<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Bijlage 1




              Controleprotocol

      voor de accountantscontrole van de

              jaarrekening 2017

                   van de

             Gemeente Bernheze




                            Heesch, 17 oktober 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

1.   INLEIDING .................................................................................................................................5
     1.1 ALGEMEEN ....................................................................................................................................... 5
     1.2 DOELSTELLING ................................................................................................................................. 5
     1.3 WETTELIJK KADER ............................................................................................................................ 5
     1.4 PROCEDURE ...................................................................................................................................... 5
2.   ALGEMENE UITGANGSPUNTEN VOOR DE CONTROLE
     (GETROUWHEID ÉN RECHTMATIGHEID)................................................................................6
3.   TE HANTEREN GOEDKEURINGS- EN RAPPORTERINGSTOLERANTIES..............................6
     3.1 ALGEMEEN ....................................................................................................................................... 6
     3.2 GOEDKEURINGSTOLERANTIES ........................................................................................................... 7
     3.3 RAPPORTERINGSTOLERANTIES .......................................................................................................... 7
     3.4 SINGLE INFORMATION SINGLE AUDIT (SISA) ...................................................................................... 9
4.   BEGRIP RECHTMATIGHEID EN DE AANVULLEND TE CONTROLEREN
     RECHTMATIGHEIDSCRITERIA ................................................................................................9
     4.1 ALGEMEEN ....................................................................................................................................... 9
5.   NORMENKADER ACCOUNTANTSCONTROLE RECHTMATIGHEIDTOETSING .....................9
     5.1 ALGEMEEN ....................................................................................................................................... 9
     5.2 BEGROTINGSCRITERIUM .................................................................................................................. 10
     5.3 VOORWAARDENCRITERIUM ............................................................................................................. 13
     5.4 MISBRUIK EN ONEIGENLIJK GEBRUIK – CRITERIUM (M&O-CRITERIUM)............................................. 14
6.   HARDHEIDSCLAUSULE .........................................................................................................16
7.   RAPPORTERING DOOR DE ACCOUNTANT ..........................................................................16
8.   BIJLAGEN ...............................................................................................................................18
     BIJLAGE 1 INVENTARISATIE INTERNE WET- EN REGELGEVING .................................................................. 19
     BIJLAGE 2 INVENTARISATIE EXTERNE WET- EN REGELGEVING ................................................................. 28
     BIJLAGE 3 OVERZICHT SPECIFIEKE UITKERINGEN EN SUBSIDIES 2013........................................................ 31
     BIJLAGE 4 PERIODIEK OVERLEG .............................................................................................................. 32
     BIJLAGE 5 SCHRIFTELIJKE RAPPORTAGE .................................................................................................. 33




                                                                           3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1. Inleiding
1.1       Algemeen
Uw raad heeft op 23 april 2015 besloten de opdracht voor de accountantscontrole als bedoeld in
artikel 213 van de Gemeentewet voor de gemeente Bernheze voor de jaarrekeningen 2015 tot en
met 2018 te verstrekken aan PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (PWC).
Ter voorbereiding en ondersteuning van de uitvoering van de accountantscontrole moet de raad
jaarlijks nog een aantal zaken nader regelen, hetgeen op hoofdlijnen plaatsvindt in dit
controleprotocol. Het protocol is gebaseerd op het VNG model controleprotocol voor gemeenten.

Object van controle in dit protocol is de jaarrekening 2017 en daarmede tevens het financieel beheer
over het jaar 2017 zoals uitgeoefend door of namens het College van de gemeente Bernheze.

1.2     Doelstelling
Dit controleprotocol heeft als doel nadere aanwijzingen te geven aan de accountant over de reikwijdte
van de accountantscontrole, de daarvoor geldende normstellingen en de daarbij verder te hanteren
goedkeurings- en rapporteringstoleranties voor de controle van de jaarrekening 2017 van de
gemeente Bernheze. Dit controleprotocol voor 2017 is gebaseerd op het controleprotocol 2016.

De raad kan de accountant alleen nadere aanwijzingen geven voor zover dit uitgaat boven de
wettelijke minimumeisen.

1.3      Wettelijk kader
De gemeentewet, artikel 213, schrijft voor dat de gemeenteraad één of meer accountants aanwijst als
bedoeld in artikel 393 eerste lid Boek 2 Burgerlijk Wetboek voor de controle van de in artikel 197
Gemeentewet bedoelde jaarrekening en het daarbij verstrekken van een accountantsverklaring en
het uitbrengen van een verslag van bevindingen.

De raad heeft op 16 december 2010 de verordening ex artikel 213 Gemeentewet voor de controle op
het financieel beheer en op de inrichting van de financiële organisatie van de gemeente Bernheze
vastgesteld (de ‘Controleverordening’).
In het kader van de opdrachtverstrekking aan de accountant geeft de raad nadere aanwijzingen voor
de te hanteren goedkeurings- en rapporteringstoleranties, alsmede welke wet- en regelgeving in het
kader van het financieel beheer onderwerp van de rechtmatigheidscontrole zal zijn. Met dit
controleprotocol stelt de gemeenteraad nadere aanwijzingen vast die specifiek van toepassing zijn
voor het controlejaar 2017. Tevens wordt invulling gegeven aan het te hanteren normenkader en
toetsingskader voor het controlejaar 2017.

1.4     Procedure
In de verordening ex artikel 213 Gemeentewet is in artikel 4, lid 3, de volgende zinsnede opgenomen:
‘Ter bevordering van een efficiënte en doeltreffende accountantscontrole vindt periodiek
(afstemmings)overleg plaats tussen de accountant en de auditcommissie’.

In artikel 2 lid 4 en artikel 7 lid 3 van deze controleverordening zijn de communicatiemomenten
benoemd tussen de auditcommissie en de accountant. In artikel 2 betreft het de communicatie
voorafgaand aan de accountantscontrole van een boekjaar en in artikel 7 de communicatie na afloop
van de jaarrekeningcontrole. In bijlage 4 is het communicatietraject nader uitgewerkt.




                                                 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>2. Algemene uitgangspunten voor de controle
   (getrouwheid én rechtmatigheid)
Zoals in artikel 213 Gemeentewet is voorgeschreven zal de controle van de in artikel 197
Gemeentewet bedoelde jaarrekening uitgevoerd worden door de door de raad benoemde accountant.
Deze controle richt zich op het afgeven van een oordeel over:
- De getrouwe weergave van de in de jaarrekening gepresenteerde baten en lasten en de activa
   en passiva;
- Het rechtmatig tot stand komen van de baten en lasten en balansmutaties in overeenstemming
   met de begroting en met de van toepassing zijnde wettelijke regelingen, waaronder gemeentelijke
   verordeningen;
- De inrichting van het financieel beheer en de financiële organisatie gericht op de vraag of deze
   een getrouwe en rechtmatige verantwoording mogelijk maken;
- Het in overeenstemming zijn van de door het college opgestelde jaarrekening met de bij of
   krachtens algemene maatregel van bestuur te stellen regels bedoeld in artikel 186 Gemeentewet
   (Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten);
- De verenigbaarheid van het jaarverslag met de jaarrekening.

Bij de controle zullen de nadere regels die bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden
gesteld op grond van artikel 213, lid 6 Gemeentewet, het besluit accountantscontrole decentrale
overheden (Bado), Nadere voorschriften Controle- en overige standaarden (NV COS), de nota
Verwachtingen Accountantscontrole (SISA) alsmede de Kadernota Rechtmatigheid 2016 van de
Commissie BBV bepalend zijn voor de uit te voeren werkzaamheden. De kadernota van de
Commissie BBV heeft het karakter van een zwaarwegend advies aan gemeenten en accountants in
die zin dat de commissie BBV ervan uitgaat dat deze kadernota wordt opgevolgd door de relevante
partijen.

Onder rechtmatigheid wordt begrepen de definitie volgens het Bado dat de in de rekening
verantwoorde lasten, baten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen, dat wil zeggen “in
overeenstemming zijn met de begroting en met de van toepassing zijnde wettelijke regelingen,
waaronder gemeentelijke verordeningen”.



3. Te hanteren goedkeurings- en rapporteringstoleranties
3.1     Algemeen
De accountant accepteert in de controle bepaalde toleranties en richt de controle daarop in.
De accountant controleert niet ieder document of iedere financiële handeling, maar richt de controle
zodanig in dat voldoende zekerheid wordt verkregen over het getrouwe beeld van de jaarrekening en
de rechtmatigheid van de verantwoorde baten en lasten en balansmutaties en financiële
beheershandelingen met een belang groter dan de vastgestelde goedkeuringstolerantie1. De
accountant richt de controle in op het ontdekken van belangrijke fouten en baseert zich daarbij op
risicoanalyse, vastgestelde toleranties en statische deelwaarnemingen en extrapolaties.




1
    Door de toepassing van een risicoanalyse kan het zo zijn dat niet alle transacties die groter zijn dan de vastgestelde
goedkeuringstolerantie individueel worden gecontroleerd. Ook kunnen andere gegevensgerichte werkzaamheden dan
deelwaarnemingen worden toegepast. Met name door toepassing van cijferanalyse (verbandscontroles) kan het aantal
deelwaarnemingen worden beperkt.



                                                                  6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>3.2     Goedkeuringstoleranties
In het Bado zijn minimumeisen voor de in de controle te hanteren goedkeuringstoleranties
voorgeschreven.

De definitie van de goedkeuringstolerantie is:
De goedkeuringstolerantie is het bedrag dat de som van fouten in de jaarrekening of onzekerheden in
de controle aangeeft, die in een jaarrekening mogen voorkomen, zonder dat de bruikbaarheid van de
jaarrekening voor de oordeelsvorming door de gebruikers kan worden beïnvloed.
De goedkeuringstolerantie is bepalend voor de oordeelsvorming, de strekking van de af te geven
accountantsverklaring.

In het hierna opgenomen schema zijn de goedkeuringstoleranties opgenomen voor het controlejaar
2017. Deze zijn gelijk aan de minimumeisen in het Bado.

                                               Strekking accountantsverklaring:
 Goedkeuringstolerantie      Goedkeurend        Beperking          Oordeel-             Afkeurend
                                                                  onthouding
 Fouten in de jaar-
 rekening (%                      1%           > 1% < 3%                -                  3%
 omvangbasis)
 Onzekerheden in de
 controle (%                      3%           > 3% < 10%              10%                 -
 omvangbasis)

Op basis van de primitieve begroting 2017 van de gemeente Bernheze betekenen bovengenoemde
percentages – uitgaande van de begrote lasten inclusief de toevoegingen aan de reserves van circa
€ 69.616.169,- – dat een totaalbedrag aan fouten in de jaarrekening van circa € 696.000,- en een
totaal van onzekerheden van circa € 2.088.000,- de goedkeurende strekking van de
accountantsverklaring niet zullen aantasten.
Bij de controle van de jaarrekening zullen deze bedragen worden aangepast op basis van de
werkelijke rekeningcijfers. De goedkeuringstolerantie wordt op dat moment definitief vastgesteld.

3.3     Rapporteringstoleranties

De geconstateerde en niet-gecorrigeerde fouten en de geconstateerde onzekerheden worden
gerapporteerd aan de gemeenteraad in het verslag van bevindingen. Bij de rapportering wordt een
rapporteringstolerantie in acht genomen die bepalend is voor het al dan niet rapporteren van een fout
of onzekerheid.

De definitie van de rapporteringstolerantie is:
De rapporteringtolerantie(s) is een bedrag dat gelijk is aan of lager is dan de bedragen voortvloeiend
uit de goedkeuringstolerantie. Bij overschrijding van dit bedrag vindt rapportering plaats in het verslag
van bevindingen. Een lagere rapporteringstolerantie leidt in beginsel niet tot aanvullende
controlewerkzaamheden, maar wel tot een uitgebreidere rapportage van bevindingen.

Voor het controlejaar 2017 wordt een rapporteringstolerantie gehanteerd van 20% van de
goedkeuringstolerantie, oftewel circa € 139.000,-. Dit betekent dat alle geconstateerde en niet-
gecorrigeerde fouten en de geconstateerde onzekerheden groter dan € 139.000,- worden
gerapporteerd aan de gemeenteraad.

De gehanteerde percentages zijn conform het programma van eisen en wensen dat is gebruikt bij de
aanbesteding van de accountantsfunctie voor de periode 2015 - 2018.




                                                    7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>3.4     Single information Single audit (SiSa)

Via een aparte bijlage bij de jaarrekening zal verantwoording worden afgelegd over een nader
bepaald aantal specifieke uitkeringen. Pas aan het eind van 2017, begin 2018 zal definitief bekend
gemaakt worden, welke regelingen hier onder vallen. In het kader van de SiSa zijn door het Ministerie
van Binnenlandse zaken de volgende rapporteringstoleranties voorgeschreven ten aanzien van de
geconstateerde fouten bij deze specifieke uitkeringen, voor zover deze niet zijn of kunnen worden
gecorrigeerd:

Omvang specifieke uitkering                Rapporteringstolerantie
< € 125.000                                      € 12.500,-
> € 125.000 en < € 1 miljoen            10% van de specifieke uitkering
> € 1 miljoen                                    € 125.000,-

Dit houdt in dat de accountant alle geconstateerde tekortkomingen en onzekerheden zal rapporteren
die afzonderlijk op regelingniveau de bovenstaande rapporteringstolerantie overtreffen.

4. Begrip rechtmatigheid en de aanvullend te controleren
   rechtmatigheidscriteria
4.1     Algemeen
In het kader van de rechtmatigheidscontrole kunnen negen rechtmatigheidscriteria worden
onderkend:
1. het calculatiecriterium;
2. het valuteringscriterium;
3. het adresseringscriterium;
4. het volledigheidscriterium;
5. het aanvaardbaarheidscriterium;
6. het leveringscriterium;
7. het begrotingscriterium;
8. het voorwaardencriterium, en
9. het misbruik en oneigenlijk gebruikcriterium.
In het kader van het getrouwheidsonderzoek wordt aandacht besteed aan de criteria 1 tot en met 6.
Voor de oordeelsvorming over de rechtmatigheid van het financieel beheer zal extra aandacht
besteedt moeten worden aan de volgende criteria:
1. het begrotingscriterium;
2. het voorwaardencriterium, en
3. het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O-criterium);

In de Audit Alert 17 van het NIVRA (link: https://www.nba.nl/Documents/Tools%20Vaktechniek/nba-
alerts/Audit_Alert_17.pdf) zijn deze rechtmatigheidscriteria verder toegelicht.

5. Normenkader accountantscontrole rechtmatigheidtoetsing
5.1     Algemeen
De controle op de rechtmatigheid is in beginsel veelomvattend: alle bepalingen met een (mogelijk)
financieel gevolg zijn onderwerp van controle. Om richting te geven aan de accountantscontrole is het
noodzakelijk tot een afbakening te komen van de te controleren onderwerpen die van belang zijn voor
de accountantscontrole. Door het opstellen van een normenkader kan de accountant zich bij de
controle vooral richten op die onderdelen die door uw raad als belangrijk en relevant zijn bestempeld.




                                                  9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Het normenkader is tweeledig, namelijk:
1. een normenkader voor begrotingsrechtmatigheid (begrotingscriterium), en
2. een normenkader voor interne wet- en regelgeving (voorwaardencriterium).
Daarnaast zal de accountant er in zijn controle op toe zien dat het beleid met betrekking tot misbruik
en oneigenlijk gebruik (M&O-criterium) van o.a. uitkeringen en subsidies, gelet op de mogelijkheden
die er zijn, voldoende actueel is.
In paragraaf 5.2 tot en met 5.4 zijn de drie criteria limitatief afgebakend.

5.2     Begrotingscriterium

5.2.1 Inleiding
Het begrotingscriterium betreft financiële beheershandelingen die ten grondslag liggen aan de baten
en lasten alsmede de balansposten. Deze dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van
de geautoriseerde begroting door de raad. Hierbij is op basis van de Financiële verordening 2015
artikel 5 lid 1 het totale budget van het opgestelde en geautoriseerde programma het uitgangspunt.
Het bestaande beleid van de raad wordt afgeleid uit:
-    de programmabegroting met toelichting, en
-    de begrotingswijzigingen met toelichting volgens genomen raadsbesluiten.
Als blijkt dat de gerealiseerde bedragen hoger zijn dan de, ook na de laatste begrotingswijziging,
geraamde programmabudgetten is mogelijk sprake van onrechtmatige uitgaven
(begrotingsonrechtmatigheid). De overschrijding kan namelijk in strijd zijn met het budgetrecht van de
gemeenteraad zoals geregeld in de Gemeentewet.

5.2.2  Uitwerking
De begrotingsrechtmatigheid kent de volgende invalshoeken:
- Toerekening juiste begrotingsjaar;
- Toerekening juiste programma;
- Begrotingsbedrag toereikend.

Met betrekking tot het aspect “Toereikendheid begrotingsbedrag” kunnen tenminste de volgende
“soorten” begrotingsoverschrijdingen worden onderkend:

Begrotingsoverschrijdingen passend binnen het bestaande beleid:
a. Kostenoverschrijdingen die geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct
    gerelateerde inkomsten, bijvoorbeeld kostendekkende omzet (heffingen, huur,
    bouwgrondexploitatie), via egalisatiereserves of voorzieningen of via subsidies. Deze
    overschrijdingen zijn rechtmatig.
b. Kostenoverschrijdingen betreffende activiteiten die passen binnen het bestaande beleid en een
    gevolg zijn van interne factoren zoals:
    - doorberekening van de directe salariskosten, onder voorwaarde dat de totale
        apparaatskosten zoals verantwoord op de taakvelden niet worden overschreden;
    - kapitaallasten (rente- en afschrijvingskosten), onder voorwaarde dat de investeringskredieten
        door de raad zijn geautoriseerd (overschrijding van kredieten: zie bij g);
    - overschrijdingen als gevolg van abusievelijke fouten in de begroting;
    - dotaties aan voorzieningen die verplicht zijn op grond van het Besluit begroting en
        verantwoording provincies en gemeenten.
    Vaak blijken dergelijke zaken pas bij het opmaken van de jaarrekening. Deze overschrijdingen
    worden niet als onrechtmatig aangemerkt.
c. Kostenoverschrijdingen die passen binnen het bestaande beleid maar die niet tijdig konden
    worden gesignaleerd. Voorbeelden treffen we aan bij:
    - een open einde (subsidie)regeling;
    - vorderingen die niet geïnd kunnen worden;
    - afrekeningen van subsidies;



                                                  10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>   - uitgaven van gemeenschappelijke regelingen;
   - strategische grondaankopen;
   - klimaatomstandigheden, bijvoorbeeld een overschrijding van het budget gladheidbestrijding;
   - uitgaven die naar hun aard onvoorzien, onvermijdelijk en niet uitstelbaar zijn.
   Vaak blijken dergelijke zaken pas bij het opmaken van een jaarrekening. Deze overschrijdingen
   worden niet als onrechtmatig aangemerkt.
d. Kostenoverschrijdingen die passen binnen het bestaande beleid, maar die ten onrechte niet tijdig
   zijn gerapporteerd. Voorbeelden hiervan zijn meerwerk, tegenvallers bij de uitvoering van
   werkzaamheden, een verwachte kostenoverschrijding op jaarbasis wat via tussentijdse
   gegevens al bekend is.
   Doordat vaak niet objectief is vast te stellen dat de budgetaanpassing niet tijdig heeft
   plaatsgevonden en doordat de overschrijding binnen het bestaande beleid valt, wordt
   overschrijding niet als onrechtmatig aangemerkt.

Begrotingsoverschrijdingen niet passend binnen het bestaande beleid:
a. Kostenoverschrijdingen betreffende activiteiten die niet passen binnen het bestaande beleid en
    waarvoor ook geen door de raad goedgekeurde begrotingsaanpassing is gedaan.
    Deze kosten(overschrijdingen worden als onrechtmatig beschouwd.
    Omdat de raad mogelijk een indemniteitsprocedure2 opstart, zal de accountant over deze
    overschrijdingen, ongeacht de geldende rapporteringstoleranties, afzonderlijk dienen te
    rapporteren.
b. Kostenoverschrijdingen betreffende activiteiten die achteraf als onrechtmatig moeten worden
    beschouwd, bijvoorbeeld doordat dit blijkt uit nader onderzoek door bijvoorbeeld de
    belastingdienst of een toezichthouder. Het zal hier in de praktijk vaak gaan om
    interpretatieverschillen bij de uitleg van wet- en regelgeving, waar de gemeente zich bij zal
    hebben neer te leggen. Deze inbreuken op de rechtmatigheid zijn logischerwijs niet aan het licht
    gekomen tijdens het verantwoordingsjaar en dus ook niet in het accountantsoordeel betrokken.
    Vaak vloeien deze overschrijdingen voort uit opgelegde naheffingsaanslagen of terugbetalingen.
    Dit heeft alleen effect op het getrouwe beeld maar geen effect op het rechtmatigheidoordeel.
c. Kostenoverschrijdingen op investeringen waarvan de gevolgen voornamelijk pas in latere jaren
    tot uitdrukking komen via hogere afschrijvings- en rentelasten (= kapitaallasten).
    Dergelijke overschrijdingen zijn alleen in het jaar van overschrijding als onrechtmatig aan te
    merken.
d. Kosten die in financiële zin binnen de begroting blijven, maar waarbij (aanzienlijk) minder
    prestaties zijn geleverd of activiteiten zijn uitgevoerd dan in de begroting als doelstelling was
    aangegeven.
   Thans ontbreken normen voor dergelijke overschrijdingen zodat deze niet in het
    rechtmatigheidsoordeel van de accountant worden betrokken.
e. Het verschuiven van kosten tussen door de raad vastgestelde programma’s waarmee
    kostenoverschrijdingen onzichtbaar worden gemaakt, worden als onrechtmatig aangemerkt.

Begrotingsonderschrijdingen:
Wellicht ten overvloede vermelden we nog dat begrotingsonderschrijdingen in principe niet
onrechtmatig zijn tenzij deze in strijd zijn met het beleid dat de raad heeft vastgesteld.

Door de Commissie BBV worden regelmatig notities uitgebracht. Onderstaand wordt ingegaan op de
notities die in het kader van de rechtmatigheid relevant zijn.



2
    Deze procedure houdt in dat als de raad van oordeel is dat er lasten in de jaarrekening zijn opgenomen die niet rechtmatig tot
stand zijn gekomen de raad het college vraagt een indemniteitsbesluit in te dienen. Vervolgens kan de raad dit besluit
aannemen of verwerpen. Aangezien er toch een jaarrekening vastgesteld zal moeten worden, stellen in het laatste geval GS
het besluit vast.



                                                                11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Budgetoverheveling tussen begrotingsjaren en rechtmatigheid
Het College van burgemeester en wethouders voert de door de gemeenteraad vastgestelde
begroting uit en de in aanvulling daarop gedurende het jaar vastgestelde beleids- en
begrotingsaanpassingen. In de praktijk komt het voor dat de werkelijke besteding afwijkt van de
begroting. Een van de oorzaken van begrotingsafwijkingen is dat activiteiten, waarvoor de
gemeenteraad geld beschikbaar heeft gesteld nog niet (geheel) zijn uitgevoerd. Dit leidt dan tot een
voordelig resultaat ten opzichte van de begroting. De activiteiten worden in het volgende
begrotingsjaar (verder) uitgevoerd. De uitvoering van de “overgehevelde” activiteiten en bijhorende
lasten komen ten laste van de exploitatie in het nieuwe jaar. Bij de vaststelling van de jaarrekening
van het oude jaar en de daarin opgenomen resultaatbestemming stemt de gemeenteraad op grond
van een geactualiseerde uitvoeringsplanning vervolgens in met het overhevelen van de niet
aangewende middelen als gevolg van nog niet uitgevoerde activiteiten naar het nieuwe
begrotingsjaar.

Rechtmatigheidcontrole van baten, lasten en balansmutaties voortvloeiende uit de aan derden
uitbestede activiteiten
De uitvoering van bepaalde regelingen (Bijv. Participatiewet, Wmo 2015, Jeugdzorg,
persoonsgebonden budgetten) worden verzorgd door derden. Belangrijk kenmerk is dat deze
regelingen wel door derden worden uitgevoerd, maar dat de gehele financiële stroom die met deze
regelingen gemoeid is wel in de begroting en jaarrekening van de gemeente is opgenomen. De
gemeente is daarom wel verantwoordelijk voor een rechtmatige uitvoering van betreffende regeling.
Deze organisaties/derden overleggen aan de gemeente een verantwoording met een
rechtmatigheidsverklaring (afgegeven door de accountant van de derden) over de uitvoering van de
regeling.
Vooraf worden afspraken gemaakt over de doelstelling en reikwijdte van het accountantsonderzoek
en de accountantsverklaring van relevante controlebevindingen en de mogelijkheden tot review van
de werkzaamheden.

Onttrekken of doteren aan bestemmingsreserves
Artikel 17 BBV geeft aan hoe resultaatbestemmen in de begroting wordt verwerkt. Via
begrotingswijzigingen kan de raad gedurende het begrotingsjaar besluiten tot wijzigingen van het
overzicht van baten en lasten (artikel 18 BBV). Als het gewenst is dat de door de raad geautoriseerde
beoogde toevoegingen en onttrekkingen aan bestemmingsreserves worden gewijzigd is hiervoor een
begrotingswijziging nodig. Artikel 27 BBV geeft aan hoe de mutaties op bestemmingsreserves in de
jaarrekening worden verwerkt. In de jaarrekening kunnen de toevoegingen en onttrekkingen aan elk
van de bestemmingsreserves worden verwerkt tot maximaal het bedrag dat via de
begroting(swijzigingen) door de raad is goedgekeurd voor de betreffende bestemmingsreserve.
Verder kunnen er raadsbesluiten zijn die inhouden dat specifiek benoemde saldi, bijvoorbeeld een
overschot of tekort op de uitvoering van de begraafplaatsen, opleidingen en grondbedrijf, ook nog in
het lopende begrotingsjaar ten gunste of ten laste van een specifieke bestemmingsreserve mogen
worden gebracht. Het gerealiseerde resultaat na bestemming volgend uit de programmarekening
wordt in de eindbalans afzonderlijk opgenomen als onderdeel van het eigen vermogen. In het
volgende jaar kan de raad vervolgens besluiten over de bestemming van het resultaat van het vorig
boekjaar.

Verbonden partijen en aanbesteding
Verbonden partijen zijn volgens artikel 1 BBV die partijen waarin een provincie of een gemeente
zowel een bestuurlijk als een financieel belang heeft. Te denken valt aan gemeenschappelijke
regelingen of andere rechtspersonen waar een deel van de activiteiten van de provincie of gemeente
is belegd.

Het rechtmatigheidsoordeel van een accountant bij een gemeente kan worden beïnvloed door niet-
rechtmatig handelen van een instelling waarmee een gemeente is verbonden indien:



                                                  12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>-     in de regeling, statuten, oprichtingsakte of overeenkomst is geregeld dat voorwaarden aan de
      bijdrage zijn verbonden waaraan de instelling zich moet houden om niet gehele of gedeeltelijke
      vermindering van de bijdrage van de gemeente te krijgen;
-     de verbonden partij een mandaat heeft om namens en met geld van de gemeente handelen,
      waarbij de gemeente of provincie feitelijk opdrachtgever is;
-     de verbonden partij een eigen rechtspersoonlijkheid heeft en een aanbesteding doet, terwijl deze
      verbonden partij binnen de gezagsstructuur van de gemeente werkzaamheden verricht voor de
      gemeente;
-     de verbonden partij geen eigen rechtspersoonlijkheid heeft en de opdracht daarmee feitelijk is
      verstrekt door de gemeente.

Notitie grondexploitatie 2016 en notitie faciliterend grondbeleid
De nieuwe notitie Grondexploitaties 2016 is een herziening van de notitie Grondexploitatie die in
2012 is verschenen. Toen vormde de crisis bij de gemeentelijke grondbedrijven aanleiding om de
notitie bij te stellen. Sindsdien heeft zich een tweetal ontwikkelingen voorgedaan die een nieuwe
herziening noodzakelijk maken. In 2014 is het rapport van de Adviescommissie vernieuwing van de
begroting en verantwoording van gemeenten verschenen. De Adviescommissie signaleert dat de
jaarrekening van gemeenten mogelijk te weinig informatie bevat over grondexploitaties en doet
verschillende aanbevelingen om de verslagleggingregels op dit punt aan te vullen en te
verduidelijken. Daarnaast kunnen gemeentelijke grondbedrijven vanaf 1 januari 2016
vennootschapsbelastingbelastingplichtig zijn. Voor een goede uitvoering van de nieuwe
belastingplicht is het noodzakelijk om in de notitie Grondexploitatie richtlijnen te geven over de
afbakening van grondexploitaties en de aan de grondexploitatie toe te rekenen kosten.

De notitie Grondexploitatie uit 2012 handelt over zowel actief als passief (ook wel faciliterend)
grondbeleid. Hierin wordt met ingang van 2016 onderscheid gemaakt. Deze herziene notitie
Grondexploitaties 2016 is daarom alleen van toepassing in gevallen waarin de gemeente een actief
grondbeleid voert. Dat betekent dat de gemeente grond koopt, die bouw- en woonrijp maakt en weer
verkoopt of in erfpacht uitgeeft aan ontwikkelaars, aannemers en particulieren.
De notitie Grondexploitaties 2016 is niet van toepassing in gevallen waarin gemeenten een
faciliterend grondbeleid voeren of gezamenlijk met private partijen gronden exploiteren binnen de
kaders van een publiekprivaat samenwerkingsverband. Van faciliterend grondbeleid is sprake
wanneer bouwplannen worden gerealiseerd op grond van particuliere eigenaren en de gemeente
kostenverhaal pleegt. De Commissie BBV heeft de verslaggevingsregels rondom dergelijk faciliterend
grondbeleid toegelicht in de notitie Faciliterend grondbeleid.
Publiekprivate samenwerkingsverbanden gelden binnen het BBV als verbonden partijen. Gemeenten
rapporteren daarover in de paragraaf verbonden partijen van de jaarrekening en niet in de paragraaf
grondexploitatie.

5.3      Voorwaardencriterium

5.3.1 Inleiding
Gemeenten moeten regels die gesteld zijn door hogere overheden – zoals bijvoorbeeld Europese en
Nederlandse wetten en provinciale verordeningen – naleven. Ook stellen gemeenten eigen regels op.
Deze worden vastgelegd in gemeentelijke verordeningen en overige raadsbesluiten. Collegebesluiten
vallen niet onder de rechtmatigheidscontrole, tenzij de controle hiervan verplicht is op basis van
hogere regelgeving of raadsbesluiten c.q. verordeningen. Indien het opstellen en nemen van een
collegebesluit verplicht wordt gesteld, toetst de accountant alleen of het voorgeschreven besluit
daadwerkelijk door het college is genomen. Indien de wet- en regelgeving ook inhoudelijke eisen aan
het collegebesluit stellen, wordt ook gecontroleerd of aan deze eisen is voldaan.
Alle wettelijke en gemeentelijke regels worden door de accountant betrokken bij zijn
rechtmatigheidsoordeel. Aangezien de hoeveelheid wet- en regelgeving te groot is om een volledige
controle op de naleving hiervan door de accountant mogelijk te maken, stelt de raad kaders ten



                                                  13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>aanzien van de omvang en invulling van de controleopdracht aan de accountant. Concreet betekent
dit dat door de gemeenteraad limitatief moet zijn bepaald aan welke voorwaarden uit een verordening
c.q. regeling de accountant moet toetsen. Deze beperking kan alleen gelden voor de gemeentelijke
verordeningen en raadsbesluiten waarbij alleen die voorwaarden in een verordening c.q. besluit
kunnen worden uitgesloten die geen directe relatie hebben met financiële beheershandelingen en
transacties. Het uitsluiten van voorwaarden die direct betrekking hebben op financiële
beheershandelingen en transacties is niet mogelijk.
Zo ontstaat er een, door de raad vast te stellen normenkader en toetsingskader. De ‘financiële’
verordeningen opgenomen in dit normenkader worden betrokken in de controle van de accountant.

5.3.2 Uitwerking interne regelgeving
Wat zijn nu de minimale rechtmatigheidsvereisten? Deze hebben betrekking op het
voorwaardencriterium. Het gaat hierbij om bepalingen opgenomen in de interne regelgeving die direct
relevant zijn voor de financiële rechtmatigheid. Voor wat betreft de interne regelgeving kan de raad
namelijk besluiten om bepalingen die niet direct financieel relevant zijn uit te sluiten van de controle
op rechtmatigheid. Dat kan uiteraard alleen als deze niet verplicht voortvloeien uit hogere
regelgeving.

Voor een aantal voorwaarden kan de raad deze bepalingen niet uitsluiten van de
rechtmatigheidscontrole, namelijk:
1. bepalingen die het recht omschrijven (dit betreft de rechtbepalingen wanneer in aanmerking
    wordt gekomen dan wel de verplichting bestaat. Het gaat hier om harde bepalingen waarbij
    ‘sanctie’ bestaat dat recht wordt ontnomen).
2. bepalingen die de hoogte aangeven (tarieven, formules en andere criteria die aangeven welke
    voorwaarden over hoogte zijn opgenomen). Het gaat hier om de spelregels van de berekening.
3. bepalingen die iets omtrent de duur vermelden (het gaat hierbij om termijnen van verstrekking,
    toekenning of werkingsperiode).

In bijlage 1 van dit protocol zijn gemeentelijke verordeningen opgenomen die op basis van het
bovenstaande onderdeel zijn van de rechtmatigheidscontrole door de accountant.
Daarnaast is per verordening limitatief bepaald welke artikelen niet uit te sluiten zijn van de
rechtmatigheidscontrole. Van alle benoemde artikelen is een korte inhoudelijke beschrijving gegeven.

5.3.3 Uitwerking externe regelgeving
Voor wat betreft externe wet- en regelgeving is de accountantscontrole limitatief gericht op de
naleving van de wettelijke kaders. Dit uitsluitend voor zover deze directe financiële
beheershandelingen betreffen of kunnen betreffen. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van alle
van toepassing zijnde externe wet- en regelgeving. Dit overzicht is niet uitputtend.

5.4     Misbruik en oneigenlijk gebruik – criterium (M&O-criterium)

5.4.1 Inleiding
Onder misbruik wordt verstaan het opzettelijk niet, niet tijdig, onjuist of onvolledig verstrekken van
gegevens met als doel ten onrechte overheidssubsidies of uitkeringen te verkrijgen of niet of dan wel
een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen.
Onder oneigenlijk gebruik wordt verstaan het door het aangaan van rechtshandelingen, al dan niet
gecombineerd met feitelijke handelingen, verkrijgen van overheidsbijdragen of het niet dan wel tot
een te laag bedrag betalen van heffingen aan de overheid, in overeenstemming met de
bewoordingen van de regelgeving maar in strijd met het doel en de strekking daarvan.
Het gaat er dus om hoe we kunnen bereiken dat onze middelen alleen worden aangewend voor
degenen die daar recht op hebben.
Het M&O criterium heeft met name betrekking op bijstandsuitkeringen, specifieke uitkeringen,
subsidies en gemeentelijke heffingen.



                                                  14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>5.4.2     Uitwerking
Bij het vervaardigen van de eigen verordeningen, beleidsregels en het inrichten van de organisatie
moet voldoende aandacht worden besteed aan het voorkomen van mogelijk misbruik en oneigenlijk
gebruik, zowel door derden als uiteraard ook door de eigen organisatie.
Bij de waarborgen tegen misbruik en oneigenlijk gebruik gaat het veelal om het vaststellen van de
juistheid en volledigheid van de gegevens (van derden) op grond waarvan vergoedingen / uitkeringen
/ subsidies worden verstrekt, dan wel rechten / belastingen / bijdragen worden geheven. Het duidelijk
vooraf aangegeven van de (rand)voorwaarden en van de sanctiemogelijkheden is daar een van.
Andere instrumenten betreffen het opvragen van bewijsstukken, het afstemmen met eigen gegevens
(bevolkings-/belastingadministratie) en/of van andere instanties (fiscus), of van het verplicht stellen
van accountantsverklaringen (subsidies). Veel van deze maatregelen betreffen de normale
waarborgen welke noodzakelijk zijn om de juistheid van kosten en/of volledigheid van opbrengsten te
kunnen garanderen.
De accountant zal in zijn onderzoek er vooral op toezien dat het M&O-beleid, gelet op de
mogelijkheden die er zijn, voldoende actueel is. Het M&O-beleid en op grond daarvan toe te passen
maatregelen zijn opgenomen in de afzonderlijke verordeningen en beleidsregels.

6. Hardheidsclausule
Ondanks het feit dat het normenkader zorgvuldig is opgesteld is het onmogelijk te garanderen dat dit
kader hiermee limitatief is. Dat betekent dat in die gevallen waarin de interne wet- en regelgeving
zoals die is opgenomen in het normenkader niet voorziet, dan wel (interpretatie)ruimte laat, het
college gemandateerd is om beslissingen te nemen. Wanneer het college van dit mandaat gebruik
maakt legt het hierover verantwoording af in de rechtmatigheidsparagraaf in het jaarverslag.

7. Rapportering door de accountant
Tijdens en na afronding van de controlewerkzaamheden rapporteert de accountant, in het kort
weergegeven, als volgt:

Interim-controle
In oktober 2017 wordt door de accountant een zogenaamde interim-controle uitgevoerd. Over de
uitkomsten van die tussentijdse controle wordt een managementletter aan het college en een
boardletter aan de auditcommissie uitgebracht in november 2017.

Verslag van bevindingen
Overeenkomstig de gemeentewet wordt na afronding van de controle van de jaarrekening een
accountantsverslag (verslag van bevindingen) uitgebracht aan de raad en in afschrift aan het College
van Burgemeester en Wethouders. PWC verwacht dit verslag begin mei 2018 uit te brengen. Hierbij
blijven we wel afhankelijk van de controle rondom het sociaal domein.
In het accountantsverslag wordt gerapporteerd over de opzet en uitvoering van het financiële beheer
en of de beheersorganisatie een getrouw en rechtmatig financieel beheer en een rechtmatige
verantwoording daarover waarborgen.

Uitgangspunten voor de rapportagevorm
Gesignaleerde onrechtmatigheden worden toegelicht gespecificeerd naar de aard van het criterium
(begrotingscriterium, voorwaardencriterium, etc.).
Fouten of onzekerheden die de rapporteringstolerantie als bedoeld in hoofdstuk 3 van dit
controleprotocol overschrijden, worden weergegeven in een apart overzicht bij het verslag van
bevindingen. De accountant rapporteert ook over eventuele bevindingen met betrekking tot de
betrouwbaarheid en de continuïteit van de door de gemeente gehanteerde geautomatiseerde
informatieverzorging.




                                                  16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Controleverklaring
In de controleverklaring wordt op een gestandaardiseerde wijze, zoals wettelijk voorgeschreven, de
uitkomst van de accountantscontrole weergegeven, zowel ten aanzien van de getrouwheid als de
rechtmatigheid. Deze controleverklaring is bestemd voor de gemeenteraad, zodat deze de door het
College van Burgemeester en Wethouders opgestelde jaarrekening kan vaststellen.




                                                17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>8. Bijlagen
1. Inventarisatie interne wet- en regelgeving in het kader van de rechtmatigheids-
   controle bij gemeenten;
2. Inventarisatie externe wet- en regelgeving in het kader van de rechtmatigheids-
   controle bij de gemeente;
3. Overzicht specifieke uitkeringen en subsidies;
4. Communicatie en periodiek overleg;
5. Rapportagemomenten.




                                                 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Bijlage 1 Inventarisatie interne wet- en regelgeving in het kader van de rechtmatigheidscontrole

In deze bijlage zijn die verordeningen en beleidsregels opgenomen die direct of indirect een financieel belang of financieel risico omvatten.

Verordening / beleidsregel                                          Artikel          Omschrijving artikel
Legesverordening Bernheze 2017                                      2                Belastbaar feit
                                                                    3                Belastingplicht
                                                                    4                Vrijstellingen
                                                                    5                Maatstaven van heffing en tarieven
                                                                    8                Kwijtschelding
                                                                    9                Teruggaaf

Legesverordening Omgevingsvergunning 2017                           2                Belastbaar feit
                                                                    3                Belastingplicht
                                                                    4                Vrijstellingen
                                                                    5                Maatstaven van heffing en tarieven
                                                                    8                Kwijtschelding
                                                                    9                Teruggaaf

Verordening reinigingsrechten Bernheze 2016                         2                Belastbaar feit
                                                                    3                Belastingplicht
                                                                    4                Maatstaf van heffing en belastingtarief
                                                                    5                Belastingtijdvak
                                                                    7                Ontstaan van de belastingschuld en de heffing naar tijdsgelang
                                                                    9                Kwijtschelding

Verordening afvalstoffenheffing Bernheze 2017                       2                Aard van de belasting en belastbaar feit
                                                                    3                Belastingplicht
                                                                    4                Maatstaf van heffing en belastingtarief
                                                                    5                Belastingjaar
                                                                    7                Ontstaan van de belastingschuld en heffing naar tijdsgelang
                                                                    10               Kwijtschelding




                                                                               19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Verordening / beleidsregel                                    Artikel        Omschrijving artikel
Verordening onroerende-zaakbelastingen Bernheze 2017,         1              Belastingplicht
inclusief eerste en tweede wijziging                          2              Belastingobject
                                                              3              Maatstaf van heffing
                                                              4              Vrijstellingen
                                                              5              Belastingtarieven

Verordening toeristenbelasting Bernheze 2017                  2              Belastbaar feit
                                                              3              Belastingplicht
                                                              4              Kwijtschelding
                                                              5              Vrijstellingen
                                                              6              Maatstaf van heffing
                                                              7              Forfaitaire berekeningswijze van de maatstaf van heffing
                                                              8              Opteren voor niet-forfaitaire maatstaf van heffing
                                                              9              Belastingtarief
                                                              10             Belastingjaar
                                                              12             Aanslaggrens

Verordening rioolheffing Bernheze 2017, inclusief eerste en   3              Belastbaar feit en belastingplicht
tweede wijziging                                              4              Maatstaf van heffing
                                                              5              Tarief
                                                              6              Vrijstellingen
                                                              7              Belastingjaar
                                                              9              Ontstaan van de belastingschuld

Verordening reclamebelasting Centrum Heesch 2016              2              Gebiedsomschrijving
                                                              3              Belastbaar feit
                                                              4              Belastingplicht
                                                              5              Maatstaf van heffing en belastingtarief
                                                              6              Belastingtijdvak
                                                              7              Ontstaan van belastingschuld en heffing naar tijdsgelang
                                                              9              Vrijstellingen
                                                              11             Kwijtschelding




                                                                        20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Verordening / beleidsregel                                  Artikel        Omschrijving artikel
Verordening lijkbezorgingsrechten Bernheze 2017             2              Belastbaar feit
                                                            3              Belastingplicht
                                                            4              Vrijstellingen
                                                            5              Maatstaf van heffing en belastingtarief
                                                            6              Belastingjaar
                                                            9              Kwijtschelding

Verordening marktgelden Bernheze 2017                       1              Belastbaar feit
                                                            2              Belastingplicht
                                                            3              Maatstaf van heffing en tarief
                                                            4              Belastingjaar
                                                            6              Ontstaan van de belastingschuld en heffing
                                                            8              Kwijtschelding

Verordening baatbelasting riolering Peelstraat              1              Aard van de belasting
(geldig tot en met 2017)                                    2              Belastingplichtigen
                                                            3              Belastinggrondslag
                                                            4              Belastingtarief
                                                            5              Tijdsduur van heffing
                                                            6              Belastingjaar
                                                            7              Heffing ineens

Algemene plaatselijke verordening Bernheze 2014 inclusief   6.1            Strafbepaling bij overtreding verordening
eerste wijziging (ingangdatum eerste wijziging 13-5-2014)

Verordening rechtspositie wethouders, raads- en             2              Vergoeding voor de werkzaamheden voor raadsleden
commissieleden 2014                                         3              Onkostenvergoeding raadsleden
                                                            4.1            Berekening vaste vergoedingen raadsleden
                                                            5              Reiskosten raadsleden
                                                            6              Verblijfskosten raadsleden
                                                            7.1            Buitenlandse dienstreis raadsleden
                                                            8              Fietsregeling raadsleden
                                                            9              Verlaging vergoeding werkzaamheden bij arbeidsongeschiktheid



                                                                      21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Verordening / beleidsregel                                      Artikel            Omschrijving artikel
                                                                10                 raadsleden
                                                                11                 Compensatie korting werkloosheidsuitkering raadsleden
                                                                12 excl. 12.4      Vergoeding voor waarneming voorzitterschap van de gemeenteraad
                                                                13                 Ziektekostenverzekering raadsleden
                                                                15                 Voorziening bij tijdelijk ontslag wegens zwangerschap en bevalling of
                                                                                   ziekte raadsleden
                                                                16                 Onkostenvergoeding wethouders
                                                                17                 Reiskosten woon-werkverkeer wethouders
                                                                18                 Zakelijke reiskosten wethouders
                                                                19.1               Verblijfkosten wethouders
                                                                20.1               Buitenlands dienstreis wethouders
                                                                21.3               Cursus, congres, seminar of symposium wethouders
                                                                22                 Mobiele telefoon wethouders
                                                                23                 Fietsregeling wethouders
                                                                25                 Reis- en pensioenkosten en verhuiskosten wethouders
                                                                                   Vergoeding voor het bijwonen van vergadering commissieleden

Verordening op de ambtelijke bijstand en fractieondersteuning   6.1 t/m 6.3        Bijdrage fractieondersteuning in de kosten
Bernheze 2008                                                   7                  Wijziging van vergoeding bij aanpassing van de fractie

Verordening op de raadscommissies 2012                          4.6                Presentiegelden burgerleden
                                                                35                 Hardheidsclausule

Referendumverordening Bernheze 2013                             14                 Strafbepaling: geldboete

Verordening rekenkamercommissie Bernheze 2015                   2.5                Vergoeding voor werkzaamheden van de extra leden van de
                                                                                   rekenkamercommissie
                                                                5                  Budget
                                                                6                  Uitleg verordening (hardheidsclausule)

Exploitatieverordening gemeente Bernheze 2003                   6                  Grondslag voor toerekening baat
                                                                8                  Vaststelling exploitatiebijdrage
                                                                10                 Beslissing op de aanvraag



                                                                              22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Verordening / beleidsregel                                 Artikel         Omschrijving artikel
                                                           13              Hardheidsclausule

Verordening op het gebruik van standplaatsen voor          7               Geldboete bij overtreding
woonwagens 1995

Monumentenverordening Bernheze 2010                        20              Strafbepaling

Subsidieverordening gemeentelijke monumenten Bernheze      2               Subsidieplafond
2012                                                       3.1, 3.3, 3.5   Abonnement monumentenwacht
                                                           en 3.6
                                                           4               Onderhoudssubsidie
                                                           5               Subsidiabele kosten
                                                           7               Volgorde behandeling
                                                           9.2 t/m 9.5     Subsidietoekenning
                                                           10              Weigeren van subsidie
                                                           12.2            Vaststelling van subsidie
                                                           13              Onvolledige informatie
                                                           14              Hardheidsclausule
                                                           16              Overgangsbepaling
Verordening naamgeving en nummering (adressen) Bernheze    8.1             Strafbepaling: geldboete
2012
Marktverordening gemeente Bernheze 2013                    6               Marktplaatsvergunning
                                                           7               Intrekking vaste marktplaatsvergunning
                                                           8               Intrekking en schorsing marktplaatsvergunning
                                                           9               Uitsluiting standwerker
                                                           10              Onmiddellijke verwijdering
                                                           11              Strafbepaling

Verordening op het aansluiten van panden op de riolering   1               Kosten rioolaansluiting

Verordening ondergrondse infrastructuren 2013 gemeente     17              Strafbepaling: geldboete
Bernheze inclusief eerste wijziging




                                                                      23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Verordening / beleidsregel                                  Artikel        Omschrijving artikel
Brandbeveiligingsverordening 2012                           8              Bestuurlijke boete

Verordening duurzaamheidsleningen gemeente Bernheze 2012    2              Toepassingsbereik
                                                            3              Budget
                                                            5.1            Duurzaamheidsmaatregelen
                                                            8              Afwijzen aanvraag
                                                            12             Kenmerken van duurzaamheidslening
                                                            15             Hardheidsclausule

Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Bernheze    4              Vaststelling vergoeding voorzieningen
2015                                                        7.2            Niet in behandeling nemen van aanvraag
                                                            11             Vaststellen bekostigingsplafond
                                                            12             Opname in perspectiefnota en begroting gemeente Bernheze
                                                            15.3 en 15.4   Intrekking bekostiging en vaststelling hoogte bekostiging
                                                            17.1 en 17.3   Vervallen aanspraak op bekostiging
                                                            26             Vergoeding
                                                            29.5           Achterstallig onderhoud
                                                            31             Hardheidsclausule
                                                            32             Indexering

Verordening materiële financiële gelijkstelling onderwijs   3              Criteria voor het vaststellen van een voorziening
Bernheze 2015                                               5              Subsidieplafond


Verordening Welzijnssubsidies gemeente Bernheze 2012        2              Voorwaarden verstrekking subsidie
                                                            4              Verstrekking subsidie op grond van een wettelijk voorschrift, tenzij …..
                                                            6.2            Wijze van verdeling (subsidieplafond)
                                                            10.1           Subsidieverlening t.l.v. een nog niet vastgestelde of goedgekeurde
                                                                           begroting
                                                            11             Weigeringsgronden subsidie
                                                            17             Vaststelling subsidie voor een lager bedrag dan verlening van de subsidie
                                                            19             Intrekking of wijziging van een beschikking tot subsidievaststelling
                                                            20.1           Intrekking of wijziging van een beschikking tot subsidievaststelling



                                                                      24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Verordening / beleidsregel                                  Artikel            Omschrijving artikel
                                                            21                 Wet Bibob
                                                            27                 Termijn van verlening
                                                            28                 Subsidievormen
                                                            29                 Vaststelling subsidieplafond gespecificeerd naar de desbetreffende
                                                                               subsidievormen
                                                            31                 Donaties
                                                            33.1               Tijdsduur verstrekking subsidie vrijwilligers- en zelforganisaties
                                                            35                 Gevolgen hoogte subsidie a.g.v. afwijking in (jeugd)ledenaantal
                                                            37                 Berekeningsgronden subsidie vrijwilligers- en zelforganisaties
                                                            41.2 en 41.4       Budgetsubsidies
                                                            47                 Opbouw subsidiebudgetten
                                                            49                 Vormen egalisatiereserve door subsidieontvanger
                                                            50                 Hardheidsclausule
                                                            55                 Verstrekking projectsubsidies
                                                            56                 Subsidieplafond projectsubsidies
                                                            63                 Hardheidsclausule

Verordening i.h.k.v. Wet Gemeentelijke Antidiscriminatie-   2                  Zorgplicht college van burgemeester en wethouders
voorzieningen 2011 (V-WGA 2011)                             8.3                Definitieve vaststelling van de subsidie; niet volledig leveren prestaties
                                                            11                 Vorming van reserves

Verordening leerlingenvervoer gemeente Bernheze 2014        2.1, 2.2 en        De door het college noodzakelijk te achten vervoersvoorziening
                                                            2.4
                                                            3.1 en 3.2         Vervoersvoorziening naar de dichtstbijzijnde toegankelijke school
                                                            4                  Toekenning vervoersvoorziening
                                                            6.2 t/m 6.4        Doorgeven van wijzigingen
                                                            7                  Peildatum leeftijd leerling
                                                            8                  Andere vergoedingen
                                                            9.1 t/m 9.3        Algemene bepalingen omtrent het vervoer van leerlingen naar school voor
                                                                               primair onderwijs
                                                            10                 Bekostiging van de kosten van openbaar vervoer en vervoer per fiets
                                                            11                 Bekostiging van de kosten van openbaar vervoer of vervoer per fiets t.b.v.
                                                                               een begeleider



                                                                          25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Verordening / beleidsregel                                       Artikel         Omschrijving artikel
                                                                 12              Vervoersvoorziening in de vorm van aangepast vervoer
                                                                 13              Bekostiging o.b.v. de kosten van eigen vervoer
                                                                 14              Drempelbedrag
                                                                 15              Financiële draagkracht
                                                                 16.1 t/m 16.2   Algemene bepalingen omtrent het vervoer van leerlingen van scholen
                                                                                 voor voortgezet onderwijs
                                                                 17              Bekostiging van de kosten van openbaar vervoer, openbaar vervoer met
                                                                                 begeleiding en vervoer per fiets
                                                                 18              Vervoersvoorziening in de vorm van aangepast vervoer
                                                                 19              Bekostiging o.b.v. de kosten van eigen vervoer
                                                                 20              Toekenning vervoersvoorziening voor het weekeinde en de vakantie aan
                                                                                 in de gemeente wonende ouders
                                                                 21              Vervoersvoorziening voor weekeinde en vakantie
                                                                 22              Beslissing college in gevallen waarin de regeling niet voorziet

Percentageverordening beeldende kunst 2006                       1               Bepaling budget beeldende kunst
                                                                 2               Definitie werkelijke kosten

Verordening cliëntenparticipatie integraal gehandicaptenbeleid   6               Beschikbaar stellen middelen
2004                                                             9.1             Hardheidsclausule
Verordening maatschappelijke ondersteuning 2015                  3.1 en 3.2      Kosteloze cliëntondersteuning
                                                                 9               Criteria voor maatwerkvoorziening
                                                                 10              Geen aanspraak
                                                                 12.1 en 12.2    Persoonsgebonden budget
                                                                 13              Nieuwe feiten en omstandigheden, herziening, intrekking of
                                                                                 terugvordering
                                                                 14.1 en 14.2    Bijdrage in de kosten
                                                                 17              Verhouding prijs en kwaliteit levering voorziening door derden
                                                                 23.2 en 23.3    Overgangsrecht


Verordening jeugdhulp gemeente Bernheze 2015                     3.1             Toegang jeugdhulp via de huisarts, medisch specialist of jeugdarts
                                                                 4.2             Toegang jeugdhulp via de gemeente



                                                                           26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Verordening / beleidsregel                                    Artikel        Omschrijving artikel
                                                              10.2           Hoogte van de PGB
                                                              11             Nieuwe feiten en omstandigheden, herziening, intrekking of
                                                                             terugvordering
                                                              12             Verhouding prijs en kwaliteit aanbieders jeugdhulp en uitvoerders kinder-
                                                                             Beschermingsmaatregelen en jeugdreclassering

Treasurystatuut Bernheze 2015                                 3              Uitgangspunten risicobeheer
                                                              4              Uitzetten overtollige middelen
                                                              5              Renterisicobeheer
                                                              6              Koersrisicobeheer
                                                              7              Kredietrisicobeheer
                                                              9              Valutarisicobeheer
                                                              10             Financiering
                                                              11             Langlopende uitzettingen
                                                              12             Relatiebeheer
                                                              13             Geldstromenbeheer
                                                              14             Saldo- en liquiditeitenbeheer

Financiële verordening gemeente Bernheze 2015                 5              Autorisatie begroting en investeringskredieten
(in de raadsvergadering van 14-12-2017 wordt een gewijzigde   7              Waardering en afschrijving vaste activa
financiële verordening voorgelegd ter besluitvorming. Deze    9              Kostprijsberekening
verordening zal geldig zijn m.i.v. 1-1-2017.)
Beheersverordening begraafplaatsen gemeente Bernheze 2011     28.1           Strafbepaling




                                                                        27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Bijlage 2
Inventarisatie externe wet- en regelgeving in het kader van de rechtmatigheidscontrole bij
gemeenten

Activiteit                                         Wetgeving extern
Algemeen financieel middelenbeheer                 Grondwet
                                                   Burgerlijk Wetboek
                                                   Gemeentewet
                                                   Besluit Begroting en Verantwoording
                                                   Wet gemeenschappelijke regelingen
                                                   Algemene Wet Bestuursrecht
                                                   Besluit accountantscontrole decentrale
                                                   overheden
                                                   Wet op het BTW-compensatiefonds
Treasurybeheer                                     Wet financiering decentrale overheden (FIDO)
Arbeidsvoorwaarden en personeelsbeleid             Gemeentewet
                                                   Ambtenarenwet
                                                   Fiscale wetgeving
                                                   Sociale verzekeringswetten
                                                   CAR/UWO
Inkopen en contractbeheer                          De Europese aanbestedingsrichtlijn
                                                   (2001/18/EG)
                                                   Mededingingsswet
                                                   Het besluit aanbestedingsregels voor
                                                   overheidsopdrachten (BAO)
                                                   Europese regels staatssteun
                                                   Wet Markt en Overheid
Burgerlijke stand en afgifte documenten            Burgerlijk wetboek
                                                   Gemeentewet
                                                   Wet GBA
                                                   Wet rechten burgerlijke stand
OZB                                                Gemeentewet
                                                   Wet waardering Onroerende Zaken
Toeristenbelasting                                 Gemeentewet
Grafrechten                                        Gemeentewet
                                                   Wet op de lijkbezorging
Baatbelasting/reclamebelasting                     Gemeentewet
Marktgelden                                        Gemeentewet
Handhaving                                         Gemeentewet
                                                   Winkeltijdenwet
Brandweer en rampenbestrijding                     Brandweerwet 1985
                                                   Wet Veiligheidsregio’s
Gebruiksvergunningen                               Woningwet
                                                   Bouwbesluit
                                                   Gebruiksbesluit
                                                   Wet algemene bepaling en omgevingsrecht
                                                   Wet Milieubeheer
Woonwagens                                         Gemeentewet
Vreemdelingenzaken                                 Vreemdelingenwet
Integratie                                         ROA/VVTV




                                              28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Activiteit                                       Wetgeving extern
Wegenbeheer                                      Wegenverkeerswet 1994
                                                 Besluit administratieve bepaling wegverkeer
                                                 Wet personenvervoer
Groenbeheer                                      Boswet
                                                 Kaderwet LNV-subsidies
Afvalstoffenbeheer                               Gemeentewet
                                                 Wet milieubeheer
Rioolbeheer en reiniging                         Gemeentewet
                                                 Wet op de waterhuishouding
                                                 Waterleidingwet
                                                 Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
                                                 Kaderrichtlijn water
                                                 Wet gemeentelijke watertaken
                                                 Wet milieubeheer
                                                 Waterwet
Milieubeheer                                     Wet belastingen op milieugrondslag
                                                 Wet milieubeheer
                                                 Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
                                                 Wet bodembescherming
                                                 Wet geluidhinder
                                                 Wet op de ruimtelijke ordening
                                                 Bouwstoffenbesluit
                                                 Woningwet
Grondexploitatie                                 Wet ruimtelijke ordening
                                                 Wet voorkeursrecht gemeenten
                                                 Onteigeningswet
                                                 Wet algemene bepaling omgevingsrecht
                                                 Besluit op de ruimtelijke ordening
                                                 Wet op de omzetbelasting 1968
                                                 Wet op de BTW-compensatiefonds
                                                 Wet op belastingen en rechtsverkeer
                                                 Besluit begroting en verantwoording
Intensivering Stedelijke Vernieuwing             Wet ISV
Telecommunicatie                                 Telecommunicatiewet
Wonen, economie en beheer gemeentelijke panden   Gemeentewet
en accommodaties                                 Leegstandswet
                                                 Woningwet
                                                 Huurprijzenwet woonruimte
                                                 Huisvestingswet
                                                 Huurwet
                                                 Huursubsidiewet
                                                 Besluit woninggebonden subsidies
                                                 Wet bevordering eigen woningbezit
Algemeen Welzijn en sport                        Welzijnswet
Zorg                                             Jeugdwet
                                                 Wet maatschappelijke ondersteuning 2015
Kinderopvang                                     Wet kinderopvang en kwaliteitseisen
                                                 peuterspeelzalen
Verzorgen basis- en speciaal onderwijs           Wet primair onderwijs
                                                 Wet op de basiseducatie
                                                 Wet Gemeentelijke
                                                 onderwijsachterstandenbeleid


                                            29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Activiteit                            Wetgeving extern
                                      Leerplichtwet
                                      Wet ontwikkelingskansen door educatie
Verzorgen voortgezet onderwijs        Wet op het voortgezet onderwijs
Cultuur en lokale media               Mediawet
                                      Wet op het specifiek cultuurbeleid
Ambulancevervoer                      Wet ambulancevervoer
Ongediertebestrijding                 Gemeentewet
Sociale inkomensvoorzieningen         Participatiewet
                                      IOAW en IOAZ
                                      Bijstandsbesluit Zelfstandigen
                                      Wet Investering Jongeren
                                      Sociale en fiscale wetgeving
Werkgelegenheid                       Wet Inkomensvoorziening Kunstenaars
                                      Participatiewet
Schuldhulpverlening                   Wet op het kredietbeheer




                                 30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Bijlage 3 Overzicht specifieke uitkeringen en subsidies

Onderstaand overzicht is gebaseerd op het voorlopig overzicht aanlevering
verantwoordingsinformatie 2017 i.h.k.v. Single information Single audit (afgekort: SiSa). Op deze lijst
kunnen nog wijzigen optreden.

Onderwijsachterstandenbeleid 2011-2017 (OAB)
Gebundelde uitkering op grond van art. 69 Participatiewet _gemeentedeel 2017
Gebundelde uitkering op grond van art. 69 WWB_Totaal 2016
Besluit bijstandsverlening Zelfstandigen 2004 (excl. levensonderhoud beginnende
zelfstandigen)_gemeentedeel 2017
Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (excl. levensonderhoud beginnende
zelfstandigen)_Totaal 2016




                                                  31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Bijlage 4 Periodiek overleg

Onderstaand is de overlegstructuur in een communicatiematrix vastgelegd voor het boekjaar 2017. In
het kader van het bestuurlijk overleg en de rapportage zijn de volgende contacten tussen PWC en het
bestuur en management als regel van toepassing:.

                       Aantal per     Toelichting
                          jaar
Auditcommissie en        Twee         Preaudit, auditplan, accountantsverslag en controleverklaring.
indien gewenst
gemeenteraad
Portefeuillehouder        Twee        Bespreking Boardletter van de interim-controle en de
en hoofd domein                       eindejaarscontrole (op basis van het accountantsverslag).
Interne
dienstverlening
College van B&W            Op         Informeren en adviseren naar aanleiding van de
                         verzoek      controlebevindingen.
Overleg met MT             Op         Informeren en adviseren naar aanleiding van de
                         verzoek      controlebevindingen.




                                                32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Bijlage 5 Schriftelijke rapportage

Naar aanleiding van de controle worden de bevindingen in de volgende documenten vastgelegd.

 Rapportage                Tijdstip           Inhoud
 Boardletter               Na afronding van   Mogelijke risico’s, verbeter- en aandachtspunten
                           de interim-        betreffende de processen en procedures
                           controle           (beheersingsstructuur), beheersing specifieke
                                              subsidiestromen evenals overige van belang zijnde
                                              onderwerpen.
 Accountantsverslag        Na afronding van   Resterende onzekerheden of verbeteringen op het
                           de controle van    gebied van verslaglegging. De opmerkingen zijn
                           de jaarstukken     nimmer van dien aard dat ze afbreuk doen aan de
                                              strekking van de controleverklaring.
 Controleverklaring        Na afronding van   Oordeel van de accountant over de mate waarin de
                           de controle van    jaarrekening voldoet aan de daaraan te stellen eisen
                           de jaarstukken     en de jaarstukken een getrouw beeld geeft i.o.m.
                                              verslaggevingsvoorschriften.




                                              33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>