<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>!                                                        !
!
!
!
!
                                                                                   !
!
!
!
!
Zelf%doelen%centraal%stellen%%
in%het%stedelijk%waterbeheer%
!
                                            !
                                              !
                                                        Ontdek-samen-
                                                        !ontmoeten,'transparan3e!'
                                                Durf-te-veranderen-
                                                !ini3a3ef,'loslaten!'
                                                    Laat-instrumenten-voor-je-
                      Maatschappelijk-nut-          werken-
                                                    !van'belemmering'naar'kans!'
             !mens,'leefomgeving,'welvaart!'
                                                    -
                                                     Maatwerk-
                                                     !crea3viteit,'aansluiten,'
                                                     temporiseren!'
                                            !
                                            !
!
!
!
!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                         !
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
Zelf%doelen%centraal%stellen%%
in%het%stedelijk%waterbeheer!!
!
Handelingsperspectieven!om!het!stedelijk!waterbeheer!!
doelmatig!en!omgevingsgericht!in!te!vullen!!
met!effectief!gebruik!van!juridische!instrumenten!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
oktober!2014 !                              !
!                                                  !   !
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                              !
Inhoudsopgave!
!
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!.....................................................................................................................!4!
!
1! Inleiding!............................................................................................................................................!6!
2! Ontwikkeling!stedelijk!waterbeheer!................................................................................................!8!
      2.1! De!integraliteit!van!het!stedelijk!waterbeheer!......................................................................!8!
      2.2! De!uitdaging:!meebewegen!met!beide!benen!op!de!grond!................................................!11!
      2.3! Denkraam!om!samen!de!goede!dingen!te!doen!..................................................................!14!
      2.3.1! Gezamenlijke!aanpak!.......................................................................................................!17!
3! Handelingsperspectief!stedelijk!waterbeheer!................................................................................!20!
      3.1! Praktijkvoorbeelden!............................................................................................................!20!
      3.2! Inspirerende!handelingsperspectieven!...............................................................................!21!
      3.3! Wat!als…!..............................................................................................................................!25!
      3.4! Inzet!juridische!instrumenten!bij!een!brede!gebiedsgerichte!aanpak!.................................!26!
4! Aan!de!slag!.....................................................................................................................................!28!
!
B!I!J!L!A!G!E!!1!........................................................................................................................................!29!
Voorbeelden!uit!de!huidige!praktijk!.....................................................................................................!29!
Keur!Hoogheemraadschap!van!Rijnland:!Van!“Nee,!tenzij”!naar!“Ja,!mits”!.........................................!30!
Aanpak!wateroverlast!gemeente!Westland!en!Hoogheemraadschap!!van!Delfland!...........................!34!
Aanpak!stedelijke!wateropgave!Emmen!..............................................................................................!38!
!
B!I!J!L!A!G!E!!2!........................................................................................................................................!41!
Taken!en!bevoegdheden!gemeenten!en!waterschappen!....................................................................!41!
!
COLOFON!..............................................................................................................................................!44!
!
!
!                                             !
!                                                                           !                                                                               !
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                                        !
                                                                                    V!O!O!R!W!O!O!R!D!
Zelf%doelen%centraal%stellen%
!
Het!Bestuursakkoord!Water!daagt!gemeenten!en!waterschappen!uit!om!vanuit!een!gezamenlijke!
verantwoordelijkheid!vraagstukken!in!de!waterketen!op!te!lossen.!Kosteneffectiviteit!van!investeringen!
en!efficiëntie!in!uitvoering!staan!voorop.!De!komende!jaren!zal!de!werkwijze!ingrijpend!veranderen.!
Dat!kost!tijd,!vraagt!lef!en!is!in!de!kern!mensenwerk.!!
!
Deze!brochure!gaat!in!op!het!“denken”!en!“doen”!in!het!stedelijk!waterbeheer.!Vanuit!goede!
voorbeelden!is!een!algemeen!denkraam!voor!een!nieuwe!aanpak!en!werkwijze!opgesteld,!bedoeld!als!
handvat.!Het!denkraam!heeft!drie!belangrijke!kenmerken.!!
!
Ten!eerste!richten!we!ons!op!bewustwording:!!Ongemerkt!werken!we!vanuit!normen!en!dogma’s.!We!
lossen!problemen!sectoraal!op,!compenseren!op!lokale!schaal!of!gaan!uit!van!een!standaard!behoefte!
aan!waterberging!per!hectare.!Deze!normen!en!dogma’s!zullen!we!eerst!moeten!herkennen,!voordat!
we!ze!los!kunnen!laten!en!de!maatschappelijke!doelen!weer!centraal!stellen.!!
!
Het!tweede!kenmerk!is!denken!vanuit!gezamenlijke%doelen:!In!het!stedelijk!waterbeheer!wordt!vaker!
ingespeeld!op!maatschappelijke!ontwikkelingen,!zoals!aandacht!voor!duurzaamheid,!actief!
burgerschap,!samenhangend!optreden!door!overheden,!klimaatverandering!etc.!Er!is!een!omslag!nodig!
van!het!uitwerken!van!normen!en!regels!naar!het!centraal!stellen!van!maatschappelijke!doelen.!Die!
doelen!kunnen!ook!buiten!het!gebied!van!stedelijk!waterbeheer!liggen,!denk!aan!ruimtelijke!kwaliteit!
en!stadsontwikkeling.!En!het!gaat!niet!alleen!om!doelen!van!overheden,!maar!ook!om!doelen!van!
bewoners!en!bedrijven!voor!de!inrichting!van!de!leefomgeving.!!!
!
Als!laatste!wil!het!denkraam!handelingsperspectief!bieden:!Zaken!veranderen!alleen!als!we!zaken!
anders!dóén.!Wij!allen!Nbestuurder,!beleidsmedewerker!en!inhoudelijk!deskundige!N!kunnen!het!verschil!
maken.!Door!maatschappelijk!nut!centraal!te!stellen,!door!maatwerk!de!ruimte!te!geven!en!door!elkaar!
op!te!zoeken!en!samen!te!ontdekken.!
!
Wij!hopen!dat!de!bespiegelingen!in!deze!brochure!en!de!handvatten!die!worden!aangereikt!u!inspireren!
een!volgende!stap!te!zetten!in!doelmatig!stedelijk!waterbeheer!!
!
!
!
!
!
drs.!C.J.G.M.!de!Vet!     !         !      !      !      ir.!ing.!A.J.!Vermuë!
!
                            !
                            !
                            !
                            !
                            !
!
!                                                   !                                                 !
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                       !
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
Het!leren!van!ervaringen!elders!en!het!benutten!van!nieuwe!en!bestaande!kennis!is!belangrijk!om!de!
nieuwe!aanpak!en!werkwijze!in!uw!eigen!praktijk!toe!te!passen.!De!Vereniging!van!Nederlandse!
Gemeenten!(VNG)!en!Unie!van!Waterschappen!(UvW)!zetten!de!ambtelijke!en!bestuurlijke!netwerken!
in!om!dit!zoveel!mogelijk!te!faciliteren.!Hetzelfde!geldt!voor!de!kenniskoepels!Stichting!RIONED!en!
STOWA.!Zij!werken!in!proeftuinen!aan!kennisontwikkeling!en!verspreiden!deze!kennis!via!
bijeenkomsten,!nieuwsbrieven!en!de!eigen!websites.!Ook!is!er!de!website!samenwerkenaanwater.nl!
waarop!voorbeelden!en!ervaringen!worden!gedeeld.!Daarnaast!zijn!de!kenniscoaches!beschikbaar!om!
regio’s!te!ondersteunen.!
!
Zoekt!u!inspiratie!en!ondersteuning?!Neem!dan!eens!een!kijkje!op:!
www.samenwerkenaanwater.nl!
www.rioned.org!
www.stowa.nl!(thema!stedelijk!waterbeheer)!
www.vng.nl!
www.uvw.nl!
www.groenblauwenetwerken.com!
www.watercinczicht.nl!
www.onswater.nl!
www.citg.tudelft.nl!(onderzoek,!projecten,!duurzame!concepten)!
!                                                    !                                               !
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                         !
1 Inleiding!
!
Gemeenten!en!waterschappen!zorgen!samen!voor!het!omgaan!met!water!in!stedelijk!gebied.!
Gemeenten!zamelen!huishoudelijk!en!bedrijfsafvalwater!in,!waterschappen!zuiveren!dat.!Zo!dragen!zij!
bij!aan!een!goede!waterkwaliteit.!Daarnaast!maken!zij!samen!keuzes!over!hoe!om!te!gaan!met!
hemelwater,!grondwater!en!oppervlaktewater.!Door!open!water,!rioolstelsels!en!het!optimaal!
benutten!van!de!openbare!ruimte!,!zorgen!zij!voor!droge!voeten.!
!
Gemeenten!en!waterschappen!staan!gezamenlijk!aan!de!lat!om!de!beleidsvrijheid,!die!de!Waterwet!
biedt,!vorm!te!geven.!Het!gaat!hier!zowel!om!bestaande!opgaven!als!om!uitdagingen!voor!de!
toekomst.!De!komende!jaren!worden!keuzes!gevraagd!op!gebieden!als!het!creëren!van!een!prettige!en!
schone!leefomgeving,!wateroverlast!en!ctekort,!hittebestrijding,!de!vervanging!van!bestaande!
infrastructuur,!nieuwe!stoffen!in!afvalwater,!innovaties!op!de!thema’s!grondstoffen!en!energie,!en!
beschikbaarheid!van!vakmensen.!De!kerndoelen!staan!hierbij!voorop:!volksgezondheid,!droge!voeten!
en!kwaliteit!van!de!leefomgeving!nu!en!in!de!toekomst.!!
!
Bij!de!uitvoering!van!de!beheertaken!spelen!de!thema’s!kwaliteit,!kwetsbaarheid,!kosten!en!kennis!
een!belangrijke!rol.!In!het!Bestuursakkoord!Water!uit!2011!zijn!onder!meer!afspraken!gemaakt!over!
intensieve!samenwerking!tussen!gemeenten!en!waterschappen!bij!de!uitvoering!van!de!beheertaken!
in!het!stedelijk!water!en!de!afvalwaterketen.!Bij!de!invulling!van!de!beheertaken!is!samenhang!
belangrijk.!Het!gaat!hier!zowel!om!de!samenhang!van!de!verschillende!onderdelen!van!het!stedelijk!
watersysteem!(o.a.!afvalwater,!hemelwater,!grondwater,!oppervlaktewater!en!de!leefomgeving),!als!
ook!om!de!samenhang!tussen!de!taken!van!gemeenten!en!waterschap!(ruimtelijke!ontwikkeling,!
beheer!openbare!ruimte,!beheer!regionaal!watersysteem).!Het!erkennen!van!en!respecteren!van!
elkaars!belangen!is!hierbij!het!vertrekpunt.!Hiermee!kunnen!wij!burgers!en!bedrijven!nog!beter!van!
dienst!zijn.!
!
Bij!de!afspraken!uit!het!Bestuursakkoord!is!het!uitgangspunt!van!bestaande!wetc!en!regelgeving!
bevestigd,!dat!het!gaat!om!samenwerken!op!basis!van!afspraken!en!gelijkwaardigheid!in!plaats!van!
eenzijdige!voorschriften!en!vergunningen.!Op!zichzelf!een!open!deur,!maar!de!praktijk!blijkt!soms!
weerbarstig.!!
!
Figuur!1:!Samenwerken!op!basis!van!afspraken!en!gelijkwaardigheid!
                                                                                                       !
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                   pagina!6!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                          !
In!de!uitvoeringspraktijk!ontstaat!in!voorkomende!gevallen!discussie!over!het!toepassen!van!
bestaande!juridische!instrumenten!in!de!context!van!de!beleidsvrijheid.!Deze!discussie!vindt!zowel!
tussen!als!binnen!organisaties!plaats.!Een!bekend!spanningsveld!is!het!strakke!kader!voor!
vergunningsverlening,!toezicht!en!handhaving!en!de!meer!op!ontwikkeling,!kansen!en!creativiteit!
gerichte!context!van!het!realiseren!van!de!wateropgaven.!!
!
In!opdracht!van!het!ambtelijk!kernteam!VNG!en!UvW!en!ondersteund!door!het!Ministerie!van!
Infrastructuur!en!Milieu!wordt!in!deze!brochure!het!handelingsperspectief!geschetst!om!op!effectieve!
wijze!met!het!genoemde!spanningsveld!om!te!gaan.!Het!doel!van!de!brochure!is!het!ondersteunen!van!
gemeenten!en!waterschappen!bij!de!intensieve!samenwerking!in!het!stedelijk!waterbeheer!en!de!
afvalwaterketen.!Hiermee!willen!beide!koepels!de!ontwikkelrichting!voor!het!stedelijk!waterbeheer!
nogmaals!benadrukken:!
!
        Gemeenten!en!waterschappen!geven!gezamenlijk!vorm!aan!het!stedelijk!waterbeheer!!
        met!afspraken!gebaseerd!op!wederzijds!vertrouwen!en!erkenning!van!elkaars!taken!en!
        belangen;!dit!vormt!de!basis!om!juridische!instrumenten!effectief!in!te!kunnen!zetten.!
!
!
In!januari!2011!hebben!VNG!en!UvW!samen!met!IPO!en!het!Rijk!een!handreiking!uitgebracht!onder!
de!titel!“Samenwerken!op!basis!van!afspraken,!handreiking!toepassen!regelgeving!afvalwater!in!de!
praktijk”.!Deze!handreiking!is!opgesteld!naar!aanleiding!van!de!veranderde!wetgeving!met!de!
inwerkingtreding!van!de!Waterwet!en!onderliggende!lozingenbesluiten.!De!handreiking!is!met!name!
gericht!op!het!toepassen!van!de!regels!rondom!het!lozen!van!stedelijk!afvalwater.!
De!handreiking!is!inhoudelijk!nog!steeds!van!kracht.!Toch!is!er!behoefte!om!de!context!te!verbreden!
van!specifiek!het!aspect!lozen!van!afvalwater!tot!het!volledige!speelveld!van!het!stedelijk!
waterbeheer!en!de!afvalwaterketen.!De!voorliggende!handreiking!voorziet!daarin.!
Naast!deze!handreiking!is!er!ook!een!meer!specifieke!handreiking!ontwikkeld!voor!het!thema!
indirecte!lozingen.!Deze!handreiking!kunt!u!vinden!op:!
http://www.infomil.nl/onderwerpen/klimaatclucht/handboekcwater/!
!
!
!
Leeswijzer%
!
In!hoofdstuk!2!worden!de!ontwikkelingen!in!het!stedelijk!waterbeheer!geschetst!en!een!aanpak!
geschetst!om!op!efficiënte!wijze!in!te!kunnen!spelen!op!deze!ontwikkelingen.!In!hoofdstuk!3!wordt!dit,!
mede!op!basis!van!praktijkvoorbeelden,!vertaald!in!een!handelingsperspectief!voor!degenen!die!bij!
het!stedelijk!waterbeheer!betrokken!zijn.!
!
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                    pagina!7!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                                            !
2 Ontwikkeling*stedelijk'waterbeheer!
!
Het!stedelijk!waterbeheer!blijft!in!ontwikkeling.!Er!is!volop!aandacht!voor!de!integraliteit!van!het!
beheer.!Daarnaast!vragen!maatschappelijke!ontwikkelingen!voortdurend!om!aanpassingen.!Kennis!
delen!en!toepassen!door!intensieve!samenwerking!en!een!aanpak!waarbij!doelen!centraal!staan,!zijn!
hierbij!belangrijke!voorwaarden.!
!
!
                                             Te-veel-water-
                                            Te-weinig-water-
                                            HiCe-in-de-stad-
                                        Waarde-uit-afvalwater-
                                            Nieuwe-stoﬀen-
                                        Gebrek-aan-personeel-
                                                                    Goede-kwaliteit-
                                                                 Minder-kwetsbaarheid-
                                                                  Minder-meerkosten-
                                                                     Meer-kennis-
                                            Informa(sering-
                                              Hergebruik-
                                              Flexibiliteit-
                                            Verduurzamen-
                                            Decentralisa(e-
                                          Ac(ef-burgerschap-
 Figuur!2.!Ontwikkelingen!die!het!stedelijk!waterbeheer!beïnvloeden!
!
!
!
2.1 De%integraliteit%van%het%stedelijk%waterbeheer%
!
Het!beheer!van!stedelijk!watersysteem!richt!zich!op!alle!facetten!van!de!stedelijke!watercyclus:!
hemelwater,!grondwater,!oppervlaktewater!en!afvalwater.!Het!gaat!niet!alleen!om!water!in!buizen,!
maar!nadrukkelijk!om!al!het!water!in!stedelijk!gebied.!Als!de!verschillende!waterstromen!gescheiden!
zouden!zijn!en!geen!interactie!met!elkaar!zouden!hebben,!zou!het!beheer!van!het!stedelijk!
watersysteem!relatief!eenvoudig!zijn.!De!werkelijkheid!is!anders:!alles!hangt!met!alles!samen!(zie!
tekstkader).!!
!
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!     !                                  pagina!8!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                !
!
Alles!hangt!met!alles!samen!
De!verschillende!waterstromen!in!het!stedelijk!watersysteem!beïnvloeden!elkaar!voortdurend.!Enkele!voorbeelden!om!dit!
te!illustreren:!
o Het!gemengde!rioolstelsel!is!ontworpen!voor!het!inzamelen!en!transporteren!van!afvalwater!en!hemelwater.!Bij!
      intensieve!buien!loopt!het!riool!vol!en!fungeren!overstorten!als!ventielen!van!het!systeem.!Bij!overstortingen!komt!
      afvalwater!gemengd!met!hemelwater!terecht!in!het!oppervlaktewatersysteem.!Dit!kan!tijdelijk!een!verslechtering!van!
      de!waterkwaliteit!veroorzaken.!!
o Bij!extreme!regenval!fungeert!de!openbare!ruimte!als!berging.!Dit!kan!soms!tot!schade!leiden.!Bij!het!voorkómen!van!
      schade!aan!gebouwen!door!hevige!regenval!zal!de!maatschappelijke!afweging!moeten!worden!gemaakt!over!de!
      kosteneffectiviteit!van!investeringen.!Kortom:!Accepteren!van!schade!of!investeren!in!het!voorkomen!ervan?!
o In!toenemende!mate!wordt!hemelwater!afgekoppeld!van!het!vuil!waterriool.!Het!overtollige!hemelwater!wordt!
      afgevoerd!naar!het!oppervlaktewater!of!de!bodem.!Bij!langdurige!zware!regen!kan!het!water!soms!onvoldoende!uit!
      het!bebouwde!gebied!worden!afgevoerd!met!peilstijging!tot!gevolg.!Het!oppervlaktewater!kan!via!overstorten!het!
      riool!in!stromen:!zogenaamde!“negatieve!overstorten”.!
o De!kosteneffectiviteit!van!de!rioolwaterzuivering!wordt!mede!bepaald!door!de!hoeveelheid!hemelwater!in!het!te!
      zuiveren!afvalwater!en!de!variatie!erin.!Civieltechnisch!wordt!de!zuivering!gedimensioneerd!op!de!regenwaterafvoer;!
      een!groot!aandeel!regenwater!vraagt!hogere!investeringskosten.!Bovendien!zullen!de!energiekosten!voor!verpompen!
      en!beluchten!toenemen!als!het!aandeel!regenwater!toeneemt.!Naarmate!de!aanvoer!van!afvalwater!stabieler!is,!zal!
      de!zuivering!beter!geoptimaliseerd!kunnen!worden.!
      !
                                                                                                                        !
!
!
Een!mooi!voorbeeld!van!toename!van!samenhang!in!het!stedelijk!waterbeheer!en!de!wijze!waarop!
gemeenten!en!waterschappen!mee!om!gaan!is!de!ontwikkeling!van!de!optimalisatiestudies!(OAS).!Het!
kader!van!een!optimalisatiestudie!komt!voort!uit!de!vraag:!Waar!richt!de!optimalisatie!zich!op?!De!
eerste!generatie!optimalisatiestudies!was!met!name!gericht!op!een!efficiënte!werking!van!de!
rioolwaterzuivering.!Bij!tweede!generatie!optimalisatiestudies,!waar!nu!aan!gewerkt!wordt,!staan!
meerdere!(maatschappelijke)!doelen!centraal.!In!veel!gevallen!leidt!dat!tot!andere!uitkomsten,!waarbij!
de!laagste!maatschappelijke!kosten!van!investeringen!in!het!gehele!stedelijk!waterbeheer!en!de!
afvalwaterketen!voorop!staan.!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!      !                                                     pagina!9!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                            !
De!kern!van!de!complexiteit!van!het!stedelijk!watersysteem!is!de!rol!van!hemelwater!en!in!mindere!
mate!grondwater.!Bij!70%!van!de!woningen!is!sprake!van!een!gemengd!rioolstelsel.!Hierbij!worden!
afvalwater!en!hemelwater!gemengd!ingezameld!en!getransporteerd!naar!de!rioolwaterzuivering.!
Ondanks!het!feit!dat!bij!nieuwbouw!en!herstructurering!in!Nederland!veelal!gescheiden!systemen!
worden!aangelegd,!zal!de!situatie!van!gemengde!riolering!zich!nog!decennia!voordoen.!Het!is!
eenvoudig!weg!te!kostbaar!om!de!bestaande!systemen!in!korte!tijd!om!te!bouwen!en!soms!ook!in!
technisch!opzicht!ongewenst.!
Een!belangrijk!aspect!hierbij!zijn!de!boekwaarde!en!kapitaallasten!van!de!investeringen!in!de!
bestaande!infrastructuur!en!voorzieningen.!Een!groot!deel!van!deze!investeringen!zijn!“geactiveerd”!
en!worden!jaarlijkse!afgeschreven.!Zolang!de!investeringen!nog!niet!volledig!is!afgeschreven,!hebben!
de!kapitaallasten!(rentekosten!en!afschrijving)!een!grote!invloed!op!de!jaarlijkse!kosten!van!het!
rioleringsc!en!zuiveringsbeheer.!Lange!afschrijvingstermijnen,!hoe!begrijpelijk!ook!in!een!aantal!
gevallen,!belemmeren!daarmee!de!flexibiliteit!van!het!fysieke!systeem!en!innovaties!die!zijn!gericht!!
systeemaanpassingen.!
!
De!rol!van!hemelwater!in!het!stedelijk!waterbeheer!en!de!afvalwaterketen!
Hemelwater!is!de!complexe!factor!in!het!stedelijk!watersysteem.!Het!kan!worden!geborgen!en!
verwerkt!in!de!openbare!ruimte,!in!grondc!en!oppervlaktewater!en!in!de!riolering.!In!toenemende!
mate!wordt!bij!de!inrichting!van!de!openbare!ruimte!gezorgd!voor!bergingsvoorzieningen,!waarin!
overtollig!hemelwater!tijdelijk!kan!worden!geborgen,!bv.!openbaar!groen,!pleinen,!straten!e.d.!
Hiermee!!wordt!schade!door!wateroverlast!voorkomen.!Bij!hevige!buien!is!overtollig!hemelwater!
tijdelijk!zichtbaar!in!de!openbare!ruimte.!!
!
Keuzes!maken!op!basis!van!inzicht!in!de!toestand!en!het!functioneren!van!het!systeem!
Gezien!de!onderlinge!samenhang!tussen!de!verschillende!waterstromen!in!het!stedelijk!watersysteem!
én!de!relatie!tussen!de!waterstromen!en!de!openbare!ruimte!is!inzicht!in!de!toestand!en!het!
functioneren!van!het!systeem!in!z’n!geheel!een!basisvoorwaarde.!Dat!klinkt!als!een!open!deur,!maar!
de!praktijk!kent!tal!van!voorbeelden,!waarbij!suboptimale!keuzes!zijn!gemaakt!als!gevolg!van!het!
dogmatisch!toepassen!van!sectorale!normen!(zie!ook!paragraaf!2.3)!en!een!gebrekkig!inzicht!in!de!
toestand!en!het!functioneren!van!het!systeem.!Om!bijvoorbeeld!aan!de!basisinspanning!te!voldoen!
zijn!vele!bergbezinkbassins!aangelegd.!Die!blijken!in!de!praktijk!in!sommige!gevallen!minder!frequent!
vol!te!lopen!dan!op!basis!van!berekeningen!was!voorzien.!De!investeringen!behalen!daardoor!niet!het!
milieurendement!dat!bij!aanleg!was!verondersteld.!!
!
Inzicht!in!de!toestand!en!het!functioneren!van!het!systeem!wordt!verkregen!door!meten!en!monitoren!
en!de!beschikbaarheid!van!de!juiste!ervaringskennis.!De!basis!is!het!meten!en!registreren!van!de!juiste!
gegevens,!zoals!overstortingen!en!waterstanden,!alsmede!het!analyseren!en!interpreteren!van!deze!
gegevens.!Deze!informatie!leidt!in!combinatie!met!de!juiste!kennis!tot!inzicht!op!basis!waarvan!
maatschappelijk!verantwoorde!keuzes!kunnen!worden!gemaakt.!Het!gaat!dus!om!de!combinatie!van!
data,!informatie!en!kennis!die!leidt!tot!inzicht!als!basis!voor!bewuste!keuzes!in!de!uitvoering!van!de!
beheertaken.!Met!andere!woorden:!door!de!dingen!goed!te!doen,!wordt!inzicht!verkregen!en!ben!je!in!
staat!om!de!goede!dingen!te!doen.!Deze!relatie!is!geïllustreerd!in!!
Figuur!3.!
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                     pagina!10!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                          !
!
Figuur!3:!De!relatie!tussen!data,!informatie,!kennis!en!inzicht!die!leidt!tot!bewuste!keuzes!
in!het!beheer!van!het!stedelijk!watersysteem!(bron:!Archwise)!
!
!
De!uitdaging!en!verantwoordelijkheid!voor!gemeenten!en!waterschappen!is!om!bij!keuzes!in!het!
beheer!van!het!stedelijk!watersysteem!de!integraliteit!van!het!systeem!en!kosteneffectiviteit!van!
investeringen!en!lokaal!maatwerk!als!leidend!principe!te!laten!gelden.!Die!uitdaging!beperkt!zich!
overigens!niet!alleen!tot!het!stedelijk!water!in!de!bebouwde!kom,!maar!geldt!zeker!ook!voor!de!
buitengebieden.!De!zorgplichten!van!gemeenten!en!waterschappen!(zie!bijlage)!bieden!voldoende!
beleidsvrijheid!om!hier!invulling!aan!te!geven.!!
      !
!
2.2 De%uitdaging:%meebewegen%met%beide%benen%op%de%grond%
!
Voor!de!komende!jaren!zijn!voor!het!beheer!van!het!stedelijk!watersysteem!een!aantal!
maatschappelijke!ontwikkelingen!relevant:!
!
1. Technologische!ontwikkeling!!
      Voor!het!stedelijk!watersysteem!is!er!een!aantal!technologische!ontwikkelingen!gaande!die!de!
      komende!jaren!van!invloed!zullen!zijn!op!de!uitvoering!van!de!beheertaken:!
      o Informatisering!!
          Door!o.a.!sensortechnieken,!mobiele!toepassingen,!radar!en!satellietbeelden!neemt!het!aantal!
          gegevens!exponentieel!toe.!Ook!de!uitwisselbaarheid!van!en!toegang!tot!gegevens!via!internet!
          neemt!snel!toe.!Deze!ontwikkeling!biedt!tal!van!mogelijkheden!om!het!inzicht!in!de!toestand!
          en!het!functioneren!van!het!systeem!te!vergroten.!Ook!zal!de!transparantie!richting!burgers!en!
          bedrijven!over!het!systeem!en!de!beheerpraktijk!aanzienlijk!toenemen.!!
      o Technieken!voor!het!terugwinnen!van!grondstoffen!en!hernieuwbare!energie!
          In!toenemende!mate!komen!technieken!beschikbaar!om!energie!en!grondstoffen!terug!te!
          winnen!uit!het!afvalwater.!Voorbeelden!hiervoor!zijn!het!benutten!van!temperatuurverschillen!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                   pagina!11!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                                             !
          tussen!afvalwater!en!omgeving,!slibvergisting!(biogas)!en!de!productie!van!bioplastics.!Vanuit!
          het!bestaande!centrale!afvalwatersysteem!zijn!concepten!als!de!energiefabriek!en!de!
          grondstoffenfabriek!in!opkomst.!Ook!decentrale!technieken!komen!op.!
          Kortom:!het!thema!waarde!creatie!uit!afvalwater!is!relevant!geworden.!Dat!levert!nieuwe!
          vragen!op!over!afzetmarkt!van!producten!en!diensten,!de!taakopvatting!van!de!overheid!en!de!
          relatie!met!marktpartijen.!
      o   Flexibilisering!
          Het!denken!over!omgaan!met!afvalwater!verandert!snel.!Technologisch!zijn!er!voortdurend!
          innovaties!(NEREDA!zuiveringstechniek,!mogelijkheden!relining,!etc.)!en!demografisch!kent!
          een!aantal!regio’s!krimp.!Volop!onzekerheid!dus,!maar!tegelijk!heeft!de!infrastructuur!die!
          aangelegd!wordt!een!technische!afschrijvingstermijn!van!vele!decennia.!Er!ligt!een!grote!
          uitdaging!om!flexibiliteit!te!creëren!in!het!systeem,!zowel!technisch!als!financieel,!om!snel!in!
          te!kunnen!spelen!op!nieuwe!omstandigheden!en!inzichten.!
      !
2. Klimaatverandering!en!verstedelijking!
      Klimaatontwikkeling!is!een!factor!om!rekening!mee!te!
      houden!bij!de!keuzes!in!het!beheer!van!het!
      watersysteem,!zowel!stedelijk!als!in!de!buitengebieden.!
      Dat!gebeurt!al!volop!en!zal!de!komende!jaren!alleen!
      maar!toenemen.!Toenemende!extremen!in!het!weer,!
      zoals!perioden!van!droogte!en!intensieve!buien!zijn!
      bepalend!voor!de!robuustheid!van!het!stedelijk!
      watersysteem.!
      Als!gevolg!van!de!economische!crisis!is!de!stedelijke!
      uitbreiding!beperkt!en!ligt!de!nadruk!in!de!ruimtelijke!
      dynamiek!met!name!op!herstructurering!!en!renoveren!
      in!bestaand!stedelijk!gebied.!Als!de!crisis!voorbij!is,!kan!
      dat!veranderen.!!
      Naast!herstructurering!en!renovatie!is!ook!de!trend!van!
      het!verharden!van!particulier!terrein!relevant.!Steeds!
      meer!tuinen!worden!verhard!en!voor!de!afvoer!van!hemelwater!aangesloten!op!het!rioolstelsel.!
      Een!percentage!van!50%!van!het!aangesloten!verhard!oppervlak!op!de!riolering!dat!bestaat!uit!
      particuliere!gebouwen!en!terreinen!is!geen!uitzondering.!!
      !
3. Demografische!krimp!
      In!specifieke!regio’s!is!in!toenemende!mate!sprake!van!demografische!krimp.!De!bevolking!
      vergrijst!als!gevolg!van!de!demografische!opbouw,!de!economische!ontwikkeling!staat!onder!druk!
      en!de!jongere!generaties!trekken!weg.!Het!fenomeen!van!demografische!krimp!kan!zowel!een!
      bedreiging!zijn!als!een!kans.!!
      De!bedreiging!van!demografische!krimp!hang!samen!met!de!toekomst!bestendige!financiering!van!
      de!beheertaken!in!het!stedelijk!waterbeheer!en!de!afvalwaterketen.!Steeds!minder!burgers!en!
      bedrijven!brengen!de!heffingsinkomsten!op!met!als!gevolg!dat!het!in!bedrijf!houden!van!het!
      collectieve!systeem!voor!deze!belastingbetalers!steeds!duurder!wordt.!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                      pagina!12!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                             !
      De!kans!van!demografische!krimp!is!dat!de!druk!op!de!ruimte!afneemt.!Hierdoor!ontstaat!ruimte!
      voor!de!(her)ontwikkeling!van!“blauw”!en!“groen”!in!de!leefomgeving,!waardoor!de!ruimtelijke!
      kwaliteit!in!de!bebouwde!omgeving!toeneemt.!
      !
4. Toenemende!aandacht!voor!duurzame!
      ontwikkeling!
      De!maatschappelijke!vraag!naar!duurzaamheid!
      neemt!toe,!niet!alleen!milieutechnisch,!maar!ook!
      economisch!en!sociaal.!Het!gaat!om!trends!als!
      voorkomen!van!energieverspilling,!de!circulaire!
      economie!en!de!aandacht!voor!
      arbeidsomstandigheden!in!de!gehele!keten!bij!de!
      productie!van!goederen.!Om!deze!duurzame!
      ontwikkeling!vorm!te!geven!zijn!innovatieve!
      arrangementen!tussen!overheden,!bedrijven,!burgers,!ngo’s,!kennisinstellingen!en!onderwijs!
      nodig.!
      Een!mooi!voorbeeld!van!deze!duurzame!ontwikkeling!in!het!stedelijk!waterbeheer!en!de!
      afvalwaterketen!is!het!sluiten!van!kringlopen!op!het!gebied!van!water,!energie!en!grondstoffen.!In!
      de!routekaart!afvalwaterketen!van!VNG!en!UvW!(2012)!zijn!voorbeelden!opgenomen!voor!het!
      sluiten!van!de!kringlopen.!
!
5. Actief!burgerschap!en!samenhangend!optreden!overheid!
      Burgers!en!bedrijven!verwachten!van!de!overheid!een!samenhangende!en!verantwoorde!invulling!
      van!de!zorgplichten!in!het!beheer!van!het!stedelijk!watersysteem.!Een!toegankelijke!overheid!die!
      handelt!vanuit!een!breed!maatschappelijk!belang!en!samenwerkt!bij!de!uitvoering!van!haar!taken!
      is!een!vanzelfsprekendheid.!!
      Burgers!en!bedrijven!zijn!mondiger!en!beter!geïnformeerd,!zij!accepteren!overlast!minder!en!
      nemen!zelf!in!toenemende!mate!initiatief!om!dingen!te!organiseren.!Ook!hebben!zij!eigen!plichten!
      ten!aanzien!van!het!omgaan!met!hemelwater,!het!voorkomen!van!grondwaterproblemen!en!het!
      aansluiten!op!de!riolering!of!het!anderszins!verwerken!van!gebruikt!water.!Daarvan!zijn!zij!vaak!
      niet!op!de!hoogte.!Een!goede!voorlichting!door!de!overheid!over!risico’s!op!wateroverlast,!de!
      beleidskeuzes!die!worden!gemaakt,!uitvoeringsaspecten!van!projecten!en!de!eigen!
      verantwoordelijkheid!van!burgers!en!bedrijven!is!cruciaal.!
      !
6. Decentralisatie!en!regionalisering!!
      De!economische!crisis!versnelt!de!trend!van!decentraliseren.!In!combinatie!met!een!bezuinigingsc
      opgave!maakt!dit!organisaties!kwetsbaar!in!termen!van!continuïteit,!capaciteit!en!kennis.!Een!
      reactie!hierop!is!schaalvergroting!en!het!regionaliseren!van!de!uitvoering!van!taken!in!tal!van!
      sectoren.!Dit!heeft!zowel!betrekking!op!de!organisaties!zelf!(fusies!waterschappen!en!
      gemeentelijke!herindelingen)!als!ook!op!de!gezamenlijke!uitvoering!van!taken!(o.a.!shared!service!
      centers,!vergunningverlening,!toezicht!en!handhaving!in!regionale!uitvoeringsdiensten).!
      De!optimale!aanpak!en!schaal!kan!per!werkproces!of!taak!in!het!stedelijk!waterbeheer!en!de!
      afvalwaterketen!verschillen.!Zo!is!een!netwerkaanpak!bij!planvorming!interessant!om!kennis!te!
      delen!en!binding!te!houden!met!dossiers!als!stadsontwikkeling!en!wegbeheer.!Een!dergelijke,!
      flexibele!aanpak!is!ook!geschikt!om!steeds!de!juiste!partners!te!vinden!voor!innovatieve!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                      pagina!13!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                !
      ontwikkelingen.!Voor!meer!operationele,!uitvoerende!taken,!zoals!meten!en!monitoren!is!
      samenwerking!op!grote!schaal!mogelijk.!Er!ontstaat!zo!het!principe!van!multischaligheid:!per!
      werkproces!wordt!bezien!wat!een!optimale!schaal!is!om!het!proces!te!organiseren.!!
De!uitdaging!voor!het!beheer!van!het!
stedelijk!watersysteem!de!komende!
jaren!is!om!te!anticiperen!op!de!
maatschappelijke!trends!en!de!
toepassing!van!nieuwe!technieken!in!
het!stedelijk!waterbeheer!te!
bevorderen!en!zo!nodig!regisseren.!In!                                                     Uitdaging:"Inspelen"op"nieuwe"
                                                                                           ontwikkelingen"
het!belang!van!volksgezondheid!en!
kwaliteit!leefomgeving!vormt!het!in!
stand!houden!van!de!
basisvoorzieningen!hierbij!het!                                         Uitgangspunt:"in"stand"houden"basisvoorzieningen"
uitgangspunt!en!wordt!flexibiliteit!                                    (volksgezondheid,"kwaliteit"leefomgeving)"
gevraagd!om!te!kunnen!anticiperen!op!
de!geschetste!maatschappelijke!                        Figuur!4.!Uitdaging!in!het!stedelijk!waterbeheer!
ontwikkelingen.!Zo!zal!er!zoveel!mogelijk!
rekening!moeten!worden!gehouden!met!
deze!ontwikkeling!bij!lange!termijn!investeringen!in!het!kader!van!vervanging!van!de!riolering!en!
zuiveringsinstallaties.!Hoe!dat!het!beste!kan,!is!sterk!afhankelijk!van!de!lokale!situatie.!!
!
!
2.3 Denkraam%om%samen%de%goede%dingen%te%doen%
!
De!verantwoordelijkheden!rond!afvalwaterbeheer!zijn!verankerd!in!de!Wet!milieubeheer!(2008),!de!
Waterwet!(2009)!en!verschillende!uitvoeringsbesluiten!(AMvB’s).!De!komende!jaren!krijgen!deze!
verantwoordelijkheden!een!plaats!in!de!nieuwe!Omgevingswet.!De!basisgedachte!bij!de!wettelijke!
taakverdeling!is!samenwerken!om!de!volksgezondheid!optimaal!te!borgen!en!de!leefomgeving!zoveel!
mogelijk!naar!de!eisen!en!wensen!van!burgers!en!bedrijven!vorm!te!geven.!Gemeenten!en!
waterschappen!zetten!daarbij!de!hen!gegeven!bevoegdheden!gezamenlijk!in!binnen!de!(wettelijke)!
beleidsvrijheid.!!
!
Ondanks!de!op!zichzelf!heldere!taakverdeling!is!uitvoering!in!de!praktijk!soms!weerbarstig.!De!invulling!
in!de!praktijk!is!zeker!geen!‘business!as!usual’;!het!vraagt!om!een!andere!manier!van!werken.!Het!
tijdperk!van!samenwerken!op!basis!van!normen!en!eenzijdige!voorschriften!en!vergunningen!is!
voorbij.!Dit!betekent!dat!de!ene!overheid!de!andere!niet!meer!dwingend!oplegt!welke!maatregelen!
die!ander!moet!nemen!of!confronteert!met!al!gemaakte!keuzes.!De!essentie!is!nu!samenwerken!op!
basis!van!afspraken.!Basisvoorwaarde!hiervoor!zijn!a)!het!gevoel!van!urgentie!en!wederzijdse!
afhankelijkheid!(met!andere!woorden:!de!overtuiging!dat!samen!werken!daadwerkelijk!een!
maatschappelijk!probleem!oplost),!!b)!een!vertrouwensrelatie!!en!c)!het!erkennen!van!elkaars!
belangen.!!
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!    !                                                      pagina!14!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                !
De!beleidsvrijheid!die!de!vernieuwde!regelgeving!en!het!Bestuursakkoord!Water!bieden!en!het!
samenwerkingsproces!dat!hiervoor!nodig!is,!vragen!wel!om!het!nemen!van!verantwoordelijkheid.!Er!
bestaat!geen!blauwdruk!die!met!wat!knippen!en!plakken!voor!elke!situatie!een!oplossing!geeft.!Het!
vraagt!om!een!nieuwe!aanpak,!om!het!samen!zoeken!naar!optimale!oplossingen!voor!
watervraagstukken!in!de!bebouwde!omgeving.!
!
De!voorgestelde!andere!werkwijze!is!geïllustreerd!in!het!denkraam!in!Figuur!5.!In!het!denkraam!gaan!
partijen!gezamenlijk!op!pad.!Zij!nemen!zelf!het!initiatief!om!gezamenlijke!doelen!te!formuleren.!Op!
basis!van!kennis!en!inzichten!worden!oplossingsrichtingen!bepaald.!Hierbij!wordt!zowel!de!ervaring!
   Handreiking voor de aanpak van
                                               van!de!eigen!organisatie!als!van!kennisinstellingen,!bedrijven!en!bewoners!
   vraagstukken over stedelijk water
                                               ingezet.!Bij!het!zoeken!naar!oplossingen!wordt!rekening!gehouden!met!
   Het                                         maatschappelijke!ontwikkelingen!(zie!2.2)!en!worden!de!belangen!van!alle!
   denkstappen- betrokken!partijen!gerespecteerd.!!!
   model                                       Het!vinden!van!de!juiste!maatregelen!vergt!inzicht!in!het!feitelijk!
                                               functioneren!van!het!systeem!en!inzicht!in!het!effect!en!de!kosten!van!
                                               mogelijke!oplossingsrichtingen.!Ervaringskennis!is!hierbij!van!groot!belang.!
                                               Het!zoeken!naar!oplossingsrichtingen!vindt!met!open!vizier!plaats.!Het!
                                               denkstappenmodel!dat!door!Stowa!en!RIONED!is!ontwikkeld,!is!hierbij!een!
                                               nuttig!hulpmiddel.!!
!
Alternatieven!worden!vergeleken!op!basis!van!baten!en!kosten.!Pas!als!de!gewenste!oplossing!is!
bepaald,!wordt!bezien!of!er!belemmeringen!zijn!in!normen,!regelgeving,!wetten!of!cultuur!om!de!
oplossing!ook!daadwerkelijk!te!realiseren.!Als!op!deze!wijze!oplossingen!worden!gevonden!die!alle!
belanghebbenden!onderschrijven,!mag!verwacht!worden!dat!er!geen!majeure!belemmeringen!zullen!
optreden.!!Immers!maatschappelijk!gewenste!oplossingen!zouden!zich!doorgaans!gesteund!moeten!
zien!door!wetc!en!regelgeving.!Er!kan!zelfs!gezocht!worden!naar!mogelijkheden!om!juridische!
instrumenten!in!te!zetten!om!de!gewenste!oplossing!te!versterken1.!Als!er!toch!belemmeringen!zijn,!
kan!bezien!worden!of!beperkte!aanpassingen!aan!het!ontwerp!de!belemmering!kunnen!wegnemen.!
Ook!een!kritische!(her)interpretatie!van!de!regels!kan!helpen:!zijn!de!normen!en!regels!echt!zo!strikt!of!
bieden!zij!ruimte!voor!de!gewenste!oplossing?!Een!bekend!voorbeeld!is!de!basisinspanning:!die!is!vaak!
als!harde!norm!toegepast!terwijl!het!in!feite!niet!meer!dan!een!generieke!afspraak!was.!Als!
belemmeringen!blijven!bestaan,!kan!nagegaan!worden!of!de!regels!op!redelijke!termijn!kunnen!
worden!aangepast.!Als!dat!niet!mogelijk!is,!zullen!secondcbest!oplossingen!in!ogenschouw!genomen!
moeten!worden.!
!
Bij!de!uiteindelijk!gewenste!én!haalbare!oplossing!wordt!aangegeven!aan!welke!toetsbare!
voorwaarden!de!oplossing!dient!te!voldoen.!Dit!toetsingskader!wordt!gebruikt!bij!toezicht!en!
handhaving!tijdens!de!realisatiec!en!gebruiksfase.!En!vanuit!de!feitelijke!handhaving!worden!
ervaringen!opgehaald,!die!benut!kunnen!worden!bij!het!vinden!van!de!meest!geschikte!oplossing!in!
nieuwe!situaties.!
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
1
  !Zie!bijvoorbeeld!de!casus!Emmen!in!bijlage!1!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!               !                                           pagina!15!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                                             !
                                                                                                 ROmiek.nl
!
Figuur!5:!Denkraam!werkwijze!in!het!stedelijk!waterbeheer:!samen!op!pad!om!doelen!te!realiseren!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                      pagina!16!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                                       !
2.3.1 Gezamenlijke!aanpak!
!
Intensieve!samenwerking!is!een!belangrijk!middel!om!de!nieuwe!werkwijze!te!realiseren.!Samen!
werken!maakt!het!mogelijk!om!elkaars!kennis,!inzicht!en!ervaring!te!benutten!en!een!aanpak!te!
hanteren!met!brede!inhoudelijke!afwegingen!en!lokaal!maatwerk.!Samen!werken!maakt!het!mogelijk!
om!nog!beter!te!doen!waar!je!zelf!en!als!organisatie!voor!staat.!Dat!vraagt!ook!om!reflectie:!Waar!sta!
ik!voor?!Neem!ik!mijn!verantwoordelijkheid?!Doe!ik!de!dingen,!die!van!mij!verwacht!mogen!worden,!
goed?!Zorg!ik!voor!een!zorgvuldige!afweging!en!onderbouwing!bij!het!formuleren!van!maatregelen?!
!
Bij!het!beheer!van!het!stedelijk!watersysteem!zijn!vele!samenwerkingsverbanden!relevant!(Figuur!6:)!
!
!
                                               Samenwerken)met)burgers,)instellingen,)organisa/es)
                                               0)par/cipa/e;)integrale)oplossingen)
                                               Samenwerken)met)bedrijven)en)kennisinstellingen)
                                               0)kennis)en)innova/e)versterken)
                                               Samenwerken)in)de)keten)
                                               0)denken)in)gesloten)ketens)(bijvoorbeeld)waterketen)+)hergebruik))
                                               Samenwerken)tussen)gelijke)organisa/es)
                                               0)versterken)kennis)en)verminderen)kwetsbaarheid)
                                               Samenwerken)binnen)organisa/es)
                                               0)thema’s)verbinden)
                                                                                                                     !
Figuur!6.!Verschillende!assen!van!samenwerking!in!het!stedelijk!waterbeheer!
!
!
  1. Samen!werken!met!direct!betrokkenen:!participatie!met!burgers!en!bedrijven!
      Stedelijk!waterbeheer!en!inrichting!van!de!openbare!ruimte!zijn!nauw!verweven.!Bij!het!
      vervangen!van!een!rioolbuis!gaat!vrijwel!de!gehele!straat!open;!als!er!nieuwe!gebouwen!of!
      terreinen!aangelegd!worden,!wordt!naar!mogelijkheden!voor!waterberging!gezocht.!Voor!direct!
      betrokkenen!!(burgers!en!bedrijven)!betekent!dit!een!impact!op!hun!leefomgeving.!Van!belang!
      daarom!om!samen!met!hen!te!zoeken!naar!oplossingen!en!mogelijkheden!om!naast!het!
      watervraagstuk!ook!gelijk!andere!vraagstukken!op!te!lossen,!zoals!bijvoorbeeld!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!     !                                            pagina!17!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                                            !
      parkeerproblemen!of!geluidoverlast!van!drempels.!Bovendien!kan!de!lokale!kennis!vaak!
      uitstekend!helpen!bij!het!slim!oplossen!van!bijvoorbeeld!wateroverlast:!waar!staat!er!het!eerst!
      water!op!straat,!wat!belemmert!een!goede!waterafvoer,!etc.!
      !
  2. Samen!werken!tussen!overheid!en!bedrijfsleven!
      Bij!het!beheer!van!het!stedelijk!watersysteem!vindt!volop!samenwerking!plaats!tussen!overheid!
      en!bedrijfsleven.!De!markt!(adviesbureaus!en!uitvoerend!bedrijfsleven)!zet!50!tot!75%!van!de!
      beheerkosten!om.!Het!is!dan!ook!zinvol!kritisch!te!kijken!of!marktpartijen!op!de!juiste!wijze!
      worden!ingeschakeld:!wordt!de!bij!private!partijen!aanwezige!kennis!goed!benut,!wordt!ruimte!
      geboden!voor!innovatie!en!worden!wel!de!juiste!partners!gevonden?!Het!inschakelen!van!
      marktpartijen!op!basis!van!‘meeste!toegevoegde!waarde’!(prestatieinkoop)!lijkt!een!belangrijke!
      ontwikkelrichting!in!het!samen!werken!tussen!overheid!en!bedrijfsleven.!Goed!
      opdrachtgeverschap!is!hierbij!cruciaal.!!
      !
                          !
                          Voorbeelden:!
                          De!gemeente!SchouwencDuiveland!heeft!het!proces!van!reinigen,!inspecteren,!
                          beoordelen!en!verwerken!van!analysegegevens!door!middel!van!prestatieinkoop!
                          aanbesteed.!Dat!leverde!een!besparing!op!van!15%!en!de!doorlooptijd!is!met!
                          een!jaar!teruggebracht.!
                          Waterschap!Noorderzijlvest!heeft!via!prestatieinkoop!de!zuivering!Garmerwolde!
                          aanbesteed.!Dit!bood!de!markt!de!ruimte!om!een!nieuwe!techniek!als!Nereda!
                          aan!te!bieden.!Het!heeft!tot!fors!lagere!kosten!geleid!
                          !
      !
  3. Samen!werken!tussen!overheid!en!kennisinstellingen!
      Kennis!vormt!een!belangrijke!sleutel!om!te!komen!tot!doelmatig!beheer.!Het!gaat!hier!over!
      kennis!en!inzicht!in!de!toestand!en!het!functioneren!van!het!gehele!stedelijk!watersysteem!en!
      kennis!over!maatregelceffect!relaties.!Bij!kennisontwikkeling!spelen!kennisinstellingen!een!
      belangrijke!rol.!Daarnaast!is!kennisdoorwerking!van!belang.!Hoe!kan!de!bestaande!kennis!
      concreet!worden!toegepast!in!de!praktijk?!Zo!is!bijvoorbeeld!kennis!nodig!over!de!effecten!van!
      lozingen!op!het!watersysteem!om!de!nadelige!gevolgen!gericht!aan!te!kunnen!pakken:!waar!heeft!
      een!geïnvesteerde!euro!het!grootste!rendement?!Kennis!over!effectiviteit!van!
      beheermaatregelen!als!reinigen!van!kolken!en!riolen!stelt!ons!in!staat!een!optimaal!
      beheerprogramma!uit!te!voeren.!En!bijvoorbeeld!in!zettingsgevoelige!gebieden!speelt!de!vraag!op!
      welke!wijze!bij!vervanging!beter!rekening!gehouden!kan!worden!met!de!karakteristiek!van!het!
      gebied.!Door!samenwerking!tussen!praktijk!en!kennisinstellingen!kan!nieuwe!kennis!worden!
      ontwikkeld!en!ontsloten.!!Een!mooi!voorbeeld!van!deze!samenwerking!is!het!zogenaamde!Nereda!
      concept!dat!door!een!consortium!van!overheid,!universiteit,!kennisinstellingen!en!
      ingenieursbureau’s!is!ontwikkeld.!!
      !
  4. Samen!werken!tussen!gemeenten!en!het!waterschap!
      De!samenwerking!tussen!gemeenten!en!waterschappen!heeft!betrekking!op!zowel!de!beleidsc!en!
      investeringsprogrammering!(vervangingsc!en!verbeterinvesteringen)!als!de!uitvoering!van!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                     pagina!18!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                           !
      operationele!taken!(o.a.!meten,!monitoren!en!gegevensbeheer).!Gezamenlijk!kan!ook!een!visie!
      worden!geformuleerd!op!het!afvalwatersysteem!van!de!toekomst.!
!
  5. Samen!werken!tussen!gemeenten!en!tussen!waterschappen!onderling!
      Gemeenten!werken!op!verschillende!deelterreinen!in!toenemende!mate!met!elkaar!samen.!Ook!
      bij!het!beheer!van!het!stedelijk!watersysteem!en!de!riolering!kunnen!gemeenten!elkaars!kennis!
      en!ervaring!delen!en!benutten.!Een!voorbeeld!van!een!beheertaak,!waar!gemeenten!elkaar!
      inmiddels!versterken!is!de!opgave!voor!vervanging!en!renovatie!van!het!rioolstelsel!(incl.!
      onderzoek,!reiniging!en!inspectie!en!dergelijke).!!
      Ook!de!waterschappen!hebben!baat!bij!onderlinge!samenwerking.!Dit!vindt!bijvoorbeeld!al!plaats!
      bij!belastingheffing,!laboratorium,!slibverwerking!en!de!energiec!en!grondstoffenfabriek.!Daar!
      kunnen!elementen!aan!toegevoegd!worden!zoals!procesautomatisering!en!samenwerking!bij!
      technologische!advisering.!!
      Door!het!regelmatig!uitvoeren!van!benchmarks!kunnen!partijen!van!elkaar!leren.!De!horizontale!
      samenwerking!maakt!het!ook!mogelijk!om!nieuwe!kennis!en!nieuwe!ontwikkelingen!van!buiten!
      naar!binnen!te!halen.!!
      !
  6. Samen!werken!binnen!organisaties!
      Het!stedelijk!watersysteem!en!de!afvalwaterketen!hebben!belangrijke!raakvlakken!met!de!
      leefomgeving.!Bij!gemeenten!is!de!afstemming!tussen!riolering!en!de!inrichting!en!het!beheer!van!
      de!openbare!ruimte!(incl.!ruimtelijke!ordening)!van!groot!belang.!Binnen!de!gemeentelijke!
      organisatie!zal!er!dus!volop!afstemming!moeten!plaatsvinden.!Bij!waterschappen!is!de!
      afstemming!tussen!de!zuivering!en!het!ontvangende!oppervlaktewater!van!groot!belang!
      (waterkwaliteitsbeheer).!Binnen!de!waterschapsorganisatie!is!er!dus!ook!afstemming!nodig.!!
      Voor!beide!organisaties!geldt!tevens!het!belang!van!afstemming!tussen!planontwikkeling!en!
      vergunningverlening,!toezicht!en!handhaving.!Als!na!een!intensief!traject!een!gedragen!plan!
      ontwikkeld!is,!zal!dit!niet!door!star!toezicht!en!handhaving!moeten!worden!gefrustreerd.!
      Anderzijds!zal!in!de!planontwikkeling!ook!volop!aandacht!dienen!te!zijn!voor!de!
      handhaafbaarheid!van!de!gekozen!oplossing!(zie!ook!het!schema!op!pagina!16).!!
!
Een!speciale!dimensie!in!de!samenwerking!is!de!gelaagdheid.!Samenwerking!vindt!plaats!op!
bestuurlijkc,!managementc!en!inhoudelijk!niveau.!Bij!het!ontwikkelen!van!plannen!is!samenwerking!op!
alle!niveaus!nodig.!Dat!betekent!ook!dat!er!regelmatig!geschakeld!zal!moeten!worden!tussen!de!
niveaus.!Zo!kunnen!bestuurders!richting!geven!(sturen!op!ambitie),!managers!ruimte!bieden!(sturen!
op!tijd!en!geld)!en!inhoudelijk!deskundigen!oplossingsrichtingen!formuleren!(sturen!op!kennis).!Tijdens!
het!ontwikkelproces!zal!steeds!bezien!moeten!worden!wie!op!welke!wijze!betrokken!dient!te!worden.!
Alle!lagen!zullen!in!voldoende!mate!in!de!ontwikkeling!meegenomen!moeten!worden.!
!
Bijzonder!punt!van!aandacht!hierbij!is!dat!één!wethouder!vaak!te!maken!heeft!met!meerdere!
bestuurlijke!collega’s!aan!de!kant!van!het!waterschap;!hetzelfde!geldt!voor!de!inhoudelijk!
deskundigen.!Voor!het!waterschap!betekent!dit!dat!intern!verbinding!gelegd!dient!te!worden!tussen!
de!betrokken!bestuurders!en!deskundigen!om!met!een!duidelijk!profiel!en!een!eenduidig!en!
samenhangend!verhaal!richting!gemeenten!te!kunnen!opereren.!!
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                    pagina!19!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                                                       !
3 Handelingsperspectief!stedelijk)waterbeheer!
!
In!hoofdstuk!2!is!een!algemene!ontwikkelrichting!voor!het!stedelijk!waterbeheer!geschetst.!In!dit!
hoofdstuk!wordt!aan!de!hand!van!concrete!praktijkvoorbeelden!een!set!van!vijf!handelingsc
perspectieven!gegeven!om!de!ontwikkelrichting!handen!en!voeten!te!geven.!De!voorbeelden!gaan!in!
op!maatschappelijke!vraagstukken,!zoals!de!balans!tussen!regelen!en!vrijgeven,!realiseren!van!
voldoende!waterberging!en!het!omgaan!met!extra!verharding.!
!
!
3.1 Praktijkvoorbeelden%
!
De!praktijkvoorbeelden!kunnen!als!volgt!kernachtig!worden!gekarakteriseerd:!
!
                                              Voorbeeld:!Keur!van!Hoogheemraadschap!van!Rijnland!
                                              Het!Hoogheemraadschap!van!Rijnland!bereidt!een!aanpassing!van!
                                              de!keur!voor!waarin!het!omdenken!centraal!staat!van!‘nee,!tenzij!u!
                                              een!vergunning!heeft’!naar!‘ja,!mits!het!handelen!weinig!risicovol!is!
                                              voor!de!toestand!en!het!beheer!van!het!watersysteem’.!Het!leidt!tot!
                                              meer!algemene!regels!en!een!focus!op!zaken!die!er!echt!toe!doen.!
!
                                              Voorbeeld:!Wateropgave!in!Gemeente!Westland!!
                                              De!gemeente!Westland,!met!zijn!kernen!en!glastuinbouw,!bezit!
                                              weinig!waterbergend!vermogen.!In!de!jaren!‘90!was!er!veelvuldig!
                                              wateroverlast.!Het!Hoogheemraadschap!van!Delfland!heeft!het!
                                              boezemsysteem!stapcvoorcstap!op!orde!gebracht.!Er!bleef!nog!wel!
                                              een!restopgave!voor!waterberging!over!in!de!poldergebieden!met!
                                              zeer!beperkt!publiek!grondbezit.!Om!deze!opgave!op!te!pakken,!is!
                                              en!wordt!een!gebiedsgerichte!aanpak!gehanteerd,!waarbij!het!
                                              oppervlaktewater!en!de!riolering!integraal!worden!beschouwd!en!
                                              waarbij!lokaal!maatwerk!mogelijk!is.!Dit!leidt!tot!creatieve!
                                              oplossingen!zoals!het!benutten!van!al!aanwezige!
                                              regenwaterbassins!van!glastuinbouwers.!Het!normatieve!denken!is!
                                              naar!de!achtergrond!verschoven.!
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!    !                                             pagina!20!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                          !
                                              Voorbeeld:!Stedelijk!wateropgave!Emmen!
                                              De!gemeente!Emmen!en!de!waterschappen!staan!net!als!andere!
                                              gebieden!voor!een!grote!stedelijke!wateropgave.!De!gemeente!
                                              beschikt!nauwelijks!over!oppervlaktewater!in!stedelijk!gebied.!
                                              Mede!hierdoor!is!!er!binnen!de!gemeente!vrijwel!geen!ruimte!!om!
                                              de!noodzakelijke!berging!te!creëren.!Samen!met!waterschap!Velt!
                                              en!Vecht!en!waterschap!Hunze!en!Aa´s!zijn!alternatieven!gezocht!
                                              op!basis!van!drie!criteria:!risicobeheersing,!kosteneffectiviteit!en!
                                              ruimtelijke!kwaliteit.!Er!is!bergingsruimte!gevonden!in!de!
                                              veenkoloniale!kanalenc!en!wijkenstructuur!en!de!beekdalen!in!het!
                                              buitengebied.!Het!resulteert!in!oplossingen!voor!een!fractie!van!de!
                                              initieel!geraamde!kosten,!waarbij!bovendien!de!ruimtelijke!kwaliteit!
                                              een!impuls!krijgt.!
!
De!voorbeelden!zijn!nader!beschreven!in!de!bijlagen.!
!
!
3.2 Inspirerende%handelingsperspectieven%
!
1.!Redeneer!vanuit!maatschappelijk!nut!
!!!
Zonder!dat!we!er!erg!in!hebben!sluipen!er!gemakkelijk!dogma’s!in!ons!dagelijks!werk!(Figuur!7).!
Dogma’s!kunnen!effectieve!oplossingen!in!de!weg!staan.!In!de!praktijkvoorbeelden!is!het!
maatschappelijk!nut!centraal!gezet:!wat!is!het!echte!probleem,!wat!willen!we!in!een!gebied!bereiken!
en!hoe!kunnen!we!de!verschillende!opgaven!slim!combineren?!“Het!denken!moet!aan”,!zoals!Gerard!
Hoogerkamp!van!de!gemeente!Emmen!het!omschrijft.!De!oplossingen!die!op!deze!wijze!ontstaan,!
kunnen!goed!worden!gemotiveerd.!!
                                                                                    Figuur!7.!!!
                                                                                    Dogma's!in!het!dagelijks!werk!
                                                                          ROmiek.nl
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!    !                                                pagina!21!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                                             !
Als!de!nieuwe!aanpak!sterk!afwijkt!van!wat!voorheen!gebruikelijk!was,!is!het!goed!om!ook!bestuur!en!
management!nadrukkelijk!te!betrekken.!Zo!kan!bijvoorbeeld!een!bestuurlijke!opdracht!een!prima!
vertrekpunt!zijn!om!volgens!afgesproken!uitgangspunten!aan!een!vraagstelling!te!werken.!Het!
onderstreept!nut!en!noodzaak!om!tot!oplossingen!te!komen!die!maatschappelijk!gewenst!zijn.!En!het!
legt!de!basis!om!zowel!samen!problemen!aan!te!pakken!die!zich!onderweg!voor!kunnen!doen!als!
samen!een!feestje!te!vieren!over!het!bereikte!eindresultaat.!!
!!
2.!Geef!maatwerk!de!ruimte!
!
Wees!creatief!in!het!vinden!van!oplossingen.!Van!belang!is!dat!alle!deelnemers!het!gebied!goed!
kennen.!“Ga!met!de!bus!het!gebied!in”,!stelt!Henry!Legtenberg!van!waterschap!Vechtstromen.!Dan!
krijg!je!een!gedeeld!beeld!van!de!problematiek!en!doe!je!ideeën!op!voor!oplossingen,!zoals!het!
benutten!van!de!structuur!van!wijken!in!de!veenderijen.!In!de!gebiedsprocessen!in!het!Westland!
worden!oplossingsrichtingen!gegenereerd,!zonder!direct!naar!de!kosten!te!kijken,!juist!ook!om!nieuwe!
oplossingsrichtingen!een!kans!te!geven.!!
!
Sluit!aan!bij!andere!ontwikkelingen.!Probeer!kansen!te!benutten!die!zich!in!andere!sectoren!en!
afdelingen!voor!doen.!Zorg!bijvoorbeeld!dat!je!als!“watermedewerker”!goed!op!de!hoogte!bent!van!
ruimtelijke!ontwikkelingen!en!initiatieven!binnen!en!buiten!de!eigen!organisatie.!Ook!relatief!kleine!
ontwikkelingen!of!beheeropgaven!kunnen!een!kans!bieden!voor!het!realiseren!van!waterberging.!Zo!is!
binnen!de!gemeente!Westland!de!programmalijn!“Water!in!het!werk”!geïntroduceerd!om!extra!
verhardingen!in!projecten!te!voorkomen!en!kansen!voor!waterberging!te!benutten.!
!
Er!is!ook!maatwerk!in!de!tijd!mogelijk.!Maatregelen!kunnen!in!de!tijd!gespreid!worden.!Bij!het!starten!
van!nieuwe!werken,!kunnen!dan!steeds!nieuwe!inzichten!worden!ingevoegd.!Er!is!dan!vooral!richting!
nodig!voor!de!lange!termijn!(“We!pakken!maatschappelijk!relevante!zaken!aan”)!en!een!praktische!
aanpak!voor!de!eerstkomende!jaren.!
Natuurlijk!zou!de!keuze!voor!maatwerk!in!de!tijd!geen!excuus!mogen!zijn!om!concreet!aan!de!slag!te!
gaan!en!“meters”!te!maken.!De!maatschappelijke!opgaven!in!het!stedelijk!waterbeheer!en!de!
afvalwaterketen!vragen!om!een!slagvaardige!en!daadkrachtige!overheid!!
!
Bij!een!dergelijke!aanpak!is!het!aantrekkelijk!met!een!programmabegroting!te!werken,!zoals!in!het!
voorbeeld!van!Westland.!!Binnen!de!lopende!begroting!kunnen!dan!steeds!de!maatschappelijk!meest!
relevante!c.q.!haalbare!projecten!worden!opgepakt.!Die!duidelijkheid!over!budgetten!en!benodigde!
inzet!is!ook!nodig!om!tot!besluitvorming!te!komen.!
!
Het!leveren!van!maatwerk!zou!kunnen!leiden!tot!een!angst!voor!rechtsongelijkheid.!Het!is!goed!te!
realiseren!dat!er!wel!degelijk!sprake!is!van!gelijkheid,!namelijk!het!doelmatig!aanpakken!van!
gezamenlijk!geformuleerde!doelen.!De!oplossingen!die!daaruit!voortkomen!kunnen!weliswaar!van!
plek!tot!plek!verschillen,!maar!de!doelstellingen!zijn!gelijk.!Die!gelijke!doelstellingen!kunnen!
bijvoorbeeld!in!bestuurlijke!opdrachten!worden!bekrachtigd.!!!
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                      pagina!22!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                            !
3.!Laat!instrumenten!voor!je!werken!
!
Opvallend!uit!de!praktijkvoorbeelden!is!dat!juridische!instrumenten!eerder!als!kans!dan!als!
belemmering!worden!gezien.!Bij!Rijnland!wordt!de!keur!zodanig!ingezet!dat!het!waterschap!zich!op!
echt!relevante!ingrepen!kan!richten.!In!Emmen!wordt!de!Structuurvisie!Water,!met!een!doorwerking!
naar!bestemmingsplan!en!grondexploitatie,!benut!om!bovenplanse!waterberging!te!financieren.!Bij!
Delfland!wordt!een!afwegingskader!wateroverlast!opgesteld,!dat!veel!meer!uit!gaat!van!gebiedsgericht!
maatwerk!dan!van!generieke!normen.!Het!watertoetsproces!zal!meer!worden!benut!om!als!
waterschap!vooraf!mee!te!denken!en!mee!te!ontwikkelen!in!plaats!van!achteraf!te!toetsen.!
!
4.!Durf!te!veranderen!
!
In!alle!praktijkvoorbeelden!is!de!verandering!gestart!met!het!initiatief!door!een!individu.!Lef!en!
ondernemerschap!zijn!nodig!om!een!afwijkende!aanpak!op!de!kaart!te!durven!zetten.!“Niet!de!tent,!
maar!de!vent!maakt!het!verschil”.!En!die!persoon!moet!wel!het!vertrouwen!hebben!van!de!betrokken!
organisaties.!
!
Het!loslaten!van!normen!en!het!zoeken!naar!creatieve!oplossingen!om!maatschappelijk!nuttige!
maatregelen!te!vinden,!vraagt!om!een!andere,!actieve!manier!van!werken.!Minder!toetsen,!meer!
contact!vooraf,!meer!ontwikkelen!en!het!gezamenlijk!uitdragen!van!oplossingen.!!
!
Het!loslaten!van!normen!zorgt!voor!onzekerheid.!Het!betekent!bijvoorbeeld!dat!je!ook!wel!eens!meer!
zou!moeten!doen!dan!puur!op!basis!van!normen!zou!worden!verwacht.!De!waterbergingsopgave!in!
Emmen!is!daar!een!goed!voorbeeld!van.!Het!betekent!eveneens!een!verschuiving!van!het!centraal!
formuleren!van!beleid!naar!het!vinden!van!oplossingen!op!de!gezamenlijke!tekentafel.!De!
medewerkers!die!bij!de!gebiedsprocessen!betrokken!zijn,!dienen!de!ruimte!te!krijgen!om!samen!met!
andere!partijen!tot!maatschappelijk!nuttige!maatregelen!te!komen.!Hen!moeten!de!kaders!
meegegeven!worden,!waarbinnen!naar!oplossingen!gezocht!kan!worden.!Universele!kaders!zijn!
rechtsgelijkheid!en!rechtszekerheid.!Andere!kaders!komen!voort!uit!de!specifieke!rol!van!overheden:!
datgene!een!stem!geven!wat!geen!stem!heeft,!zoals!!milieu,!veiligheid,!toekomst,!collectieve!
goederen.!Binnen!deze!kaders!hebben!de!medewerkers!een!eigen!verantwoordelijkheid.!Dat!betekent!
ook!dat!bestuurders!aandacht!hebben!voor!het!proces,!maar!afstand!nemen!tot!de!inhoud.!Dat!brengt!
voor!hen!onzekerheid!met!zich!mee.!Het!gaat!hier!om!de!juiste!balans!tussen!sturing!en!
zelforganisatie.!
Tegelijkertijd!zullen!de!medewerkers!ook!oog!moeten!hebben!en!houden!voor!de!positie!en!belangen!
van!bestuurders.!Een!bestuurder!zal!de!keuzes!van!de!organisatie!waar!hij!voor!staat!altijd!goed!
moeten!kunnen!verantwoorden!en!uitleggen!aan!zowel!het!algemeen!bestuur!en!de!gemeenteraad!als!
ook!aan!de!media!en!burgers,!bedrijven!en!maatschappelijke!(belangen)!organisaties.!
!
5.!Ontdek!samen!
!
In!de!praktijkvoorbeelden!is!er!geen!sprake!meer!van!wijczij!denken,!maar!van!echt!gezamenlijk!
optrekken.!Daarbij!liggen!de!belangen!van!partijen!transparant!op!tafel.!Alleen!op!die!manier!kun!je!
recht!doen!aan!ieders!belang.!!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                     pagina!23!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                                              !
Voor!de!samenwerking!is!de!ontmoeting!cruciaal:!samen!het!gebied!verkennen,!onderwerpen!
uitdiepen!en!zoeken!naar!geschikte!oplossingen.!Een!vertrouwensrelatie!begint!bij!elkaar!begrijpen!en!
waarderen.!De!basis!daarvoor!is!interesse!in!elkaars!wereld!en!positie.!!Vertrouwen!groeit!vervolgens!
door!open!en!eerlijke!onderlinge!communicatie!en!het!vertonen!van!betrouwbaar!gedrag!(doen!wat!je!
belooft).!Dit!is!een!continu!proces,!want!vertrouwen!komt!te!voet!en!gaat!te!paard.!
De!verschillende!belanghebbenden!en!de!verschillende!disciplines,!van!beleidsmedewerker!tot!jurist,!
zijn!hierbij!betrokken.!Het!vraagt!soms!meer!doorlooptijd!dan!je!zou!verwachten.!Maar!de!oplossingen!
zijn!robuuster!als!elementen!als!effectiviteit,!risico’s!en!ruimtelijke!kwaliteit!transparant!worden!
afgewogen.!
In!het!proces!is!het!van!belang!eventuele!‘zorgen’!serieus!te!nemen.!Zij!vormen!een!belangrijk!motief!
om!dingen!niet!te!doen.!Door!de!zorgen!te!benoemen!en!te!!vragen!hoe!risico’s!verminderd!kunnen!
worden,!worden!openingen!gecreëerd.!!
Om!het!proces!te!ondersteunen!worden!in!de!praktijkvoorbeelden!projectleiders!van!zowel!gemeente!
als!waterschap!aangewezen.!In!het!geval!van!Emmen!is!ook!een!onafhankelijk!procesbegeleider!
aangesteld.!Het!gaat!dus!vooral!om!de!juiste!man/vrouw!op!de!juiste!plek.!De!projectleider!dient!het!
vertrouwen!en!respect!van!alle!partijen!te!genieten.!
!
                                                                                                 !
                                                                                                 !
                                                                                                 !
                                                                                                 !
                                                                     Ontdek-samen-               !
                                                                     !ontmoeten,'transparan3e!'
                                                                                                 !
                                                                                                 !
                                                             Durf-te-veranderen-
                                                             !ini3a3ef,'loslaten!'               !
                                                                                                 !
                                                                                                 !
                                                                 Laat-instrumenten-voor-je-
                                                                 werken-                         !
                Maatschappelijk-nut-
       !mens,'leefomgeving,'welvaart!'
                                                                 !van'belemmering'naar'kans!'    !
                                                                 -                               !
                                                                                                 !
                                                                  Maatwerk-                      !
                                                                  !crea3viteit,'aansluiten,'
                                                                  temporiseren!'                 !
                                                                                                 !
                                                                                                 !
                                                                                                 !
  Figuur!8.!Overzicht!van!handelingsperspectieven!                                              !
                                                                                                !
!
!                                        %
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                       pagina!24!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                   !
3.3 Wat%als…%
!
In!het!voorgaande!zijn!inspirerende!handelingsperspectieven!geschetst.!Het!vraagt!een!grote!
verandering!in!denken!en!handelen.!En!veranderen!gaat!niet!vanzelf.!Er!kan!weerstand!ontstaan!die!
voortkomt!uit!onwil!of!onmacht.!Hoe!kan!dan!toch!een!stap!worden!gemaakt?!
!
In!Figuur!9!zijn!twee!cruciale!processen!naast!elkaar!afgebeeld:!!
       1. de!fasen!om!te!komen!tot!een!goede!samenwerkingsrelatie!(vertrouwen)!en!!
       2. de!stappen!in!een!veranderingsproces2.!!
Beide!processen!dienen!doorlopen!te!worden!om!resultaat!te!bereiken.!Beleidsmedewerkers!of!
projectleiders!van!de!samenwerkingspartners!zijn!hierbij!aan!zet!rond!een!bepaalde!vraagstelling.!Als!
het!niet!lukt!om!vooruitgang!te!boeken!zijn!er!in!grote!lijn!twee!oplossingsrichtingen.!
!
Een!eerste!optie!is!om!de!ambities!bij!te!stellen.!Samen!wordt!gezocht!naar!haalbare!stappen!in!de!
samenwerking.!De!visie!op!de!noodzakelijke!verandering!wordt!bijgesteld!in!die!mate!dat!partijen!
elkaar!weer!kunnen!vinden!en!successen!kunnen!boeken.!Die!successen!dragen!dan!weer!bij!aan!het!
vertrouwen!om!vervolgstappen!te!kunnen!nemen.!
!
                      Samenwerken$
                 Kennen$                            Begrijpen$   Waarderen$     Vertrouwen$$ Samenwerken$
               Gevoel$van$                                                       Zorg$voor$
              urgen9e$en$                             Visie$en$ Communiceer$$    succes$en$     Nieuwe$
                                                     strategie$ en$geef$ruimte$                 cultuur$
             leidend$team$                                                      houd$tempo$$
                      Veranderen$
                                                                                                                  !
Figuur!9.!Processtappen!in!samenwerking!en!veranderingsprocessen!
!
!
Maar!niet!altijd!is!er!tijd!of!ruimte!om!kleinere!stappen!te!zetten,!bijvoorbeeld!omdat!daardoor!forse!
onnodige!kosten!worden!gemaakt.!Dan!is!het!verstandig!om!niet!zelf!als!beleidsmedewerker!of!
projectleider!te!blijven!proberen!tot!overeenstemming!te!komen,!maar!om!de!hulp!van!management!
en/of!bestuur!in!te!roepen!om!tot!gezamenlijke!doelen!en!visie!te!komen.!Zij!hebben!meer!
speelruimte!om!vanuit!maatschappelijk!belang!te!komen!tot!zo’n!gezamenlijke!insteek.!!
!
In!de!samenwerking!is!de!kunst!van!het!schakelen!essentieel.!Zo!kunnen!op!bestuurlijk!niveau!
opdracht!en!kaders!worden!aangegeven,!waarna!op!inhoudelijk!niveau!oplossingsmogelijkheden!
worden!bepaald.!Deze!kunnen,!voorzien!van!een!advies,!weer!bestuurlijk!worden!teruggelegd,!waarna!
eventueel!een!verdere!uitwerking!en!aanscherping!van!meest!geschikte!oplossingen!plaatsvindt.!Al!
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
2
  !Bron:!John!Kotter.!Onze!ijsberg!smelt.!Succesvol!veranderen!in!moeilijke!omstandigheden.!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!            !                                pagina!25!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                          !
itererend!wordt!zo!vooruitgang!geboekt.!Beide!niveaus!zijn!nodig!in!het!proces!en!kunnen!helpen!om!
impasses!op!het!andere!niveau!te!doorbreken.!
!
!
3.4 Inzet%juridische%instrumenten%bij%een%brede%gebiedsgerichte%aanpak%
!
Juridische!instrumenten!hoeven!een!brede!gebiedsgerichte!aanpak!niet!in!de!weg!te!staan.!Zij!kunnen!
zo’n!aanpak!zelfs!ondersteunen!als!ze!op!de!juiste!manier!worden!toegepast.!Dat!geldt!zowel!voor!de!
klassieke!rol!van!juridische!instrumenten,!namelijk!de!basis!voor!vergunningverlening,!toezicht!en!
handhaving,!als!de!rol!die!de!instrumenten!kunnen!spelen!in!de!voorbereiding!van!concrete!
activiteiten!en!projecten!(voorlichting!en!kaders).!Het!simpele!feit!dat!er!een!juridisch!instrument!
bestaat,!zorgt!er!in!voorkomende!gevallen!voor!dat!het!niet!hoeft!te!worden!gebruikt.!
!
Wanneer!wordt!een!juridisch!instrument!op!de!juiste!wijze!ingezet?!Een!algemeen!en!eenduidig!
antwoord!op!die!vraag!is!niet!te!geven.!Wel!geldt!dat!een!juridisch!instrument!altijd!in!samenhang!met!
andere!instrumenten!zal!moeten!worden!ingezet.!Het!juridisch!instrument!vorm!in!feite!het!sluitstuk!
van!een!traject,!waarbij!verschillende!instrumenten!worden!ingezet.!Dat!geldt!zowel!voor!handelingen!
van!burgers!en!bedrijven!als!voor!handelingen!van!medecoverheden.!Dit!is!geïllustreerd!in!
onderstaande!figuur!en!voorbeelden.!Veel!doelen!kunnen!bereikt!worden!via!de!weg!!van!voorlichting,!
dialoog!en!stimulans;!in!enkele!gevallen!zal!dwang!nodig!zijn.!
!!
Figuur!10:!Illustratie:!juridische!instrumenten!als!onderdeel!van!brede!aanpak!
!
                         100%)
                                      Afdwingen)plicht,)voorschriEen)          gedwongen)
                                               )of)verbod)
                                              Financiële)prikkel))
                                 (o.a.)subsidie)/)coﬁnanciering)/)belas7ng))                 Het)beschikbaar)hebben)van)juridische)
                                                                                              instrumenten)kan)bijdragen)aan)het)
                                                      )                                          vinden)van))oplossingen)in)het)
        doelrealisa7e)
                                            Dialoog)vrijwillige)of))                                   vrijwillige)domein)
                                            gezamenlijke)aanpak)
                                                      )                        vrijwillig)
                                                      )
                                                      )
                                                      )
                                       Voorlich7ng)en)onderbouwing))
                                                beleidskeuzen)
                                                      )
                                                      )
                           0%)
                                      inzet)middelen/instrumenten)
                                                                                                                                      !
!
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!           !                                                 pagina!26!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                            !
Voorbeeld!1:!Lozen!van!hemelwater!en!grondwater!door!burgers!en!bedrijven!op!het!gemeentelijk!
rioolstelsel!
Gemeenten!kunnen!met!een!verordening!regels!stellen!aan!de!kwantiteit!en!kwaliteit!van!hemelwater!
en!grondwater!dat!door!burgers!en!bedrijven!wordt!aangeboden!voor!lozing!op!de!riolering.!!Het!
instrument!kan!bijvoorbeeld!door!gemeenten!worden!ingezet!om!perceelseigenaren!te!dwingen!zelf!
overtollig!hemelwater!te!verwerken,!in!plaats!van!het!als!vanzelfsprekend!te!lozen!op!de!riolering.!Het!
via!de!verordening!verplichten!van!de!eigenaar!is!zeker!niet!het!enige!middel!om!het!gemeentelijk!
beleid!vorm!te!geven.!!
De!VNG!adviseert!om!de!mogelijkheid!van!de!verordening!te!plaatsen!in!een!bredere!context.!Werk!
hierbij!in!de!juiste!volgorde.!Eerst!zal!de!gemeente!het!eigen!beleid!moeten!formuleren.!Met!andere!
woorden:!wat!kan!redelijkerwijs!van!de!eigenaar!worden!verwacht.!Dit!kan!in!het!gemeentelijk!
rioleringsplan.!De!tweede!stap!is!dan!de!doorwerking!van!het!beleid!in!de!verordening.!De!verordening!
kan!een!onderdeel!zijn!van!een!gebiedsgerichte!aanpak,!waarbij!de!gemeente!verschillende!
instrumenten!inzet.!Bijvoorbeeld:!voorlichting!en!informatievoorzieningen,!afkoppelen!op!basis!van!
vrijwilligheid,!stimuleren!van!afkoppelen!door!subsidie!e.d.!De!gemeentelijke!verordening!is!feitelijk!
het!laatste!middel!om!niet!meewerkende!eigenaren!te!verplichten!mee!te!werken!aan!een!
gebiedsgerichte!aanpak.!
!
Voorbeeld!2:!Gezamenlijke!gebiedsgerichte!aanpak!op!basis!van!watersysteemanalyse!
De!werkwijze!die!de!gemeente!Westland!en!het!hoogheemraadschap!van!Delfland!hebben!gekozen!is!
volledig!gericht!op!een!gezamenlijke!aanpak!(figuur!4).!Bij!de!aanpak!van!de!wateroverlast!in!de!
poldergebieden!was!het!tot!nu!nog!niet!nodig!om!juridische!instrumenten!in!te!zetten!tussen!
gemeente!en!waterschap!om!de!beleidsdoelen!te!realiseren.!!
De!basis!van!de!aanpak!en!werkwijze!is!een!grondige!watersysteemanalyse!(inclusief!riolering).!De!
analyse!vormde!de!basis!voor!de!mogelijkheden!van!lokaal!maatwerk!en!het!naar!de!achtergrond!
schuiven!van!beleidsregels!en!een!generieke!waterbergingsnorm.!Op!basis!van!de!systeemanalyse!is!
een!prioriteitenlijst!van!polders!opgesteld.!Voor!elke!polder!is!of!wordt!een!gebiedsgerichte!aanpak!
uitgewerkt!met!de!volgende!stappen:!
1. Voorverkenning!
2. Verkenning!en!analyse!!
3. Oplossingsrichtingen!!
4. Afweging!en!keuze!
5. Besluitvorming!
In!stap!3!is!ruimte!voor!alle!denkbare!inhoudelijke!oplossingen,!alles!is!hier!nog!mogelijk.!In!deze!fase!
is!nog!geen!sprake!van!een!discussie!over!kosten!en!verantwoordelijkheden.!Pas!bij!stap!4!komt!de!
financieringsvraag!aan!de!orde.!!
Bovenstaande!werkwijze!is!opgenomen!in!een!gezamenlijk!uitvoeringsprogramma!2011c2015!(droge!
voeten!en!schoon!water).!!
!
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                     pagina!27!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                                          !
4 Aan$de$slag!
!
Het!stedelijk!waterbeheer!is!volop!in!ontwikkeling.!De!bespiegelingen!in!deze!brochure!en!de!
handvatten!die!worden!aangereikt,!dienen!ter!inspiratie!om!een!volgende!stap!te!zetten!in!doelmatig!
stedelijk!waterbeheer.!Daarvoor!is!nodig!dat!we!niet!langer!denken!vanuit!normen!en!dogma’s,!maar!
gezamenlijke!doelen!van!gemeenten,!waterschappen,!burgers!en!andere!belanghebbenden!centraal!
stellen!en!kennis!en!ervaring!benutten!om!lokaal!tot!effectieve!maatregelen!te!komen.!Dat!proces!
komt!op!gang!als!ieder!voor!zich!die!stap!gaat!zetten,!als!we!initiatief!durven!nemen.!Die!stap!vraagt!
om!verandering,!om!experimenteren,!om!het!ontwikkelen!van!nieuwe!inzichten!en!nieuwe!netwerken!
en!om!het!leren!van!ervaringen,!zowel!positief!als!negatief.!De!opgave!is!om!gezamenlijk!te!leren.!
!
De!kenniskoepels!Stichting!RIONED!en!STOWA!ondersteunen!dit!proces.!Zij!werken!in!proeftuinen!aan!
kennisontwikkeling!en!verspreiden!deze!kennis!via!bijeenkomsten,!nieuwsbrieven!en!de!eigen!
websites.!Ook!is!er!de!website!www.samenwerkenaanwater.nl!waarop!voorbeelden!en!ervaringen!
worden!gedeeld.!Daarnaast!zijn!kenniscoaches!beschikbaar!zijn!om!regio’s!te!ondersteunen.!De!
Vereniging!van!Nederlandse!Gemeenten!(VNG)!en!Unie!van!Waterschappen!(UvW)!zetten!de!
ambtelijke!en!bestuurlijke!netwerken!in!om!de!ontwikkeling!zoveel!mogelijk!te!faciliteren.!!
!
Maar!de!ontwikkeling!houdt!zeker!niet!op!bij!de!klassieke!grenzen!van!gemeenten!en!waterschappen.!
Zoals!de!brochure!aangeeft!zullen!ook!burgers,!bedrijfsleven!en!kennisinstellingen!een!belangrijke!rol!
spelen!bij!het!vinden!van!de!juiste!weg!(zie!het!denkraam!in!Figuur!5).!Het!werkveld!wordt!er!niet!
makkelijker!op,!maar!wel!uitdagender.!We!moeten!nu!aan!de!slag!om!nieuwe!wegen!in!te!slaan.!
!
!
!
Zoekt!u!inspiratie!en!ondersteuning?!Neem!dan!eens!een!kijkje!op:!
www.samenwerkenaanwater.nl!
www.rioned.org!
www.stowa.nl!(thema!stedelijk!waterbeheer)!
www.vng.nl!
www.uvw.nl!
www.groenblauwenetwerken.com!
www.watercinczicht.nl!
www.onswater.nl!
www.citg.tudelft.nl!(onderzoek,!projecten,!duurzame!concepten)!
!
!
!
!
!
!
!
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                   pagina!28!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                        !
B"I"J"L"A"G"E""1!
!
!
!
!
!
Voorbeelden)uit)de)huidige)praktijk!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
!
Opgetekend!op!basis!van!gesprekken!met:!
!
Keur!Rijnland!
Wouter!van!der!Gaag,!Hoogheemraadschap!van!Rijnland!
!
Westland!
Willemijn!Nagel,!gemeente!Westland!
Toos!Lander,!Hoogheemraadschap!van!Delfland!!
!
Emmen!
Gerard!Hoogerkamp,!gemeente!Emmen!
Henry!Legtenberg,!waterschap!Velt!en!Vecht!
Marieke!Ekelenkamp,!procesbegeleider!Make!Sense!
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! ! pagina!29!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                                                    !
Praktijkvoorbeeld!
Keur!Hoogheemraadschap!van!Rijnland:!Van!“Nee,!tenzij”!naar!“Ja,!mits”!
                                                                                                                    !
                                             Een!mooi!voorbeeld!van!de!toepassing!van!juridische!instrumenten!
                                             in!de!beoogde!cultuur!en!werkwijze!is!de!ontwikkeling!van!de!
                                             nieuwe!keur!van!Hoogheemraadschap!van!Rijnland,!waarbij!
                                             handelingen!zijn!toegestaan!mits!zij!een!klein!risico!hebben!voor!het!
functioneren!van!het!watersysteem.!!
!
De!jaarlijkse!kosten!in!termen!van!administratieve!lasten!samenhangend!met!keur!zijn!voor!het!
Hoogheemraadschap!van!Rijnland!ca.!€!1,5!miljoen.!De!administratieve!lasten!voor!burgers!en!
bedrijven!bedragen!naar!schatting!€!1,1,!miljoen.!
De!vragen!waar!het!Hoogheemraadschap!mee!worstelt:!!
o Wat!is!de!bijdrage!van!het!instrument!keur!aan!de!waterschapsdoelen?!
o Zijn!alle!activiteiten!wel!van!even!groot!belang?!Met!andere!woorden!is!het!wel!nodig!die!1,5!
      miljoen!volledig!te!besteden?!
Het!beeld!intern!is!dat!het!proces!van!vergunningverlening,!toezicht!en!handhaving!voor!een!deel!een!
papieren!werkelijkheid!is.!Naar!schatting!90c95%!van!de!aanvragen!voor!een!vergunning!voldoet!aan!
de!geldende!beleidsregels.!Daarnaast!blijkt!75%!van!de!geconstateerde!overtredingen!procedureel!
aard!te!zijn.!Deze!overtredingen!blijken!niet!tot!schades!te!leiden.!!
!
Het!Hoogheemraadschap!van!Rijnland!wil!met!de!keur!aansluiten!bij!de!maatschappelijke!trend!van!
deregulering!en!het!geven!van!meer!vertrouwen,!vrijheid!en!verantwoordelijk!aan!burgers!en!
bedrijven.!Het!Hoogheemraadschap!heeft!geconstateerd!dat!!de!enige!manier!om!echt!te!dereguleren!
een!fundamentele!aanpassing!van!de!cultuur!en!werkwijze!is:!Van!“Nee,!tenzij!u!vergunning!heeft”!
naar!“Ja,!mits!het!handelen!weinig!risicovol!is!voor!de!toestand!en!het!beheer!van!het!watersysteem”.!
Dat!wat!begon!met!een!operatie!om!te!bezuinigingen!en!te!dereguleren!werd!geleidelijk!veel!meer!
dan!dat.!Namelijk!een!omslag!in!cultuur!en!werkwijze.!
Het!gaat!om!een!fundamentele!koerswijziging!in!het!denken!over!vergunningverlening,!toezicht!en!
handhaving,!waarbij!het!accent!in!de!werkzaamheden!verschuift!van!toetsen!naar!voorlichten!en!
wellicht!van!vergunning!verlening!naar!toezicht/handhaving.!Vanuit!deze!filosofie!werkt!het!
Hoogheemraadschap!aan!wat!zij!zelf!noemen:!de!“Ja,!tenzij”!keur.!
!
Het!traject!om!te!komen!tot!een!nieuwe!keur!is!door!het!hoogheemraadschap!breed!opgezet,!waarbij!
verschillende!onderdelen!van!de!organisatie!zijn!betrokken!(o.a.!breed!samengesteld!projectteam,!
diverse!werkgroepen)!en!het!Dagelijks!en!Algemeen!Bestuur!op!verschillende!momenten!is!betrokken.!
Ook!zijn!er!zogenaamde!botsproeven!uitgevoerd,!waarbij!intern!en!extern!reflectie!wordt!gezocht!op!
de!voorlopige!keuzes!en!teksten!van!de!concept!keur.!!
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!   !                                           pagina!30!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                          !
Inhoudelijke!invulling!
Bij!de!ambtelijke!uitwerking!van!de!nieuwe!keur!is!de!werkwijze!als!volgt:!Start!te!redeneren!vanuit!
het!principe!“Het!mag,!tenzij”.!Het!effect!hiervan!is!dat!medewerkers!min!of!meer!gedwongen!worden!
om!bij!beleidsregels!te!motiveren!waarom!iets!niet!kan.!Dat!vraagt!inzicht!in!het!functioneren!van!het!
watersysteem!en!inzicht!in!de!effecten!van!het!handelen!van!derden!in!het!systeem.!Motiveren!en!
goed!onderbouwen!sluit!aan!bij!de!beleidsvrijheid!die!waterschappen!hebben!en!is!een!cruciaal!
onderdeel!van!de!algemene!beginselen!van!behoorlijk!bestuur.!In!die!zin!is!het!niet!nieuw,!maar!in!de!
situatie!van!verdergaande!deregulering!wel!een!belangrijke!voorwaarde!voor!behoorlijk!bestuur.!
!
De!nieuwe!werkwijze!brengt!onzekerheid!met!zich!mee!in!de!ambtelijke!organisatie.!De!vraag!die!
regelmatig!terug!komt!is:!Laten!we!niet!de!verkeerde!dingen!los?!!
!
Bij!de!uitwerking!is!gekozen!voor!een!risicobenadering.!Wat!zijn!de!risico’s!van!handelingen!in!het!
watersysteem?!Bij!de!uitwerking!van!de!keur!is!voor!de!verschillende!typen!handelingen!een!
inschatting!gemaakt!van!de!risico’s!voor!het!functioneren!van!het!watersysteem.!
o Handelingen!met!een!klein!risico!voor!het!functioneren!van!het!watersysteem:!loslaten,!geen!
      regels!en!aansluiten!bij!eigen!zorgplicht!van!burgers,!bedrijven!en!medeoverheden!
o Handelingen!met!een!middelmatig!risico:!hiervoor!gelden!algemene!regels!(al!dan!niet!met!
      meldplicht)!
o Handelingen!met!een!(te)!groot!risico:!hiervoor!geldt!een!vergunning!of!een!verbod!
In!onderstaande!figuur!is!deze!werkwijze!geïllustreerd.!
      !
     Klein'risico'           Zorgplicht'                Richtlijn'
                          Algemene'regel'
     Middelma3g'risico'
                        zonder'meldplicht'
                          Algemene'regel''
                          met'meldplicht'
     Groot'risico'       Vergunningplicht'            Beleidsregel'
     Te'groot'risico'    Absoluut'verbod'
                                                                     !
      !
Een!nieuw!onderdeel!in!deze!werkwijze!is!het!hanteren!van!een!zorgplicht!voor!burgers,!bedrijven!en!
medeoverheden.!Uitgangspunt!is!dat!initiatiefnemers!er!voor!zorgen!dat!het!watersysteem!niet!
wezenlijk!wordt!aangetast!door!handelingen.!Voor!veel!voorkomende!activiteiten!zijn!zogenaamde!
erkende!maatregelen!uitgewerkt.!Werk!je!conform!deze!erkende!maatregelen!dan!voldoe!je!
automatisch!aan!de!zorgplicht.!
Nieuw!type!handelingen!(Innovatieve!handelingen/activiteiten)!vallen!in!beginsel!onder!de!zorgplicht.!
Deze!handelingen!zijn!in!beginsel!toegestaan,!totdat!gebleken!is!dat!er!sprake!is!van!een!middelmatig!
of!groot!risico!voor!het!functioneren!van!het!watersysteem.!
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!         !                           pagina!31!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                                                            !
De!nieuwe!keur!van!Rijnland!wordt!gezien!als!een!pilot!voor!de!Unie!van!Waterschappen!in!relatie!tot!
de!model!keur!die!de!UvW!periodiek!uitbrengt.!De!concept!keur!van!Rijnland!verschilt!op!een!aantal!
belangrijke!onderdelen!van!de!modelkeur!van!de!UvW:!
o Zorgplicht!voor!degene!die!handelt!in!het!watersysteem!
o Handeling!en!activiteit!centraal,!waardoor!de!structuur!van!de!keur!verschilt!
Hoe!pakt!de!werkwijze!“ja,!mits”!uit!in!geval!van!nieuwe!verhardingen?!
In!het!najaar!2013!is!de!handeling!het!aanbrengen!van!nieuwe!verharding!nog!niet!in!concept!gereed.!
De!ambtelijke!redeneerlijn!die!wordt!gevolgd:!
o De!handeling!aanbrengen!nieuwe!verharding!brengt!risico’s!met!zicht!mee!voor!het!functioneren!
       van!het!watersysteem!op!het!moment!dat!er!sprake!is!van!versnelde!afvoer!die!het!watersysteem!
       direct!beïnvloedt.!!
o Het!aanbrengen!van!nieuwe!verharding!met!versnelde!afvoer!met!minder!dan!500!m2!valt!onder!
       de!zorgplicht!(laag!risico)!
o Het!aanbrengen!van!nieuwe!verharding!met!versnelde!afvoer!met!meer!dan!500!m2,!maar!minder!
       dan!10.000!m2!(1!ha)!valt!onder!algemene!regels!inclusief!een!meldingsplicht.!Voor!deze!handeling!
       geldt!een!compensatieplicht!!
o Voor!het!aanbrengen!van!meer!dan!1!ha!nieuwe!verharding!met!versnelde!afvoer!geldt!een!
       vergunningc!en!compensatieplicht!
o Voor!de!compensatieplicht!geldt!dat!in!principe!waterberging!in!termen!van!open!water!moet!
       worden!gerealiseerd!ter!grootte!van!15%!van!het!nieuw!te!verharden!oppervlak!binnen!het!
       plangebied!of!peilvak.!Compensatie!met!alternatieve!waterberging!(zijnde!geen!open!water)!kan,!
       maar!is!vergunningplichtig!(voorschriften)!
o Het!Dagelijks!Bestuur!kan!hier!in!voorkomende!gevallen!van!afwijken!!
!
Hoe!pakt!de!werkwijze!“ja,!mits”!uit!in!geval!van!lozingen!van!het!gemeentelijk!rioolstelsel?!
In!het!najaar!2013!is!de!handeling!nog!niet!volledig!uitgewerkt.!De!ambtelijke!redeneerlijn!die!wordt!
gevolgd:!
o De!kwantitatieve!aspecten!van!lozingen!uit!het!gemeentelijk!rioolstelsel!op!het!oppervlaktewater!
       vallen!in!principe!onder!de!zorgplicht!van!gemeenten.!Dat!betekent!dat!hier!in!beginsel!geen!
       melding!of!vergunning!voor!nodig!is.!
o De!kwalitatieve!aspecten!vallen!onder!de!landelijke!algemene!regels!(AMvB’s)!voor!lozingen!in!
       bodem,!rioolstelsel!en!oppervlaktewater3.!Dat!betekent!dat!hier!in!beginsel!geen!melding!of!
       vergunning!voor!nodig!is.!Het!waterschap!heeft!op!basis!van!de!algemene!regels!wel!de!
       bevoegdheid!om!met!behulp!van!een!maatwerkvoorschrift!voor!individuele!gevallen!regels!te!
       stellen!aan!een!specifieke!lozing!vanuit!het!gemeentelijke!rioolstelsel.!
%
Schets!proces!/!procedure!totstandkoming!nieuwe!keur!HHS!Rijnland!
o Voorjaar!2012:!voorstel!voor!een!breed!samengesteld!ambtelijk!projectteam!voor!een!nieuwe!
       werkwijze!keur:!“ja,!tenzij”!!
o Het!voorstel!riep!in!eerste!instantie!weerstand!op!in!de!ambtelijke!organisatie.!Dit!resulteerde!in!
       uitstel!van!een!besluit!door!het!dagelijks!bestuur.!
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
3
  !Besluit!lozingen!buiten!inrichtingen!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!    !                                  pagina!32!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                               !
o     Het!projectteam!heeft!vervolgens!op!basis!van!casuïstiek!dialoog!gevoerd!in!de!organisatie!
o     Najaar!2012:!het!dagelijks!bestuur!besluit!de!nieuwe!keur!langs!de!filosofie!“ja,!tenzij”!uit!te!
      werken.!De!beoogde!inwerkingtreding!is!1c1c2015.!
o     Als!onderdeel!van!de!ambtelijke!uitwerking!zijn!er!in!2013!verschillende!“botsproeven”!uitgevoerd!
o     Bezuinigingen!door!deregulering!zijn!ingeboekt!in!de!begroting!voor!2015.!
o     Medio!2014:!vaststellen!concept!keur!in!Algemeen!Bestuur!en!vervolgens!consultatieronde.!
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                        pagina!33!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                                                                                 !
Praktijkvoorbeeld!
Aanpak!wateroverlast!gemeente!Westland!en!Hoogheemraadschap!!
van!Delfland!
                                                                                                                 !
                                               De!gemeente!Westland!bestaat!uit!verschillende!kernen!van!
                                               bebouwde!kom!omringd!door!een!glastuinbouwgebied.!!In!
                                               verschillende!poldergebieden!met!glastuinbouw!is!sprake!van!te!
                                               weinig!bergend!vermogen!en!treedt!bij!hevige!regenval!
wateroverlast!op.!Hetzelfde!geldt!voor!de!bebouwde!kom!van!Maasdijk!en!De!Lier.!!
Na!de!grootschalige!wateroverlast!in!de!jaren!’90!heeft!het!Hoogheemraadschap!van!Delfland!het!
boezemsysteem!stapcvoorcstap!op!orde!gebracht.!In!verschillende!polders!in!het!gebied!is!sprake!van!
een!restopgave!voor!waterberging.!!
!
In!2008!is!het!uitvoeringsplan!van!het!stedelijk!waterplan!gesneuveld!in!de!raad!van!de!gemeente!
Westland!op!de!financiering!van!de!maatregelen.!Het!uitgangspunt!van!het!uitvoeringsplan!was!dat!de!
benodigde!gronden!voor!waterberging!om!niet!door!de!gemeente!zouden!worden!ingebracht.!
!
In!de!periode!voor!2008!was!het!inzicht!in!het!functioneren!van!het!waterc!en!rioolsysteem!(en!de!
interactie!daar!tussen)!niet!altijd!volledig.!In!de!modellen!was!het!watersysteem!niet!gekoppeld!met!
het!rioolsysteem.!Knelpunten!op!basis!van!modellen!kwamen!niet!altijd!overeen!met!de!praktijk.!
Uitgangspunt!voor!elke!polder!was!een!waterbergingsnorm!van!325!m3/ha.!!
De!situatie!in!de!polders!met!glastuinbouw!en!het!private!grondeigendom!aldaar,!maakt!de!situatie!
extra!complex.!Bedrijven!bezitten!het!grootste!deel!van!de!gronden;!overheidspartijen!hebben!bijna!
geen!gronden.!!!
      !
Sinds!2008!is!er!sprake!van!een!omslag!in!denken!en!doen.!Kernbegrippen!hierbij!zijn!het!denken!
vanuit!het!integrale!systeem!van!oppervlaktewater!en!riolering,!een!gebiedsgerichte!aanpak!en!lokaal!
maatwerk.!Het!normatieve!denken!is!hiermee!naar!de!achtergrond!verschoven.!
!
De!basis!van!de!nieuwe!aanpak!en!werkwijze!was!een!nieuwe!analyse!van!het!waterc!en!rioolsysteem!
in!de!polders.!Dit!resulteerde!in!nieuwe!inzichten!en!meer!gedragen!opgaven.!De!
watersysteemanalyses!vormden!de!basis!voor!lokaal!maatwerk!en!het!naar!de!achtergrond!schuiven!
van!de!generieke!norm.!Op!basis!van!de!systeemanalyse!is!een!prioriteitenlijst!van!polders!opgesteld.!
Voor!elke!polder!is!of!wordt!een!gebiedsgerichte!aanpak!uitgewerkt!met!de!volgende!stappen:!
          1. Voorverkenning!
          2. Verkenning!en!analyse!!
          3. Oplossingsrichtingen!!
          4. Afweging!en!keuze!
          5. Besluitvorming!
In!stap!3!is!ruimte!voor!alle!denkbare!inhoudelijke!oplossingen,!alles!is!hier!nog!mogelijk.!In!deze!fase!
is!nog!geen!sprake!van!een!discussie!over!kosten!en!verantwoordelijkheden.!Pas!bij!stap!4!komt!de!
financieringsvraag!aan!de!orde.!Illustratief!voor!de!open!technisch!inhoudelijke!uitwerking!in!stap!3!is!
de!keuze!voor!een!transportleiding!om!overtollig!water!van!polder!A!naar!polder!B!te!kunnen!
verplaatsen.!In!beginsel!gaat!dit!in!tegen!de!beleidslijn!en!trits!vasthoudencbergencafvoeren!op!het!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!   !                                        pagina!34!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                                                                          !
niveau!van!individuele!polders!en!peilvakken,!maar!in!dit!specifieke!geval!bleek!het!toch!de!
maatschappelijk!meest!kosteneffectieve!maatregelen!te!zijn.!
In!de!polders!die!inmiddels!zijn!uitgewerkt!blijkt!een!kostenverdeling!tussen!gemeenten!en!
waterschappen!van!ongeveer!50/50.!De!gemeente!betaalt!de!kosten!voor!maatregelen!uit!een!apart!
budget!dat!is!gevoed!vanuit!algemene!middelen!en!dus!niet!vanuit!de!rioolheffing.!
!
Bovenstaande!werkwijze!is!opgenomen!in!een!gezamenlijk!uitvoeringsprogramma!2011c2015!(droge!
voeten!en!schoon!water).!!Daarnaast!werkt!het!Hoogheemraadschap!Delfland!een!nieuw!beleidskader!
wateroverlastbeleid!uit,!inclusief!een!afwegingskader.!De!trend!lijkt!hierbij!te!worden:!meer!
gebiedsgericht!maatwerk!en!minder!generieke!normen.!Het!watertoetsproces!wordt!nog!meer!benut!
als!traject!om!als!waterschap!mee!te!denken!en!mee!te!ontwikkelen!in!plaats!van!het!toetsen!achteraf.!
Hierbij!zal!het!principe!moeten!worden!gehanteerd!dat!geen!oplossingen!vooraf!worden!uitgesloten.!
In!het!beheersgebied!van!het!Hoogheemraadschap!van!Delfland!is!sprake!van!ca.!600!ruimtelijke!
plannen!per!jaar.!
!
!
                                                                                 !
!
!
In!het!uitvoeringsprogramma!en!de!gebiedsgerichte!aanpak!per!polder!is!ruimte!voor!experimenten.!
Voorbeelden!hiervan!zijn:!
o Pilot!benutten!gietwaterbassins!als!waterberging.!De!pilot!is!gericht!op!het!inzetten!van!
      gietwaterbassins!als!tijdelijke!waterberging!bij!hevige!regenval.!Op!het!moment!dat!er!een!
      intensieve!bui!wordt!verwacht,!krijgen!tuinders!een!signaal!van!waterschap/gemeente!en!laten!zij!
      de!bassins!voor!50%!leeglopen.!De!vrije!ruimte!in!de!bassins!wordt!benut!als!tijdelijke!
      waterberging.!Het!water!wordt!later!hergebruikt!als!gietwater!om!te!voldoen!aan!de!
      zoetwatervraag.!
o Pilot!water!op!kasdaken:!De!pilot!is!gericht!op!het!vasthouden!van!regenwater!op!de!kasdaken!in!
      een!hiervoor!speciaal!ontwikkelde!constructie!(schotten!tussen!nok!en!zadel!van!kasdaken).!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                   pagina!35!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                                           !
      Hiermee!wordt!afvoervertraging!van!regenwater!gerealiseerd.!De!uitdaging!is!om!het!vasthouden!
      van!regenwater!te!koppelen!aan!de!zoetwatervraag!van!tuinders,!zodat!het!water!nuttig!gebruikt!
      kan!worden.!
o     Pilot!Water!onder!kassen!Waalblok.!De!pilot!is!gericht!op!het!realiseren!van!waterberging!in!de!
      constructie!onder!kassen.!Het!gaat!om!het!aanleggen!van!een!betonnen!reservoir!onder!de!kas.!
      Een!constructie!is!gerealiseerd!en!functioneert!als!waterberging.!De!business!case!voor!het!
      benutten!van!het!reservoir!voor!gietwater!is!nog!niet!rendabel.!!
!
Een!ander!spoor!in!het!uitvoeringsprogramma!is!om!zoveel!mogelijk!aan!te!sluiten!bij!initiatieven!van!
de!eigen!organisaties!of!van!derden!om!hiermee!kansen!voor!maatregelen!te!benutten!of!onnodige!
extra!verhardingsmaatregelen!te!voorkomen.!Hiervoor!wordt!aansluiting!gezocht!bij:!
• Het!traject!informele!en!formele!ruimtelijke!plannen!
• Het!traject!c.q.!loket!Omgevingsvergunning!
• Signalen!in!het!overleg!orgaan!VCO,!waar!gemeente,!waterschap!en!LTO!in!vertegenwoordigd!zijn.!!
• Beheerafdelingen!van!gemeente!die!zelf!ingrepen!in!de!openbare!ruimte!doen!(groen,!sport,!en!
      dergelijke).!De!slag!die!nu!gemaakt!wordt,!is!het!vergroten!van!de!bewustwording!ten!aanzien!van!
      inrichtingen!of!maatregelen!die!een!negatieve!invloed!hebben!op!het!watersysteem!(incl.!
      mogelijke!oplossingen).!Motto:!“Zit!er!water!in!je!werk?”.!
!
Proces!en!organisatie!!
De!organisatie!van!het!uitvoeringsprogramma!kent!twee!aanspreekpunten:!de!accountmanager!van!
het!waterschap!en!watercoördinator!van!de!gemeente.!Elk!project!heeft!twee!projectleiders,!een!van!
de!gemeenten!en!een!van!het!waterschap.!Zij!hebben!de!opdracht!er!samen!uit!te!komen.!Lukt!dat!
niet!dan!wordt!het!management!en!eventueel!het!bestuurlijk!overleg!ingeschakeld!
Er!is!een!zogenaamd!regenteam!geformeerd!met!als!opdracht!te!zoeken!naar!ruimte!voor!opvang!of!
vertraging!van!regenwater!(via!grasdaken,!wegnemen!verharding!tuinen!en!dergelijke).!
!
De!constatering!is!dat!de!nieuwe!aanpak!werkt!voor!de!gebieden!waar!deze!nu!is!toegepast.!In!deze!
gebieden!geldt!dat!er!nog!geen!juridische!instrumenten!nodig!waren!om!iets!af!te!dwingen.!Juridische!
instrumenten!moeten!worden!gezien!als!een!van!de!mogelijkheden!om!tot!resultaat!te!komen.!Zeker!
niet!als!het!enige!instrument.!Andere!instrumenten!zijn:!bewustwording!communicatie,!
subsidieregelingen,!sturing!met!belasting!en!onderhandelen!in!een!gebiedsgerichte!aanpak.!Het!kan!
wel!zo!zijn!dat!juridische!instrumenten!in!andere!gebieden!wel!noodzakelijk!blijken!te!zijn!zoals!keur,!
hemelwaterverordening,!bestemmingsplan!en!grondexploitatie.!
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                    pagina!36!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                                                                           !
                                                                               !
!
!
Het!resultaat!tot!nu!toe!is!dus!met!name!bereikt!op!basis!van!het!toewerken!naar!gezamenlijke!
afspraken!volgens!een!helder!stappenplan.!Hier!stond!de!feitelijke!opgave!centraal!en!werken!partijen!
op!basis!van!gelijkwaardigheid!samen.!Succesfactoren!hierbij!lijken!te!zijn:!een!duidelijke!aanpak!en!
werkwijze,!structuur!met!escalatiemogelijkheden,!energie!bij!betrokken!mensen,!onderling!
vertrouwen!en!helderheid!over!elkaars!belangen.!
!
!
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                    pagina!37!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                                                                                 !
Praktijkvoorbeeld!
Aanpak!stedelijke!wateropgave!Emmen!
!
                                               Een!andere!kijk!op!de!stedelijke!wateropgave!
                                               In!2009!is!in!het!beheergebied!van!waterschap!Velt!en!Vecht!een!
                                               akkoord!gesloten!over!de!landelijke!waterbergingsopgave.!In!het!
                                               akkoord!hebben!gemeenten!en!waterschap!ook!afgesproken!dat!
de!stedelijke!wateropgave!in!de!landelijke!opgave!verdisconteerd!kan!worden!als!de!oplossing!in!
stedelijk!gebied!niet!mogelijk!of!wenselijk!is.!De!gemeente!Emmen!had!hierop!aangedrongen.!De!
gemeente!heeft!daarbij!aangegeven!dat!zij!zal!voldoen!aan!de!opgave!naar!buurgemeenten;!er!vindt!
geen!afwenteling!plaats.!
!
In!Emmen!is!een!uitgebreide!analyse!uitgevoerd.!Hierin!is!gekeken!in!hoeverre!de!trits!vasthouden,!
bergen!en!afvoeren!een!reële!optie!is!vanuit!financieel,!ruimtelijk!en!hydrologisch!perspectief.!Bij!de!
analyse!zijn!dan!ook!waterdeskundigen,!ruimtelijk!ordenaars,!financieel!specialisten!en!juristen!
betrokken.!Het!resulteerde!in!nieuwe!oplossingen.!
!!
Het!systeem!doorgronden!
Een!hydrologische!verkenning!leidde!tot!de!bewustwording!dat!de!zomerse!piekbui!een!volledig!
andere!problematiek!met!zich!mee!brengt!dan!de!langdurige,!winterse!buien.!De!problemen!treden!op!
andere!plaatsen!op!en!vragen!ook!om!andere!oplossingsrichtingen.!Bij!het!zoeken!naar!oplossingen!
zijn!de!karakteristieken!van!het!gebied!benut:!afstroming!vanaf!de!Hondsrug!en!inzet!van!het!
uitgebreide!veenkoloniaal!kanalenc!en!wijkenstelsel!en!de!beekdalen!in!het!buitengebied.!Vanuit!
cultuurhistorisch!en!landschappelijk!perspectief!!is!bezien!waar!water!een!duidelijke!meerwaarde!
heeft,!aangezien!steeds!meer!wijken!gedempt!worden.!
!
Om!vitale!functies,!zoals!ziekenhuizen!en!belangrijke!industrieterreinen,!bij!exceptionele!regenval!te!
kunnen!laten!functioneren!bleek!1!miljoen!m3!bergingsruimte!nodig,!veel!méér!dan!de!0,3!!miljoen!m3!
die!op!basis!van!de!NBW!werknormen!was!berekend.!Er!zijn!oplossingsrichtingen!voor!de!gehele!
opgave!bepaald,!maar!er!wordt!nu!eerst!invulling!gegeven!aan!de!eerste!300.000!m3.!Later!volgen!
andere!maatregelen,!waarbij!steeds!nieuwe!inzichten!kunnen!worden!ingevlochten.!
!
Gebruik!van!het!buitengebied!
Uiteindelijk!is!vooral!bergingsruimte!gevonden!in!de!beekdalen!en!kanalenc!en!wijkenstructuur!in!het!
buitengebied.!De!inrichtingskosten!(€!3!tot!€!10!miljoen)!bedragen!slechts!een!fractie!van!oplossingen!
binnen!stedelijk!gebied!(€!200!tot!€!800!miljoen)!en!komen!vooral!voort!uit!kleine!aanpassingen!in!
kunstwerken!in!het!systeem,!bijvoorbeeld!slimmere!stuwen!en!een!inlaatwerk.!De!oplossingen!vragen!
dus!geen!extra!vierkante!meters,!maar!kunnen!binnen!de!huidige!functies!(dan!wel!stapeling!van!
functies)!worden!ingevuld.!!
!
Inzet!van!de!Structuurvisie!Water!
Tegelijk!met!het!creëren!van!waterberging!dient!er!ook!voor!gezorgd!te!worden!dat!nieuwe!
verhardingen!geen!aanvullende!problemen!veroorzaken.!De!initiatiefnemer!dient!vanuit!het!
kostenveroorzakersbeginsel!te!worden!aangesproken.!Hiervoor!gaat!de!gemeente!het!instrument!van!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer!    !                                       pagina!38!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                           !
de!Structuurvisie!Water!inzetten,!met!doorvertaling!naar!bestemmingsplan!en!grondexploitatie,!
waardoor!ook!bovenplanse!compensatie!mogelijk!wordt.!Deze!borging!in!ruimtelijke!plannen!is!voor!
het!waterschap!van!groot!belang!om!zijn!doelstellingen!ten!aanzien!van!waterveiligheid!en!voorkomen!
van!wateroverlast!en!de!benodigde!ruimtelijke!reservering!te!kunnen!realiseren.!Bovendien!kan!de!
gemeente!hiermee!sturen!op!ruimtelijke!kwaliteit!en!!‘snipperblauw’!!voorkomen.!
!
Procesbenadering!
De!andere!benaderingswijze!is!niet!zonder!slag!of!stoot!tot!stand!gekomen.!De!gemeente!Emmen!
heeft!verzocht!om!naast!de!afspraken!over!de!landelijke!waterbergingsopgave!ook!de!stedelijke!
wateropgave!breed!in!te!vullen.!Hierover!is!afgesproken!dat!de!stedelijke!wateropgave!verkend!zou!
worden!in!een!separaat!traject,!waarbij!als!voorwaarde!gold!dat!compensatie!van!stedelijke!opgaven!
in!het!buitengebied!niet!uitgesloten!werd.!
De!afspraken!over!de!stedelijke!wateropgave!vroegen!om!een!nieuwe!zoektocht.!Gemeenten!en!
waterschap!hebben!daar!een!neutrale!procesbegeleider!bij!gezocht.!Ook!is!een!vormvrije!
milieueffectrapportage!uitgevoerd.!Daaruit!bleek!dat!er!geen!significante!schade!optreedt.!!
!
Ook!elders!toepasbaar!
Mogelijk!kan!de!in!Emmen!gehanteerde!aanpak!ook!elders!worden!toegepast.!In!Emmen!is!hiermee!de!
kanteling!van!normgerichte!oplossingen!naar!effectgerichte!en!kosteneffectieve!maatregelen!
bewerkstelligd,!op!basis!van!een!goede!samenwerking!tussen!waterschap!en!gemeente.!Dit!sluit!aan!
bij!de!benadering!zoals!deze!in!de!afvalwaterketen!op!dit!moment!wordt!nagestreefd.!Bijkomend!
voordeel!is!dat!de!gezamenlijke!analyse!veel!ambtelijke!discussies!over!omvang!en!oplossing!van!de!
wateropgave!in!het!kader!van!de!watertoets!bespaart!.!Hoewel!de!Structuurvisie!Water!nog!niet!is!
vastgesteld,!leidt!dit!al!tot!efficiëntere!werkwijzen:!het!watertoetsproces!is!‘lean’!gemaakt.!
!
!
!
Zie!ook:!“Droge!voeten,!kostenoptimalisatie!en!versterking!van!het!landschap”!in!RO!magazine!
nummer!6,!juni!2013!
!
!
!
!
!
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                    pagina!39!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                                                                     !
                                                                                                   !
Realistische!locaties!met!ruimtelijke!meerwaarde!voor!vasthouden!en!bergen!in!de!gemeente!Emmen!
!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                              pagina!40!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                        !
B"I"J"L"A"G"E!!2!
!
!
!
!
!
Taken$en$bevoegdheden$gemeenten$en$waterschappen!
!
!                                        !
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! ! pagina!41!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                                                                          !
Taken!en!bevoegdheden!gemeenten!
De!gemeentelijke!watertaken!zijn!vastgelegd!in!de!Wet!Milieubeheer,!de!Waterwet!en!de!
Gemeentewet!en!kent!de!volgende!onderdelen:!
!
De!zorgplicht!voor!inzameling!en!transport!van!stedelijk!afvalwater!
De!gemeente!is!verantwoordelijk!voor!aanleg!en!beheer!van!vuilwaterriolen!(of!gelijkwaardige!
voorzieningen)!binnen!de!bebouwde!kom!en!transport!van!het!afvalwater!naar!een!zuivering!technisch!
werk!(de!wettelijke!term!voor!de!!rioolwaterzuiveringsinstallatie,!rwzi).!Ook!buiten!de!bebouwde!kom!
(buitengebied)!geldt!in!beginsel!de!gemeentelijke!zorgplicht,!maar!wanneer!aanleg!van!een!
vuilwaterriool!niet!doelmatig!is,!behoeft!die!zorgplicht!niet!te!worden!ingevuld.!!
!
De!zorgplicht!voor!afvloeiend!hemelwater!
De!gemeente!is!verantwoordelijk!voor!inzameling!van!afstromend!hemelwater!van!percelen!waarvan!
de!eigenaren!niet!zelf!kunnen!voorzien!in!afvoer!van!hemelwater!naar!oppervlaktewater!of!de!bodem.!
Als!de!gemeente!inzamelt,!is!ze!ook!verantwoordelijk!voor!het!verder!omgaan!met!hemelwater!
inclusief!de!lozing!in!het!oppervlaktewater!of!in!de!bodem.!De!inzameling!kan!zowel!gescheiden!van!
vuilwater,!als!gemengd.!De!gekozen!route!bepaalt!in!belangrijke!mate!op!welke!wijze!de!
waterbeheerder!betrokken!is.!Soms!als!beheerder!van!de!ontvangende!zuivering,!soms!als!beheerder!
van!het!ontvangende!oppervlaktewater!en!soms!als!beide.!!
!
De!zorgplicht!voor!grondwatermaatregelen!
De!gemeente!is!verantwoordelijk!voor!het!in!de!gemeentelijke!openbare!grond!nemen!van!
maatregelen!om!structureel!nadelige!gevolgen!van!de!grondwaterstanden!voor!de!bestemming!die!
aan!de!binnen!de!gemeente!gelegen!gronden!is!gegeven!zo!veel!mogelijk!te!voorkomen.!Dit!voor!zover!
de!maatregelen!doelmatig!zijn!en!niet!tot!de!zorg!van!het!waterschap!of!de!provincie!behoren.!Veelal!
zal!het!gaan!om!aanbieden!van!inzamelvoorzieningen!voor!overtollig!grondwater.!Als!de!gemeente!
inzamelt,!is!ze!ook!verantwoordelijk!voor!het!verder!omgaan!met!grondwater.!Ook!is!de!gemeente!
aanspreekbaar!bij!grondwaterproblemen!en!heeft!zij!een!regierol!voor!het!onderzoeken!van!de!
oorzaken!en!mogelijke!oplossingen!van!grondwaterproblemen.!
!
Financiering!
Ter!bekostiging!van!uitvoering!van!de!drie!zorgplichten!kan!de!gemeente!een!rioolheffing!opleggen!
(Artikel!228a!Gemeentewet).!De!rioolheffing!kan!afzonderlijk!voor!vuilwater!en!voor!hemelwater!en!
grondwater!worden!geheven.!!
!!
Bevoegd!gezag!voor!indirecte!lozingen!en!lozingen!in!de!bodem!
De!gemeente!is!bevoegd!gezag!voor!indirecte!lozingen!en!lozingen!in!de!bodem!vanuit!inrichtingen!
waarvoor!de!gemeente!op!grond!van!de!Wm!bevoegd!gezag!is.!Regels!voor!die!lozingen!vormen!
binnen!de!Wm!namelijk!een!onderdeel!van!de!milieuvergunningen!en!milieubrede!algemene!regels.!!
De!gemeente!is!tevens!bevoegd!gezag!voor!indirecte!lozingen!en!de!meeste!lozingen!in!de!bodem!
buiten!inrichtingen.!Voor!lozingen!in!rioolstelsels!waarvoor!zij!geen!bevoegd!gezag!is!heeft!de!
gemeente!een!algemene!adviesbevoegdheid!voor!omgevingsvergunningen!aan!het!desbetreffende!
Wmcbevoegd!gezag.!Dat!is!dan!veelal!de!provincie!en!soms!het!Rijk.!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                   pagina!42!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                                                          !
De!gemeentelijke!bevoegdheid!voor!lozingen!valt!uiteen!in!de!bevoegdheid!met!betrekking!tot!
vergunningverlening!en!het!stellen!van!maatwerkvoorschriften!binnen!algemene!regels,!en!de!
bevoegdheid!met!betrekking!tot!toezicht!en!handhaving.!
!
Taken!en!bevoegdheden!waterschappen!
De!taken!van!de!waterschappen!zijn!vastgelegd!in!de!Waterwet!en!de!Waterschapswet!kent!ten!
aanzien!van!het!stedelijk!waterbeheer!en!de!afvalwaterketen!de!volgende!onderdelen:!
!
De!zorgplicht!voor!zuivering!van!stedelijk!afvalwater!!
De!zuivering!van!het!door!de!gemeente!ingezamelde!stedelijke!afvalwater!(afkomstig!uit!gemengde!
stelsels!of!vuilwatergedeelten!van!gescheiden!stelsels)!is!in!beginsel!verantwoordelijkheid!van!
waterschappen.!Het!waterschap!heeft!de!verantwoordelijkheid,!maar!kan!de!feitelijke!uitvoering!aan!
een!ander!opdragen.!Als!het!doelmatiger!is!dat!de!gemeente!of!een!derde!de!zuivering!uitvoert,!kan!
de!gemeente!of!die!derde!de!zorg!voor!de!uitvoering!op!zich!nemen.!Als!daarover!verschil!van!mening!
bestaat,!beslist!de!provincie.!
!
Bevoegd!gezag!voor!directe!lozingen!op!de!RWZI!
Lozingen!op!de!RWZI!die!niet!via!de!gemeentelijke!riolering!lopen,!zijn!vergunning!plichtig!op!grond!
van!de!Waterwet!of!vallen!onder!algemene!regels,!zoals!het!Activiteitenbesluit.!Het!waterschap!is!als!
beheerder!van!de!RWZI!bevoegd!gezag!voor!deze!lozingen.!In!de!Waterwet!is!opgenomen!dat!de!
waterbeheerders!niet!meer!verantwoordelijk!zijn!voor!de!vergunningverlening!en!handhaving!van!de!
indirecte!lozingen!(lozingen!op!de!riolering).!Het!bevoegd!gezag!in!het!kader!van!de!Wet!algemene!
bepalingen!omgevingsrechts!(Wabo,!bij!lozingen!vanuit!inrichtingen)!of!de!Wet!milieubeheer!(lozingen!
buiten!inrichtingen)!is!hier!verantwoordelijk!voor.!De!waterbeheerders!mogen!nog!wel!toezicht!
houden!op!de!indirecte!lozingen.!Als!daar!aanleiding!voor!is!kunnen!zij!het!bevoegd!gezag!verzoeken!
om!te!handhaven.!Verder!kunnen!de!waterbeheerders!het!bevoegd!gezag!adviseren!bij!de!verlening!
van!omgevingsvergunningen!voor!indirecte!lozingen!vanuit!inrichtingen.!In!sommige,!in!de!Wabo!
expliciet!bepaalde!gevallen,!kan!het!verzoek!en!het!advies!bindend!zijn.!
!
Bevoegd!gezag!directe!lozingen!
Waterschappen!zijn!bevoegd!gezag!op!grond!van!de!Waterwet!voor!de!rechtstreekse!lozingen!in!
oppervlaktewater!(regionale!wateren).!Tevens!zijn!zij!verantwoordelijk!voor!de!kwantitatieve!aspecten!
van!het!brengen!van!water!in!oppervlaktewater,!geregeld!in!de!keur!van!het!waterschap.!
!
Peilbeheer!
Het!waterschap!heeft!daarnaast!tot!taak!om!het!actieve!waterkwantiteitsbeheer!te!voeren!
(peilbeheer).!De!waterschappen!stellen!daarvoor!peilbesluiten!vast.!Het!peilbeheer!kan!van!grote!
invloed!zijn!op!de!grondwaterstand!in!een!gebied,!en!raakt!daarmee!direct!aan!de!gemeentelijke!
zorgplicht!voor!grondwatermaatregelen.!Waterschappen!zijn!bevoegd!gezag!voor!de!meeste!
grondwateronttrekkingen!en!infiltraties.!Regels!over!dergelijke!handelingen!staan!in!de!keur.!Ook!deze!
bevoegdheid!heeft!raakvlakken!met!de!gemeentelijke!grondwaterzorg.!
!
Financiering!!
Het!waterschap!financiert!de!zorg!voor!de!zuivering!van!stedelijk!afvalwater!via!de!zuiveringsheffing.!
Het!waterschap!kan!zijn!watersysteemtaken!financieren!via!de!watersysteemheffing.!
Zelf!doelen!centraal!stellen!in!het!stedelijk!waterbeheer! !                                   pagina!43!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>!                                                                         !
COLOFON!
!
Deze!brochure!is!opgesteld!door!een!werkgroep!bestaande!uit:!
    - Erik!Warns,!gemeente!Beverwijk!
    - Hein!van!Stokkom,!waterschap!Brabantse!Delta!
    - Martien!Kaats,!waterschap!Rijn!en!IJssel!
    - Reginald!Grendelman,!VNG!
    - Ruud!van!Esch,!Unie!van!Waterschappen!
    - Gert!Dekker,!Ambient!
    - Hans!van!der!Eem,!Welldra!
!
Figuur!5!en!Figuur!7!zijn!vervaardigd!door!Mieke!Bos!van!ROmiek.!!
!
Voor!het!optekenen!van!de!praktijkvoorbeelden!zijn!gesprekken!gevoerd!met!Wouter!van!der!Gaag!
(Hoogheemraadschap!van!Rijnland),!Willemijn!Nagel!(gemeente!Westland),!Toos!Lander!
(Hoogheemraadschap!van!Delfland),!Gerard!Hoogerkamp!(gemeente!Emmen),!Henry!Legtenberg!
(waterschap!Velt!en!Vecht)!!en!Marieke!Ekelenkamp!(Make!Sense).!
!
Een!concept!van!deze!brochure!is!getoetst!bij!beleidsmedewerkers!van!gemeenten!en!waterschappen.!
Wij!danken!hiervoor:!!Dimitri!van!Dam!(waterschap!Vallei!en!Veluwe),!Frits!Fastenau!(gemeente!
Boxtel),!Hugo!Gastkemper!(RIONED),!Jan!Egberts!Eleveld!(waterschap!Hunze!en!Aa’s),!Leon!Stelten!
(waterschap!Peel!en!Maasvallei),!Mark!Heideveld!(gemeente!Zwolle),!Nina!ter!Linde!(gemeente!
Helmond)!en!Robin!Bos!(Hoogheemraadschap!Hollands!Noorderkwartier)!
!
!
!
!
!
!
              Deze!brochure!is!tot!stand!gekomen!met!financiële!ondersteuning!!
              van!het!Ministerie!van!Infrastructuur!en!Milieu.!
              !
              !
              !
              !
              !
!
!
!
!
!
!
!                                !
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>  !
!
!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>