<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>MODERNE DEVOTIE EN ZEELAND




                      Samenstelling Mink de Vries
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>INLEIDING

De Moderne Devotie bestaat al sinds 1370 in Nederland. Op dit
moment leven er nog twee Moderne Devote Zusters in Nederland.
Zij behoren tot de Congregatie van Windesheim. Daarnaast is de
Moderne Devotie bezig met een revival. Dat was hard nodig, omdat
de Moderne Devotie veruit de grootste Nederlandse
Hervormingsbeweging is geweest in onze geschiedenis. De meeste
Nederlanders zijn zich niet bewust wat de invloed is geweest van de
Moderne Devotie in Nederland, in Europa en wereldwijd.

 Binnen de Moderne Devotie bestaan grofweg gezegd drie
stromingen. Een stroming die de rust en stilte zoekt op het land.
Een stroming die voluit in de samenleving actief wil zijn en een
stroming die de combinatie zoekt van allebei.


DE HERVORMINGSBEWEGING VAN DE MODERNE DEVOTIE
(1370 – HEDEN)
De Moderne Devotie ; hedendaagse toewijding of ook wel
vernieuwde innigheid genoemd.




Stichter Geert Groote, na een reconstructie van de schedel.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Een hervormingsbeweging binnen de Rooms Katholieke Kerk die in
de Noordelijke Nederlanden bestond vanaf 1370 tot ca. 1580.
Stichter Geert Groote wilde terug naar de basis en de kern van het
geloof. De kerk en de kloosters waren volgens hem het contact met
de bron kwijtgeraakt. De Moderne Devotie koppelde een sterke
maatschappelijke betrokkenheid aan een diep persoonlijk geloof.
Gericht op de navolging van Christus.




Het Sint Agatha Klooster, inclusief de noordvleugel. Deze vleugel
kreeg de naam de Prinsenhof. De Zusters gaven Prins Willem van
Oranje onderdak en bekenden daarmee ook politiek kleur.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Bij de Moderne Devotie werd een balans zichtbaar tussen woord en
daad, innerlijk en uiterlijk geloof, stilte en toewijding.
In meer dan 145 plaatsen in Nederland ontstonden locaties met
vormen van de Moderne Devotie. Bekende Moderne Devoten zijn
naast Geert Groote, Thomas a Kempis en Desiderius Erasmus. De
laatste is alleen het eerste deel van zijn leven binnen de Moderne
Devotie gebleven(klooster van Stein bij Gouda). Wel heeft Erasmus
zijn hele leven inspiratie gevonden in de beweging van de Moderne
Devotie.
Bekende latere instellingen werden gevestigd in de gebouwen van
de Moderne Devotie. Na de opheffing van de kloosters, schonk
Willem van Oranje het Moderne Devotie Klooster van Sint Barbara
te Leiden aan de nieuwe en eerste Protestantse Universiteit van
Nederland. Vlak daarna werd hij vermoordt in het Moderne
Devotie Klooster van Sint Agatha te Delft, waar de Prins lange tijd in
de noordvleugel verbleef(de Prinsenhof).



Erasmus, ingetreden in het klooster van Stein bij Gouda (als
Moderne Devoot) en Prins Willem van Oranje die onderdak vond in
het Moderne Devotie klooster van Sint Agatha te Delft.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>De provincie Zeeland kent meerdere plaatsen waar de Moderne
Devotie een directe en/of indirecte invloed heeft gehad.
Het zijn Zierikzee, Haamstede, Goes, Middelburg, Hulst en Sluis.
Ook waren er een aantal kloosters buiten de steden gevestigd, zoals
bij O.L.V. Polder en bij Rengerskerke.
Dit overzicht van de Moderne Devotie bestaat uit drie delen ; Een
deel over Zeeuws Vlaanderen, een deel over Walcheren en
Beveland en een deel over Schouwen Duiveland. In de
Middeleeuwen waren Middelburg en Zierikzee de belangrijke
plaatsen. Het zal daarom niet verbazen dat daar ook de meeste
kloosters gevestigd waren. Geloofsgemeenschappen die zich ook
vooral op de samenleving hadden gericht. Anderen kozen ervoor
om zich toch buiten de stad te vestigen.




                                     Windesheim

Inhoudsopgave

Inleiding Moderne Devotie

Schouwen Duiveland 1 t/m. 9     Walcheren en Beveland 10 t/m.19

Zeeuws Vlaanderen 20 t/m. 23     Nawoord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>SCHOUWEN DUIVELAND EN DE MODERNE DEVOTIE




Op Schouwen Duiveland vinden we de meeste kloosters rond Zierikzee. Dat
had onder meer met veiligheid te maken, met een afzetmarkt in de buurt en
met relaties met gegoede kringen.
De route begint daarom ook bij Zierikzee, een historische oude havenstad net
op de grens van Schouwen en Duiveland.




                                 Wapen van Zierikzee, Poststraat 45

    1. Naast de Minderbroeders(Franciscanen) waren de mannelijke
       Begijnen, de Bogarden of al vroeg te vinden in Zierikzee. In 1311
       stichten ze al een gemeenschap St.Agatha, aan de Regenboogstraat.

 De Bogarden richten zich vooral op de gemeenschap. Allereerst zorg voor de
kwetsbaren, maar ook de zorg voor de dijken.
In 1346 kozen ze toch voor de inkapseling binnen de Rooms Katholieke kerk,
door te kiezen voor de 3e Regel. Deze regel was specifiek bedoeld voor
lekenbewegingen. De Bogarden werden Tertianen, om zo bijvoorbeeld de
bouw van een kapel mogelijk te maken. Later in 1483 stapten de Tertianen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>over naar de Cisterciënzers. Deze waren voor een deel afkomstig uit de
St.Bernardus Abdij van Hemiksem aan de Schelde. De Cisterciënzers sloten
zich al snel aan bij hervormingsgezinde Cisterciënzers. Deze hadden zich
allemaal aangesloten bij de Colligatie van Sibculo. Een hervormingsgezinde
beweging, sterk gekleurd en beïnvloed door de Moderne Devotie. Meer dan
20 kloosters sloten zich aan bij de Colligatie van Sibculo.
Mariënzaal(Marienhof of Godshof) speelde een belangrijke rol bij de
hervormingen.




Tijdens de bouw in 2007 van een aantal nieuwe woningen in de
Regenboogstraat stuitte het bouwbedrijf op de restanten van het oude
klooster. Er werd onder meer een skelet gevonden bij de resten van de kapel.
Waarschijnlijk gaat het hier om de abt van het klooster Mariënzaal. De oude
naam van het klooster(bijnaam) “ Beynardite “ verdwijnt geleidelijk uit de
volksmond van Zierikzee. * Hieronder restanten kapel klooster 2007
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Ondertussen waren ook de Franciscanen in Zierikzee beland in een proces van
hervorming. De Franciscanen kozen voor een intern hervormingsproces door
de Observantiebeweging. Bij al deze hervormingen gaat het om het
terugkeren naar de Bron en de kern van het Evangelie, het hart waar vanuit
veel kloosterordes zijn begonnen.

    2. Het Zusterklooster Maria Nazareth ( Hospitaalzusters, ook wel
       grauwe zusters) van de 3e regel van Franciscus. Gevestigd aan de
       Kapellestraat bij Zuidpoort in het Poppe Haymangasthuis.

Van de hospitaalzusters van Maria Nazareth in Zierikzee is niet veel bekend.
Begonnen in 1490 en in 1572 opgeheven. De zusters stonden in het begin erg
onder invloed van de Minderbroeders(waarschijnlijk ook biechtvaders), later
werd de invloed van de Moderne Devote Cisterciënzers steeds groter. De
hospitaalzusters richten zich vooral op armen en zieken. In de lijn die de
Gasthuizen, bijvoorbeeld de Heilige Geest Gasthuizen, een eeuw eerder al
hadden ingezet. Zorg voor troost en hulp. Ziekte en armoede waren in die tijd
sterk met elkaar verbonden. Met handwerk verdienden de zusters zelf ook
wat, met nadruk op wat, omdat ze tegen de armoedegrens aan bleven zitten.




Een aantal van de Grauwzusters onder de Tertiarissen kozen in de
Nederlanden uiteindelijk toch voor meer zekerheid. Ze sloten zich aan bij de
Clarissen, van de 2e regel van Franciscus.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Zuidhavenpoort en Kapellestraat Zierikzee

    3. Het Drie Koningenklooster, gelegen in de buurt van de Driekoningen
       en de Driekoningenboomgaard(zie ook plattegrond kloosters
       Zierikzee)

Het Klooster Driekoningen aan de noordkant van het centrum van Zierikzee
was een vrouwenklooster van de Moderne Devotie. De regularissen vielen
onder het Kapittel van Sion. Het 2e grote Kapittel van de Moderne Devotie na
het Kapittel van Windesheim. De zusters volgden de regel van Augustinus
binnen de Moderne Devotie. In 1501 hebben ze zich gevestigd in Zierikzee, in
1572 werd het klooster opgeheven. Wie precies hen visiteerde en wie
biechtvaders waren is niet met zekerheid te zeggen. De kans is groot dat het
de Moderne Devote Cisterciënzers waren en/of de Kartuizers van het
Klooster Sion even buiten Zierikzee.
Heel anders dan bij de tertiarissen waren de regularissen vaak van goede
komaf, en goed opgeleid. (foto’s ; zegel klooster en Kerk Driekoningen)




                                        Zegel Driekoningen/ Kerk Noordgouwe
De meeste regularissen begonnen als zusters en tertiarissen. Of dat ook in
Zierikzee het geval is geweest is niet zeker. De stadia die veel broeders en
zusters doorliepen(zie ook inleiding) binnen de Moderne Devotie waren ;
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Broeder- en/of zustergemeenschap, tertiarissen of tertianen van de 3e regel
van Franciscus en tenslotte konden ze kiezen voor de regel van Augustinus.
Ze werden dan regulieren(Augustijner koorheren)of regularissen(Augustijner
koorvrouwen) vallen onder een Kapittel van de Moderne Devotie.

    4. Het Klooster van de Cellezusters in Zierikzee, gelegen in het blok
       Zuidwellestraat en P.D. de Vosstraat.

De Cellezusters stichten in 1443 een Cellezustersklooster, veelal verbonden
met de regel van Augustinus. Ze waren nauw verbonden met de Moderne
Devotie gemeenschappen en richten zich vooral op twee werken van
barmhartigheid nl. het verzorgen van de zieken en de doden. Ze droegen een
zwart habijt( daarom vaak Zwartzusters genoemd) en hadden vaak
contracten met het gemeentelijk bestuur. Zeker in tijden van een
pestepidemie werd een beroep gedaan op de Cellezusters en Cellebroeders.
Cellezusters trokken zich terug in een cel voor gebed, boetedoening en
inkeer. Vandaar de naam Cellezusters. Het waren meestal kleine
gemeenschappen. In 1572 werd het klooster opgeheven. Ook later bleven de
Zwartzusters zich specialiseren in vooral de zorg van besmettelijke zieken,
zoals pest, lepra en cholera.




Op dit schilderij van Benoit De Puydt(1886) twee zwartzusters.

We verlaten nu Zierikzee en rijden richting Haamstede, we laten Kerkwerve
noordelijk liggen en staan even stil bij de Oosterscheldedijk. Daar waar het
dorp Rengerskerke in 1662 onderwater is verdwenen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>    5. Het Klooster Bethlehem(St. Laurentius) bij Rengerskerke. Het was
       evenals het Klooster Driekoningen een klooster van de Moderne
       Devotie, vallend onder het Kapittel van Sion.




Klooster Bethlehem kent een kort bestaan. Gesticht in 1476 en opgebouwd
tot 1479, moesten de regulieren(kanunniken) in 1486, vanwege de dreigende
Oosterschelde, verhuizen naar Antwerpen. Daar viel de gemeenschap van
regulieren snel uiteen. Het dorp Rengerskerke in het Zuidland van Schouwen
verdween uiteindelijk in 1662 geheel onder water. Het dorp lag ten
zuidwesten van Kerkwerve. Foto Oosterschelde onder Kerkwerve(Hospers)
Bijzonder was wel dat dit klooster het 2e klooster was met de naam
Bethlehem op Schouwen. Het andere klooster was van de Cisterciënzerinnen,
gevestigd op de noordwest kant van Schouwen bij Elkerzee. Het werd al in
1224 gesticht en delen van de kloostermuren zijn nog te vinden.

De strijd tegen het water werd in alle kustgewesten gevoerd. Ook in Zeeland
specialiseerden diverse kloostergemeenschappen zich in dijkenaanleg en
inpolderen. Vooral de Cisterciënzers waren daar ervaren in, het kon ook bijna
niet anders, zij hadden veel land in beheer, in pacht en bezit.

We vervolgen de zuidelijke route richting Haamstede(zie kaart).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Haamstede ligt helemaal aan de westkant van Schouwen.

    6. Het Klooster van de Zusters(Tertiarissen) van de 3e regel van
       Franciscus, ook wel Grauwzusters genoemd. Het klooster was te
       vinden aan de rand van Haamstede, op de hoek van de huidige
       Kloosterweg en de Noordstraat(in de buurt van VVV).

Het Klooster van de Grauwzusters werd ook wel het Noordklooster genoemd.
Waarschijnlijk om zich te onderscheiden van Klooster Leliëndale aan de rand
van Burgh. Leliëndale begon als Begijnhof maar werd later een klooster van
de Dominicanessen. Dit klooster had weinig middelen om te bestaan.
De Grauwzusters in Haamstede waren bijna zeker afkomstig uit Zierikzee of
Middelburg, waar ook kloosters stonden van Grauwzusters. Ze richten zich
vooral op de zieken en armen en vonden een bron van inkomsten met hun
handwerk en hulp aan welgestelden.
Grauwzusters waren lekenzusters, ze volgden eerst de 3e regel van Franciscus
en later misschien die van Augustinus. Het is niet bekend onder welke
invloedsfeer ze vielen en welk mannenklooster verantwoordelijk voor hen
was.
Het zal heel goed kunnen dat ze meer op de parochie Haamstede en de
pastor gericht waren. Formeel zijn ze in 1535 gesticht en in 1572 opgeheven.
In 1535 wordt er namelijk voor het eerst melding gemaakt van de priorin van
het klooster. Ook de plaats van het klooster sluit een verbinding met de
parochie in Haamstede niet uit.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Middeleeuwse kerk in Haamstede, de parochie was waarschijnlijk nauw
verbonden met de lekenzusters van de Grauwzusters.

Grauwzusters van het Gasthuis van Aarschot tonen een door hen gemaakte
replica van het Grauwzusterkleed.

Evenals de Zusters van de Moderne Devotie zijn Grauwzusters sterk
verbonden met de Gasthuizen. Werken van barmhartigheid konden zij daar in
allerlei vormen praktiseren. Het waren daarom ook zusters die vaak liever
met de handen bezig waren dan met het hoofd.

    7. Actuele vormen van het gedachtengoed van de Moderne Devotie op
       Schouwen.

Zonder gebruik te maken van de term Moderne Devotie zijn er diverse
gemeenschappen op Schouwen waar het gedachtengoed van de Moderne
Devotie in terug te vinden is.
Waarden die daarbij centraal staan zijn bijvoorbeeld ; gemeenschapszin en
ruimte voor elkaar, wederkerigheid in zorg en omgang met elkaar, eenvoud,
rust, bezinning, viering en gebed gekoppeld aan een praktische uitwerking
van het geloof in de samenleving, een sterk gevoel van gastvrijheid en delen,
ieder mens is gelijkwaardig en als mens oordelen we daarom niet over een
ander mens. In elke gemeenschap kan het in de omgang schuren, maar dat is
geen reden om uit elkaar te gaan. De tijd van nu wordt gezien als uitdaging.
Een uitdaging om mensen weer meer met elkaar te verbinden, onafhankelijk
van achtergrond en levensovertuiging.

   a. Allereerst de kerken van de Westhoek. Allemaal geven ze aan ruimte te
      willen geven aan gasten en zorg te hebben voor de gemeenschap en
      het individu. Er wordt daar waar mogelijk samengewerkt. Ze vullen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>   elkaar aan qua activiteiten, vieringen en doelgroepen. Op die manier
   ontstaan er samen kleurrijke en gastvrije geloofsgemeenschappen.(foto
   links, Pelgrimskerk Haamstede)




b. De Pioniersplek Kloosterwelle in Noordwelle( Foto rechts,
   Corneliuskerk Noordwelle). Sinds kort een pioniersplek van de
   Protestantse Kerk, gedragen door 4 kerken van de Westhoek.
   Het pioniersteam geeft aan nadruk te leggen op de wekelijkse viering,
   maaltijd en stilte in de Corneliuskerk. Een oude Middeleeuwse kerk die
   past bij de getijden, retraite en bezinning. Daarnaast is er ontmoeting
   en verbinding tijdens de maaltijd en wandelingen. Het doel van de
   pioniersgemeenschap is om weer deel te worden van de geschiedenis,
   het heden en de toekomst van de Westhoek. Daarnaast willen ze graag
   ruimte gaan bieden voor retraite en pelgrimage voor gasten van buiten.
   Gasten op zoek naar verwondering, spiritualiteit, creativiteit en ruimte,
   gekoppeld aan een schitterende natuur.(www.kloosterwelle.nl)




   Noordwelle.com                          Pioniers Kloosterwelle

   De Moderne Devoten wisselden elke dag de weg naar
   binnen(verinnerlijking, persoonlijke ontmoeting met God) af met de
   weg naar buiten(samenleven en gemeenschap). Nuchtere mystiek,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>      mystiek met beide benen op de grond en praktisch. Moderne Devotie
      wordt ook de beweging van de Geest genoemd. Niet in een hok vast te
      leggen, ruimte gevend i.p.v. ruimte nemend, en verwonderd over wat
      er elke dag op je weg komt.

   c. De Zorgboerderij de Stelle te Ouwerkerk (Stelweg 3). Deze
      Zorgboerderij is in 2007 aangekocht en richt zich vooral op
      dagbesteding, dagbesteding voor ouderen, naschoolse opvang en
      begeleid wonen. Bijzonder op de Stelle is dat er voor ieder mens, klein
      en groot, jong of oud, wel een plek te vinden is waar hij of zij zich thuis
      kan voelen. Met de dieren, het fruit, de producten, elkaar, de winkel en
      buiten dichtbij(camping, boomgaarden,dierenweiden).
      Persoonlijke aandacht in deze bijzondere gemeenschap staat centraal.
      De achtergrond van de instelling maakt eigenlijk niet uit, iedereen is
      welkom ! Het gaat hier om inclusiviteit, van elkaar nodig hebben,
      waarbij niemand uit de boot valt.




Foto’s van de Stelle

   d. Pioniersplek Sirjansland op Schouwen Duiveland
      Deze pioniersplek van de Hervormde Kerk van Sirjansland is nog in
      opbouw. Ze worden daarbij gesteund door de Protestantse Kerk
      Nederland. Doel van deze pioniersplek is om de mensen langs en aan
      de rand van de kerk weer uit te nodigen voor de gemeenschap in
      geloof. Een gemeenschap waar een ieder zich thuis kan voelen en waar
      de zorg voor de kwetsbaren als een natuurlijk gegeven wordt gezien. Je
      laat immers andere mensen niet vallen.




                                                     Kerk en wapen Sirjansland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>        We laten de Westhoek van Schouwen achter ons liggen en rijden
        richting Scharendijke. In de Bethlehemkerk van Scharendijke hangt de
        klok van het klooster Bethlehem. Het klooster in Elkerzee bestaat niet
        meer, alleen oude kloostermuren zijn nog aanwezig.

     8. Het Klooster Bethlehem van de Cisterciënzerinnen in Elkerzee aan de
        Kloosterweg. Het is een oud klooster, in 1224 gesticht en in 1572
        opgeheven. De zusters zijn toen naar Zierikzee vertrokken.

Klooster Bethlehem is geen, door de Moderne Devotie, hervormd klooster
zoals de Cisterciënzers in Zierikzee. Toch past dit klooster wel in het overzicht.
De Cisterciënzers zijn ontstaan in 1098 in de abdij van Citeaux in Frankrijk.
Het was een reactie op het slechte naleven van de regel van Benedictus in
Frankrijk. Uit het klooster van Citeaux ontstond een dochterklooster in
Clairvaux met abt Bernardus, een toonaangevende geestelijke. Bernardus
heeft veel invloed gehad op de Moderne Devotie. Juist doordat hij ook de
nadruk legde op het persoonlijk geloof(mystiek).




Boerderij Klooster Bethlehem, links foto 1960(kloostermuur links), foto rechts
is een gravure van Backer uit ongeveer 1850. Kloosters van de Cisterciënzers
kenden een vaste architectuur. Hieronder een voorbeeld, met daarnaast de
Bethlehemkerk met klok van het klooster(1957 ingebruikname, Archief PZC).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Op weg naar Zierikzee komen we langs Schuddebeurs en Noordgouwe. Hier
heeft een mannenklooster gestaan van de Kartuizers. De Kartuizers hebben
veel invloed gehad op de Moderne Devotie. Geert Groote heeft 3 jaar lang in
het Kartuizerklooster Monnikhuizen bij Arnhem gewoond. Toen hij daarna
begon met de Moderne Devotie heeft hij veel van de kartuizers over
genomen. Zijn geestelijke vrienden waren bijna allemaal kartuizers.
Het moederklooster van de Moderne Devotie te Windesheim heeft veel
gehad aan het organisatiemodel van de kartuizers.

    9. Het Kartuizerklooster Sion bij Noordgouwe, aan de Kloosterweg
       tussen Schuddebeurs en Noordgouwe. Gesticht door Jan Lievensz in
       1434 en verwoest in 1575 door de Spaanse troepen.

Het Kartuizerklooster speelde een belangrijke rol bij het inpolderen van een
aantal kleine polders. De gemeenschap om het klooster heen werd groter en
groter en het klooster zelf bracht veel werkgelegenheid met zich mee. Van
bierbrouwers, linnenwevers, ambachtslieden tot pachtboerderijen. De Kapel
gaf de kartuizers de mogelijkheid om op eigen terrein hun geestelijk leven
vorm te geven.




Hierboven een tekening van Adriaan van de Maersse uit 1650, daarnaast het
zegel van klooster Sion, daar weer naast een plattegrond van het klooster
Sion in een graanveld, gefotografeerd door Joop van Houdt.
Hieronder oprichtingsakte van de Latijnse School in 1304 te Zierikzee.
Waarschijnlijk hebben ook een aantal kartuizers deze school bezocht.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>WALCHEREN EN BEVELAND EN DE MODERNE DEVOTIE




Wapens van het Waterschap van Walcheren en van Noord en Zuid Beveland

We starten onze reis langs plaatsen van Moderne Devotie op Walcheren. De
stad Middelburg was samen met Zierikzee toonaangevend in de
Middeleeuwen. Dat is ook de reden dat er in Middelburg veel kloosters zijn te
vinden. Nog steeds is de Abdij toonaangevend in het oude centrum van
Middelburg.

    10. Het Klooster van de Bogarden, over gegaan tot de Tertianen 1346.




De Bogarden(Bogardenstraat) leefden evenals hun broeders in Zierikzee
onder de mensen. Praktisch je geloof in de gemeenschap handen en voeten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>geven, dat stond voorop bij deze lekenbroeders. Ze kenden geen regel en
vielen daardoor niet onder kerkelijk gezag. Zorgdragen voor de kwetsbaren
zoals zieken, armen en eenzamen in eigen omgeving. De lekenbroeders kozen
later uit praktisch oogpunt toch voor de Derde regel van Franciscus. Nog later
sloten zij zich aan bij het Kapittel van Zepperen. Zepperen was geen Kapittel
van de Moderne Devotie zoals het Kapittel van Utrecht. Wel had het Kapittel
van Zepperen bijna alles van Utrecht overgenomen. Ze was daarmee toch
behoorlijk gekleurd door de hervormingen van de Moderne Devotie.

    11. Het Klooster Bethanië van de Tertiarissen aan de Bachten ’s
       Gravenkoor, nu de Zusterstraat in Middelburg.

Deze Grauwzusters zijn in 1473 begonnen als zusters in de gasthuizen. In 1484
kozen zij voor de Derde regel van Franciscus en gingen ze verder als
Tertiarissen. Net als bij de Grauwzusters van Zierikzee en Haamstede is niet
duidelijk onder welk Kapittel ze vielen. De Stichter Margriet Simon
Deutsdochter onderhield goede contacten met de Abdij. Het is daarom niet
verwonderlijk dat de abt van Middelburg in 1495 verantwoordelijk werd voor
de Grauwzusters. Ze behielden wel hun eigen kerk, de Vismarktkerk. In 1574
werd de gemeenschap van Grauwzusters in Middelburg opgeheven.




Sint Jorisdoelen, Gildenhuis(1582) en deel van Klooster Grauwzusters.

    12. Klooster van de Cellezusters(Zwartzusters) in Middelburg aan de
       Bachtensteene.

De Cellezusters vestigden zich pas laat in Middelburg. Dit had waarschijnlijk
te maken met de vestiging van Cellebroeders in Middelburg. Ze richten zich
op dezelfde activiteiten, zoals ziekenzorg(vooral pestlijders) en het begraven
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>van de doden. Ten tijde van grote pestepidemieën zie je de gemeenschappen
van Cellezusters en Cellebroeders groter worden. De Cellezusters van
Middelburg zouden in 1528 intrekkenn bij de Cellezusters van Goes. Dat is
niet doorgegaan, ze zijn tot 1574 in Middelburg gebleven aan de
Bachtensteene.




    13. Het Klooster van de Cellebroeders aan de Simpelhuisstraat achter het
       Stadhuis van Middelburg.

De Cellebroeders vestigden zich in 1471 midden in het centrum van de stad.
Achter het Stadhuis bouwden ze in een paar jaar de kerk, het klooster en de
kapel. Ze onderhielden goede contacten met het gemeentebestuur. Zoals we
bij de Cellezusters al zagen hebben de Cellebroeders zich ook gespecialiseerd
op ziekenzorg en zorg rond de doden. Wanneer het goed ging in de stad, en er
geen pestepidemie gaande was, zagen de Cellebroeders zich genoodzaakt om
te bedelen.
De meeste kloosters van Cellebroeders en Cellezusters kozen uiteindelijk voor
de regel van Augustinus. De legden daarbij de drie geloften af van kuisheid,
armoede en gehoorzaamheid. Priesters kwam je bijna niet tegen onder de
Cellebroeders. Ze waren afhankelijk van priesters van buiten, van
bijvoorbeeld de Abdij of van de Parochie. Het klooster aan de
Simpelhuisstraat staat er voor een deel nog.

Op de volgende pagina twee afbeeldingen van het klooster, een foto uit deze
tijd en een zwartwit foto van ongeveer 50 jaar geleden.
De bestemmingen zijn in de afgelopen eeuwen nogal gewisseld.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>In 1574 werd het klooster van de Cellebroeders opgeheven. De kapel werd
daarna gebruikt als tapijtwerkplaats. In 1611 koos het gemeentebestuur
ervoor om in het oude klooster een Simpelhuis te vestigen. Een Simpelhuis( in
de meeste plaatsen heet het in die tijd een Dolhuis) is een opvanghuis voor
krankzinnigen. Nu heet het een GGZ instelling voor mensen met een
psychiatrische kwetsbaarheid.
Het Simpelhuis kon voor een deel voorzien in haar eigen inkomen door op
zondag de deuren van het Simpelhuis open te zetten. Er werden dan kaartjes
verkocht aan mensen die graag eens wilden kijken naar gekke mensen.
Bijzonder is dat het een Moderne Devoot is geweest, namelijk Thomas a
Kempis, die als eerste een pleidooi heeft geschreven voor Dolhuizen. Het was
immers mensonwaardig, al die verwarde mensen op straat. Je kunt daarmee
zeggen dat Thomas a Kempis aan de wieg heeft gestaan van de GGZ in
Nederland.




Een schilderij met Thomas a Kempis op de Agnietenberg te Zwolle.
Hij draagt een Augustijner Koorkleed met zwarte stola.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>    14. Stadsklooster Simpelhuys aan de Simpelhuisstraat in Middelburg.
       Een hedendaags voorbeeld waarin het gedachtengoed van de
       Moderne Devotie sterk naar voren komt(zie ook 7 a t/m. d)

Het Stadsklooster bestaat nog niet zo lang. Henk en Agnes Goudzwaard, de
initiatiefnemers en dragers van het Stadsklooster, zoeken nog naar
voldoende financiële basis om elke week in het Stadsklooster activiteiten te
kunnen ontplooien. Samen met het Hervormd Kerkelijk Bureau maken zij
gebruik van het oude pand en kapel van de Cellebroeders.
De activiteiten van het Stadsklooster zijn gericht op de weg naar binnen. Met
stiltewandelingen, stiltedagen, pelgrimstochten en vieringen geven ze daar
vorm aan. Daarnaast richten ze zich ook op de weg naar buiten, naar de
ander en naar de gemeenschap. Een vorm als bijvoorbeeld een inloophuis
spreekt Henk en Agnes sterk aan.
Binnen de Moderne Devotie staat het bestuderen van het Woord centraal,
met daarbij de ruimte en de vrijheid om zelf te onderzoeken. Het
Stadsklooster wil daarvoor graag Lectio Divina gebruiken. Een ontmoeting
met de tekst op verschillende manieren.




De vier stappen van Lectio Divina en Actuele Moderne Devoten op bezoek in
het Stadklooster Simpelhuys.

In Middelburg waren nog vele andere kloosters te vinden. Wat opvalt is dat
het vooral om kloosterordes gaat met de regel van Augustinus. De
Augustijner Eremieten, de Norbertijnen met het dubbelklooster, de
Cellebroeders zoals we zagen, en de Augustijner Koorheren van net buiten
Middelburg. Het waren allemaal ordes gericht op gemeenschap en zorg voor
de ziel. Missionair werk dreef de broeders en zusters naar buiten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Kerkvader Augustinus was sterk gericht op gemeenschap. Hij wees als
bisschop de gelovigen vaak op de eerste hoofdstukken van het Bijbelboek
Handelingen. Daarin wordt verteld over de eerste gemeenschap van
christenen. Navolgers van Christus die de werken van barmhartigheid in de
praktijk lieten zien. Verder deelden ze hun bezit, kwamen samen voor gebed,
gesprek en ontmoeting, en stonden in de gunst bij het hele volk.
Deze geloofspraktijk staat eveneens bij de Moderne Devotie centraal.

    15. Het Klooster van het Heilige Graf van de Moderne
       Devotie(regulieren) in Oud Arnemuiden, later verhuisd naar
       Vrouwenpolder.

Dit klooster kende een bijzondere start in Oud Arnemuiden. Het werd
gesticht door de edelman Gillis van Arnemuiden in 1438. Nog geen twee jaar
later werd heel Oud Arnemuiden verzwolgen door de Arne. De Arne was een
getijdenrivier. Middelburg was aan deze rivier de Arne ontstaan.
Het klooster werd daarom met hulp van Hendrik van Borsele verplaatst naar
Vrouwenpolder. Daar werd het Onze Lieve Vrouwe Klooster opnieuw
opgebouwd. Dit gebeurde tussen 1453 en 1464.




Kaart van Christiaan Grooten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Op de oude kaart is goed te zien dat Onze Lieve Vrouwe Polder bovenin
nogal kwetsbaar ligt. Daarnaast het Wapen met Maria, zeer bijzonder in het
overwegende protestantse Zeeland(oude en nieuwe versie).
In de jaren daarna werd het klooster nog regelmatig bedreigd door het
stijgende water. In 1552 moest het klooster opgegeven worden. Wel zijn er
gelukkig kostbaarheden uit het klooster bewaard gebleven. Het klooster was
aangesloten bij het Kapittel van Sion. Het Kapittel waar bijna alle Moderne
Devotie kloosters met de regel van Augustinus in Zeeland bij waren
aangesloten. Onduidelijk is of het klooster in Vrouwenpolder hulp heeft
gekregen van het Kapittel.




Draagspeld met Maria uit het klooster, de kapel van het klooster nu in de
Petrus en Paulus kerk te Middelburg en de plaats van opgravingen van het
klooster in het huidige Vrouwenpolder.

    16. Het Klooster van de Kruisheren in Goes aan de
       Vlasmarkt/Beestenmarkt.

De Kruisheren zijn ontstaan vanuit de Kruistochten. Ze kozen voor de regel
van Augustinus. Rond 1400 was de orde van de Kruisheren op sterven na
dood. Net als veel andere ordes werden de dragende mensen in Utrecht sterk
hervormd door de Moderne Devotie. De Hervormingsgezinde
Kruisherenkloosters verspreiden zich over heel Nederland. In Zeeland waren
er twee gevestigd, in Goes en in Sint Annaland. Ze waren vooral op onderwijs,
leren en zorgen gericht.
Het klooster in Goes werd financieel gesteund door rijke edelen, en groeide
uit tot een zeer welvarend klooster. Meerdere partijen probeerde het
Kruisherenklooster in te lijven, zoals de bisschop in Middelburg. Dat is niet
gelukt. Wel gingen veel Kruisheren mee in de groeiende hervormingen onder
leiding van Luther. De meesten hebben die hervormingsdrang moeten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>bekopen met hun leven. Uiteindelijk zijn hun bezittingen, op bevel van Prins
Willem van Oranje aan de armen gegeven. Het klooster werd in 1578
ontbonden.




Kruisheer in kloostergang van het Groninger Kruisherenklooster in Ter Apel.
Net als het klooster in Goes zeer hervormingsgezind.
Daarnaast Cultureel Centrum het Beest te Goes. Lange tijd was het de Latijnse
School. Voor de Latijnse School maakte het deel uit van het
Kruisherenklooster.

    17.Het Klooster van de Cellezusters(Augustijner Sevitinnen
       waarschijnlijk), later is het klooster tot Weeshuis verbouwd.

De cultuur van het Cellezustersklooster lijkt op die van Middelburg, maar is
toch weer anders. De Zwartzusters richten zich in Goes ook op zorg in brede
zin. Er waren namelijk niet veel andere kloosters. Het Kruisherenklooster in
Goes droeg verantwoordelijkheid over het Zusterklooster. De gemeenschap
was in die tijd stads, maar wel overzichtelijk.
Het klooster stond aan de Zusterstraat 13 en werd later verbouwd tot een
Burgerweeshuis. In het nu monumentale pand zijn nog duidelijk restanten te
zien van het Cellezustersklooster.
In de tijd van de Reformatie gaf Prins Willem van Oranje, samen met de
Staten van Holland, regelmatig toestemming om een klooster te veranderen
in een Weeshuis, Armenhuis of in een Dolhuis.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Binnenplaats en poort Burgerweeshuis, voormalig Cellezustersklooster,
Foto’s van G.J.Dukker


    18. Het klooster Reimerswaal (Paradijs) van de Moderne Devotie,
       gelegen aan de noordkant van de stad Reimerswaal.


De stad Reimerswaal was een belangrijke stad aan de Schelde. Zoals elke stad
wilde het stadsbestuur van Reimerswaal graag een klooster. Ze kochten min
of meer een klooster van regulieren uit Vlaanderen. Deze Augustijner
Koorheren gingen akkoord met de nieuwe vestiging. Eerst in de stad maar al
snel noordelijk buiten de stadsmuren. Het was toen 1407 en Reimerswaal
beleefde een geweldige bloei als stad.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>De Augustijner Koorheren, kanunniken, kozen in 1423 voor de Moderne
Devotie. Ze sloten zich aan bij het Kapittel van Neuss. Blijkbaar was dat nog
niet prestigieus genoeg. In 1430 sloten zij zich aan bij het vermaarde Kapittel
van Windesheim. Ruim een eeuw heeft dit Windesheimer klooster bestaan
bij Reimerswaal. Het is ook het enige klooster in Zeeland van de Moderne
Devotie geweest van het Kapittel van Windesheim. Alle anderen waren
aangesloten bij het Kapittel van Sion. Wat precies de beweegreden was voor
Reimerswaal om voor Windesheim te kiezen is niet helemaal duidelijk. Ze
hebben zich in ieder geval onderscheiden. Wat activiteiten betreft hielden de
koorheren zich vooral bezig met het overschrijven van belangrijke geschriften
en de verspreiding( later) van de boekdrukkunst.
Aan het kloosterleven bij Reimerswaal kwam abrupt een einde door een
grote overstroming in 1532.




De stad Reimerswaal verdween in 1632 definitief onderwater. Omliggende
gemeentes werken tegenwoordig samen onder de naam en het wapen van
Reimerswaal. Zo blijft de naam Reimerswaal behouden voor de komende
generaties en wordt het verhaal van de verdronken stad doorverteld.
In Reimerswaal bevond zich ook nog een Cellezustersklooster. Omdat die al
eerder in andere plaatsen uitvoerig is behandeld wordt dit klooster niet
verder uitgewerkt.

Van Zuid Beveland, Goes en Reimerswaal, rijden we naar Noord Beveland.
In Noord Beveland gaan we op bezoek bij een Zorgboerderij.

     19. Zorgboerderij Landleven aan de Prinsendijk 15 in Kortgene.
         Een actueel voorbeeld van zorg voor de naaste, zorg voor de natuur
         en zorg voor gemeenschap.

Zorgboerderij Landleven in Kortgene is een christelijke zorgboerderij. Ze
richten zich vanuit het christelijk geloof vooral op ouderen. De familie van Eck
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>heeft daar bewust voor gekozen. Vooral omdat ze de ruimte en de tijd willen
hebben om echt aandacht te kunnen geven aan de ouderen. De ouderen
mogen en kunnen meegenieten van alles wat er op de boerderij gebeurt.
Daarnaast kunnen ze allerlei activiteiten doen, buiten en binnen. Het gaat
hier om dagbesteding, daarom worden de ouderen aan het eind van de
middag weer opgehaald.




Zorgboerderij Landleven in Kortgene(foto’ van de Zorgboerderij zelf)

We verlaten Noord en Zuid Beveland en rijden de tunnel onder de Schelde
door op weg naar Zeeuws Vlaanderen. Alles en iedereen is hier ook op
Vlaanderen gericht. Dat is al eeuwen zo en het heeft de
geloofsgemeenschappen ook sterks Vlaams gekleurd.


    20. Pioniersplek in Axel “ Effe bijtanken “, in het Trefpunt aan de
       Singelweg. Een actueel voorbeeld van waar wij het gedachtengoed
       van de Moderne Devotie tegen kunnen komen.( zie ook 7 en 14)

De pioniersplek in Axel richt zich vooral op 55 plus, ouderen die zich aan de
rand of buiten de kerk en geloofsgemeenschap bevinden. Ze organiseren
verschillende activiteiten voor deze doelgroep en worden daarin gesteund
door de landelijke Protestantse Kerk. Zij zien in de pioniersplekken nieuwe
vormen ontstaan van geloof en samen zijn. De bedoeling van “Effe bijtanken”
is laagdrempelig te zijn, juist voor die mensen die een gemeenschap met
ontmoeting en gezelligheid missen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Het Kasteeltje waar ook activiteiten georganiseerd worden.

Voor een pioniersplek maakt het niet uit waar je vandaan komt, of je wel
gelooft of niet gelooft, rijk of arm bent. Iedereen mag erbij horen vanuit
gelijkwaardigheid en de ruimte en vrijheid om weer af te haken.

Onderscheidingsvermogen bij de Moderne Devoten

Net als in de donkere tunnel onder de Westerschelde lichten nodig zijn om
goed en veilig de weg te vinden, zo is een goed onderscheidingsvermogen
nodig om licht en duisternis, goed en kwaad, te onderscheiden. Moderne
Devoten vonden die fijngevoeligheid om te kunnen onderscheiden van groot
belang. Is dit wel de goede plek voor onze gemeenschap ? Past deze broeder
die graag in wil treden wel bij ons ? Spreekt die hervormingsgezinde man op
het marktplein wel de waarheid ? Kan ik mijn eigen innerlijk stem wel
onderscheiden van de stem van God ?
Onderscheidingsvermogen hield je met beide benen op de grond. Om te
groeien in onderscheidingsvermogen zijn geestelijke oefeningen nodig.
Thomas a Kempis schreef daarvoor de Navolging van Christus. Ignatius van
Loyola, stichter van de Jezuïeten, vond inspiratie in de Navolging van Thomas
en werkte de geestelijke oefeningen verder uit.




                         Ignatius van Loyola
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>    21. Het klooster van de Augustinessen(regularissen) aan de Gentse Weg,
        ( toen was het de Hospitaalweg). Het klooster droeg de naam Nieuw
         Hospitaal.

Het klooster werd gesticht in 1326 en werd opgeheven in 1596. Hulst was in
die tijd een sterke vestingstad. Daarmee was het ook voor veel kloosterordes
een plaats waar ze hun vluchthuizen hadden(zgn. Refugie of Refugiumhuizen)
De zusters van Nieuw Hospitaal hielden zich vooral bezig met opvangen van
vluchtelingen en vreemdelingen, verzorgen van armen en zieken en het geven
van onderwijs aan arme kinderen.
Nadat het Nieuwe Hospitaal in 1596 werd opgeheven kwamen in 1603 zusters
uit Antwerpen die verder gingen met het Gasthuis. Tot de verovering van
Hulst door Prins Frederik Hendrik in 1645 is dit Gasthuis zeer actief geweest in
Hulst. Hieronder een foto van Michel Verbeek van de Gentsestraat, met links
de plek van het Nieuwe Hospitaal en later van het Elizabeth Gasthuis. De
straat geeft zicht op de Sint Willibrord Basiliek. Naast de foto een schilderij
van Moeder Overste Maria Franchoys, waarschijnlijk in 1603 geschilderd toen
zij de leiding kreeg over het Gasthuis.




    We sluiten de route door Zeeland af in Sluis. Net als Hulst een oude
    historische stad in Zeeuws Vlaanderen. Beide steden zijn sterk beïnvloed
    door Vlaanderen(Antwerpen, Gent en Brugge). Aansluiting van de
    kloosters bij Nederlandse Kapittels gebeurde bijna niet. Dat had vooral
    praktische redenen, omdat visitatie anders teveel tijd zal vergen. De
    hervormingsgolf was er niet minder om. De kloosters van de Tertiarissen
    in Sluis staan bij elkaar in het overzicht, omdat ze zoveel gemeen met
    elkaar hadden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>    22. en 23. De kloosters van de Tertiarissen, de Grauwzusters, in Sluis

Allereerst het klooster van O.L.V. Gasthuis. Aangesloten bij een Vlaamse
Congregatie en deel uitmakend van de O.L.V. Parochie in Sluis. Regelmatig
gingen de Grauwzusters naar de grote Mariakerk. Een kerk die later in verval
zal raken.(stompe toren is uiteindelijk alleen nog over). De zusters hielden
zich in het Gasthuis vooral bezig met het verzorgen van zieken en armen, het
opvangen van vreemdelingen en met handwerken. Het klooster bevond zich
bij de Oostpoort.

Het andere klooster van de Tertiarissen en Grauwzusters was het eerste
klooster in Zeeland van deze 3e Orde lekenzusters. In 1416 zijn ze begonnen
aan de Zuidkeure, later verhuisden ze naar Magdalene. Ze werkten niet in het
klooster zelf maar in het Sint Mariagasthuis, in de stad. De Grauwzusters van
Magdalene en de Zuidkeure maakten deel uit van de parochie van Sint Jan
Baptist. Ze kerkten in de grote Sint Jan, die later verwoest is door brand.

In 1580 werden alle Grauwzusters verdreven, in 1587 konden ze weer
terugkeren toen de Spanjaarden Sluis innamen(zie tekening beleg hieronder).
Uiteindelijk moesten ze in 1604 de stad opnieuw verlaten toen Prins Maurits
Sluis heroverde op de Spanjaarden. Het Sint Maria Gasthuis was ondertussen
in 1582 op bevel van de Prins van Oranje afgebroken. De stenen moesten
gebruikt worden om de stad te versterken tegen de Spanjaarden. Hieronder
een hedendaags Gasthuis in Sluis, de Veerhoeve.




De oorlog tussen Oranje(Staten van Holland), de Geuzen en de Spanjaarden
heeft veel leed veroorzaakt. Kloosterordes waren in hun keuzes vaak
pragmatisch, ze wilden graag het klooster en het andere bezit beschermen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Nawoord

Dit overzicht van Moderne Devotie en Zeeland is geen overzicht van alle
kloosters in Zeeland. Wel geeft het een beeld van de Moderne Devotie
beweging, die een directe invloed heeft gehad, met de kloosters van de
Moderne Devotie. Zij heeft daarnaast vooral een indirecte invloed gehad, in
de geloofs- en levenspraktijk van vele broeders en zusters en de
hervormingen binnen bijna alle kloosterordes.
Het overzicht is een 1e versie. Reacties worden daarom ook erg op prijs
gesteld. Een ieder mag het overzicht gebruiken, daar is het ook voor bedoeld,
om de identiteit van Zeeland en de Moderne Devotie te leren kennen en door
te geven.

Toen wij in oktober 2016 met een tweetal Actuele Moderne Devoten Zeeland
bezochten, werden we verrast door een geweldige gastvrijheid. In
Middelburg bij het Stadsklooster Simpelhuys, in Zierikzee bij het
Streekarchief o.l.v. Huib Uil, en bij de pioniersplek Kloosterwelle in
Noordwelle. Met dankbaarheid en vol inspiratie kijken we daar op terug.

Hieronder de ondertekening van het Windesheimverdrag op 16 nov.2011,
een intentieovereenkomst getekend door de Burgemeester van Zwolle en van
Deventer. Daarin geven ze aan de Moderne Devotie uit verleden, in heden en
naar de toekomst, te willen ondersteunen.




Dank aan de beeldbank van het Streekarchief Schouwen Duiveland, het
Zeeuws Archief, Encyclopedie van Zeeland, Monnikenwerk PZC, fotoarchief
PZC, Titus Brandsma Instituut, VU en het Groninger Archief. M. de Vries
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>