<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                      Accountantsverslag 2018
Belangrijkste
boodschappen          gemeente Bernheze
                      28 mei 2019


Oordeel bij de
jaarrekening




Ontwikkelingen voor
uw organisatie




Bijlagen




                                                  Deze rapportage is
                                                interactief en gemaakt
                                                  om te bekijken op:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                      Aan de raad van gemeente Bernheze
Belangrijkste
                      t.a.v. de gemeenteraad
boodschappen
                      De Misse 6
                      5384 BZ HEESCH


Oordeel bij de        28 mei 2019
jaarrekening
                      Referentie:V5TUP5N3U6HR-1192006834-80


Ontwikkelingen voor   Geachte raad,
uw organisatie
                      Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag met             Wij hebben de inhoud van dit verslag tijdens de vergadering
                      betrekking tot de accountantscontrole van de              met auditcommissie op 27 mei 2019 besproken. Mocht u nog
                      jaarrekening van gemeente Bernheze voor het boekjaar      vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te
                      dat eindigt op 31 december 2018. We hebben onze           nemen. Wij zijn uiteraard graag bereid om de inhoud van dit
Bijlagen              werkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met           accountantsverslag nader toe te lichten.
                      ons controleplan 2018. Onze zienswijzen en
                      bevindingen zijn transparant en constructief besproken    Hoogachtend,
                      met de ambtelijke organisatie.                            PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.

                      Het rapport bestaat uit drie delen. Deel 1 geeft ons
                      totaaloordeel bij uw jaarstukken. Deel 2 beschrijft de    drs. T.A.G. van Boxtel RA
                      ontwikkelingen voor uw organisatie en de status van uw    senior director
                      voorbereiding op deze ontwikkelingen. Deel 3 gaat in op
                      de omvang van de goedkeuringstolerantie, onze
                      onafhankelijkheid en een samenvatting van onze
                      formele communicatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                      Onze belangrijkste boodschappen
Belangrijkste
boodschappen          1. Een goedkeurende controleverklaring: Wij                  5. Ruimtelijk domein: De prognoses van de
                         hebben onze controle van de jaarrekening 2018 van            grondexploitaties ten behoeve van de posities in de
                         gemeente Bernheze afgerond. Wij hebben een                   jaarrekening 2018 geven een stabiel beeld. De
                         goedkeurende controleverklaring afgegeven op het             boekwaarde van de grondexploitaties is in 2018
                         aspect getrouwheid en financiële rechtmatigheid,             toegenomen van €10,6 miljoen naar € 13,6 miljoen.
Oordeel bij de           onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd             Als tussentijdse winstneming is €1,4 miljoen verwerkt.
jaarrekening             wordt vastgesteld door de raad.                              In project Rodenburg is in 2018 voor €5,6 miljoen aan
                                                                                      opbrengsten gerealiseerd. In de projecten Zwarte
                      2. Bernheze beschikt over een stabiele financiële               Molen €2,2 miljoen en De Erven €3,2 miljoen is in
                         positie: Uit de analyse van de kengetallen en het            2018 de grootste voortgang aan grondverwervingen
                         weerstandsvermogen komt naar voren dat                       zichtbaar.
Ontwikkelingen voor      Bernheze een stabiele financiële positie heeft. Dit uit
uw organisatie           zich bijvoorbeeld in een stabiele solvabiliteit van       6. Ontwikkeling project Heesch West: In 2018 is de
                         39,5% (2017: 38%) en de mogelijkheid om de                   voorbereiding van de bestemmingsplanprocedures
                         geïnventariseerde risico’s op te vangen vanuit het           gestart. Het doel is om eind 2019 een definitief
                         weerstandsvermogen.                                          bestemmingsplan inclusief de gebiedsovereenkomst
                                                                                      te hebben. Dit op basis van het in 2017 opgestelde
Bijlagen              3. Informatiewaarde van de jaarrekening is goed                 Masterplan. Het is de verwachting dat eind 2019 de
                         De leesbaarheid van de jaarrekening is goed. De              gronden worden overgedragen aan de GR Heesch
                         jaarrekening is voor een gemeente niet al te                 West, zodat de gronden in exploitatie worden
                         omvangrijk. De informatiewaarde van de paragrafen            genomen. De voorziening in de jaarrekening 2018 is
                         is goed.                                                     ongewijzigd.

                      4. Sociaal domein: De controle van het sociaal               7. De interne beheersing is van voldoende niveau: In
                         domein heeft niet geleid tot nieuwe bevindingen of           onze rapportage interimbevindingen, die we
                         opmerkingen. De geconstateerde onzekerheden uit              besproken hebben met de auditcommissie op 12
                         de controle komen, in lijn met 2017, met name voort          december 2018, hebben wij ons beeld gegeven van
                         uit onzekerheden bij het vaststellen van de                  de interne beheersing van uw gemeente. Onze
                         prestatieleveringen van specifieke onderdelen uit de         belangrijkste conclusie is dat de interne beheersing
                         Jeugd.                                                       van voldoende niveau is.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                             Ons oordeel bij uw
       Belangrijkste
       boodschappen          jaarstukken 2018
                             Wij hebben de controle van uw jaarstukken afgerond.
                             De reikwijdte van onze controle is ongewijzigd ten
                             opzichte van ons controleplan. De door ons
       Oordeel bij de        geconstateerde ongecorrigeerde bevindingen blijven
       jaarrekening          binnen de door u gestelde goedkeuringstoleranties op
                             het aspect getrouwheid en rechtmatigheid. Dus geeft
                             onze controleverklaring de oordelen zoals hieronder
                             weergegeven.
Oordeel
                             Voor een nadere toelichting op de bevindingen klik hier.
Jaarverslag
Jaarrekening
WNT                                                   Getrouwheid                                  Rechtmatigheid
SiSa                           Oordeel:                  goedkeurend                    Oordeel:     goedkeurend
Interne beheersing                3.000                                                  3.000
Fraude(risico)                    2.500                                                  2.500
                                  2.000                                                  2.000
                                  1.500                                                  1.500
       Ontwikkelingen voor        1.000                                                  1.000
       uw organisatie
                                    500                                                    500
                                       -                                                    -
                                                    Fouten              Onzekerheden               Fouten     Onzekerheden

       Bijlagen
                              = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x € 1.000
                              = door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x € 1.000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                          Ons oordeel bij uw
       Belangrijkste
             Reikwijdte van
       boodschappen         onze controle
                          jaarstukken 2018
                                        Wij hebben de controle van uw jaarstukken afgerond.
            De reikwijdte van de controle  is zo ontworpen
                                       De reikwijdte         dat ercontrole
                                                       van onze     voldoende is controle-informatie
                                                                                 ongewijzigd ten wordt verkregen met betrekking tot uw jaarrekening, ter
            ondersteuning van een kwalitatieve    controle. In het controleplan
                                       opzichte van ons controleplan. De door     hebben
                                                                                       onswij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle. Wij
            bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de
                                       geconstateerde         controle gelijk isbevindingen
                                                          ongecorrigeerde        aan die in hetblijven
                                                                                                controleplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting
       Oordeel bij de
            opgenomen.                 binnen de door u gestelde goedkeuringstoleranties op
       jaarrekening
                                        het aspect getrouwheid en rechtmatigheid. Derhalve
                                        geeft onze controleverklaring de oordelen zoals
Oordeel                                 hieronder weergegeven.
                                                                                                   Jaarstukken
Jaarverslag                             Voor een nadere toelichting op de bevindingen klik
                                                                                    gemeente
                                        hier.
Jaarrekening
WNT                                                              Getrouwheid                                                          Rechtmatigheid
SiSa                                      Oordeel:                  <goedkeurend>                                  Oordeel:               <goedkeurend>
Interne beheersing                           5.000
                                               Jaarverslag                                                              5.000
                                                                                                                           Jaarrekening
Fraude(risico)                               4.000                                                                      4.000

                                             3.000                                                                      3.000
                                                                                                         Programma-
       Ontwikkelingen voor                 2.000
                                    Programma-                                          Balans +
                                                                                                          rekening +
                                                                                                                        2.000
                                                                                                                           WNT-bijlage     SiSa-bijlage
                                                                                                                                                               Bijlage
                                                              Paragrafen
                                   verantwoording                                      toelichting                                                           taakvelden
       uw organisatie                                                                                     toelichting
                                             1.000                                                                      1.000

                                                   -
                                  Van deze onderdelen    van het jaarverslag                                               -
                                    stellen wij, op basis van onze kennis
                                                               Fouten              Onzekerheden                                      Fouten            Onzekerheden
                                                                                       Onze controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen.
                                     over de jaarrekening, vast dat deze
       Bijlagen                        aansluiten met de jaarrekening

                                         = absoluut bedrag fouten of onzekerheden x € 1.000
                                         = door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x € 1.000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                             De kwaliteit van uw jaarverslag is goed
       Belangrijkste
       boodschappen
                                Informatiewaarde is goed                           Jaarrekening en jaarverslag zijn
                                                                                   verenigbaar

       Oordeel bij de                             Ons oordeel is gebaseerd                          Wij zijn verplicht vast te
       jaarrekening                               op de leesbaarheid,                               stellen of wij op grond van de
                                                  concreetheid en kwaliteit                         informatie verkregen in onze
                                                  van de analyses. Dit alles                        controle onjuistheden
                                                  vanuit raadsperspectief.                          hebben geconstateerd die
Oordeel                                           Klik hier voor een nadere                         gebruikers van de
Jaarverslag                                       toelichting.                                      jaarrekening zouden kunnen
                                                                                                    beïnvloeden. Dit is niet het
Jaarrekening                                                                                        geval.
WNT
SiSa
Interne beheersing              Kwaliteit paragrafen goed                          Jaarverslag voldoet aan eisen BBV
Fraude(risico)

                                                   Wij hebben vastgesteld of                       In het BBV zijn diverse eisen
                                                   alle verplichte informatie in                   opgenomen voor de vorm en
       Ontwikkelingen voor                         de paragrafen is                                inhoud van het jaarverslag.
       uw organisatie                              opgenomen. Daarnaast                            Wij hebben vastgesteld dat
                                                   hebben wij de                                   uw jaarverslag voldoet aan
                                                   informatiewaarde van de                         het BBV.
                                                   paragrafen beoordeeld. Klik
                                                   hier voor een nadere
                                                   toelichting.
       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                   JAARVERSLAG                    JAARREKENING                          WNT                           SISA
       Belangrijkste
            Informatiewaarde jaarverslag
       boodschappen

             De algemene leesbaarheid van de  Informatiewaarde          is
                                                 jaarrekening is goed. De                                           Jaarrekening en jaarverslag zijn
                                              <goed/voldoende>
             jaarrekening is niet te omvangrijk.                                                                    verenigbaar
       Oordeel bij de
              De nieuwe gemeenteraad en coalitie hebben na de        Ons oordeel is gebaseerd                                Wij zijn verplicht vast te
       jaarrekening
             gemeenteraadsverkiezingen in 2018 actief meegedachtop  in de leesbaarheid,                                      stellen of wij op grond van
             het formuleren van doelstellingen en het achteraf metenconcreetheid en kwaliteit                                de informatie verkregen in
             hiervan. Deze doelstellingen komen nu terug in het     van de analyses. Dit alles                               onze controle onjuistheden
Oordeel      jaarverslag door de koppeling zichtbaar te maken met het
                                                                    vanuit raadsperspectief.                                 hebben geconstateerd die
             bestuursprogramma en met de doelenbomen.
Jaarverslag                                                           Klik hier voor een nadere                              gebruikers van de
            De relatie tussen beleid en financiën is goed te volgen entoelichting.
                                                                        is                                                   jaarrekening zouden
Jaarrekeninggestructureerd uitgewerkt per doel. Wat hierbij helpt is dat                                                     kunnen beïnvloeden. Dit is
            de programma’s aansluiten met de bijlage taakvelden.
                                                                                              Kwaliteitsaspecten informatiewaarde
                                                                                                                             <niet/wel> het geval.
WNT
             Waardoor geen extra verantwoordingselement nodig is en                           Zie onderstaand ons oordeel per informatieaspect
SiSa         via de programma’s ook op taakveldniveau inzicht wordt
             gegeven.                                                                           Aspect                            Oordeel
Interne beheersing                                                                                                         2017             2018
                                             Kwaliteit
            De koppeling met de beleidsindicatoren       paragrafen
                                                    is opgenomen,                               Leesbaarheid
                                                                                                                    Jaarverslag
                                                                                                                          Goed
                                                                                                                                voldoet aan eisen BBV
                                                                                                                                     Goed
Fraude(risico)
            daarbij kan echter duidelijker aangegeven worden wat het
                                             <voldoende/goed>
            effect van de beleidsindicatoren is geweest op de realisatie                        Concreetheid             Voldoende      Voldoende
            in 2018.                                                                            Relatie beleid <>        Voldoende      Voldoende
                                                                     Wij hebben vastgesteld offinanciën                              In het BBV zijn diverse eisen
       Ontwikkelingen voor                                           alle verplichte informatie in                                   opgenomen voor de vorm en
                                                                     de paragrafen is           Gebruik van              Voldoende        Goed
                                                                                                                                     inhoud  van het jaarverslag.
       uw organisatie                                                                           indicatoren
                                                                     opgenomen. Daarnaast                                            Wij hebben vastgesteld dat
                                                                     hebben wij de                                                   uw jaarverslag
                                                                     informatiewaarde van de                                         <volledige/grotendeels/
                                                                     paragrafen beoordeeld.                                          deels> voldoet aan het BBV.
       Bijlagen                                                      Klik hier voor een nadere                                       Klik hier voor een toelichting.
                                                                     toelichting.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                 JAARVERSLAG                  JAARREKENING                       WNT                             SISA
      Belangrijkste
            Kwaliteit van de paragrafen
      boodschappen

            De informatiewaarde van de verplichte     paragrafen is is
                                            Informatiewaarde                                               Jaarrekening en jaarverslag zijn
            van voldoende niveau. De paragraaf
            weerstandsvermogen geeft een<goed/voldoende>
                                              duidelijke uitleg en                                         verenigbaar
      Oordeel  bij de
            inzicht in de risico’s en de impact op de gemeente
            Bernheze.
      jaarrekening                                                 Ons oordeel is gebaseerd                                      Wij zijn verplicht vast te
                                                                  op de leesbaarheid,                                            stellen of wij op grond van
            In de paragraaf kapitaalgoederen is een duidelijke    concreetheid   en kwaliteit                                    de informatie verkregen in
            uiteenzetting opgenomen van het beoogde               van de analyses. Dit alles                                     onze controle onjuistheden
Oordeel
            onderhoudsniveau en de onderliggende beleidsnota’svanuit raadsperspectief.                                           hebben geconstateerd die
Jaarverslag waarin  het onderhoud  is geregeld.                   Klik hier voor  Oordeel
                                                                                 een  nadere  per paragraaf                      gebruikers van de
                                                                  toelichting.                                                   jaarrekening zouden
JaarrekeningIn de paragraaf grondbeleid is per exploitatie een korte             Zie onderstaand hoe wij de informatiewaarde per paragraaf beoordelen.
                                                                                                                                 kunnen beïnvloeden. Dit is
            toelichting van de ontwikkelingen in 2018 opgenomen.
WNT                                                                                                                              <niet/wel> het geval.
            De koppeling met het project Heesch West wordt
                                                                                    Paragraaf                                     Oordeel
            gemaakt en ook de strategische gronden zijn toegelicht.
SiSa                                                                                                                     2017                2018

Interne beheersing                                                                Lokale heffingen                      Goed              Goed
                                           Kwaliteit paragrafen                   Weerstandsvermogen en
                                                                                                           Jaarverslag voldoet aanGoed
                                                                                                                    Goed
                                                                                                                                   eisen BBV
Fraude(risico)
                                           <voldoende/goed>                       risicobeheersing

                                                                                  Financiering                       Voldoende          Voldoende
                                                                 Wij hebben vastgesteld of                                    In het BBV zijn diverse eisen
                                                                                   Grondbeleid                       Voldoende          Voldoende
      Ontwikkelingen voor                                        alle verplichte informatie   in                              opgenomen     voor de vorm en
      uw organisatie                                             de paragrafen isOnderhoud kapitaalgoederen          Voldoende
                                                                                                                              inhoud van Goed
                                                                                                                                           het jaarverslag.
                                                                 opgenomen. Daarnaast                                         Wij hebben vastgesteld dat
                                                                 hebben wij de Verbonden partijen                    Voldoendeuw jaarverslag
                                                                                                                                        Voldoende
                                                                 informatiewaarde van de                                      <volledige/grotendeels/
                                                                 paragrafen beoordeeld.
                                                                                   Bedrijfsvoering                   Voldoendedeels> voldoet   aan het BBV.
                                                                                                                                        Voldoende
      Bijlagen                                                   Klik hier voor een nadere                                    Klik hier voor een toelichting.
                                                                 toelichting.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen        sociaal domein       ruimtelijk          resultaten              begrotings-       financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                 domein           bedrijfsvoering         rechtmatigheid        positie
       boodschappen
                             Onze bevindingen bij de jaarrekening
                             Onderstaand hebben wij onze detailbevindingen op de aspecten rechtmatigheid en getrouwheid opgenomen boven de
       Oordeel bij de        door u gestelde rapporteringstolerantie van € 88.000. Door op de bevinding te klikken krijgt u meer toelichting op de
       jaarrekening          bevinding.

                                                      Getrouwheid                                               Rechtmatigheid
Oordeel                                                          fouten    onzekerheden                                       fouten     onzekerheden
                                                              (x €1.000)     (x €1.000)                                    (x €1.000)      (x €1.000)
Jaarverslag
                             Transformatiegelden                 92                        Bevindingen getrouwheid            203            497
Jaarrekening                                                                               totaal

WNT                          Voorziening Molen Nistelrode        111

SiSa                         Onzekerheid prestatielevering
                                                                                 18
                             PGB WMO en Jeugd
Interne beheersing
                             Onzekerheid prestatielevering
Fraude(risico)               LTA, Niet gecontracteerde                          479
                             zorg, Maatwerk




       Ontwikkelingen voor                                                                 Totaal                             203            497
       uw organisatie                                                                      Goedkeuringstolerantie             880           2.640
                             Totaal                              203            497
                             Goedkeuringstolerantie              880           2.640




       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen     sociaal domein          ruimtelijk        resultaten               begrotings-             financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                 domein         bedrijfsvoering          rechtmatigheid              positie
       boodschappen
                             Bevindingen sociaal domein 2018 in lijn met voorgaand jaar
                             Gemeente Bernheze heeft de processen om te komen tot
                             een jaarafsluiting van het sociaal domein uitgevoerd
       Oordeel bij de        conform het in de interim-rapportage opgenomen plan
       jaarrekening          van aanpak.

                             De basisregistraties en interne controle op de afgegeven
Oordeel                      beschikkingen voor zorg hebben geen bevindingen laten
                             zien.
Jaarverslag
                             Voor het sociaal domein neemt Bernheze deel aan de
Jaarrekening                 centrumregeling WMO Brabant Noordoost-Oost en de
                             centrumregeling Jeugd Brabant Noordoost. Hiervoor
WNT                          worden financiële verantwoordingen inclusief
SiSa                         controleverklaringen ontvangen. Voor de onderdelen die
                             Bernheze zelf uitvoert, zijn interne controles en
Interne beheersing           afstemmingen ingericht.
                                                                                        Domein        Realisatie      Begroting 2018   Realisatie 2018
Fraude(risico)               Tevens heeft Bernheze de documentatie prestatielevering                     2017           (x €1.000)       (x €1.000)
                                                                                                      (x €1.000)
                             van zorg verankerd in de reguliere processen. In
                             afstemming met de centrumregeling WMO worden hierbij                    zin      pgb       zin     pgb     zin       Pgb
                             de controleverklaringen bij de productieverantwoordingen   WMO 2015    1.321     125      1.543    153    1.566      137
                             nog als sluitstuk gebruikt.
       Ontwikkelingen voor                                                              WMO oude    1.132     150      1.436    104    1.437       91
       uw organisatie                                                                   taken

                                                                                        Jeugdzorg   3.922     352      4.235    360    3.770      393




       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen     sociaal domein           ruimtelijk         resultaten            begrotings-          financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                  domein          bedrijfsvoering       rechtmatigheid           positie
       boodschappen
                             Bevindingen sociaal domein in 2018
                             Te hanteren foutmarge vanuit de rapportage SVB              Uit de regioverantwoording Jeugd komen de volgende
                             Ten aanzien van de pgb-bestedingen Jeugdzorg en Wmo         onzekerheden naar voren:
       Oordeel bij de        constateren we dat de externe accountant van de SVB         De ontvangen rapportages vanuit de regioverantwoording
       jaarrekening          diverse bevindingen heeft geconstateerd ten aanzien van     Jeugd hebben de volgende impact op de gemeente Bernheze:
                             rechtmatigheid. De landelijke foutpercentages zijn specifiekOnzekerheden uit LTA, niet gecontracteerde zorg en maatwerk
                             gebaseerd op de materiële fouten. Op basis hiervan is, aan  In de financiële verantwoording zijn lasten opgenomen voor
Oordeel                      de hand van de eerder uitgebrachte projectiebrieven, de     LTA (landelijk transitiearrangement, niet gecontracteerde zorg
                             verwachte fout berekend voor de gemeente. Het               en maatwerk) van €478.500. Voor deze kosten is het niet
Jaarverslag                  foutpercentage voor Wmo PGB betreft 3,91% (2017 3,95%)      mogelijk om prestatielevering vast te stellen. Dit op basis van
                             en voor Jeugdzorg PGB 2,44% (2017 3,62%). Deze              specifieke afspraken die veelal direct worden doorverwezen. In
Jaarrekening
                             percentages toebedeeld aan de totale pgb-last leveren een   de regioverantwoording is alleen de juistheid van deze kosten
WNT                          onzekerheid op ter hoogte van €18.000. We hebben dit dan    gecontroleerd. Voor het maatwerk is vastgesteld dat is voldaan
                             ook als een onzekerheid aangemerkt binnen onze controle.    aan het protocol voor declareren van maatwerk. Derhalve zijn
SiSa                                                                                     deze zorglasten als onzekerheid in de controle aangemerkt.
                                                                                         Meerwerk
Interne beheersing           Uit regioverantwoording Wmo komen geen fouten en            Deelnemende gemeenten declareren meerwerk buiten de
                             onzekerheden naar voren                                     reguliere zorgcontracten Jeugd aan de centrumgemeente op
Fraude(risico)
                             Uit de regioverantwoording Wmo komen voor gemeente          basis van een afgestemd protocol. In dit protocol is geregeld
                             Bernheze geen fouten en onzekerheden voor de                aan welke voorwaarden de beschikking en de benodigde zorg
                             jaarrekening 2018 naar voren. De cijfers in de jaarrekening moeten voldoen om gedeclareerd te kunnen onder meewerk.
                             van gemeente Bernheze sluiten aan met de gefactureerde In de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders zijn
       Ontwikkelingen voor   zorg uit de regioverantwoording. Voor de prestatielevering de meerwerk trajecten ook specifiek opgenomen. Derhalve is
       uw organisatie        van de zorg is voldoende zekerheid verkregen uit een        voor deze trajecten zekerheid voor prestatielevering
                             combinatie van zelfuitgevoerde werkzaamheden en het         verkregen. Voor gemeente Bernheze gaat het om €68.000.
                             beoordelen van de controleverklaringen bij de               Jeugdzorgplus
                             productieverantwoordingen van de zorgaanbieders.            Het aandeel van gemeente Bernheze in de Jeugdzorgplus
                                                                                         voor 2018 betreft €178.360. Op basis van de ontvangen
       Bijlagen                                                                          assuranceverklaringen van de zorgaanbieders is de
                                                                                         prestatielevering van deze zorg vastgesteld.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen     sociaal domein           ruimtelijk       resultaten        begrotings-    financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                  domein        bedrijfsvoering   rechtmatigheid     positie
       boodschappen
                             Bevindingen sociaal domein 2018
                             Afgrenzing transformatiegelden
                             In de centrumregeling Jeugd is besloten dat de
       Oordeel bij de        regiogemeenten hun aandeel in de Rijksbijdrage
       jaarrekening          transformatiegelden terugbetaald krijgen. In de
                             centrumregeling hebben de regio gemeenten al een
                             bijdrage gestort voor transformatie jeugdzorg.
Oordeel
                             In de afgrenzing met de afrekening van de
Jaarverslag                  transformatiegelden met de centrumregeling Jeugd heeft
                             de gemeente Bernheze €92.000 aan als vooruit ontvangen
Jaarrekening
                             gelden en als nog te ontvangen gelden verwerkt. Het was
WNT                          eerst de verwachting dat de Rijksmiddelen in één tranche
                             warden ontvangen, maar dat blijkt niet zo te zijn. Derhalve
SiSa                         hebben we dit bedrag aangemerkt als fout.
Interne beheersing
Fraude(risico)




       Ontwikkelingen voor
       uw organisatie




       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen        sociaal domein                                          ruimtelijk                               resultaten           begrotings-           financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                                                    domein                                bedrijfsvoering      rechtmatigheid            positie
       boodschappen
                             Schattingen sociaal domein zijn evenwichtig
                             Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het
                             college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2018 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht
       Oordeel bij de        van onze bevindingen met de bijbehorende motivering.
       jaarrekening


Oordeel
Jaarverslag
                              Schattingspost                                                  Oordeel                                                                   Toelichting
Jaarrekening
                                                                                                                                                  Nog te betalen kosten in het sociaal domein hebben
WNT                                                                                              
                              Nog te betalen kosten                                                                                               voornamelijk betrekking op de centrumregeling Jeugd en
                                                                                                                                                  WMO. Zie voor toelichting: Sociaal domein
SiSa
                              Voorziening dubieuze                                                                                               Is opgenomen in de controleverklaring van Gemeente
Interne beheersing            debiteuren sociale zaken                                                                                            Meierijstad ten aanzien van Sociale Zaken.
Fraude(risico)                                                                                                                                    Is opgenomen in de controleverklaring van Gemeente
                              Waardering leningen sociale                                        
                              zaken                                                                                                               Meierijstad ten aanzien van Sociale Zaken.
                                                             controleverschil


                                                                                voorzichtig


                                                                                                evenwichtig


                                                                                                                optimistisch


                                                                                                                               controleverschil
       Ontwikkelingen voor
       uw organisatie




       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen       sociaal domein           ruimtelijk           resultaten                 begrotings-                     financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                    domein            bedrijfsvoering            rechtmatigheid                      positie
       boodschappen
                             Ontwikkeling grondexploitaties in lijn met de verwachting
                             In de grafiek rechts “Ontwikkeling grondexploitaties” is het                 Ontwikkeling grondexploitaties (x €1mln)
                             verloop in 2018 ten opzichte van 2017 zichtbaar gemaakt.           60
       Oordeel bij de
       jaarrekening          De boekwaarde is in 2018 toegenomen. Als tussentijdse              50                                                    2018     2017
                             winstneming is €1,4 miljoen verwerkt en €0,5 miljoen als           40
                             resultaat van afgesloten. De prognose van het resultaat in de
                                                                                                30
                             grondexploitaties eind 2018 bestaat met name uit de exploitatie
Oordeel                      Zwarte Molen €2,3 miljoen en De Erven €2,2 miljoen.                20

Jaarverslag                  De afname in de te realiseren opbrengsten komt met name            10

Jaarrekening                 voort uit project Rodenburg. In dit project is in 2018 voor €5,6    0
                             miljoen aan opbrengsten gerealiseerd. In de projecten Zwarte            Boekwaarde    Prognose resultaat Nog te realiseren Nog te verwachten
                                                                                                                                        opbrengsten           kosten
WNT                          Molen €2,2 miljoen en De Erven €3,2 miljoen is in 2018 de
                             grootste voortgang aan inzake grondverwerving te zien.
SiSa
                                                                            Ontwikkeling project Heesch West
Interne beheersing                                                          In 2018 is de voorbereiding van de bestemmingsplanprocedures gestart. Het
                                                                            doel is om eind 2019 een definitief bestemmingsplan inclusief de
Fraude(risico)                                                              gebiedsovereenkomst te hebben op basis van het in 2017 opgestelde
                                                                            Masterplan. Het is de verwachting dat eind 2019 de gronden worden
                                                                            overgedragen aan de GR Heesch West, zodat de gronden in exploitatie worden
                                                                            genomen.
       Ontwikkelingen voor                                                  In 2018 is de voorziening voor het project Heesch West geactualiseerd op basis
       uw organisatie                                                       een bijgewerkte exploitatieopzet. Belangrijkste wijziging is de onderbouwing van
                                                                            de uitgifte prijs op basis van taxaties en de verdere uitwerking van het
                                                                            inrichtingsplan. De verwachte eindwaarde is ongewijzigd. Uitgangspunt is de
                                                                            gefaseerde ontwikkeling van 50 hectare. De overige 26 hectare wordt
                                                                            doorgeschoven naar een tweede fase, deze 26 hectare is afgewaardeerd naar
       Bijlagen                                                             agrarische grondwaarde. Mede hierdoor kent de calculatie een verwacht verlies
                                                                            van €43,7 miljoen (eindwaarde) ultimo 2028. Het aandeel van gemeente
                                                                            Bernheze in het project is 12% en daarmee is een voorziening opgenomen van
                                                                            €5,2 miljoen (conform 2017).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen       sociaal domein           ruimtelijk         resultaten            begrotings-           financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                    domein          bedrijfsvoering       rechtmatigheid            positie
       boodschappen
                             Ontwikkeling grondexploitaties in lijn met de verwachting
                             Drie nieuwe exploitaties geopend in 2018                        Gemeente Bernheze kiest ervoor om verliezen direct in
                             De exploitaties Hurklaan, Hoefstraat en Schaapsdijk zijn in     het resultaat te verwerken
       Oordeel bij de        2018 geopend. Dit is gedaan middels het vaststellen van         Gemeente Bernheze kiest ervoor om verwachte verliezen
       jaarrekening          de initiële exploitatieberekening. Het vaststellen van de       direct in het resultaat te verwerken; deze verwerkingswijze
                             eerste exploitatieberekening is door de raad gemandateerd       is toegestaan. Wanneer projectresultaten gunstiger
                             aan het college, mits de exploitatieberekening minimaal         worden, is het echter niet mogelijk een geboekt verlies later
Oordeel                      budgettair neutraal is. Wij hebben vastgesteld dat de           terug te nemen. Dit is wel mogelijk als verwachte verliezen
                             exploitaties zijn vastgesteld binnen het mandaat.               in een voorziening zouden worden opgenomen.
Jaarverslag                                                                                  Op basis van de bijgestelde exploitaties zijn in 2018 geen
                             Zes exploitaties afgesloten in 2018                             aanvullende verliezen verwerkt.
Jaarrekening                 In het boekjaar 2018 zijn zes exploitatieprojecten
                             afgesloten. Het resultaat van de afgesloten exploitaties ligt   Marktwaardetoets NIEGG leidt niet tot afwaardering
WNT
                             in lijn met de verwachte resultaatprognose zoals verwerkt       Op basis van de BBV-wijziging in 2016 voor de niet
SiSa                         in de jaarrekening 2017. Bij het afsluiten van de projecten     exploitatie genomen gronden (NIEGG) waarvoor wel een
                             is in 2018 een resultaat verantwoord van in totaal              stellig voornemen bestaat om deze als grondexploitatie te
Interne beheersing           €456.000.                                                       ontwikkelen, maar waarvoor nog geen grondexploitatieplan
Fraude(risico)                                                                               en -begroting door de raad is vastgesteld uiterlijk in 2019
                             In 2018 is €1,4 miljoen tussentijdse winst genomen
                                                                                             een marktwaardetoets plaatsvinden. Voor de gemeente
                             Gemeente Bernheze heeft in 2018 conform het standpunt
                                                                                             Bernheze gaat het om de gronden voor het project Heesch
                             van de commissie BBV inzake de te hanteren methode van
                                                                                             West, met een boekwaarde van €27 miljoen. Deze gronden
                             tussentijdse winstneming op grondexploitaties op basis van
                                                                                             worden ingebracht in de GR Heesch West ter ontwikkeling
       Ontwikkelingen voor   voortgang van het project verwerkt. Deze ‘rekenregel’ is het
                                                                                             en hiervoor is een contractuele prijs afgesproken. Derhalve
       uw organisatie        product van de voortgang van gerealiseerde verkopen (in
                                                                                             is er geen risico voor afwaardering van deze gronden.
                             %) vermenigvuldigd met gerealiseerde kosten (in %) maal
                             de gerealiseerde winst.

                             In totaal is €1,4 miljoen tussentijdse winst verantwoord in
                             2018. In het project Rodenburg is voor €796.000 aan winst
       Bijlagen              genomen en in het project Zwarte Molen voor €328.000.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen            sociaal domein                                           ruimtelijk                                 resultaten                begrotings-                 financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                                                         domein                                  bedrijfsvoering           rechtmatigheid                  positie
       boodschappen
                             Schattingen ruimtelijk domein zijn evenwichtig
                             Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het
                             college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2018 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht
       Oordeel bij de        van onze bevindingen met de bijbehorende motivering.
       jaarrekening
                              Schattingspost                                                      Oordeel                                                                           Toelichting

                                                                                                                                                        Aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa ligt het
                                                                                                                                                        activabeleid van de gemeente ten grondslag. De gehanteerde
Oordeel
                              Waardering materiële vaste                                                                                                afschrijvingspercentages blijken uit de grondslagen van de
                                                                                                      
                              activa                                                                                                                    jaarrekening. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn
Jaarverslag                                                                                                                                             afgestemd op de economische levensduur van de materiële vaste
                                                                                                                                                        activa en daarmee aanvaardbaar.
Jaarrekening
                                                                                                                                                        We hebben de waardering van uw vastgoed beoordeeld. Wij
WNT                                                                                                                                                     concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van
                              Waardering vastgoed                                                     
                                                                                                                                                        de waardering van het vastgoed evenwichtig tot stand zijn
SiSa                                                                                                                                                    gekomen.
Interne beheersing                                                                                                                                      Zie voor toelichting: Parameters grondexploitatie
                              Waardering grondexploitaties                                            
Fraude(risico)
                                                                                                                                                        We hebben een bevinding geconstateerd in de voorziening Molen
                              Juistheid en volledigheid            
                                                                                                                                                        Nistelrode. Zie voor de toelichting: Resultaten bedrijfsvoering
                              voorziening onderhoud


       Ontwikkelingen voor    Juistheid en volledigheid                                                                                                 In de controle van de voorziening riolering/ afvalstoffenheffing
                                                                                                      
                              voorzieningen riolering/                                                                                                  hebben wij geen bevindingen geconstateerd.
       uw organisatie         afvalstoffenheffing

                              Juistheid en volledigheid                                                                                                 Zie voor de toelichting: Ontwikkelingen ruimtelijk domein
                                                                                                      
                              voorziening Heesch - West
                                                                 controleverschil


                                                                                    voorzichtig


                                                                                                     evenwichtig


                                                                                                                      optimistisch


                                                                                                                                     controleverschil



       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>       De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat
                                     detailbevindingen      sociaal domein       ruimtelijk domein     bedrijfsvoering          begrotings-                                                                financiële positie
       De waardering van uw grondexploitaties    is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de
                                        jaarrekening                                                                             financiële
                                                                                                                              rechtmatigheid
       Belangrijkste
       risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op, de zogenaamde jaarschijven, waarin een schatting is opgenomen van de te
       boodschappen
       maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de
       gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. In onderstaande tabel zijn onze bevindingen weergegeven.

                                                   Schattingen ruimtelijk domein zijn evenwichtig/voorzichtig/optimistisch
        Schattingspost                               Oordeel                                                   Toelichting
       Oordeel bij de                              Bij het opstellen vanGemeente
                                                                          de jaarrekening  maakt  het college  belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het
                                                                                    Bernheze hanteert 2,06% (2017: 2,31%) als rekenrente. Deze rente is
       jaarrekening
        Gehanteerde                                college heeft gemaakt    bij het
                                                                        bepaald  opopstellen
                                                                                    basis vanvan  debetalen
                                                                                              de te  jaarrekening
                                                                                                            rente op2018 beoordeeld.
                                                                                                                     vreemd  vermogen.Onderstaande
                                                                                                                                        Op basis van tabel geeft een overzicht
                                                        
                                                   van onze  bevindingen    met  de bijbehorende  motivering.
        rekenrente                                                      inschattingen en de huidige marktrente kunnen wij ons vinden in de gehanteerde
                                                                                                                rekenrente. De disconteringsvoet is op basis van de BBV-wijzigingen 2%.
Oordeel                                                   Schattingspost                                         Voor de kostenstijgingOordeel
                                                                                                                                        hanteert gemeente Bernheze 2%. Wij kunnenToelichting
                                                                                                                                                                                    instemmen met
        Kostenstijging                                       
                                                          Waardering         deze inschatting,
                                                                       materiële              ook op basis van externe analyses. Wel is het van belang de
Jaarverslag                                                                  verwachte kostenstijgingen goed te monitoren en jaarlijks te actualiseren.
                                                          vaste activa
Jaarrekening                                                         Gemeente Bernheze heeft
                                                   Waardering vastgoed                          1% opbrengstenstijging voor de woningbouw verwerkt in de
                                                                     exploitaties. Deze stijging sluit aan met de verwachte opbrengsten van de kavels en met
WNT Opbrengstenstijging                           Waardering                                                      Zie voor toelichting:
                                                                     de verwachting van de externe taxatieadviescommissie.      Het landelijke gemiddelde laat
                                                   grondexploitaties tot 2022 een stijging van 2% zien. Derhalve hebben we deze als voorzichtig opgenomen.
SiSa
                                                          Juistheid en volledigheid
                                                                              De programmeringvan gemeente Bernheze voor de periode 2017-2029 komt uit op
InterneGehanteerde
       beheersing                                            
                                                          voorziening onderhoud
                                                                              1.422 woningen. Vanuit de provincie Noord-Brabant is er op basis van het verwachte
        programmering
                                                                              aantal nieuwe woningen in gemeente Bernheze ruimte voor 1.625 woningen.
Fraude(risico)                                            Juistheid en volledigheid                          
                                                          voorzieningen riolering/
                                                                              Bij de controle van de verkoopopbrengsten alsmede de nog te realiseren opbrengsten
                                                             
        Verkoopprijzen                                    afvalstoffenheffing hebben wij geen bijzonderheden vastgesteld die een indicatie geven dat de nog te
                                                                              maken kosten onvolledig of onjuist zijn bepaald.
                                                                                                                          controleverschil


                                                                                                                                             voorzichtig


                                                                                                                                                           evenwichtig


                                                                                                                                                                         optimistisch


                                                                                                                                                                                        controleverschil
        Overall oordeelvoor
       Ontwikkelingen
       uw organisatie
                               controleverschil

                                                  voorzichtig

                                                                evenwichtig

                                                                              optimistisch

                                                                                             controleverschil




       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen     sociaal domein         ruimtelijk         resultaten           begrotings-           financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                domein          bedrijfsvoering      rechtmatigheid            positie
       boodschappen
                             Ontwikkelingen bedrijfsvoering
                             Voorziening Molen Nistelrode                                Plan van aanpak IT beheer
                             De voorziening voorziet in de dekking van de                Na het besluit om de samenwerking met betrekking tot
       Oordeel bij de        onderhoudskosten voor de Molen Nistelrode. De kosten        project BLOU stop te zetten, zijn vanuit de noemer
       jaarrekening          zijn gebaseerd op een meerjarig onderhoudsplan. Op basis    Bernheze van Automatisering naar Informatisering drie
                             van het verloop van het geplande onderhoud is               sporen benoemd om de ICT van Bernheze zelfstandig
                             geconstateerd dat de voorziening €111.000 te hoog is.       toekomstbestendig te maken. De sporen gaan in op
Oordeel                                                                                  techniek, organisatie en doorontwikkeling. De start van het
                             Toetreding BSOB per 1 januari 2018
                                                                                         spoor techniek is eind 2018 ingezet. Daarnaast gebruikt
Jaarverslag                  Per 1 januari 2018 is de gemeente Bernheze toegetreden
                                                                                         Bernheze het jaar 2019 om de nieuwe i-organisatie te
                             tot de BSOB (Belastingsamenwerking Oost Brabant). De
Jaarrekening                                                                             bepalen en de uitgangspunten van het uitbesteden van de
                             BSOB verwerkt de mutaties die door de gemeente zelf
                                                                                         automatisering helder te krijgen. Wij herkennen de trend
                             worden aangedragen. Op basis van de ontvangen
WNT                                                                                      om te verstreken op het i-organisatie om te komen tot
                             verantwoording van de BSOB met controleverklaring zijn
                                                                                         toekomstbestendige ICT.
SiSa                         de opbrengsten en vorderingen verwerkt. Tevens voert
                             Bernheze tweewekelijks controle uit waarbij de werkelijke
Interne beheersing           opbrengsten afgezet worden tegen de geraamde
                             opbrengsten. Eventuele verschillen worden hierbij
Fraude(risico)
                             verklaard, waarmee de gemeente Bernheze zelf grip houdt
                             op de volledigheid van deze opbrengstenstroom.

                             Algemene reserve hoger dan 10% van het balanstotaal
       Ontwikkelingen voor   In de nota reserves en voorzieningen is de omvang van de
       uw organisatie        algemene reserve begrensd op 10% van het balanstotaal.
                             Met de dotatie als gevolg van het overschot in de
                             weerstandsreserve en de toevoeging van het
                             jaarrekeningresultaat, is de algemene reserve €7 miljoen
                             hoger. Bij de bespreking van de PPN in de
       Bijlagen              raadsvergadering van mei worden voorstellen gedaan tot
                             het inzetten van deze reserve.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen            sociaal domein                                          ruimtelijk                                resultaten              begrotings-              financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                                                        domein                                 bedrijfsvoering         rechtmatigheid               positie
       boodschappen
                             Schattingen domein bedrijfsvoering zijn evenwichtig
                             Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het
                             college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2018 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht
       Oordeel bij de        van onze bevindingen met de bijbehorende motivering.
       jaarrekening
                              Schattingspost                                                      Oordeel                                                                        Toelichting

                                                                                                                                                       In de controle van de beoordeling van de waardering van de
Oordeel                       Waardering financiële vaste
                                                                                                                                                      financiële vaste activa hebben wij geen bevindingen
                              activa
                                                                                                                                                       geconstateerd.
Jaarverslag
                              Waardering debiteuren en                                                                                                 In de controle van de debiteuren en overige uitzettingen hebben
Jaarrekening                                                                                         
                              overige uitzettingen                                                                                                     wij geen bevindingen geconstateerd.

WNT                                                                                                                                                    De voorziening wethouderspensioenen (Appa) ultimo 2018 is
                              Juistheid en volledigheid                                                                                                onderbouwd door actuele actuariële berekeningen die zijn
                                                                                                     
SiSa                          overige voorzieningen                                                                                                    gemaakt door een externe serviceorganisatie. Wij kunnen
                                                                                                                                                       instemmen met de berekeningswijze.
Interne beheersing
                              Volledigheid overlopende                                                                                                 In de controle van de overlopende passiva en overige schulden
                                                                                                     
Fraude(risico)                passiva en overige schulden                                                                                              hebben wij geen bevindingen geconstateerd.
                                                                 controleverschil


                                                                                    voorzichtig


                                                                                                    evenwichtig


                                                                                                                     optimistisch


                                                                                                                                    controleverschil
       Ontwikkelingen voor
       uw organisatie




       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen        sociaal domein            ruimtelijk               resultaten          begrotings-               financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                      domein                bedrijfsvoering     rechtmatigheid                positie
       boodschappen
                             Begrotingsrechtmatigheid
                             Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad. Is op
       Oordeel bij de        programma of kredietniveau niet meer besteed dan waar u als raad toe besloten heeft. Overschrijdingen zijn in
       jaarrekening          sommige gevallen onrechtmatig. Onderstaand hebben wij de overschrijdingen opgenomen en weergegeven of deze
                             wel of niet meewegen in ons oordeel bij de jaarrekening.

                              Programma                      Lasten             Overschrijding ten       Telt             Toelichting
Oordeel                                                      werkelijk          opzichte van             overschrijding
                                                             (x €1.000)         begroting                mee voor het
Jaarverslag                                                                     (x €1.000)               oordeel?
Jaarrekening                  1. Bestuur en ondersteuning              18.105                  4.544     Nee              Afroming algemene
                                                                                                                          weerstandsreserve ten gunste van
WNT                                                                                                                       de algemene reserve vrij
                                                                                                                          besteedbaar op basis van het
SiSa                                                                                                                      overschot op de weerstands
                                                                                                                          capaciteit.
Interne beheersing
                              2. Volksgezondheid en milieu              7.831                    402     Nee              Lagere opbrengsten PMD afval
Fraude(risico)                                                                                                            (Plastic, Metaal en Drankkartons).




       Ontwikkelingen voor
       uw organisatie




       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen       sociaal domein            ruimtelijk              resultaten              begrotings-        financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                     domein               bedrijfsvoering         rechtmatigheid         positie
       boodschappen
                             De kengetallen laten een stabiele lijn zien
                             De financiële kengetallen laten een stabiel beeld zien         Kengetallen                           Gemeente         Landelijk
                             voor gemeente Bernheze. De netto schuldquote                                                         Bernheze
       Oordeel bij de        (gecorrigeerd) liggen onder het landelijk gemiddelde.
       jaarrekening                                                                                                             2018     2017   2018*     2017
                             Dat wil zeggen de mate waarin de gemeente externe
                             financiering heeft aangetrokken. In de netto                   Netto schuldquote                   41,4%   50,0%   69,4%    70,4%
                             schuldquote gecorrigeerd zijn de aangetrokken
                                                                                            Netto schuldquote gecorrigeerd      35,2%   43,1%   61,5%    61,4%
Oordeel                      leningen die zijn doorgeleend aan deelnemingen,
                             verbonden partijen en woningbouwcorporaties                    Solvabiliteit                       39,5%   38,0%   32,7%    32,7%
Jaarverslag                  gecorrigeerd.
                                                                                            Grondexploitaties                   17,1%   15,1%   16,8%    19,5%
Jaarrekening                 De solvabiliteit geeft een beeld van de mate waarin
                             Bernheze op lange termijn aan haar verplichtingen              Belastingcapaciteit                 94,7%   99,0%   101,5%   101,7%
WNT
                             kan voldoen. Belangrijk is om de solvabiliteit in relatie      Structurele exploitatieruimte       5,2%     2,3%   1,3%     0,6%
SiSa                         te zien tot de risico inschatting en het
                             weerstandsvermogen.                                            * op basis van de begroting 2018
Interne beheersing
                             Het kengetal grondexploitaties geeft de boekwaarde van de grondexploitaties in relatie tot de totale baten weer. De toename
Fraude(risico)               komt door de toegenomen investeringen in de grondexploitaties, waarvan de opbrengsten vanaf 2019 worden verwacht.

                             De belastingcapaciteit laat een daling zien, dit komt door wijziging in de systematiek van afvalheffen.

                             De structurele exploitatieruimte wil aangeven de mate waarin de structurele lasten worden gedekt met structurele baten.
       Ontwikkelingen voor   Ook de meerjarenbegroting tot 2022 laat een structureel sluitende begroting zien, echter met een lager saldo. Daar blijkt in
       uw organisatie        de meerjarenbegroting dat reserves structureel ingezet moeten worden om de structurele exploitatieruimte op niveau te
                             houden.



       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen     sociaal domein          ruimtelijk          resultaten               begrotings-                financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                 domein           bedrijfsvoering          rechtmatigheid                 positie
       boodschappen
                             Het weerstandsvermogen is gestegen ten opzichte van
                             voorgaand jaar
       Oordeel bij de        Het weerstandsvermogen is toegenomen per 31 december
       jaarrekening          2018. Door het voordelig resultaat op het boekjaar ten
                                                                                                                                                             € 46.629
                             opzichte van de begroting wordt een bedrag van €4.868.000     2018
                                                                                                           € 7.298
                             van de risicoreserve overgeheveld naar de algemene
Oordeel                      reserve vrij besteedbaar op basis van de afname van de
                             geïnventariseerde risico’s. Dit conform de nota reserves en                                                                 € 42.352
Jaarverslag                  voorzieningen.                                                2017
                                                                                                               € 10.776

Jaarrekening                 De afname van het geïnventariseerde risico’s komen voort
                             uit de aanpassing van de risico-inschatting. Tevens is                                                              € 36.418
WNT                                                                                        2016
                             zichtbaar dat meer risico’s ten opzichte van 2017 op “PM”                           € 11.720
SiSa                         als omvang zijn gezet, waardoor deze in de formule niet
                             meer meewegen. We adviseren de opgenomen risico’s zo
Interne beheersing           concreet mogelijk te maken en hier een bedrag aan te                   Weerstandscapaciteit (x €1.000)    Risico's (x €1.000)
                             koppelen.
Fraude(risico)




       Ontwikkelingen voor
       uw organisatie




       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                             detailbevindingen       sociaal domein           ruimtelijk           resultaten            begrotings-            financiële
       Belangrijkste           jaarrekening                                    domein            bedrijfsvoering       rechtmatigheid             positie
       boodschappen
                             Saldo van baten en lasten voor mutaties reserves positiever dan
                             begroot door incidentele voordelen
       Oordeel bij de
       jaarrekening          1200%
                             1000%
                              800%
Oordeel                       600%
                              400%
Jaarverslag                   200%
                                0%
Jaarrekening                 -200%
                             -400%
WNT
                             -600%
SiSa                         -800%
                                                      2016                                   2017                                   2018
Interne beheersing
                                                                    % verschil werkelijk/begroting gemeente Bernheze
Fraude(risico)
                             Het saldo van baten en lasten voor mutaties reserves is voor 2018 €4.278.000 positief. Primair begroot was €394.000 en in
                             de begroting na wijziging was €55.000 opgenomen. De belangrijkste verschillen komen voort uit:
                             •   Tussentijdse resultaten bouwgrondexploitatie € 1.400.000 en winstneming bij afsluiting projecten €500.000.
       Ontwikkelingen voor   •   Toekenning vangnetregeling en hogere uitkering Wet Werk en Bijstand € 733.860
       uw organisatie        •   Hogere algemene uitkering €381.000

                             Uit de analyse blijkt dat de verschillen in grote mate incidenteel van aard zijn. Dat is ook op deze wijze toegelicht in de
                             jaarrekening bij de analyse van het resultaat over 2018.

       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                             De bezoldiging van uw
       Belangrijkste
       boodschappen          topfunctionarissen is juist
                             verantwoord in de WNT-bijlage
                             Als onderdeel van onze controle hebben wij de nalevering
       Oordeel bij de        van de Wet Normering Topinkomens (WNT) gecontroleerd.
                             Uit onze controle blijken geen bevindingen. Op grond van
       jaarrekening
                             de wet zijn de griffier en de gemeentesecretaris
                             aangewezen aan topfunctionaris. Hun bezoldiging is juist
                             en volledig verantwoord in de bijlage WNT in uw
Oordeel                      jaarstukken.
Jaarverslag                  Wilt u meer weten over de WNT? Kijkt u dan op:
                             https://www.topinkomens.nl
Jaarrekening
WNT
                             Bijlage Wet Normering Topinkomens (WNT)
                                                                                          Controleverklaring gemeente Bernheze bevat
SiSa                                                                                      paragraaf inzake overige aangelegenheden
                                                    U heeft twee topfunctionarissen
Interne beheersing                                                                        anticumulatie-bepaling WNT
                                                    verantwoord in de jaarrekening 2018
                                                                                          Met ingang van 2018 gelden nieuwe WNT-regels voor
Fraude(risico)                                                                            de samenloop van topfuncties bij verschillende WNT-
                                                    Alle topfunctionarissen zijn in       instellingen. Deze anticumulatiebepalingen regelen dat
                                                    loondienst. Gedurende het jaar        de som van de bezoldigingen van iemand die
                                                    hebben er geen wijzigingen in         uitvoerende topfuncties uitoefent bij meerdere
                                                    topfunctionarissen plaatsgevonden     rechtspersonen of instellingen, niet hoger mag zijn dan
       Ontwikkelingen voor                                                                het van toepassing zijnde bezoldigingsmaximum. In
       uw organisatie                                                                     overeenstemming met het Controleprotocol WNT 2018
                                                                                          hebben wij geen controle uitgevoerd op de naleving
                                                    U heeft in 2018 geen ontslag-         van deze anticumulatiebepalingen. Dit hebben wij in
                                                    vergoedingen uitgekeerd               onze controleverklaring bij uw jaarrekening in een
                                                                                          paragraaf inzake overige aangelegenheden tot
       Bijlagen                                                                           uitdrukking gebracht.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                             Geen bevindingen in de SiSa-bijlage
       Belangrijkste
       boodschappen          Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden               De rapporteringstolerantie is per specifieke uitkering:
                             verricht om een oordeel te kunnen geven over de                    • € 12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of
                             getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële                      gelijk is aan € 125.000;
                             verantwoordingsinformatie in de SiSa bijlage bij de                • 10% indien de omvangsbasis groter dan € 125.000
                             jaarrekening 2018.                                                   en kleiner dan of gelijk is aan € 1.000.000;
       Oordeel bij de                                                                           • € 125.000 indien de omvangsbasis groter is dan
       jaarrekening          Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond                € 1.000.000.
                             van het Besluit accountantscontrole decentrale
                             overheden (‘BADO’) zwaardere rapporteringtoleranties               De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties
                             dan voor andere onderdelen van de reguliere                        voor de omvang en aard van de controle van specifieke
Oordeel                      jaarrekening.                                                      uitkeringen. In onderstaande tabel hebben wij onze
                                                                                                bevindingen per specifieke uitkering opgenomen.
Jaarverslag
Jaarrekening                  Nr     Naam specifieke uitkering                       Totale fout of          Totale omvang van de      Toelichting
                                                                                     onzekerheid per         fout of de onzekerheid    fout/onzekerheid
WNT                                                                                  specifieke uitkering    (in €)

SiSa                         D9      Onderwijsachterstandenbeleid 2011-2018          N.v.t.                  N.v.t.                    Niet van toepassing
                                     (OAB)
Interne beheersing
                             G2      Gebundelde uitkering op grond van artikel 69    N.v.t.                  N.v.t.                    Niet van toepassing
                                     Participatiewet gemeentedeel 2017
Fraude(risico)
                             G3      Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004   N.v.t.                  N.v.t.                    Niet van toepassing
                                     (exclusief levensonderhoud beginnende
                                     zelfstandigen) gemeente 2017

       Ontwikkelingen voor
       uw organisatie




       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                             Interne beheersing is van voldoende niveau
       Belangrijkste
       boodschappen          In onze rapportage interim bevindingen van 8 november 2018
                             hebben wij ons beeld gegeven op de interne beheersing van                         Proces                     Line of defence    Tov
                             uw gemeente. Onze belangrijkste conclusie dat de interne                                                                       2017
                             beheersing op orde is. Op onderdelen zien wij mogelijkheden                                                  1     2      3




                                                                                             BEDRIJFSVOERING
                             voor doorontwikkeling.                                                               Inkopen en betalingen                  
       Oordeel bij de
       jaarrekening          Zo merken we het belang op van geactualiseerde                                       Aanbestedingen                         
                             procesbeschrijvingen die overeenkomen met het werkelijke
                                                                                                                  Salarissen                             
                             verloop van het proces. Wij adviseren om de
                             procesbeschrijvingen specifieker te maken voor wat betreft de                        Inkomende subsidies                    
Oordeel
                             toewijzing van taken en verantwoordelijkheden bij het
Jaarverslag                  uitvoeren van de werkzaamheden. Ook is het belangrijk dat in
                             de beschrijvingen de beheersmaatregelen concreet zichtbaar
Jaarrekening                 zijn en als blijkt dat deze ontbreken, te overwegen hoe in te
                             spelen op de impact.                                                              Proces                     Line of defence    Tov
WNT                                                                                                                                                         2017
                             In de tabel hiernaast hebben wij kort per proces inzichtelijk                                                1     2      3
SiSa
                             gemaakt wat de status is van de interne beheersing. Klik hier




                                                                                             FYSIEK
                                                                                                                  Grondexploitatie                       
Interne beheersing           voor een toelichting op het lines of defence model.
                                                                                                                  Inkomende subsidies                    
Fraude(risico)




       Ontwikkelingen voor     Legenda                                                                         Proces                     Line of defence    Tov
       uw organisatie                                                                                                                                       2017
                                In opzet ontoereikend                                                                                     1     2     3
                                In opzet toereikend, maar één of meerdere
                                                                                                                   Jeugd                                  


                                                                                             SOCIAAL
                                 beheersmaatregelen bestaan in de
                                 praktijk niet                                                                     Wmo                                    
                                Proces is adequaat opgezet en                                                     Verstrekte subsidies                   
       Bijlagen                  beheersmaatregelen bestaan
                                Niet van toepassing
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                          Interne beheersing is van matig/voldoende/ goed niveau
             Wat is het lines
       Belangrijkste            of defence model?
                          In onze rapportage interim bevindingen van XX december
       boodschappen                                                                                                    Proces                          Line of defence
                                       2018   hebben    wij ons  beeld   gegeven    op de  interne beheersing
            Onze controleaanpak is naast het controleren van de jaarrekening gericht op het verbeteren van uw bedrijfsvoering inclusief digitalisering  1      2     3
            hiervan. In onze controle van   uw gemeente.
                                       hanteren  wij daarvoor Onze   belangrijkste
                                                                 het ‘3              conclusie
                                                                        lines-of-defence’        was
                                                                                            model. Dit <neem
                                                                                                       model geeft handvatten om te beoordelen waar in de interne
            beheersing risico’s worden hier een specifieke conclusie op voor jouw klant>. In de tabel
                                          ondervangen:                                                                      A&V                                    
            • In de eerste lijn: in hethiernaast  hebbenonder
                                         primaire proces,    wij kort per proces inzichtelijk
                                                                   verantwoordelijkheid          gemaakt
                                                                                            van de        wat
                                                                                                   proceseigenaar.




                                                                                                                 BEDRIJFSVOERING
      Oordeel
            • Inbijde
                    detweede lijn: in de
                                       deondersteunende
                                           status is van deprocessen
                                                              interne beheersing.      Kliken
                                                                          zoals financiën   hier voor een
                                                                                              control,                      Treasury
                                                                                                       waar checks and balances                         te 
                                                                                                                                 ingericht zijn om fouten           
      jaarrekening
               signaleren.             toelichting op het lines of defence model.
                                                                                                                            Inkopen en betalingen                  
            • In de derde lijn: in uw verbijzonderde interne controle achteraf.
                                       Ten opzicht van onze interim-controle hebben de volgende                             Aanbestedingen                         
Oordeel                                wijzigingen   in bestuurlijk  relevante    bevindingen:


                                                                                                                                        3
                                                                                                                            Ontvangen subsidies               

                                           1                                       2
                                                                                                                                                                    
Jaarverslag                              Bevindingen                                             Status
                                                e lijn                                       e lijn                         IT    e lijn                           
Jaarrekening                                                                                     Nieuw/
                                                                                                 opgevolgd                  HRM                                   
                                       Lijnmanagement                               Ondersteuning                       Interne controle
WNT                                        (Afdelingen)                      (Financiën en controle)                               (Team Interne Controle)
                                                                                                                                        Grondexploitatie             
SiSa




                                                                                                                  FYSIEK
                                 • Primair verantwoordelijk voor         • Ondersteunt de afdelingen bij de      • Voert interne controles achteraf
                                   getrouwheid en rechtmatigheid           uitvoering van de primaire              uit op deHuren  en pachten
                                                                                                                             getrouwheid   en                        
Interne beheersing                 transacties binnen eigen                processen.                              rechtmatigheid van transacties
                                   processen
                                                                                                                            WABO
                                                                                                                   en de financieel kritische
                                                                                                                                                                     
Fraude(risico)                                                           • Voert bij administratieve
                                                                                                                   processen.
                                 • Verantwoordelijk voor                   verwerking aantal primaire
                                   kwalitatieve analyse en                 controles uit op de 1e lijn.          • Adviseert over verbetering in de
                                                                                                                          Jeugd                                      
                                   toelichting P&C producten                                                       1e en 2e lijn




                                                                                                                 SOCIAAL
                                                                                                                                        Wmo                          
       Ontwikkelingen voor                                                                                                              Sociale uitkeringen          
       uw organisatie
                                                                                                                                        Verstrekte subsidies         

                                                                                                                 Legenda
                                                                                                                  In opzet ontoereikend

       Bijlagen                                                                                                   In opzet toereikend, maar één of meerdere beheersmaatregelen
                                                                                                                    bestaan niet of zijn niet controleerbaar
                                                                                                                  Proces is adequaat opgezet en beheersmaatregelen bestaan
                                                                                                                  Niet van toepassing / niet zichtbaar
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                             Update IT omgeving                                         Kwaliteit afsluit- en
       Belangrijkste
       boodschappen                                                                     controleproces
                             Als accountant van gemeente Bernheze dienen wij            De controle van de jaarrekening 2018 is nagenoeg
                             melding te maken van de bij de controle van de             afgewikkeld. We hebben vastgesteld dat de gemeente
                             jaarrekening vastgestelde risico’s met betrekking tot de   een kwalitatief goed balansdossier heeft aangeleverd.
       Oordeel bij de        betrouwbaarheid en continuïteit van de                     Ook de samenwerking gedurende de controle is prima
       jaarrekening          geautomatiseerde financiële gegevensverwerking.            verlopen. Op vragen die gesteld werden kwam snel
                             In onze rapportage interim bevindingen 2018 hebben wij     antwoord, dit heeft geresulteerd in een soepel
                             uitgebreid onze bevindingen gerapporteerd omtrent de       controleproces met een korte doorlooptijd.
Oordeel                      algemene IT-beheersmaatregelen rondom CiVision             Een mooi resultaat voor de gemeente is dat in de
                             alsmede over informatiebeveiliging en privacy. Uit de      jaarrekening ook geen belangrijke bevindingen of
Jaarverslag                  update werkzaamheden rondom de algemene IT-                afwijkingen zijn geconstateerd.
                             beheersmaatregelen zijn er geen nieuwe bevindingen
Jaarrekening
                             vastgesteld over de resterende periode van 2018.
WNT
SiSa
Interne beheersing
Fraude(risico)




       Ontwikkelingen voor
       uw organisatie




       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                             Geen (vermoeden van) fraude, beheersing frauderisico’s
       Belangrijkste
       boodschappen          krijgt voldoende aandacht
                             Tijdens onze controle van de jaarrekening 2018 zijn geen      Beheersing van frauderisico’s krijgt voldoende aandacht
                             aanwijzingen voor fraude aan het licht gekomen. In
                             bijlage A.4 zijn de verantwoordelijkheden met betrekking      Wij hebben naast onze eigen werkzaamheden tevens
       Oordeel bij de        tot fraude in relatie tot de jaarrekening opgenomen.          beoordeeld in hoeverre het frauderisico intern beheerst wordt.
       jaarrekening          Op basis van onze frauderisicobeoordeling hebben wij de       De uitkomsten zijn onderstaand opgenomen:
                             volgende controlewerkzaamheden uitgevoerd:
                             • Risicoanalyse per proces waarin de drie kenmerken
Oordeel                          van fraude: rationalisatie, druk en gelegenheid zijn       Aspect              Oordeel
                                 afgezet tegen de kans en de impact.
Jaarverslag                  • Frauderisico besproken met auditcommissie, college,          Bewustzijn          Bewustzijn is aanwezig en processen worden
                                 directie en VIC                                                                geevalueerd op risico’s ten aanzien van fraude
Jaarrekening                                                                                                    en integriteit
                             • We hebben beoordeeld of nevenfuncties van het
WNT                              college en de directie aanleiding gaven tot een
                                 verhoogd risico.                                           Risicoanalyse       Bernheze beschikt over een geactualiseerde
SiSa                         • We hebben beoordeeld of er signalen zijn voor een                                frauderisicoanalyse die in december 2018 met
                                                                                                                de auditcommissie is doorgesproken.
                                 verhoogd risico op fraude vanuit notulen, persberichten
Interne beheersing
                                 en andere (openbare) publicaties.
Fraude(risico)               • Wij hebben ongebruikelijke boekingen (boekingen              Preventieve         Preventieve maatregelen zijn ingericht in de
                                 buiten het normale proces om) in uw administratie          maatregelen         primaire processen
                                 gecontroleerd.
                             • Jaarlijks wordt in het kader van onvoorspelbaarheid
                                 een proces/transactie nader geanalyseerd. Dit jaar         Detectieve          In het werkplan van de verbijzonderde interne
       Ontwikkelingen voor       hebben wij gekeken naar het autorisatieproces van          maatregelen         controle zijn detectieve maatregelen
       uw organisatie            declaraties van het college.
                                                                                            (controle door de   opgenomen.
                             .                                                              VIC)
                             Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen
                             bijzonderheden voorgekomen.


       Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                 Vooruitblik voor gemeente Bernheze
     Belangrijkste
                                 We hebben belangrijke ontwikkelingen in wet- en regelgeving met de organisatie en
     boodschappen
                                 auditcommissie/raad besproken. Via onze rapportages brengen wij u onze observaties
                                 en aanbevelingen over status en voorgang die u treft ten aanzien van deze
                                 ontwikkelingen.

     Oordeel bij de              Voorbereidingen Omgevingswet in volle gang
     jaarrekening                In februari 2019 heeft het college de startnotitie naar een omgevingsvisie voor de
                                 gemeente Bernheze vastgesteld. Dit is het vervolg de notitie ter informatie aan de
                                 gemeenteraad van 17 juli 2018 en de stand van zaken voortgang omgevingswet van
                                 14 december 2018. Het eerste deel van de startnotitie heeft als doel om de principiële
                                 keuzes vanuit de visie van de omgevingswet uit te werken. Deel 2 van de startnotitie
                                                                                                                              Omgevingswet
     Ontwikkelingen voor         zal ingaan op het te volgen proces. De te volgen stappen zijn uitgewerkt in een
     uw organisatie              routekaart, zodat Bernheze tijdig klaar is voor de invoering van de omgevingswet in
                                 2021. Het is de planning om 2019 te gebruiken om te komen tot een concept
                                 omgevingsvisie. Het voorjaar 2020 zal dan in het teken staan van de procedurele
Vooruitblik ontwikkelingen       vaststelling.

Rechtmatigheidsverantwoording Uw onderhoudsrichtlijn voldoet aan de nieuwe BBV regelgeving 2019
                              In 2019 zijn de nieuwe onderhoudsbepalingen uit de nieuwe notitie materiële vaste
Impact op uw organisatie      activa van de commissie BBV van kracht gegaan. De raad heeft de strategische
                              onderhoudsvisie vastgesteld. Voor de categorieën kapitaalgoederen is door de raad
                              een beleidsnota vastgesteld met hierin opgenomen een onderhoudsrichtlijn met het
                              gewenste kwaliteitsniveau. Het onderhoudsprogramma Groen uit 2008, wordt in
     Bijlagen                 november 2019 door de raad vastgesteld. Op basis van de voorbereiding van het               Onderhoud vastgoed BBV
                              onderhoudsprogramma blijkt dat geen sprake is van achterstallig onderhoud.

                                 Het onderhoudsprogramma wordt gefaseeerd ingevoerd. Hiermee is er geen sprake
                                 van achterstallig onderhoud en is het niet nodig aanpassingen door te voeren vanuit de
                                 onderhoudsbepalingen uit de nieuwe notitie materiële vaste activa.

                                 U heeft hiermee tijdig voldaan aan de nieuwe BBV-bepalingen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                U zet eerste stappen in Rechtmatigheidsverantwoording
     Belangrijkste
     boodschappen
                                In de meicirculaire 2018 is aangekondigd dat het college             In onze interim-rapportage hebben we aanbevolen om een
                                met ingang van 2021 een rechtmatigheidsverantwoording                plan van aanpak op te stellen met een duidelijke planning
                                af dient te geven. Inzake de exacte invulling wordt stap             en duidelijke mijlpalen voor de implementatie. In 2019 gaat
                                voor stap meer duidelijk. Zo zal het college naar                    U een plan van aanpak opstellen. Belangrijk hierbij is om
     Oordeel bij de             verwachting zich alleen over de financiële rechtmatigheid            de rollen en het tijdspad te benoemen.
     jaarrekening               van transacties aan de raad dienen te verantwoorden.
                                Omdat u reeds een verbijzonderde interne controle uitvoert           Uitgangspunt hierbij is dat u in 2020 reeds voorbereid bent
                                op de financiële rechtmatigheid zal de impact op uw                  en kunt ‘proefdraaien’. De hieruit opgedane lessen kunt u
                                organisatie beperkt zijn. In het proces betekent dit dat het         dan in 2021 toepassen in het eerste jaar van de
                                college zelf een oordeel moet vormen over de bevindingen.            rechtmatigheidsverantwoording.
     Ontwikkelingen voor
     uw organisatie


Vooruitblik ontwikkelingen
Rechtmatigheidsverantwoording
                                                                                                                              • Rechtmatigheids-
Impact op uw organisatie                                                                                                        verantwoording
                                                                                                  • Meten realisatie            college over 2021
                                          • Opstellen plan van        • Tussenevaluatie en          verbeterplan P&C en       • Meten realisatie
                                            aanpak                      indien nodig bijsturing     VIC                         verbeterplan P&C en
                                                                                                  • ‘Stand van zakenbrief’      VIC
                                          • Ambitie control           • ‘Proefdraaien’
     Bijlagen                                                           rechtmatigheids-            organisatie en            • Eindevaluatie en indien
                                            bepalen op basis van 0-
                                            meting en verbeterplan      verantwoording met          accountant per 1/1 over     nodig bijsturing
                                            P&C en VIC                  onafhankelijke              status
                                          • Inrichting sturing en       rapportage
                                            governance




                                                  2019                        2020
                                                                                 2021                     2021                        2022
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                Impact van diverse interne ontwikkelingen op onze controle
     Belangrijkste
     boodschappen
                                Binnen uw eigen gemeente zijn diverse ontwikkelingen die van invloed zijn op
                                onze controle. We hebben deze aan de hand van het auditplan 2018 met u
                                besproken. Hieronder lichten wij de status en impact van de belangrijkste
                                ontwikkelingen toe:
     Oordeel bij de
     jaarrekening




     Ontwikkelingen voor
     uw organisatie               Wijziging                        Voortgang                                             Impact

                                                            Status      Toelichting in
                                                             t.o.v.      jaarstukken
                                                           auditplan
Vooruitblik ontwikkelingen
                                  1    Nieuwe coalitie                                 Vastgesteld dat de programmaverantwoording voldoet aan de nieuwe
Rechtmatigheidsverantwoording          gevormd met een                                   indeling.
                                       nieuwe
Impact op uw organisatie               coalitieprogramma

                                  2    Optimaliseren                                   Verder uitgewerkt in de P&C documenten en toelichting op de afwijkingen
                                       inrichting                                        in de programmaverantwoording ten opzichte van de begroting.
                                       doelenboomstructu
     Bijlagen                          ur in P&C



                                  Door de auditcommissie zijn voor de accountantscontrole 2018 geen specifieke speerpunten benoemd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>      Belangrijkste         De materialiteit is gedurende de controle toegenomen
      boodschappen
                            De reikwijdte van onze controle wordt beïnvloed door
                            het toepassen van materialiteit. Het begrip ‘materieel’                    Goedkeuringstolerantie
                            wordt toegelicht in de paragraaf ‘Onze
                            verantwoordelijkheden voor de controle van de
                                                                                         3.000.000
      Oordeel bij de        jaarrekening’ in onze controleverklaring.
      jaarrekening
                            In het Besluit Accountantscontrole Decentrale
                            Overheden (BADO) zijn de goedkeuringstoleranties             2.500.000
                            bepaald die de accountant ten behoeve van de
                            oordeelsvorming over de jaarrekening van de gemeente
      Ontwikkelingen voor   hanteert. De grondslag voor het bepalen van deze
      uw organisatie        toleranties betreft de totale werkelijke kosten van de       2.000.000
                            gemeente, inclusief de toevoegingen aan de
                            bestemmingsreserves.
                                                                                         1.500.000
                            In ons controleplan hebben wij een materialiteit
      Bijlagen              vastgesteld van € 765.000. Materialiteit wordt echter
                            geactualiseerd op basis van de feitelijke financiële
                            gegevens en wijzigingen in uw organisatie en omgeving        1.000.000
                            gedurende het hele jaar. Aangezien de werkelijke
Materialiteit               lasten, inclusief dotaties aan de bestemmingsreserves,
                            hoger zijn dan in de initiële begroting 2018, heeft er op
Communicatie                basis van de wettelijke uitgangspunten een verhoging           500.000

Onze onafhankelijkheid      plaatsgevonden naar € 880.000. De stijging van de
                            materialiteit wordt vooral veroorzaakt door:
                            1. Toevoeging aan reserve Bestuur en Ondersteuning                   0
                                door dotatie aan de algemene reserve.                                        Fouten
                                                                                                                                Onzekerhed
                            2. Toevoeging aan reserve sociaal domein door latere                                                    en
                                bestedingen transitieplan.                              Controleplan        765.000              2.295.000
                                                                                        Jaarrekening        880.000              2.640.000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>      Belangrijkste         Update over onze communicatie met u
      boodschappen
                            Als PwC vinden wij het van belang om u te laten zien op welke wijze wij de belangrijkste voorwaarden en
                            aandachtspunten van de controle hebben gerapporteerd. Deze hebben we opgenomen in onderstaande tabel.

                             Vereiste communicatie grond van controlestandaarden                      Controleplan   Rapportage    Accountants-
      Oordeel bij de                                                                                                   interim-      verslag
                                                                                                                     bevindingen
      jaarrekening
                             Mededeling over de verantwoordelijkheden van de accountant.                   

                             Bevestiging van de onafhankelijkheid van PwC                                                              

                             Eventuele significante tekortkomingen in de interne controle.                                             
      Ontwikkelingen voor
      uw organisatie         Eventuele ontdekte of vermoede fraude                                                                     

                             Niet-naleven van wet- en regelgeving                                                                       

                             Schriftelijke bevestigingen gevraagd van het management.                                                   

                             Alle zaken die van invloed zijn op de vorm en inhoud van de
                                                                                                                                        
      Bijlagen               controleverklaring.

                             Standpunt van de accountant over belangrijke kwalitatieve aspecten van
                                                                                                                                        
                             de verslaggeving door het college
Materialiteit                Rapporteren over significante moeilijkheden, aangelegenheden en
                             overige zaken die van belang zijn voor het toezicht op de financiële                                       
Communicatie                 verslaggevingsproces

Onze onafhankelijkheid       Niet gecorrigeerde afwijkingen                                                                             

                             Significante aangelegenheden die naar voren komen tijdens de controle
                                                                                                                                        
                             in verband met verbonden partijen van de entiteit.

                             Beschrijving van de reikwijdte en timing van de controle, waaronder
                                                                                                                                       
                             significante risico’s.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>      Belangrijkste         Onze onafhankelijkheid is gewaarborgd
      boodschappen
                            Wij hebben geen opdrachten uitgevoerd die onze
                            onafhankelijkheid bedreigen
                            Wij hebben onze naleving van externe standaarden,
                            het wereldwijde onafhankelijkheidsbeleid van PwC en
      Oordeel bij de        het onafhankelijkheidsafspraken met gemeente
      jaarrekening          Bernheze met betrekking tot onze dienstverlening in
                            2018 bewaakt en bevestigen dat we aan deze
                            onafhankelijkheids-vereisten hebben voldaan en
                            voldoen.

      Ontwikkelingen voor
      uw organisatie




      Bijlagen



Materialiteit
Communicatie
Onze onafhankelijkheid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>