. Subvarianten op variant 3
                             configuratie       benutting dakareaal    totale duurzane energie     m² bedrijfsoppervlak met
                            windturbines        voor zonnepanelen      opwekking, GJ/j primair    dezelfde energiebehoefte
                                           a)
       variant 3a             3 * 0,8 MW                      50 %                      233.000                        380.000
       variant 3b              6 * 0,8 MW                     50 %                      273.000                        449.000
       variant 3c     3 * 0,8 + 2 * 3,0 MW                    50 %                      348.000                        568.000
       variant 3d              4 * 3,0 MW                     50 %                      423.000                        690.000
       variant 3e              4 * 3,0 MW                    100 %                      615.000                       1.005.000
       a)   alleen langs de A17, conform configuratie 8 uit het verslag/advies over de workshop van 4 oktober 2011;


       Vooraleerst wordt geconstateerd dat het energieverbruik/opwekking in variant 3 lager tot
       veel lager is dan de 762.000 GJ/j in de referentiesituatie, afhankelijk van de subvariant.
       Daarom krijgt variant 3 op dit aspect van energie een zeer gunstige waardering.

       Het totale uitgeefbare bedrijfsoppervlak van LPM is 1.082.000 m² (zie tabel 6.2). Als alle
       energie uit zon en wind moet worden opgewekt, dan is het blijkens 6.2 niet mogelijk om het
       volledige bedrijfsoppervlak uit te geven in variant 3; in alle subvarianten van variant 3 is de
       hoeveelheid duurzaam opgewekte energie lager en het uitgeefbare bedrijfsoppervlak
       navenant minder. Met name bij 0,8 MW windturbines en/of als het dakareaal zonnepanelen
       terugloopt, kan in variant 3 slechts een beperkt aantal m² bedrijfsoppervlak worden
       uitgegeven, wil energieneutraliteit behouden blijven.

6.3.   Gevoeligheidsanalyse

       De beoordeling van het energieverbruik is tot nu toe gebaseerd op een gemiddeld
       elektriciteitsverbruik voor de VAL processen. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de
       bandbreedte uit tabel 3.2. Bij wijze van gevoeligheidsanalyse zijn daarom twee extra
       varianten doorgerekend, overeenkomend met het minimum en maximum energieverbruik
       uit tabel 3.2:
       - variant 4, met een totale primaire energiebehoefte van het LPM van 713.000 GJ/j;
       - variant 5, met een totale primaire energiebehoefte van het LPM van 812.000 GJ/j;

       Bij deze beide extra varianten is hetzelfde onderscheid gemaakt in vijf subvarianten als in
       tabel 6.2. Net als in tabel 6.2, is ook voor variant 4 en 5 voor alle subvarianten berekend,
       wat het uitgeefbaar bedrijfsoppervlak is om energieneutraliteit te behouden. Het resultaat
       van deze berekeningen, tezamen met de resultaten uit tabel 6.2, zijn samengevat in
       afbeelding 6.2.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>       Afbeelding 6.2. Uitgeefbaar bedrijfsoppervlak per eenheid van opgewekte primaire
                       energie in de verschillende (sub)varianten 3, 4 en 5

                                 1.400.000
                                                                                                                       volledige uitgifte LPM
                                 1.300.000

                                 1.200.000                                                                             4 (lage energiebehoefte)
                                 1.100.000

                                 1.000.000                                                                             3 (gemiddelde
                                                                                                                       energiebehoefte)
          m² gebruiksoppervlak




                                  900.000
                                                                                                                       3a (3*0,8 MW + 50% PV)
                                  800.000

                                  700.000                                                                              3c (6*0,8 MW + 50% PV)
                                  600.000

                                  500.000
                                                                                                                       3b (3*0,8 MW + 2*3,0 MW +
                                                                                                                       50% PV)
                                  400.000
                                                                                                                       3d (4*3,0 MW + 50% PV)
                                  300.000

                                  200.000                                                                              3e (4*3,0 MW + 100% PV)
                                  100.000
                                                                                                                       5 (hoge energiebehoefte)
                                        0
                                             0   100.000   200.000   300.000   400.000   500.000   600.000   700.000
                                                            GJ/j duurzaam opgew ek te energie                          (variant 3 + maximale
                                                                                                                       restwarmte)




       Duidelijk zichtbaar is de trend die in alle drie de varianten hetzelfde is: hoe meer energie
       duurzaam wordt opgewekt (x-as), des te meer m² bedrijfsoppervlak kan worden uitgegeven
       (y-as) onder behoud van energieneutraliteit. Het maximaal uitgeefbare bedrijfsoppervlak is
       1.082.000 m², zoals weergegeven door de horizontale zwarte lijn in de afbeelding. Zelfs in
       variant 4 (met minimale energiebehoefte) kan het volledige uitgeefbare bedrijfsoppervlak
       niet daadwerkelijk worden uitgegeven, wil energieneutraliteit behouden blijven. Alleen als
       naast wind- en zonne-energie ook gebruik wordt gemaakt van restwarmte, is
       energieneutraliteit mogelijk bij volledige uitgifte van het bedrijfsoppervlak, mits gekozen
       wordt voor configuratie 1 met 4 * 3,0 MW windturbines (vergelijk de paarse en groene stip
       van variant 3d en 3e met de zwarte gestippelde lijn van variant 3 + maximale restwarmte).
       Verder komt uit afbeelding 13.7 naar voren dat de hoeveelheid duurzaam opgewekte
       energie een groot effect heeft op het uitgeefbare bedrijfsoppervlak (zie het verloop van de
       schuine lijnen). De bandbreedte in de totale energiebehoefte van het LPM daarentegen
       heeft slechts een beperkt effect op het uitgeefbare bedrijfsoppervlak (zie het onderling
       verschil tussen de drie schuine lijnen van variant 3, 4 en 5). De effect beoordeling wordt in
       het vervolg daarom weer gebaseerd op een totale energiebehoefte van het LPM van
       762.000 GJ/j vermeden primair, behorend bij gemiddeld elektriciteitsverbruik voor de VAL
       processen.

6.4.   Emissies naar lucht

       Om een scherper beeld te krijgen van het verschil tussen fossiel en duurzaam opgewekte
       energie, is voor de onderzochte situaties de CO2-uitstoot berekend. Daarbij zijn de
       volgende uitgangspunten aangehouden (zie ook protocol monitoring hernieuwbare
       energie):
       - opwekking elektriciteit uit duurzame bron: geen CO2 uitstoot (de creatie energie van de
           zonnepanelen en windmolens wordt eenvoudigheidshalve dus buiten beschouwing
           gelaten);
       - afname elektriciteit uit net (derhalve afkomstig van centrale): 68,9 kg CO2/GJprimair;
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>-   verbranding aardgas voor verwarming: 56,7 kg CO2/GJprimair.

Dit leidt tot de volgende CO2-uitstoot per situatie:

Afbeelding 6.3. Uitstoot CO2 (ton CO2/j)




In afbeelding 6.3 is duidelijk het verschil zichtbaar tussen de verschillende varianten. Met
name variant 2 en 3 springen er zeer gunstig uit omdat de energie volledig duurzaam wordt
opgewekt, derhalve zonder CO2-uitstoot. Variant 1 is gunstiger dan de referentie situatie
dankzij de toepassing van WKO en het gedeeltelijk gebruik van wind en zon en krijgt
daarom op dit onderdeel de beoordeling gunstig. Het relatief hoge elektriciteitsverbruik van
de warmtepompen verhindert een nog meer gunstige score voor variant 1.

Bij de omzetting van fossiele brandstoffen in energie komt niet alleen CO2 vrij, maar
worden diverse andere componenten naar de lucht geëmitteerd, waaronder NOx en SO2.

Voor wat betreft de NOx-emissies wordt hier uitgegaan van de prestatienormen die voor
verbrandingsinstallaties in Nederland gelden in het kader van de NOx-emissiehandel (zie
ook de website van de Nederlandse Emissieautoriteit). Deze prestatienorm bedraagt
39 g NOx/GJ anno 2011 en neemt af tot 37 g NOx/GJ anno 2013 en is dus direct
gerelateerd aan de hoeveelheid verbruikte energie. Zonder verdere berekening kan
daarom worden gesteld dat de NOx-emissies een vergelijkbaar beeld geven als de CO2-
emissies in afbeelding 13.8: variant 1 gunstig en varianten 2 en 3 zeer gunstig. De
emissies van SO2 zijn gerelateerd aan de verbranding van vaste en vloeibare brandstoffen;
bij verbranding van gas komt hoegenaamd geen SO2 vrij. Kijkend naar de histrogrammen
in afbeelding 13.8, komt variant 1 lager uit (lichtoranje staaf) dan de referentiesituatie, en
wordt daarom voor de SO2 emissie gunstig beoordeeld. Totaal komt de score voor variant
1 daarmee op gunstig voor wat betreft de emissies naar lucht. Varianten 2 en 3 zijn, net als
voor wat betreft de emissies van CO2 en NOx, zeer gunstig ten opzichte van referentie
situatie, aangezien er in deze varianten geen SO2-emissie plaatsvindt.

De scores voor energieneutraliteit zijn in onderstaande tabel samengevat.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>       Tabel 6.3. Energieresultaat
                             totaal                  energieneutraliteit      emissies naar lucht   overall score
                             energieverbruik                                  (CO2, NOx, SO2)       energieneutraliteit
       referentie situatie   o                       o                        o                     o
       variant 1             o/+                     +                        +                     o/+
       variant 2             -/o                     +/++                     ++                    +/++
       variant 3             ++                      ++                       ++                    ++
       -- zeer ongunstig         - ongunstig    o neutraal    + gunstig     ++ zeer gunstig


6.5.   Overall effectbepaling energie

       In onderstaande tabel zijn de scores op de verschillende energie criteria samengevat.

       Tabel 6.4. Overall score
                             trias energetica         energieneutraliteit      totaal energie
       referentie situatie   o                        o                        o
       variant 1             +                        o/+                      +
       variant 2             +/++                     +/++                     +/++
       variant 3             ++                       ++                       ++
       -- zeer ongunstig         - ongunstig    o neutraal    + gunstig     ++ zeer gunstig


       Variant 1, het worst case scenario, scoort overall gunstig ten opzichte van de referentie
       situatie, dankzij de gedeeltelijke toepassing van wind- en zonne-energie in combinatie met
       WKO. Variant 2 steekt hier nog iets gunstiger bij af, omdat hierbij op veel grotere schaal
       gebruik wordt gemaakt van wind- en zonne-energie, terwijl de resterende energiebehoefte
       wordt voorzien door (duurzame) restwarmte. Het best case scenario, variant 3, scoort
       overall het meest gunstig op energie.

       De onderzochte varianten laten zien dat gebouw gerelateerde energieneutraliteit geen
       onhaalbare ambitie is als alle duurzame energie opties inclusief restwarmte volledig
       worden benut. Vanuit die optiek verdient het aanbeveling om zoveel mogelijk keuze opties
       voor windenergie, zonne-PV en restwarmte open te houden, inclusief financiering en
       beheer.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>7.   LEEMTEN IN KENNIS

     De analyse van het aspect energie is zo goed mogelijk en kwantitatief onderbouwd naar de
     huidige inzichten en met de gegevens die hiervoor redelijkerwijs beschikbaar waren in deze
     fase van het proces. Benadrukt wordt dat nog geen uitsluitsel bestaat over de volgende
     aandachtspunten:
     - de werkelijke energiebehoefte van het LPM zal pas duidelijk worden als de
         bedrijfskavels worden uitgegeven;
     - de productie en plaatsing van zonnepanelen en windturbines kost energie. De
         zogenaamde energetische terugverdientijd van windturbines ligt in de orde van
         maanden; die van zonnepanelen in de orde van enkele jaren. Dit is onderhavige MER
         eenvoudigheidshalve buiten beschouwing gelaten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>BIJLAGE II              ONDERZOEK SLAGSCHADUW EN GELUID




Witteveen+Bos, bijlage II behorende bij rapport HT331-19/holj2/018 d.d. 7 mei 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos, bijlage II behorende bij rapport HT331-19/holj2/018 d.d. 7 mei 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>De normstelling geldt voor het jaargemiddelde geluidimmissie ter plaatse van geluidgevoe-
lige bestemmingen. De Lden (day, evening, night) mag maximaal 47 dB bedragen. Daar-
naast geldt voor de nachtperiode een aparte norm Lnight van 41 dB. Voor moderne windmo-
lens geldt dat wanneer voldaan wordt aan de Lden, vrijwel altijd ook wordt voldaan aan de
Lnight. De Lnight wordt pas maatgevend wanneer de windturbine met name ’s nachts in bedrijf
is. In de praktijk is dat nooit of zelden het geval. In onderhavige notitie is Lnight zeker-
heidshalve wel meegenomen in de berekeningen.

De norm geldt zowel voor een enkele windturbine als een groep windturbines welke tot de-
zelfde ‘inrichting’ behoren. Conform maatwerkvoorschriften kan het bevoegd gezag zowel
lager (artikel 3.14a lid 2) als hogere (artikel 3.14a lid 3) normen vast stellen.

De normstelling is gebaseerd op perceptieonderzoek naar windturbinegeluid. Hierdoor is
het bij moderne windturbines niet nodig straffactoren voor bijvoorbeeld tonaal geluid toe te
passen. Dit is immers al verwerkt in de normstelling. Voor ouderwetse windturbines kan dit
wel het geval zijn. Aangezien het LPM een nieuwe situatie betreft, is uitgegaan van plaat-
sing van moderne windturbines waarvoor geen straffactoren van toepassing zijn.

Verder veroorzaken windturbines vrijwel nooit geluidpieken. Wel duidelijk hoorbaar is het
draaien van de gondel en het bij harde wind aftoeren van de van de turbine. Dit is echter
met name herkenbaar doordat het geluid afwijkt en niet vanwege een veel hoger geluidni-
veau. Vanwege het ontbreken van duidelijke piekgeluiden is hier binnen het wettelijk kader
geen normstelling voor opgenomen.

Rekenvoorschrift
Het berekenen van geluid van windturbines vindt plaats conform de ‘Handleiding meten en
rekenen industrielawaai’ uit 1999. Wat bijzonder is voor windturbines is de bepaling van het
bronvermogen. Het bronvermogen is namelijk sterk afhankelijk van de windsnelheid. Daar-
om wordt per etmaalperiode het percentage van elke voorkomende windsnelheid bepaald.
Deze windsnelheden worden verkregen van het KNMI en omgerekend naar de hoogte van
de as. Om het bronvermogen te bepalen wordt het geluidvermogenniveau per windsnelheid
gewogen met het percentage dat deze windsnelheid gedurende het jaar voorkomt.

De overdrachtsberekening is identiek aan die van de Handleiding meten en rekenen indu-
strielawaai. Afscherming en reflectie spelen gezien de bronhoogte meestal geen rol bij
windturbinegeluid. Het enige verschil met ‘gewoon’ industrielawaai is de meteocorrectie-
term. De aangepaste formule voor deze term leidt tot andere waarden vanaf 10 maal de
ashoogte. Dit betreft dus al snel afstanden van meer dan 1 kilometer.

1.2.   Slagschaduw

Slagschaduw ontstaat wanneer de zon schijnt op de draaiende rotor van een windturbine.
Hierdoor ontstaat een draaiende schaduw op de grond of ter plaatse van bijvoorbeeld wo-
ningen. Wanneer dit ter plaatse van een raam plaatsvindt, wordt dit over het algemeen als
hinderlijk ervaren.

In de ministeriële regeling van 9 november 2007 met nummer DJZ 2007104180 is de
normstelling bepaald voor slagschaduw. Hierin is bepaald dat een windturbine over een
stilstandvoorziening moet beschikken indien:
- zich woningen bevinden binnen de afstand van twaalf maal de rotordiameter van de
     windturbine; en




2                Witteveen+Bos, HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011, deelonderzoek windmolens (slagschaduw en geluid)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>-        gemiddeld meer dan zeventien dagen per jaar en meer dan twintig minuten per dag
         slagschaduw kan optreden ter plaatse van ramen van geluidgevoelige bestemmingen
         en woonwagens.

Rekenmethode
Middels berekeningen is vast te stellen op welke dagen en op welk moment van de dag
slagschaduw kan optreden. Dit betekent niet dat op dat moment van die specifieke dag het
zich voor doet, want:
- het moet dan onbewolkt zijn;
- er moet voldoende wind zijn om de rotor te laten draaien;
- de wind moet min of meer in lijn met de zon staan, zodat de rotorbladen haaks op de
    lijn tussen de zon en de woning staan.

De windturbine wordt uitgerust met een stilstandvoorziening, die geïmplementeerd is in de
besturingssoftware. Hierdoor schakelt de turbine alleen uit als slagschaduw daadwerkelijk
optreedt.

2. UITGANGSPUNTEN

2.1.        Zoekgebieden

Het zoekgebied voor mogelijke plaatsing van de windturbines is in het ruimtelijk ontwerp
aangewezen als een strook langs de A17 en een strook langs de A16. Voor de situering
van het zoekgebied wordt verwezen naar de kaart in bijlage I.

2.2.        Aantal en typen windturbines

Plaatsing van windturbines kan plaatsvinden in bovengenoemd zoekgebied. Daarbij zijn
twee varianten onderzocht.

De eerste variant staat voor windturbines met een beperkte hoogte en rotordiameter. Als
eis geldt dat deze turbines een maximale hubhoogte van 70 meter en een rotordiameter
van 50 meter mogen hebben. Een turbine die hieraan voldoet is de Führlander FL800. Het
vermogen van deze turbine bedraagt 0,8 MW.

De tweede variant probeert een zo hoog mogelijke energieopbrengst te bereiken. Het ren-
dement neemt toe met hoogte en rotordiameter. In een afzonderlijke notitie is een afweging
gemaakt tussen turbines van 5 en 3 MW. Uiteindelijk is gekozen voor 3 MW. Een turbine
die hieraan voldoet is de WWD-3-D90 van WinWinD. Deze heeft een hubhoogte van 80
meter en een rotordiameter van 90 meter.

Beide turbines staan opgenomen in onderstaande tabel.

Tabel 2.1. Selectie uit mogelijke windturbines
    variant    fabrikant          type                    hubhoogte         rotordiameter          geluidvermogen       power
    1          Führlander         FL800/48,4                    60 m                48,4 m         circa 100 dB(A) *   0,8 MW
    2          WINWIND            WWD-3-D90                     80 m                  90 m         circa 103 dB(A) *   3,0 MW
*       Het akoestisch bronvermogen van een windturbine is sterk afhankelijk van de gemiddelde windsnelheid en
        varieert daarom per locatie.


Met name omwille van efficiëntie mogen de turbines niet op korte afstand van elkaar ge-
plaatst worden. Geadviseerd wordt dat de afstand tussen twee turbines minimaal 5 à 6




Witteveen+Bos, HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011, deelonderzoek windmolens (slagschaduw en geluid)         3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>maal de afmeting van de rotordiameter moet zijn. Voor variant 1 is dit dus 300 meter. Voor
variant 2 is dit 540 meter.

Verder is plaatsing afhankelijk van de externe veiligheid en verkeersveiligheid. De snelwe-
gen en gebouwen vormen hierbij een beperking. Hiermee is rekening gehouden in voorlig-
gend onderzoek. Voor de situering van de turbines in beide varianten wordt verwezen naar
de kaart in bijlagen II en III.

3.     BEREKENINGEN EN RESULTATEN

3.1.     Gehanteerde modellen

Met het softwarepakket WindPro 2.7.486 zijn alle noodzakelijke berekeningen uitgevoerd.
Binnen dit onderzoek is bepaald:
- geluid bij woningen;
- slagschaduw bij woningen;
- energie opbrengsten van het park.

WindPro kan geluid uitrekenen ter plaatse van de woning, maar is nog niet aangepast voor
de sinds dit jaar geldende wetgeving. Hiervoor is voor geluid met behulp van Geomilieu
versie 1.90 een akoestisch overdrachtsmodel opgesteld. Dit model schematiseert de toe-
komstige situatie. Ingevoerd zijn de windturbines, bodemgebieden en toetspunten. De lig-
ging van de toetspunten is opgenomen in bijlage I.

Het akoestisch bronvermogen van de windturbines is bepaald aan de hand van het Reken
en meetvoorschrift, akoestische gegevens van de leverancier en uurpercentages van wind-
snelheden van het KNMI. Doorgaans is van een windmolen geen spectrale verdeling van
het geluid aanwezig. Wel is er een standaard spectrum voor windturbines. Deze is gehan-
teerd in voorliggend onderzoek (zie bijlage II).

3.2.     Geluid

3.2.1.       Variant 1, Führlander 0,8 MW

Rekening houdend met een onderlinge afstand van 300 meter is het mogelijk in het zoek-
gebied maximaal twaalf windturbines te realiseren. Wanneer echter rekening wordt gehou-
den met externe veiligheid en verkeersveiligheid, blijkt dat er zes windturbines mogelijk zijn.
In de op 4 oktober 2011 gehouden workshop over de plaatsing van windturbines op het
LPM is besloten uit te gaan van deze zes turbines. Voor de situering van de turbines en de
modelgegevens wordt verwezen naar bijlage II. In onderstaande tabel is een deel van de
resultaten opgenomen. In bijlage III zijn de complete resultaten opgenomen.

Tabel 3.1. Resultaten geluid variant 1, zes windturbines Führlander
 toetspunt     omschrijving                    Situering t.o.v. LPM                        Lden in dB *               Lnight in dB *
 135           Westelijke parallelweg 15       oost                                              45/47/--                    38/41/--
 320           Lapdijk 22                      zuid                                              42/47/--                    35/41/--
 32            Lapdijk 14/Krukweg 1            west                                              47/47/--                    40/41/--
 48            Sebastiaansweg 2a               noord                                             45/47/--                    38/41/--
 50            Steenweg 2 (bovenwoning)        noord                                             44/47/--                    37/41/--
* berekende waarde/toetswaarde/overschrijding


Uit de tabel en de bijlage blijkt dat de in de vastgestelde variant past binnen de eisen voor
geluid ter plaatse van de (bedrijfs)woningen.




4                    Witteveen+Bos, HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011, deelonderzoek windmolens (slagschaduw en geluid)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>3.2.2.       Variant 2, WINWIND 3,0 MW

De rotordiameter van de geselecteerde windturbine bedraagt 90 meter. Op basis hiervan is
het mogelijk om maximaal zeven windturbines te realiseren in het zoekgebied. Rekening
houdende met andere van belang zijnde aspecten is in eerdergenoemde workshop beslo-
ten uit te gaan van vier windturbines. Voor de situering van de turbines en de modelgege-
vens wordt verwezen naar bijlage II. In bijlage III zijn de resultaten opgenomen, welke in
tabel 3.2 zijn samengevat.

Tabel 3.2. Resultaten geluid variant 2, vier windturbines WinWinD
 toetspunt        omschrijving                        situering ten opzichte                      Lden in dB*         Lnight in dB*
                                                      van PM
 135              Westelijke parallelweg 15           oost                                            45/47/--             38/41/--
 320              Lapdijk 22                          zuid                                            44/47/--             38/41/--
 32               Lapdijk 14/Krukweg 1                west                                            46/47/--             39/41/--
 48               Sebastiaansweg 2a                   noord                                           45/47/--             38/41/--
 51               Steenweg 2 (bovenwoning)            noord                                           43/47/--             36/41/--
* berekende waarde/toetswaarde/overschrijding


Uit de tabel blijkt dat in variant 2 voldaan wordt aan de gestelde akoestische eisen ter
plaatse van de (bedrijfs)woningen.

3.3.     Slagschaduw

De slagschaduw is bepaald voor de woningen welke binnen twaalf maal de rotordiameter
van een windturbine gelegen zijn. Voor beide varianten zijn dit verschillende woningen, met
name omdat de 3 MW turbines een ruim grotere rotordiameter hebben. De aandachtsge-
bieden van beide varianten zijn weergegeven op twee kaarten in bijlage IV.

Bij de bepaling is van belang de situering en afmetingen van ramen van de betreffende
woningen. Binnen dit onderzoek heeft geen veldinventarisatie plaatsgevonden. In de bere-
keningen wordt ervan uitgegaan dat de meest kritische gevel een raam van 2 bij 1 meter
heeft.

Er worden twee typen resultaten bepaald, worst-case en op basis van het gemiddeld aantal
zonuren en de windrichting. Worst-case houdt in dat de tijden berekend worden waarop
slagschaduw kan optreden. Dit betekent niet dat het werkelijk optreedt, aangezien het ook
te zacht kan waaien of bewolkt kan zijn. Op basis van statistieken als windrichting, snelheid
en zonuren is een schatting te maken van het aantal schaduwuren. Deze statistieken zijn
verkregen van het KNMI.

3.3.1.       Variant 1, zes windturbines Führlander

Voor de situering van de beoordeelde woningen A t/m D wordt verwezen naar de kaart in
bijlage IV. Hierin staan ook de resultaten opgenomen, welke in tabel 3.3 zijn samengevat.




Witteveen+Bos, HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011, deelonderzoek windmolens (slagschaduw en geluid)               5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>Tabel 3.3. Slagschaduw variant 1
woning   omschrijving                                                      worst case                                      verwacht
                                             schaduwuren              scha-           maximaal         aantal dagen         schaduw-
                                                     per jaar       duwda-       schaduwuren          met meer dan           uren per
                                                                    gen per              per dag         20 minuten                jaar
                                                                         jaar                               schaduw
A        Westelijke Parallelweg 15                     12.23              36                0.27                   22             2.01
B        Lapdijk 22                                      0.00              0                0.00                     0            0.00
C        Sebasitiaansweg 2a                            28.34            102                 0.29                   46             3.21
D        Steenweg 2 (bovenwoning)                      17.58              81                0.26                   19             2.45


Uit de tabel blijkt dat bij drie woningen slagschaduw kan optreden in de worst case situatie.
Aan het tweede criterium, te weten dat op meer dan zeventien dagen de slagschaduwperi-
ode minimaal twintig minuten duurt, voldoen de woningen eveneens. De windturbines zul-
len daarom voorzien moeten worden van een stilstandvoorziening. De stilstand van de tur-
bines zal dan jaarlijks naar verwachting acht uren en zeven minuten duren. Het effect hier-
van op de energie opbrengst is in het vervolg meegenomen.

3.3.2.   Variant 2, 4 windturbines WINWIND

De 3 MW turbines hebben een ruimere invloed op de omgeving door hun hogere hubhoog-
te. De afstand waarbinnen slagschaduw onderzocht moet worden bedraagt 1.080 meter.
Onderzocht zijn tien woningen. Er ligt nog een aantal woningen ten zuiden/zuidoosten van
het LPM, maar aangezien de zon nooit vanuit het noord(west)en schijnt, zijn deze wonin-
gen niet nader onderzocht.

Tabel 3.4. Slagschaduw variant 2
woning   omschrijving                                                      worst case                                      verwacht
                                                  scha-         schaduwda-            maximaal         aantal dagen         schaduw-
                                              duwuren           gen per jaar     schaduwuren          met meer dan           uren per
                                               per jaar                                  per dag         20 minuten                jaar
                                                                                                            schaduw
A        Westelijke Parallelweg 15               59.47                  105                 0.47                   50             6.35
B        Gorsdijk 1                              13.52                    40                0.28                   25             2.54
C        Streeplandsedijk                        14.21                    59                0.23                   10             2.09
D        Streeplandsedijk                        34.41                    94                0.32                   61             5.12
E        Hoofdstraat 4                           20.15                    72                0.27                   21             4.02
F        Sebastiaansweg 2a                       59.41                  105                 0.59                   20             6.09
G        Blokdijk 1                              76.00                  139                 0.57                  106           14.35
H        Koekoeksdijk 7 & 8                      19.03                    92                0.22                   54             4.19
I        Ewoudsdam 24                            18.12                    63                0.22                   25             3.33
J        Steenweg 2 (bovenwoning)                45.20                  106                 0.49                   66             6.24


Uit de tabel blijkt dat de hoeveelheid slagschaduw in variant 2 duidelijk groter is dan in va-
riant 1. Dit kan verklaard worden door de hogere hubhoogte en grotere rotordiameter van
de windturbines.

Voor negen van de tien woningen geldt dat er aan alle voorwaarden voor slagschaduw vol-
daan wordt. De turbines moeten met een stilstandvoorziening uitgerust moeten worden. Op
basis van de meteorologische statistieken staan deze turbines circa 53 uur en 43 minuten
per jaar stil. Dit is de som van de vermelde uren in de meest rechtse kolom.




6                     Witteveen+Bos, HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011, deelonderzoek windmolens (slagschaduw en geluid)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>3.4.     Energie

Voor beide varianten is de verwachte energieopbrengst bepaald met de module ‘Park’ van
WindPro. In deze module wordt de onderlinge beïnvloeding van de windturbines berekend.
De gegevens met betrekking tot de opwekking van energie per windsnelheid (powercurve)
is opgenomen in WindPro. Voor de meteorologische gegevens is uitgegaan van waarne-
mingen van het KNMI. Het betreft uurwaarden voor richting en gemiddelde windsnelheid
over een periode van 8,5 jaar.

3.4.1.       Variant 1, zes windturbines Führlander

De Führlander 800 windturbine heeft een vermogen van 0,8 MW. De werkelijke opbrengst
is echter sterk afhankelijk van factoren als de omgeving (gebouwen, bomen, hagen, andere
turbines en dergelijke) en de werkelijke windsnelheid. Naast de bestaande objecten in het
gebied zijn ook de gebouwen van het LPM ingevoerd. De resultaten van variant 1 staan
weergegeven in onderstaande tabel en in bijlage V.

Tabel 3.5. Energie variant 1
 bron                           resultaat MWh/jaar          resultaat MWh/jaar                      efficiëntie       gemiddeld per tur-
                                                           zonder invloed park                                            bine MWh/jaar
 6 Führlander 0,8 MW                            9.869                      10.031                      98,4 %                     1.645


Uit de tabel blijkt dat de jaarproductie van het windpark 9.869 MWh per jaar is. De negatie-
ve invloed van de clustering van de windturbines bedraagt 1,6 %.

3.4.2.       Variant 2, vier windturbines WINWIND

Voor alternatief 2 zijn dezelfde berekeningen uitgevoerd als voor variant 1, maar dan met
vier windturbines van WINWIND met een capaciteit van 3 MW per turbine. De resultaten
zijn opgenomen in onderstaande tabel en in bijlage V.

Tabel 3.6. Energie variant 2
 bron                           resultaat MWh/jaar          resultaat MWh/jaar                      efficiëntie       gemiddeld per tur-
                                                           zonder invloed park                                            bine MWh/jaar
 4 WINWIND 3 MW                                28.251                      28.843                      97,9 %                     7.063


Uit de tabel blijkt dat de opbrengst van het park 28.251 MWh/jaar is. Vanwege de clustering
van turbines treedt er een verlies op van 2,1 %. Ten opzicht van variant 1 levert variant 2
circa 2,5 maal zoveel energie op.

3.4.3.       Efficiëntie verlies

Uit hoofdstuk 3.3 blijkt dat in beide varianten sprake kan zijn van slagschaduw. Voor variant
1 geldt dat 1 turbine circa acht uur per jaar stil zal staan op basis van meteorologische ge-
gevens. Voor variant 2 is dit circa 54 uur. Hoeveel dit verlies is, hangt ervan af wanneer
slagschaduw optreedt en wat op dat moment dan de windsnelheid is. De windsnelheid be-
paalt immers de capaciteit van de turbine. In variant 2 bedraagt het verlies door slagscha-
duw-stilstand maximaal 54*3,0*4=648 MWh/j, oftewel 2 % van de jaaropbrengst. Hoewel
het verlies ten gevolge van slagschaduw in variant 2 iets hoger zal zijn dan in variant 1,
wordt in variant 2 desondanks beduidend meer energie opgewekt dan in variant 1.




Witteveen+Bos, HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011, deelonderzoek windmolens (slagschaduw en geluid)                   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>Verder zal er nog verlies optreden door regulier onderhoud en storingen. Naar verwachting
leveren slagschaduw, onderhoud en storingen een verlies op van maximaal 10 procent.

3.4.4.   Conclusie

Beide onderzochte windturbine varianten blijken akoestisch inpasbaar in het zoekgebied.
Wel is voor de 0,8 MW turbines en voor de 3,0 MW turbines een stilstand voorziening nodig
vanwege de slagschaduw hinder. Alles bij elkaar genomen, ligt de energieopbrengst van
de variant met 3,0 MW turbines globaal 2,5 keer zo hoog als bij de variant met 0,8 MW tur-
bines.




8               Witteveen+Bos, HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011, deelonderzoek windmolens (slagschaduw en geluid)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>BIJLAGE I               SITUERING ONDERZOCHTE WONINGEN




Witteveen+Bos , bijlage I behorende bij notitie HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos , bijlage I behorende bij notitie HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>functiekaart                                                   noord

Ruimtelijk ontwerp Logistiek Park Moerdijk

legenda



          primaire ontsluitingsweg

          secundaire ontsluitingsweg

          fietspad

          logistieke bedrijven

          terrein verharding (met loading docks)

          zoekgebied voorzieningen LPM

          leggerwaterloop

          retentiesloot

          versterking groenstructuur Lapdijk
          verhoogd piekwaterbassin

          retentievijver

          milieuzonering woningen

          windmolens: indicatief potentieel vestigingsgebied

                           10-5 veiligheidscontour



          ecologische zone 25m.


0                                       500m                           1000m




                                                                                fig. 4.1m
                                                                                Plankaart

                                                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Situering ontvangers
                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Adrespunt
                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Gebouw
                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Hoogtelijn


                                                                                                                                                                                bos




                                                                                                                                                                    bos




                                                                                                                                                                                                                                                                                        0m                                          800 m
                           11




                                                          recreatiepark



                                                                                                                                                                                                                                                                                                      schaal = 1 : 20000




413000
                                                                                                                                                                                                            Klaverpolderseweg 2
                                                                                                                                sportveld




                                bos




                                              sportveld




                                                                           begraafplaats
                                                                                                       sportveld




                                                                                                                                                                                            Klaverpolderseweg 1

                                                                                                                                                                                                                                                 bos




                                                                                           bos
                                                                                                                         Steenweg 9                                                                                                        bos




                                                                                                                                                              bos




                                                                                                                                                                                                                                                             bos




                                                                                                                                                                                                    bos




412000                                                                                                                                                                                                                                 Sebastiaansweg 2a
         bos


                                                                                                                                                                                                                         bos
                                                                                                                                                                                                                                                                               Westelijke parallelweg 15
                                                                                                                                                                                                                                                       bos


                                                                                                                                                                                                                               bos




                                                                                                                                                                                                                   bos
                                                                                                                                                                                                                                     Steenweg 2
                                                                                                                                                                                                             bos




                                                                                                                                                                          bos




                                                                                                                                                                                              bos




                                                                                                                                                        bos




                                                                                                                                                  bos




                                                                                                                                            bos




                                                                                                                                                                                      bos




                    bos




                          Blokdijk 1                                                                                                                                                                                                                                                                                     Hoofdstraat 4

411000                Camping Blokdijk  bos




                                                                                                                                                                                                                                                                                                             bos




                                  bos




                                                                          Lapdijk 14 / Krukweg 1
                                                                                                                   bos




                                                                                                                                                                                                                                                                        Lapdijk 22                       1




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Ewoudsdam 24
                                                                                                                          bos




                                                                                                                                                                                                                                                                      Lapdijk 21
                                                                                                                                                                                                                                                                   Lapdijk 18
                                                                                                                                                                                                          Lapdijk 15 t/m 17

                                                                                                                                                  Arenbergse Singeldijk 1 t/m 2                                                                                                                                    bos




                                                                                                                                                                                                                                                                          2a




410000

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     bos




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           sportveld




                                                                                                 bos




409000



                                              103000                                                                                                                                                                                      104000                                             105000
Industrielawaai - IL, [september 2011 - 4 WinWind 3MW definitief] , Geomilieu V1.90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>BIJLAGE II   MODELGEGEVENS VAN DE WINDTURBINE VARIANTEN




                        Witteveen+Bos , bijlage II behorende bij notitie HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos , bijlage II behorende bij notitie HT331-16/holj2/092 definitief d.d. 3 november 2011
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos                                                                                                  Situering 6 Fuhlander turbines
                                                                                                                  Gebouw
                                                                                                                  Hoogtelijn
                                                                                                                  Puntbron




                                                                                                          0m                            700 m


                                                                                                                   schaal = 1 : 17500




413000




412000




                                                                                              4




                                                                                                  5
                                                    3



                                     2                                                                6



411000
                       1




410000




                                     103000                                          104000                     105000
Industrielawaai - IL, [september 2011 - 6 Fuhrlander definitief] , Geomilieu V1.90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos                                                                                                                                    bijlage
Logistiek Park Moerdijk                                                                                               Modelgegevens Fuhrlander turbines
Model:    6 Fuhrlander definitief
Groep:    (hoofdgroep)
          Lijst van Puntbronnen, voor rekenmethode Industrielawaai - IL

Naam   Omschr.                      X           Y   Maaiveld   Hoogte                 Type     Hoek Richt.   Lwr 31     Lwr 63 Lwr 125 Lwr 250
1      Führlander   FL800   102703,95   410951,40      -0,75    60,00   Normale   puntbron   360,00   0,00    89,50      82,90   88,50   92,10
2      Führlander   FL800   102931,71   411194,97      -0,94    60,00   Normale   puntbron   360,00   0,00    89,50      82,90   88,50   92,10
3      Führlander   FL800   103163,15   411438,49      -1,14    60,00   Normale   puntbron   360,00   0,00    89,50      82,90   88,50   92,10
4      Führlander   FL800   104207,00   411760,00      -0,93    60,00   Normale   puntbron   360,00   0,00    89,50      82,90   88,50   92,10
5      Führlander   FL800   104352,81   411466,74      -0,88    60,00   Normale   puntbron   360,00   0,00    89,50      82,90   88,50   92,10

6      Führlander FL800     104518,04   411185,73     -0,71    60,00 Normale puntbron 360,00          0,00   89,50       82,90    88,50    92,10




Geomilieu V1.90                                                                                                                    25-10-2011 16:30:36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos                                                                                                       bijlage
Logistiek Park Moerdijk                                                                  Modelgegevens Fuhrlander turbines
Model:    6 Fuhrlander definitief
Groep:    (hoofdgroep)
          Lijst van Puntbronnen, voor rekenmethode Industrielawaai - IL

Naam Lwr 500      Lwr 1k   Lwr 2k   Lwr 4k   Lwr 8k Lwr Totaal   Cb(D)   Cb(A)   Cb(N)
1      93,40       93,70    91,10    87,80    75,50      99,95    0,00    1,48    1,63
2      93,40       93,70    91,10    87,80    75,50      99,95    0,00    1,48    1,63
3      93,40       93,70    91,10    87,80    75,50      99,95    0,00    1,48    1,63
4      93,40       93,70    91,10    87,80    75,50      99,95    0,00    1,48    1,63
5      93,40       93,70    91,10    87,80    75,50      99,95    0,00    1,48    1,63

6        93,40     93,70   91,10     87,80   75,50       99,95   0,00    1,48    1,63




Geomilieu V1.90                                                                                       25-10-2011 16:30:36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos                                                                                                                                                                                                                                                      4 WinWinD turbines
                                                                                                                                                                                                                                                          Gebouw
                                                                                                                                                                                                                                                          Hoogtelijn
                                                                                                                                                                                                                                                          Puntbron
                                                                                                                                                          bos




                                                                                                                                              bos




         11




                                                                                                                                                                                                                                                   0m                                  700 m
                                         recreatiepar k




                                                                                                                                                                                                                                                          schaal = 1 : 17500




413000


                                                                                                         spo rtveld




              bos




                            spo rtveld




                                                                                spo rtveld




                                                          begraafplaats




                                                                                                                                                                                                                    bos




                                                                                                                                                                                                              bos




                                                                          bos




                                                                                                                                        bos




                                                                                                                                                                                                                                bos




                                                                                                                                                                                bos




412000
                                                                                                                                                                                                  bos




                                                                                                                                                                                                                          bos



                                                                                                                                                                                                        bos




                                                                                                                                                                                            bos




                                                                                                                                                                                      bos




                                                                                                                                                    bos




                                                                                                                                                                                                                                      3
                                                                                                                                                                          bos




                                                                                                                                  bos




                                                                                                                            bos




                                                                                                                      bos




                                                                                                                                                                      2
                                                                                                                                                                bos




                                                                                                                                                                                                                                               4
                                                                                                         1
                      bos




411000



                                                                                                                                                                                                                                                                           bos




                bos




                                                                                             bos




                                                                                                                                                                                                                                                                       1




                                                                                                   bos




                                                                                                                                                                                                                                                                                 bos




                                                                                                                                                                                                                                          2a




410000




                                      103000                                                                                                                                                                  104000                                    105000
Industrielawaai - IL, [september 2011 - 4 WinWind 3MW definitief] , Geomilieu V1.90
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos                                                                                                                                 bijlage
Logistiek Park Moerdijk                                                                                               Modelgegevens WinWinD turbines
Model:    4 WinWind 3MW definitief
Groep:    (hoofdgroep)
          Lijst van Puntbronnen, voor rekenmethode Industrielawaai - IL

Naam   Omschr.                               X           Y   Maaiveld   Hoogte                 Type     Hoek Richt.   Lwr 31   Lwr 63 Lwr 125
1      WinWind   WW-D-3-D100   3MW   102815,00   411052,55      -0,93    80,00   Normale   puntbron   360,00   0,00    92,41    85,81   91,41
2      WinWind   WW-D-3-D100   3MW   103191,85   411440,73      -1,18    80,00   Normale   puntbron   360,00   0,00    92,41    85,81   91,41
3      WinWind   WW-D-3-D100   3MW   104325,17   411547,57      -0,82    80,00   Normale   puntbron   360,00   0,00    92,41    85,81   91,41
4      WinWind   WW-D-3-D100   3MW   104551,66   411151,14      -0,61    80,00   Normale   puntbron   360,00   0,00    92,41    85,81   91,41




Geomilieu V1.90                                                                                                                   25-10-2011 16:29:14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>Witteveen+Bos                                                                                                            bijlage
Logistiek Park Moerdijk                                                                          Modelgegevens WinWinD turbines
Model:   4 WinWind 3MW definitief
Groep:   (hoofdgroep)
         Lijst van Puntbronnen, voor rekenmethode Industrielawaai - IL

Naam Lwr 250 Lwr 500      Lwr 1k   Lwr 2k   Lwr 4k   Lwr 8k Lwr Totaal   Cb(D)   Cb(A)   Cb(N)
1      95,01   96,31       96,61    94,01    90,41    78,41     102,84    0,00    1,72    1,87
2      95,01   96,31       96,61    94,01    90,41    78,41     102,84    0,00    1,72    1,87
3      95,01   96,31       96,61    94,01    90,41    78,41     102,84    0,00    1,72    1,87
4      95,01   96,31       96,61    94,01    90,41    78,41     102,84    0,00    1,72    1,87




Geomilieu V1.90                                                                                             25-10-2011 16:29:14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>