<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Gemeente Bernheze
Accountantsverslag voor
het boekjaar eindigend op
31 december 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Aan de leden van de gemeenteraad
van de gemeente Bernheze
T.a.v. de heer J. van den Oever, grffier
Postbus 19
5384 ZG HEESCH




xx april 2015                                 drs. L.F.M. van Aubel                  concept



Accountantsverslag van de gemeente Bernheze voor het boekjaar eindigend op
31 december 2014


Geachte raad,

Hierbij ontvangt u het accountantsverslag over het boekjaar 2014. Dit verslag geeft onze belangrijkste bevindingen
weer.

De jaarrekening is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de
gemeente Bernheze. In overeenstemming met uw opdracht hebben wij de jaarrekening 2014 gecontroleerd. Bij deze
jaarrekening zijn wij voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken.

In het bijgevoegde accountantsverslag treft u een analyse aan van uw vermogen en resultaat, alsmede van uw
grondexploitaties en majeure projecten. Vervolgens zijn onze controlebevindingen bij de jaarrekening samengevat.

Wij lichten dit accountantsverslag bij de behandeling van het jaarverslag en de jaarrekening in de vergadering van de
auditcommissie op 15 april toe.

Wij vertrouwen erop u hiermee van dienst te zijn.

Hoogachtend,

Deloitte Accountants B.V.




drs. D.O. Meeuwissen RA

cc: het college van burgemeester en wethouders.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Aan burgemeester en wethouders
van de gemeente Bernheze
Postbus 19
5384 ZG HEESCH




xx april 2015                             drs. L.F.M. van Aubel              concept



Accountantsverslag van de gemeente Bernheze voor het boekjaar eindigend op
31 december 2014




Zonder begeleidend schrijven aangeboden door


drs. D.O. Meeuwissen RA
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
xx april 2015
concept




Inhoudsopgave
1     Inleiding en managementsamenvatting                                2
      1.1   De opdracht van uw gemeenteraad                               2
      1.2   Managementsamenvatting                                        3

2     Uw vermogen en resultaat                                           5
      2.1   Toename eigen vermogen € 1,5 miljoen                          5
      2.2   Weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit                    7

3     Grondexploitatie nader bekeken                                     8
      3.1   Boekwaarde grondexploitatie neemt licht toe                   8
      3.2   Heesch-West                                                  10

4     Controlebevindingen jaarrekening 2014                              11
      4.1   Goedkeurende verklaring voor getrouwheid én rechtmatigheid   11
      4.2   Verslaggeving                                                11
      4.3   Wet normering topinkomens                                    11
      4.4   Single information Single audit (SiSa)                       11

5     Controle rechtmatigheid                                            13
      5.1   Begrotingsrechtmatigheid                                     13
      5.2   Niet-financiële rechtmatigheid                               13

6     Opvolging bevindingen boardletter                                  14

7     Speerpunten Auditcommissie                                         15
      7.1   Speerpunten                                                  15
      7.2   Realistische waarde grondposities                            15
      7.3   Risicomanagement en weerstandsvermogen                       16

8     Frauderisico en onafhankelijkheid                                  18
      8.1   Geen signalen van fraude geconstateerd                       18
      8.2   Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd                        19

9     Tot slot                                                           20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2
15 april 2015
concept




                1 Inleiding en
                  managementsamenvatting
                1.1 De opdracht van uw gemeenteraad

                Binnen het kader van een meerjarige overeenkomst tussen uw gemeente en Deloitte Accountants
                B.V. tot het controleren van uw jaarrekening worden elk jaar de onderlinge afspraken bevestigd
                door middel van een opdrachtbevestiging. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de
                opdrachtbevestiging 2014 d.d. 20 november 2014 met kenmerk 2014.8744/MP/DM/905980/1
                1300.02 en het ‘Auditplan 2014’ dat wij met het auditcomité en het managementteam hebben
                afgestemd.

                Onderdeel van de uitvoering van dit controleplan is het evalueren van de opzet, het vaststellen van
                het bestaan en de toetsing van de werking van de interne beheersmaatregelen. Dit betreft onze
                interim-controlewerkzaamheden. De hieruit voortvloeiende bevindingen en adviezen vinden hun
                weerslag in de boardletter die is gericht aan het college van burgemeester en wethouders.

                Wij baseren ons bij de opdracht op de uitgangspunten die zijn vastgelegd in het Besluit
                accountantscontrole decentrale overheden en het door de gemeenteraad vastgestelde
                controleprotocol van 11 december 2014. In aansluiting hierop brengen wij voor het dechargeproces
                bij uw gemeente dit accountantsverslag onder uw aandacht.

                Goedkeurings- en rapporteringstoleranties

                In het door u vastgestelde controleprotocol heeft u aangegeven dat de goedkeuringstolerantie
                wordt bepaald op 1% van de werkelijke brutolasten conform de jaarrekening. Wij hebben dit
                weergegeven in onderstaande tabel. Dit accountantsverslag geeft de aandachtspunten aan die in
                onze visie voor de beoordeling van de jaarrekening van belang zijn.


                 Goedkeuringstoleranties

                 Fouten                                   1% van het totaal van de lasten          € 650.000

                 Onzekerheden                             3% van het totaal van de lasten        € 1.950.000

                 Rapporteringstoleranties

                 Fouten                                   20% van de                               € 130.000
                                                          goedkeuringstoleranties voor
                 Onzekerheden                                                                      € 130.000
                                                          fouten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>3
15 april 2015
concept




                1.2 Managementsamenvatting

                Onderstaand vatten wij de belangrijkste aspecten van deze jaarrekening alsmede de bevindingen
                naar aanleiding van de accountantscontrole hiervan voor u samen.

                      De door de gemeente Bernheze over het boekjaar 2014 opgemaakte jaarrekening geeft een
                      getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2014
                      als van de activa en passiva per 31 december 2014 in overeenstemming met het Besluit
                      begroting en verantwoording provincies en gemeenten (hierna: BBV). Wij zijn voornemens
                      bij deze jaarrekening een goedkeurende controleverklaring te verstrekken.


                      Wij hebben onze controlewerkzaamheden uitgevoerd overeenkomstig de financiële
                      rechtmatigheidscriteria die zijn vastgesteld door de gemeenteraad met het controleprotocol
                      van 11 december 2014. In de controleverklaring bij de jaarrekening is daarom tevens ons
                      oordeel met betrekking tot de financiële rechtmatigheid opgenomen.


                      Het jaarverslag 2014 voldoet aan de inrichtingseisen zoals vastgelegd in Titel 4.1 tot en met
                      4.3 van het BBV en is verenigbaar met de jaarrekening 2014 van de gemeente Bernheze.


                      De in de jaarrekening 2014 gehanteerde grondslagen voor waardering en resultaatbepaling
                      zijn consistent toegepast. Er bestaan geen verschillen van inzicht met het college van
                      burgemeester en wethouders over de in de jaarrekening gehanteerde
                      waarderingsgrondslagen, de verslaggeving of de uitkomsten van onze
                      controlewerkzaamheden.


                      De gemeente Bernheze sluit 2014 af met een saldo van baten en lasten van € 1,5 miljoen
                      positief. Het saldo is positiever uitgevallen dan de begroting na wijziging (-/- € 1,7 miljoen,
                      tekort).


                      Na toevoeging van het resultaat, bedraagt het eigen vermogen van de gemeente Bernheze
                      eind 2014 € 35,7 miljoen. De solvabiliteit is ten opzichte van 2014 gestegen naar 35%
                      (2013: 31%) en het vermogen ten opzichte van de totale lasten (ratio voor dekking
                      toekomstige begrotingen) is gelijk gebleven (60%).


                      De waardering van de verliesvoorziening Heesch-West in de jaarrekening 2014 van uw
                      gemeente is gebaseerd op een beste inschatting naar de situatie op balansdatum, waarbij
                      rekening is gehouden met de ontwikkelingen in het huidige boekjaar. De actuele
                      grondexploitatieberekening zoals deze door de stuurgroep Heesch-West is opgesteld kent
                      een tekort van € 18,7 miljoen waarvan het aandeel van de gemeente Bernheze 12%
                      bedraagt (€ 2,2 miljoen). In de raadsinformatiebrief van 18 december 2014 is opgenomen
                      dat op het moment dat de gronden overgedragen worden, worden ook de gelden uit de
                      voorzieningen (bijdrage van de gemeenten) betaald aan de gemeenschappelijke regeling.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>4
15 april 2015
concept




                Toekomstige ontwikkelingen kunnen echter nog een aanzienlijke invloed hebben op de
                uiteindelijke resultaten van de gemeenschappelijke regeling met het risico dat een extra
                verliesvoorziening getroffen moet worden. Dit is onder meer afhankelijk van de
                afzetontwikkeling en het prijsniveau.


                In de boardletter 2014, met kenmerk 2015.19805-3100103720/mj, hebben wij over onze
                bevindingen gerapporteerd naar aanleiding van de tussentijdse controle. De voor de
                jaarrekening relevante opvolging van adviezen uit de boardletter hebben wij opgenomen in
                dit verslag in hoofdstuk 6.


                Onze controle van de jaarrekening 2014 is er niet op gericht om fraudes of
                onregelmatigheden binnen de gemeente Bernheze te detecteren. Desondanks vermelden
                wij volledigheidshalve dat onze werkzaamheden geen aanwijzingen hiervoor hebben
                opgeleverd en dat wij ook geen meldingen hiertoe hebben ontvangen.

                Wij hebben gedurende het afgelopen boekjaar geen werkzaamheden verricht die een
                bedreiging vormen voor onze onafhankelijkheid als controlerend accountant van de
                gemeente Bernheze.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>5
15 april 2015
concept




                2 Uw vermogen en resultaat
                In de volgende paragrafen geven wij een analyse van het resultaat en het vermogen van uw
                gemeente.

                2.1 Toename eigen vermogen € 1,5 miljoen

                In het BBV wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en
                resultaatbestemming. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden
                gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de
                resultaatbestemming.

                Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen mutaties die, overeenkomstig uw besluitvorming
                gedurende het jaar, reeds in de jaarrekening zijn verwerkt als resultaatbestemming en het resultaat
                waarover nog besluitvorming over de bestemming plaats dient te vinden.

                In het hiernavolgende overzicht hebben wij de mutaties in het eigen vermogen schematisch
                weergegeven (x € 1.000):


                 Ontwikkeling eigen vermogen                                  2012          2013          2014

                 Stand van de reserves per 1 januari                           40.386        29.298         34.257



                 Tussentijdse toevoegingen en onttrekkingen tijdens          -/- 6.658        -/- 140     -/- 1.892
                 boekjaar

                 Gerealiseerd resultaat bij de jaarrekening                  -/- 4.430     +/+ 5.099     +/+ 3.404

                 Totaal (= resultaat vóór bestemming)                       -/- 11.088     +/+ 4.959     +/+ 1.512



                 Stand per 31 december                                         29.298        34.257         35.769


                Het eigen vermogen van uw gemeente is in 2014 met een bedrag van € 1,5 miljoen toegenomen.
                Omdat tussentijds reeds besloten is om € 1,9 miljoen te onttrekken aan het eigen vermogen ten
                gunste van de exploitatie bedraagt het positieve gerealiseerd resultaat over 2014 € 3,4 miljoen.
                Voor een nadere toelichting op de mutaties in de reservepositie verwijzen wij u naar de toelichting
                op de balans bij het eigen vermogen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>6
15 april 2015
concept




                Analyse resultaat voor bestemming (saldo van baten en lasten)

                In het hiernavolgende overzicht hebben wij de ontwikkeling van de baten en lasten uit de
                jaarrekening 2014 ten opzichte van de laatst vastgestelde en primitieve begroting weergegeven
                (x € 1.000).


                                                                     Rekening          Begroting         Primitieve
                                                                        2014         na wijziging        begroting

                 Baten                                               +/+ € 61.194      +/+ € 63.822      +/+ € 59.682
                 Lasten                                               -/- € 59.682      -/- € 65.560      -/- € 59.748

                 Gerealiseerd totaal saldo van baten en               +/+ € 1.512        -/- € 1.738          +/+ € 66
                 lasten


                De exploitatie over 2014 laat een voordelig saldo van baten en lasten zien van € 1,5 miljoen ten
                opzichte van een nadelig saldo van € 1,7 miljoen in de begroting na wijziging en € 66 duizend
                voordelig in de primitieve begroting. Het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten is € 3,2
                miljoen positiever uitgevallen dan in de begroting na wijziging.

                Voor een uitgebreide analyse van het rekeningresultaat over het jaar 2014 verwijzen wij naar de
                toelichting op het algemeen financieel beeld en het overzicht dat is opgenomen in de jaarrekening.


                Vermogensratio’s

                In onderstaande tabel hebben wij de ontwikkeling van de algemene vermogensratio’s opgenomen
                (x € 1.000)


                  Ratio’s eigen vermogen                                             2013              2014

                  Algemene reserves                                                     17.589            19.266

                  Bestemmingsreserves                                                   11.569            13.099

                  Nog te bestemmen resultaat bij jaarrekening                            5.099             3.404

                  Totaal eigen vermogen                                                 34.257            35.769



                  In % van het balanstotaal                                               31%               35%

                  In % van de lasten (exclusief reservemutaties)                          60%               60%
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>7
15 april 2015
concept




                De omvang van uw reserves bedraagt ultimo 2014 circa 35% van het balanstotaal. Dit percentage
                is 4% gestegen ten opzichte van 2013 toen de solvabiliteit ook 31% bedroeg. Het eigen vermogen
                ten opzichte van de totale lasten exclusief reservemutaties, dat inzicht geeft in de aanwezige
                dekking voor eventuele begrotingstekorten, laat geen stijging zien.

                2.2 Weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit

                Het weerstandsvermogen van uw gemeente is het vermogen om incidentele financiële risico’s op te
                kunnen vangen. Het weerstandsvermogen wordt bepaald door het verband tussen beschikbare
                middelen om niet-begrote kosten te dekken (weerstandscapaciteit) en de risico’s. De samenhang
                tussen weerstandscapaciteit en risico’s van uw gemeente, zoals door uw gemeente zelf ingeschat,
                hebben wij in de navolgende tabel samengevat (x € 1.000).


                 Ontwikkeling weerstandscapaciteit en risico’s                           2013             2014

                 Direct beschikbare weerstandcapaciteit (incidenteel)                        7.502               7.447

                 Overige weerstandscapaciteit (structureel)                                      0                  0

                 Totale weerstandscapaciteit                                                 7.502               7.447

                 Risico’s (gekwantificeerd) * impact                                            725               958


                Bovenstaande tabel laat zien dat de weerstandscapaciteit van uw gemeente in 2014 licht is
                toegenomen. Op basis van de analyse uit de paragraaf Weerstandsvermogen blijkt dat het huidige
                niveau van de weerstandscapaciteit toereikend is.

                Het is van belang om frequent de omvang van het weerstandsvermogen te herijken naar de situatie
                waarin uw gemeente zich bevindt. Wij verwijzen naar paragraaf 7.3. voor een nadere toelichting. In
                deze paragraaf is het speerpunt van uw auditcommissie nader is uitgewerkt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>8
15 april 2015
concept




                3 Grondexploitatie nader bekeken
                De economische crisis heeft in veel gevallen (nog steeds) invloed op de resultaten van
                gemeentelijke grondexploitaties. Gemeenten hebben als gevolg hiervan gezamenlijk reeds
                miljarden euro’s aan grondbezit afgewaardeerd. De twee voornaamste negatieve effecten op de
                grondexploitatie zijn uitstel van projecten en dalende vastgoedprijzen. Door vertragingen lopen de
                rentekosten van gemeenten op. Het duurt immers langer voordat investeringen in grond tot
                inkomsten leiden. Vaak zijn grondverkopen pas ‘hard’ als een projectontwikkelaar het merendeel
                (60-70%) van zijn woningen of kantoorruimtes heeft verkocht en die verkopen stagneren
                momenteel in veel gevallen.

                In uw gemeente is intern berekend of het onderhanden werk in de jaarrekening 2014 op een juiste
                wijze is gewaardeerd en of uw gemeente mogelijk een verliesvoorziening moet treffen.

                3.1 Boekwaarde grondexploitatie neemt licht toe

                Eind 2014 zijn de verschillende in exploitatie genomen plannen geactualiseerd op basis van de
                stand van zaken aan het einde van het boekjaar. Op basis van deze herziening van de betreffende
                kostprijscalculaties is de waardering van het onderhanden werk in de jaarrekening aangepast en
                zijn de voorzieningen voor de individuele plannen bijgesteld.

                Wij merken op dat de waardering van de grondexploitatie in de jaarrekening 2014 van uw
                gemeente gebaseerd is op een beste inschatting naar de situatie op balansdatum, waarbij rekening
                is gehouden met de ontwikkelingen in het huidige boekjaar. Toekomstige ontwikkelingen kunnen
                echter nog een aanzienlijke invloed hebben op de uiteindelijke resultaten van de grondexploitatie.
                Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Grondbeleid in uw jaarstukken.

                Wij hebben in navolgend schema de ontwikkelingen van de verschillende balansposities ten
                aanzien van het grondbedrijf over de afgelopen drie jaar samengevat.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>9
15 april 2015
concept




                Ontwikkeling financiële positie grondbedrijf

                De grondexploitaties nemen bij uw gemeente een belangrijke plaats in. De ontwikkeling van de
                meest relevante posten met betrekking tot de grondexploitatie geven wij hierna weer:


                 Post in de jaarrekening
                                                                             2012                  2013         2014
                 (x € 1.000)

                 Voorraad gronden (inclusief voorziening)
                 Gronden in exploitatie                                         13.427                 15.552     13.295

                 Gronden niet in exploitatie (inclusief overige grond
                 en hulpstoffen)                                                25.733                 26.409     29.398

                 Algemene reserve grondbedrijf                                    4.474                 4.166      4.719




                                       35.000


                                       30.000


                                       25.000
                 Bedragen in € 1.000




                                       20.000
                                                                              Gronden in exploitatie
                                       15.000                                 Gronden niet in exploitatie

                                                                              Algemene reserve Grondbedrijf

                                       10.000


                                        5.000


                                           0
                                                2012     2013       2014
                                                       Jaartallen




                Uit de ontwikkeling van de voorraadpositie gronden in exploitatie blijkt dat de totale omvang in 2014
                verder toeneemt. De brutoboekwaarde is toegenomen met € 0,7 miljoen. Dit wordt voornamelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>10
15 april 2015
concept




                (per saldo) veroorzaakt door investeringen (grondaankopen) voor Heesch-West (€ 3,0 miljoen), het
                ‘onderhanden werk’ (gronden in exploitatie) waarbij € 3,2 miljoen is geïnvesteerd, € 5,6 miljoen aan
                opbrengsten, het realiseren van winstnemingen voor € 0,7 miljoen en € 0,5 miljoen voor het vormen
                van een verliesvoorziening. De winstnemingen zijn voornamelijk gerealiseerd bij de complexen
                Bergakkers II (€ 0,5 miljoen) en CPO Beemdstraat (€ 0,2 miljoen).

                3.2 Heesch-West

                De waardering van de verliesvoorziening Heesch-West in de jaarrekening 2014 van uw gemeente
                is gebaseerd op een beste inschatting naar de situatie op balansdatum, waarbij rekening is
                gehouden met de ontwikkelingen in het huidige boekjaar. De actuele grondexploitatieberekening
                zoals deze door de stuurgroep Heesch-West is opgesteld kent een tekort van € 18,7 miljoen
                waarvan het aandeel van de gemeente Bernheze 12% bedraagt (€ 2,2 miljoen). In de
                raadsinformatiebrief van 18 december 2014 is opgenomen dat op het moment dat de gronden
                overgedragen worden, worden ook de gelden uit de voorzieningen (bijdrage van de gemeenten)
                betaald aan de gemeenschappelijke regeling.

                Toekomstige ontwikkelingen kunnen echter nog een aanzienlijke invloed hebben op de uiteindelijke
                resultaten van de gemeenschappelijke regeling met het risico dat een extra verliesvoorziening
                getroffen moet worden. Dit is onder meer afhankelijk van de afzetontwikkeling en het prijsniveau.


                Wij adviseren u de afzetontwikkeling, het prijsniveau en de parameters nauwlettend te blijven
                volgen en te monitoren of de geprognosticeerde afzet gerealiseerd wordt. Hiermee borgt u dat u
                tijdig inzichtelijk heeft welke risico’s aanwezig voor de gemeenschappelijke regeling en of een
                aanvullende verliesvoorziening getroffen moet worden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>11
15 april 2015
concept




                4 Controlebevindingen jaarrekening
                  2014
                In dit hoofdstuk rapporteren wij u de belangrijkste bevindingen ten aanzien van de jaarrekening
                2014.

                4.1 Goedkeurende verklaring voor getrouwheid én rechtmatigheid

                Bij de jaarrekening 2014 van uw gemeente zijn wij voornemens een goedkeurende
                controleverklaring voor de getrouwheid én de rechtmatigheid te verstrekken.

                4.2 Verslaggeving

                De jaarrekening van uw gemeente dient te voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften zoals die in
                het BBV zijn opgenomen. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarrekening op alle punten aan het BBV
                voldoet.

                4.3 Wet normering topinkomens

                Met ingang van 1 januari 2013 is door middel van de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen
                publieke en semipublieke sector (WNT) vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig
                of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen
                openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging van
                € 230.474 (jaar 2014) niet te boven gaan. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te
                maken van overige medewerkers die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt
                de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen
                van € 75.000.

                In 2014 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een
                overschrijding van de grensbedragen.

                4.4 Single information Single audit (SiSa)

                Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de door u opgemaakte SiSa-bijlage en de
                Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2014. Hierbij stellen wij de juistheid van de
                gegevens in de SiSa-bijlage vast. Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk
                bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage.
                Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. U
                heeft dit aan ons bevestigd.

                Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij
                in dit rapport over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2014 in het kader
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>12
15 april 2015
concept




                van SiSa zijn verantwoord. Wij doen dit met een tabel, die wij ook moeten opnemen als er geen
                fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke,
                financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd:


                                                                                    Financiële
                                                                    Fout of         omvang in        Toelichting
                           Specifieke uitkering                     onzekerheid     euro’s           fout/onzekerheid

                D9         Onderwijsachterstandenbeleid 2011-                   -                -                      -
                           2015 (OAB)
                           Subsidieregeling sanering
                E3                                                              -                -                      -
                           verkeerslawaai (inclusief bestrijding
                           spoorweglawaai)

                E27B       Brede doeluitkering verkeer en                       -                -                      -
                           vervoer SiSa tussen medeoverheden

                G1         Wet sociale werkvoorziening                          -                -                      -
                           (Wsw)_gemeente 2014

                G1A        Wet sociale werkvoorziening                          -                -                      -
                           (Wsw)_totaal 2013

                G2         Gebundelde uitkering op grond van                    -                -                      -
                           artikel 69 WWB_gemeente 2014

                G2A        Gebundelde uitkering op grond van                    -                -                      -
                           artikel 69 WWB_totaal 2013

                G3         Besluit bijstandverlening                            -                -                      -
                           zelfstandigen 2004 (exclusief
                           levensonderhoud beginnende
                           zelfstandigen)_gemeente 2014

                G3A        Besluit bijstandsverlening                           -                -                      -
                           zelfstandigen 2004 (exclusief
                           levensonderhoud beginnende
                           zelfstandigen)_totaal 2013

                G5         Wet participatiebudget                               -                -                      -
                           (WPB)_gemeente 2014

                G5A        Wet Participatiebudget (WPB)_totaal                  -                -                      -
                           2013

                           Totaal                                               -                -                      -
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>13
15 april 2015
concept




                5 Controle rechtmatigheid
                5.1 Begrotingsrechtmatigheid

                Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid 2013 van
                de commissie BBV. Een overschrijding van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de
                accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn oordeel. Essentieel is dat de raad nadere
                regels kan stellen wanneer kostenoverschrijdingen die zijn gecompenseerd door direct
                gerelateerde opbrengsten (1), kostenoverschrijdingen passend binnen het beleid (2) en
                kostenoverschrijdingen bij openeinderegelingen (3) moeten meewegen bij het oordeel van de
                accountant. In die gevallen dat de gemeenteraad geen nader beleid stelt, geldt het uitgangspunt
                dat de accountant deze kostenoverschrijdingen niet betrekt bij de beslissing of hij al dan niet een
                goedkeurend rechtmatigheidsoordeel kan afgeven.

                Daarnaast moet de accountant deze kostenoverschrijdingen - waarvan het college in de
                jaarrekening moet aangeven dat de raad deze nog dient te autoriseren - in het verslag van
                bevindingen aan de orde stellen.

                In het kader van de begrotingsrechtmatigheid beoordelen wij de lastenoverschrijdingen per
                programma. Op één enkel programma (Financiën en algemene dekkingsmiddelen) is
                begrotingsoverschrijding op de lasten te constateren. De toelichting is opgenomen in de paragraaf
                Rechtmatigheid van uw jaarstukken 2014. Aan deze overschrijdingen ligt wel besluitvorming ten
                grondslag. Deze onrechtmatigheid telt niet mee voor ons oordeel.

                Tevens zijn de kredieten beoordeeld om vast te stellen of de gepleegde uitgaven binnen de door de
                gemeenteraad geautoriseerde begroting zijn gebleven. Uit de toelichting op de balans blijkt dat er
                geen overschrijdingen zijn.

                5.2 Niet-financiële rechtmatigheid

                Een ander onderdeel van de rechtmatigheidswetgeving is de niet-financiële rechtmatigheid. Dit is
                niet primair het onderzoeksgebied van de accountant. De accountant heeft als taak u te wijzen op
                een niet-financiële onrechtmatigheid als eventuele ‘bijvangst’ van de reguliere controle en op
                eventuele tekortkomingen in het interne signaleringssysteem. Wij hebben gedurende onze
                jaarrekeningcontrole geen niet-financiële onrechtmatigheden geconstateerd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>14
15 april 2015
concept




                6 Opvolging bevindingen boardletter
                In de boardletter hebben wij de volgende acht aandachtspunten opgenomen ten behoeve van het
                opstellen van de jaarrekening 2014 en de voorbereiding van de jaarrekeningcontrole. Door uw
                college is de volgende opvolging aan de genoemde aandachtspunten gegeven:

                      Grondexploitatie: Door de ambtelijke organisatie zijn geactualiseerde kostprijscalculaties
                      van de diverse complexen opgesteld die de basis vormen voor de waardering van de
                      individuele complexen in de jaarrekening 2014 van uw gemeente. Hierbij heeft het college
                      aandacht gehad voor het analyseren van de uitgangspunten en het herijken van deze
                      uitgangspunten gezien de huidige (economische) marktomstandigheden. Hierover hebben
                      wij gerapporteerd in paragraaf 3.2;
                      Schattingsposten: Het aanscherpen van interne beheersing op schattingsposten door
                      aanvullende verbijzonderde interne controlewerkzaamheden uit te voeren om de juistheid
                      van de waardering vast te stellen heeft niet plaatsgevonden. U heeft overigens wel de
                      schattingsposten adequaat onderbouwd;
                      Riolering: uw college heeft de verwerkingswijze ten aanzien van de riolering in de huidige
                      jaarrekening opgenomen overeenkomstig de geldende verslaggevingsvoorschriften;
                      Voorziening Heesch-west: De voorziening Heesch-West is geactualiseerd. Hierover
                      hebben wij gerapporteerd in paragraaf 3.3;
                      Risicoanalyse: De risicoanalyse is voor de auditcommissie nog niet een zichtbaar
                      onderdeel van de interne beheersingsomgeving. Wij adviseren om de ten minste jaarlijks af
                      te stemmen met de auditcommissie;
                      Kaderstelling van tussentijds winstnemen: de kaderstelling van tussentijdse winstneming
                      is in de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling verder aangescherpt;
                      Aanbestedingen: De uitgevoerde verbijzonderde interne controles voor het proces
                      aanbestedingen hebben wij beoordeeld. Hieruit komen geen onrechtmatigheden naar voren;
                      Frauderisicoanalyse; Uw college heeft zelfstandig een frauderisicoanalyse uitgevoerd. Wij
                      verwijzen voor een nadere toelichting naar paragraaf 8;
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>15
15 april 2015
concept




                  7 Speerpunten Auditcommissie
                  7.1 Speerpunten

                  Vanuit de auditcommissie zijn de volgende twee speerpunten aangedragen:



                Speerpunt
                auditcommissie                Omschrijving risico/aandachtsgebied


                Risicogebieden                Grondexploitatie; Zijn alle grondposities tegen een realistische
                - grondexploitatie            waarde opgenomen in die zin dat voldaan wordt aan het gestelde
                                              in de notitie Grondexploitatie (bijgesteld februari 2012) van de
                                              commissie Besluit begroting verantwoording (BBV) en zijn de
                                              taxaties uitgevoerd conform de door de raad overgenomen
                                              aanbevelingen van de Rekenkamercommissie (onder meer zijn de
                                              taxateurs voldoende onafhankelijk)?


                Risicomanagement en           Risicomanagement en weerstandsvermogen; Hoe is het systeem van
                weerstandsvermogen            risicomanagement opgezet en hoe kan de vermogenspositie worden
                                              gekwalificeerd in relatie tot de risico's die de gemeente loopt?

                  7.2 Realistische waarde grondposities

                  Uw gemeente is in het bezit van strategische gronden met een totale boekwaarde van ruim € 3,4
                  miljoen (31 december 2013). Volgens de aangepaste notitie Grondexploitatie worden strategische
                  gronden als voorraad overige grond- en hulpstoffen verantwoord indien geen reëel en stellig
                  voornemen bestaan dat deze in de nabije toekomst zullen worden bebouwd.

                  De strategische gronden moeten worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs of lagere
                  marktwaarde. Uw gemeente heeft in augustus 2012 de strategische gronden laten taxeren door
                  een erkend taxateur. Uitkomst van deze taxatie was dat de marktwaarde lager was dan de
                  verkrijgingsprijs. U heeft deze afwaardering verwerkt ten laste van de jaarrekening 2012. Hiermee
                  voldoet u aan de bijgestelde notitie Grondexploitatie en de verslaggevingsvoorschriften. In boekjaar
                  2013 is bij de aankoop van een perceel eveneens afgeboekt naar de taxatiewaarde.

                  Wij hebben bij de jaarrekeningcontrole 2014 de waardering beoordeeld van de strategische
                  gronden. De grondposities zijn tegen een realistische waarde opgenomen waarbij is voldaan aan
                  de gestelde notitie. Dit geldt ook voor de bouwgronden in exploitatie (BIE). Voor de door ons
                  beoordeelde percelen die in 2014 zijn aangekocht hebben wij vastgesteld dat taxaties zijn
                  uitgevoerd, uitgezonderd Aankoop Hildebrandstraat fase II. Voor dit perceel is in verband met de
                  constructie koop - bouwrijpmaken - verkoop geen taxatierapport aanwezig.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>16
15 april 2015
concept




                Voor het activeren van kosten bij niet in exploitatie genomen gronden (NIEGG) moet een reëel en
                stellig voornemen bestaan dat deze in de nabije toekomst zullen worden bebouwd. Deze
                verwachting moet zijn gebaseerd op een raadsbesluit, waarin inhoud wordt gegeven aan ambitie en
                planperiode. Het activeren van vervaardigingskosten op NIEGG is aanvaardbaar, maar dient
                beperkt te blijven tot het niveau van de huidige marktwaarde van de grond. Wanneer na een
                raadsbesluit meer duidelijkheid bestaat over de nadere invulling van de toekomstige bouwlocatie en
                de daartoe nog te maken kosten, kan de verwachte marktwaarde in de toekomstige bestemming
                als toets worden gebruikt.

                Dit houdt in dat er voor complexen waarvoor een adequate exploitatieopzet aanwezig én waarvoor
                een raadsbesluit aanwezig is, de marktwaarde bepaald kan worden op basis van de toekomstige
                bestemming. Het enige complex dat onder de NIEGG is verantwoord, is Heesch-West. Wij zijn op
                Heesch-West in paragraaf 3.3 al nader ingegaan.

                7.3 Risicomanagement en weerstandsvermogen

                Het weerstandsvermogen van uw gemeente is het vermogen om incidentele financiële risico’s op te
                kunnen vangen. Het weerstandsvermogen wordt bepaald door het verband tussen beschikbare
                middelen om niet-begrote kosten te dekken (weerstandscapaciteit) en de risico’s. Het is van belang
                om frequent de omvang van het weerstandsvermogen te herijken naar de situatie waarin uw
                gemeente zich bevindt. Als gemeente heeft u te maken met (diverse) bezuinigingstaakstellingen,
                openeinderegelingen en de decentralisatie van de jeugdzorg, AWBZ en de Participatiewet. Al deze
                ontwikkelingen brengen extra strategische risico’s voor u als gemeente met zich mee en vragen om
                adequate risicobeheersing. Daarnaast loopt uw gemeente risico’s in de grondexploitatie en bij de
                toekomstige ontwikkeling van Heesch-West, met name indien geprognosticeerde grondverkopen
                en verkoopprijzen niet worden gerealiseerd.

                De verantwoordelijkheid om te komen tot een gemeentebrede en integrale analyse en
                verantwoording van de risico’s ligt primair bij het college. Binnen uw gemeente is een systeem van
                risico-identificatie, -analyse, -beheersing en het afleggen van verantwoording hierover aanwezig.

                Het risicomanagement van de gemeente Bernheze wordt bottom-up uitgevoerd. Goed
                risicomanagement is echter meer. Risicomanagement is een continu proces en vraagt om risico-
                awareness van alle medewerkers vanuit de gemeentelijke organisatie. Elke medewerker is namelijk
                dagelijks bezig met het beheersen van de risico’s die uw gemeente loopt. Zij maken namelijk
                allemaal onderdeel uit van het interne beheersingssysteem dat binnen uw gemeente is ingericht.

                Er zijn verschillende methoden en manieren om invulling te geven aan risicoanalyse en
                risicomanagement, bijvoorbeeld door op basis van de doelstellingen uit het raads- en
                collegeprogramma en de programmabegroting na te laten gaan welke gebeurtenissen van invloed
                zijn op het bereiken van uw doelen in de planperiode en welke risico’s deze gebeurtenissen met
                zich brengen. Deze inventarisatie heeft u uitgevoerd en hiermee heeft u een zogenoemde
                risicokaart opgesteld. Deze risicokaart is opgenomen in de begroting 2015. Hierbij wordt
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>17
15 april 2015
concept




                aangegeven wat de kans is dat een risico zich voordoet en wat de mogelijke (financiële) impact is
                van het risico.

                Deze risicokaart vormt ook de basis voor het bepalen van de noodzakelijke
                beheersingsmaatregelen en de informatievoorziening (bijvoorbeeld via de voorjaars- en
                najaarsnota) om de risico’s te bewaken. De strategische risico’s vragen tevens om adequate
                inhoudelijk kennis van de betrokkenen binnen uw organisatie inclusief de volksvertegenwoordiger
                in de gemeenteraad en de auditcommissie.


                Wij adviseren het college om de risicoanalyse meer een zichtbaar onderdeel van de interne
                beheersingsomgeving te maken en deze analyse ten minste jaarlijks af te stemmen met de
                auditcommissie.


                Wij hebben in dit accountantsverslag bij de jaarrekening 2014 in paragraaf 2.2. gerapporteerd over
                hoe de vermogenspositie wordt gekwalificeerd in relatie tot de risico’s die de gemeente loopt
                (structureel en incidenteel).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>18
15 april 2015
concept




                8 Frauderisico en onafhankelijkheid
                Van de accountant wordt op grond van de regels van de beroepsorganisatie (NBA) een
                professioneel-kritische houding verwacht ten aanzien van afwijkingen van materieel belang als
                gevolg van fraude in de jaarrekening. Daarnaast wordt van ons verwacht dat wij de
                onafhankelijkheidsregels voor accountants in acht nemen.

                8.1 Geen signalen van fraude geconstateerd

                Om invulling te geven aan de eerdergenoemde verplichting ten aanzien van fraude in de
                jaarrekening hebben wij een fraudediscussie gevoerd binnen het controleteam en met het
                management van uw gemeente, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de eventuele
                mogelijkheden van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken en op
                preventieve maatregelen daarbij. Van het college hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen
                onregelmatigheden zijn geconstateerd.

                Daarnaast hebben wij conform onze beroepsregels zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die
                erop waren gericht om het risico van het ‘omzeilen’ van de interne beheersingsmaatregelen door
                het management te detecteren. Tevens hebben wij specifieke controles uitgevoerd op
                memoriaalboekingen, controles van schattingen en zijn wij alert geweest op significante en
                ongebruikelijke transacties.

                Als onderdeel van onze controle en de gevoerde fraudediscussie hebben wij het college verzocht
                inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking
                zou kunnen bevatten als gevolg van fraude, in de aard, omvang en frequentie van deze
                inschattingen, het proces dat het college daarbij hanteert, alsook de communicatie daarover met
                het management, het personeel en de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken hebben het
                management en het bestuur aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s. Uw college heeft
                daarnaast zelfstandig een frauderisicoanalyse uitgevoerd. Op basis van de frauderisicoscan- en
                kaart zijn drie onderdelen nader uitgelicht door uw gemeente. Het gaat om de risico’s omtrent
                ‘fraude in de financiële huishouding’, ‘fraude in het gemeentelijk geldverkeer’ en ‘fraude in het
                grondbedrijf’.


                Wij zien de ingezette weg als een goede ontwikkeling en adviseren het college om deze
                frauderisicoanalyse ten minste jaarlijks te actualiseren en af te stemmen met de auditcommissie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>19
15 april 2015
concept




                Hoewel wij, zoals hiervoor beschreven, een kritische houding hebben ten opzichte van risico’s van
                fraude in de jaarrekening, merken wij op dat onze controle niet specifiek gericht is op het ontdekken
                van fraude. Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2014 hebben wij geen
                aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude.

                8.2 Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd

                De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Nederlandse Beroepsorganisatie
                van Accountants (de NBA) opgenomen in de ‘Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)’ en
                vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De
                naleving van de ViO is binnen de organisatie van Deloitte ingebed.

                Op basis van onze toetsing aan het ‘normenkader’ concluderen wij dat onze onafhankelijkheid als
                certificerend accountant bij de gemeente Bernheze in 2014 voldoende is gewaarborgd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>20
15 april 2015
concept




                9 Tot slot
                Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt. Dit
                verslag is alleen bestemd voor de leden van de gemeenteraad en het college van burgemeester en
                wethouders van de gemeente Bernheze en mag niet in zijn geheel of gedeeltelijk aan derden
                worden verstrekt of aangehaald zonder onze schriftelijke toestemming vooraf. Het is zonder onze
                voorafgaande toestemming niet toegestaan om dit accountantsverslag te publiceren. Dit geldt ook
                voor de publicatie op uw website.

                De in dit verslag aan de orde gestelde onderwerpen zijn door ons geconstateerd gedurende onze
                controleopdracht waarvan wij van mening zijn dat zij uw aandacht vragen. Het is geen
                allesomvattend verslag van alle geconstateerde zaken en in het bijzonder kunnen wij niet
                verantwoordelijk worden gesteld voor het rapporteren van alle bedrijfsrisico’s of tekortkomingen in
                het systeem van interne beheersing. Elke conclusie, opinie of opmerking in dit verslag is verstrekt
                in de context van onze controleverklaring over de jaarrekening als geheel, welke zal worden
                verstrekt in onze controleverklaring.

                Wij hopen met dit accountantsverslag een zinvolle bijdrage te leveren aan de bestuurlijke
                behandeling van de jaarrekening en aan een verdere optimalisering van de verslaggeving van uw
                gemeente.

                Wij bespreken dit verslag met uw auditcommissie op 15 april 2015 en zullen uw eventuele vragen
                beantwoord. Wij vertrouwen erop u hiermee van dienst te zijn.

                Hoogachtend,

                Deloitte Accountants B.V.




                drs. D.O. Meeuwissen RA
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>