<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                Registratienummer      35890 / 35893




Raadsvoorstel
Datum vergadering    6 juli 2023
Agendapunt           8
Onderwerp            Uitvoering centrum vergroeningsplannen
                     Vaststellen van de 11e begrotingswijziging 2023
Portefeuillehouder   wethouder Marius Tielemans

Heesch, 30 mei 2023

Inleiding
Met dit voorstel wordt uw raad gevraagd om de toekenning van incidentele middelen
voor het uitvoeren van klimaatadaptatie projecten. Ons klimaat is zichtbaar aan het
veranderen. Deze veranderingen hebben grote gevolgen in Nederland en dus ook in
Bernheze. Regenbuien worden heviger. Desondanks daalt het grondwaterpeil. Hier­
door kunnen planten en bomen niet meer goed groeien. Daarnaast stijgen de tempera­
turen waardoor het in de zomer onaangenaam heet kan worden op bepaalde plekken.
Dit alles kan negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid van inwoners.

Daarom hebben we in het gemeentelijk rioleringsplan (GRP) 2020-2023, dat door uw
raad op 20-05-2020 is vastgesteld, opgenomen dat we maatregelen nemen om onze
leefomgeving aan te passen aan het veranderend klimaat. De oorsprong hiervan ligt in
het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) dat sinds 2017 van kracht is. Daarin is
afgesproken dat Nederland in 2050 klimaatrobuust is ingericht. Daarnaast is in het Be-
stuursprogramma 2022-2026 'Samen bouwen aan een veerkrachtig Bernheze' de vol­
gende ambitie opgenomen: we zetten in op het groen en klimaatbestendig inrichten
van onze kernen en zorgen voor een goede afstemming met inwoners en onderne­
mers. Het afgelopen jaar hebben we invulling gegeven aan deze beleidsambities met 2
projecten:
    • Het goede voorbeeld geven, het klimaatadaptief en groener inrichten van de
        omgeving van het gemeentehuis.
    • Het klimaatadaptief en groener inrichten van de centra van Heesch, Nistelrode
        en Heeswijk-Dinther.
Een uitgebreide omschrijving van deze projecten vindt u in de NTI die op 25-05 aan uw
raad is voorgelegd. De NTI is in bijlage 1 toegevoegd.

Uit de bovenstaande 2 projecten zijn concept ontwerpen gekomen voor 4 locaties in
Bernheze. Het gaat om de omgeving van het gemeentehuis en de centra van Heesch,
Nistelrode en Heeswijk-Dinther. De ontwerpen zijn te vinden in de bijlages 2 tot en met
5. Op basis van de ontwerpen zijn kostenschattingen voor de uitvoering gemaakt. Het
budget dat voor deze projecten verkregen is via de impulsregeling klimaatadaptatie
blijkt onvoldoende te zijn om alle ontwerpen uit te voeren. Met de huidige budgetten
kunnen we enkel een gedeelte van alle 4 de ontwerpen dit najaar uitvoeren. Daarom
verzoeken wij u eenmalig extra budget toe te kennen om de ontwerpen in het najaar
van 2023 volledig te realiseren.

Voorstel
   1. Een krediet van €130.000 beschikbaar te stellen voor het klimaatadaptiever en
      groener inrichten van de omgeving van het gemeentehuis
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>   2. Een krediet van €220.000 beschikbaar te stellen voor het klimaatadaptiever en
      groener inrichten van de centra van Heesch, Nistelrode en Heeswijk-Dinther.
   3. De structurele kosten van deze investeringen voor een totaalbedrag van
      €17.500 op te nemen in de volgende begroting.


Argumenten
1.1 Het gemeentehuis is het visitekaartje van de gemeente, door een groene inrichting
    geven we het goede voorbeeld aan onze inwoners
In de Gemeente Bernheze vragen we veel van onze inwoners op het gebied van kli-
maatadaptatie en duurzaamheid. Het is daarom belangrijk om ook zelf het goede voor­
beeld te geven. De meest in het oog springende locatie om dit goede voorbeeld te ge­
ven is het gemeentehuis in Heesch. Deze locatie wordt geassocieerd met de gemeente
en is daarnaast een van de plekken waar we onze inwoners ontmoeten. De omgeving
van het gemeentehuis bestaat vooral uit verharding en is daarmee niet klimaatadaptief.
Het nieuwe ontwerp zorgt voor het verwijderen van 2900 m2 verharding en het toevoe­
gen van groen. Daarmee krijgt het gemeentehuis een andere uitstraling en geven we
het goede voorbeeld aan onze inwoners.

 1.2 Een groene werkomgeving zorgt voor een hoger welbevinden van medewerkers
Het gemeentehuis is de plek waar ambtenaren, bestuurders en politici dagelijks wer­
ken. Groen in en rond de werkomgeving heeft verschillende positieve effecten voor de
gezondheid en het algehele welbevinden van medewerkers en bezoekers. Uit onder­
zoek van de Wageningen Universiteit blijkt dat groen bijdraagt aan een beter concen­
tratievermogen en stressreductie. Daarnaast zorgt het voor een hogere arbeidsproduc­
tiviteit en een lager ziekteverzuim.

 1.3 Dit zorgt voor het tegengaan van wateroverlast en hittestress op deze locatie.
De omgeving van het gemeentehuis in Heesch is erg versteend. De klimaatmonitor
toont dat op deze locatie sprake is van hittestress. Op een warme dag kan de gevoel­
stemperatuur oplopen tot boven de 50 graden. Daarnaast is er door de verstening bij
hevige regenval kans op wateroverlast op wegen en in panden. Dit ontwerp zorgt er­
voor dat er 2900 m2 aan stenen wordt verwijderd en groen wordt toegevoegd. Regen­
water krijgt hierdoor de kans om te infiltreren in de omgeving in plaats van weg te
spoelen door het riool. Het ontwerp zorgt daarnaast voor een daling van de tempera­
tuur. Door bomen aan te planten wordt schaduw gecreëerd, daarnaast geven planten
waterdamp af waardoor de temperatuur verder wordt verlaagd. Het ontwerp zorgt voor
een afname van de gemiddelde temperatuur met 1,3 graden, daarnaast zorgt het voor
een toename van 150% groen binnen het plangebied. Door het toekennen van het
budget kunnen de effecten van het ontwerp gemaximaliseerd worden.

1.4 Hiermee dragen we bij aan het verbeteren van de biodiversiteit en de luchtkwaliteit
Het aanbrengen van groen heeft een positief effect op de biodiversiteit. Zo wordt er
meer leefruimte voor o.a. insecten en vogels gecreëerd. We kiezen in het ontwerp
voor inheemse plantsoorten zodat het ontwerp maximaal bijdraagt aan de biodiversi­
teit. Daarnaast zorgt het groen voor een betere luchtkwaliteit in de omgeving van het
gemeentehuis. Planten nemen CO2 en stikstof op en verbeteren hiermee de luchtkwa­
liteit in het centrum.

1.5 Hiermee geven we invulling aan landelijke, regionale en lokale ambities




                                         -2-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) dat sinds 2017 van kracht is afgespro­
ken dat Nederland in 2050 klimaatrobuust is ingericht. In Bernheze hebben we deze
ambitie opgenomen in het Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2023 en de nog vast te
stellen omgevingsvisie. Daarnaast is in het Bestuursprogramma 2022-2026 'Samen
bouwen aan een veerkrachtig Bernheze' de volgende ambitie opgenomen: we zetten in
op het groen en klimaatbestendig inrichten van onze kernen en zorgen voor een goede
afstemming met inwoners en ondernemers. Met het uitvoeren van dit project geven we
invulling aan de bovenstaande ambities.

1.6 Hierdoor kunnen we het subsidiebudget aanvullen zodat het gehele plan kan wor­
den uitgevoerd
In de afgelopen periode is er een participatieproces doorlopen om dit ontwerp op te
stellen. Er wordt ook afgestemd met het traject voor de verbouwing van de Misse 2-4-
6. Uit het participatieproces is gebleken dat het ontwerp wordt ondersteund door inwo­
ners, ondernemers en de organisatie. Voor dit project is €105.000 subsidie verkregen
via de impulsregeling klimaatadaptatie. Er is tot op heden geen budget van de ge­
meente ingezet. Om het gehele plan uit te voeren is naar verwachting €235.000 nodig.
Dat betekent dat er een tekort is van €130.000.

Door het toekennen van €130.000 is het mogelijk het volledige plan dit najaar uit te
voeren. Als er geen extra budget beschikbaar wordt gesteld, wordt enkel een gedeelte
van het plan dit najaar uitgevoerd. Hiervoor wordt ambtelijk een prioritering gemaakt op
basis van de effecten van een maatregel op de volgende punten:
   • Het tegengaan van hittestress
   • Het tegengaan van wateroverlast
   • Het aantal m2 verharding dat wordt verwijderd

Eerst voeren we de maatregelen met het grootste effect uit. In bijlage 6 is een Excel
tabel toegevoegd die aangeeft welke maatregelen dit zijn. Voor het overige gedeelte
van het plan zal andere financiering gezocht worden. Deze financiering moet komen uit
subsidies of uit andere gemeentelijke budgetten. Het plan loopt dan minimaal een jaar
vertraging op omdat enkel in het plantseizoen (oktober-november) de maatregelen
uitgevoerd worden. Het voordeel van het gehele plan in een keer uitvoeren is dat er
wordt bespaard op de uitvoeringskosten. Een aannemer hoeft maar eenmalig naar de
projectlocatie te komen.

2.1 Met de uitvoering van deze plannen geven we invulling aan wensen van inwoners
en ondernemers voor het groener inrichten van het centra.
De ontwerpen voor Heeswijk-Dinther, Nistelrode en Heesch zijn middels co-creatie tot
stand gekomen. De ontwerpen zijn gemaakt door inwoners en ondernemers en verder
uitgewerkt door een lokale schetsontwerper. De ontwerpen zijn daarnaast gepresen­
teerd en getoetst bij een brede groep van inwoners op 3 informatieavonden. Verder is
via SamenBernheze de mogelijkheid gegeven om input te leveren. Hieruit is gebleken
dat het vergroenen van de centra breed gedragen wordt. Daarnaast hebben we in dit
project ook een bijdrage aan ondernemers gevraagd, dit mag zowel financieel als in
ingezette uren zijn. In alle 3 de kernen zijn de ondernemers druk bezig met het regelen
van deze financiële bijdrage. Het gaat om een bijdrage €5600 per kern. Door het toe­
kennen van extra budget geven we invulling aan de wensen van ondernemers en in­
woners.




                                          -3-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>2.2 Hiermee gaan we wateroverlast, droogte en hittestress in onze centra tegen.
De klimaatmonitor toont dat het op verschillende plekken in onze centra erg heet wordt.
Daarnaast kan er op deze plekken bij hevige regenval wateroverlast ontstaan. Met het
uitvoeren van deze ontwerpen verwijderen we verharding. In plaats hiervan worden
bomen, plantsoenen en hagen aangelegd. Hierdoor kan er meer water infiltreren en
wordt zowel droogte als wateroverlast tegengaan. Daarnaast zorgt het groen voor een
betere uitstraling van de centra. De temperaturen worden aangenamer doordat bomen
en planten schaduw creëren en waterdamp afgeven. Dit zorgt voor een aantrekkelijker
centrum voor inwoners, ondernemers en klimaat.

2.3 Creëren we een gezondere omgeving voor onze inwoners
Groen in het centrum heeft een positief effect op de gezondheid en het algehele wel­
bevinden van bezoekers. Uit onderzoek van de Wageningen Universiteit blijkt dat
groen bijdraagt aan concentratievermogen, stressreductie, een hogere arbeidsproduc­
tiviteit en een lager ziekteverzuim. Dit is voordelig voor al onze inwoners en onderne­
mers die in de centra werken en verblijven.

2.4 Hiermee geven we invulling aan de ambities landelijke, regionale en lokale ambities
In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) dat sinds 2017 van kracht is afgespro­
ken dat Nederland in 2050 klimaatrobuust is ingericht. In Bernheze hebben we deze
ambitie opgenomen in het Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2023 en de nog vast te
stellen omgevingsvisie. Daarnaast is in het Bestuursprogramma 2022-2026 'Samen
bouwen aan een veerkrachtig Bernheze' de volgende ambitie opgenomen: we zetten in
op het groen en klimaatbestendig inrichten van onze kernen en zorgen voor een goede
afstemming met inwoners en ondernemers. Met het uitvoeren van dit project geven we
invulling aan de bovenstaande ambities.

2.5 Hierdoor kunnen we het subsidiebudget aanvullen zodat het gehele plan kan wor­
den uitgevoerd.
Er is een budget van €83.000 beschikbaar voor uitvoering van deze plannen. Dit bud­
get is verkregen door het aanvragen van een subsidie uit de impulsregeling klimaat-
adaptatie. Dit budget wordt door ondernemers aangevuld tot €100.000, dat betekent
dat er per kern ongeveer €33.000 beschikbaar is. De schatting van de kosten van de
ontwerpen zijn:
    • Heesch: €195.000
    • Nistelrode: €75.000
    • Heeswijk-Dinther €50.000

Dat betekent dat we met het huidige budget de projecten niet volledig kunnen uitvoe­
ren. Door het toekennen van €220.000 is het mogelijk de 3 plannen volledige uit te
voeren. Als er geen extra budget beschikbaar wordt gesteld wordt enkel een gedeelte
van de plannen dit najaar uitgevoerd. Hiervoor wordt ambtelijk een prioritering gemaakt
op basis van de effecten van een maatregel op de volgende punten:
    •   het tegengaan van hittestress
    • Het tegengaan van wateroverlast
    • Het aantal m2 verharding dat wordt verwijderd

Eerst voeren we de maatregelen met het grootste effect uit. In bijlage 6 is een Excel
tabel toegevoegd die aangeeft welke maatregelen dit zijn. Voor het overige gedeelte
van het plan zal andere financiering gezocht worden. Deze financiering moet komen uit




                                          -4-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>subsidies of uit andere gemeentelijke budgetten. Het plan loopt dan minimaal een jaar
vertraging op omdat enkel in het plantseizoen (oktober-november) de maatregelen
uitgevoerd worden. Het voordeel van het gehele plan in een keer uitvoeren is dat wordt
bespaard op de uitvoeringskosten. Een aannemer hoeft maar eenmalig naar de pro-
jectlocatie te komen.

3.1 Door het toekennen van deze incidentele middelen kunnen de plannen worden
uitgevoerd.

Risico’s

    1. Met de uitvoering van deze plannen wordt er op centrale plekken vergroend. Op
       deze plekken vinden evenementen zoals de kermis, het carnaval en de markt
       plaats. In de ontwerpen is zoveel mogelijk rekening gehouden met de doorgang
       van deze evenementen. Echter heeft de vergroening wel gevolgen voor een
       aantal evenementen:
           o Door vergroening van de Misse in Heesch moeten 2 van de 24 kermisat­
               tracties verplaatst worden naar een andere locatie. Dit zijn de attracties
               die op het bordes voor het gemeentehuis staan. Deze attracties kunnen
               niet meer binnen het huidige kermisgebied staan. Daarnaast moeten 3
               attracties een klein stuk verschoven worden.
           o De vergroening van het plein op het Dorp in Heesch zorgt ervoor dat het
               plein smaller wordt. Dit zorgt mogelijk voor een knelpunt voor de tent die
               hier staat tijdens de kermis.
           o In Heeswijk-Dinther moeten 6 van de 22 kraampjes/attracties een ande­
               re locatie krijgen. Het is waarschijnlijk niet mogelijk om alle attracties op
               plein 1969 te behouden.
           o In Nistelrode moeten 3 van de 28 attracties een andere locatie krijgen.
               Dit is binnen het plangebied van de kermis op te lossen.


Kosten en dekking
De 4 ontwerpen hebben verschillende kostenramingen. Het beschikbare budget is vol­
ledige verkregen uit de impulsregeling klimaatadaptatie. Er is voor deze projecten tot
nu toe minimaal budget van de gemeente ingezet. In het onderstaande overzicht staan
de kosten per plan, de beschikbare middelen en de gevraagde middelen.
Plangebied            Kosten                Budget beschik-       Budget gevraagd
                                            baar
Heesch - Gemeen­ €235.000                   €105.000              €130.000
tehuis
Heesch- centrum       €195.000              €33.000               €162.000
Nistelrode            €75.000               €33.000               €42.000
Heeswijk-Dinther      €50.000               €33.000               €17.000
Totaal                €555.000              €205.000              €350.000

De investeringen worden in 20 jaar afgeschreven. Dat betekent dat de totale jaarlijkse
afschrijvingslasten €17.500 zijn. De kosten van bovenstaande budgetten zijn niet op­
genomen in de begroting en daarom niet voorzien. De structurele afschrijvingslasten
van €17.500 kunnen worden gedekt uit de post onvoorzien.




                                            -5-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>De uitvoering staat gepland voor het najaar van 2023 omdat dit vanwege het plantsei­
zoen het beste moment is om nieuwe bomen te planten. Voor volledige uitvoering van
de plannen moet er daarom deze zomer duidelijkheid zijn over de beschikbare midde­
len. De ontwerpen zijn recentelijk afgerond waardoor de kosteninschattingen nu pas
gemaakt konden worden. Het was daarom niet mogelijk de dekking voor deze plannen
mee te nemen in kadernota of tussentijdse rapportage.

Vervolg
Er zijn 2 scenario's voor het vervolg mogelijk.
    1. Bij toekenning van het extra budget worden de 4 ontwerpen in de bijlage volle­
        dig uitgevoerd in het najaar van 2023.
    2. Bij geen toekenning van extra middelen worden de 4 ontwerpen gedeeltelijk uit­
        gevoerd. Hiervoor wordt ambtelijk een prioritering gemaakt op basis van de ef­
        fecten van een maatregel op de volgende punten:
            o het tegengaan van hittestress
            o Het tegengaan van wateroverlast
            o Het aantal m2 verharding dat wordt verwijderd
        In het najaar van 2023 wordt op basis van de prioritering en het beschikbare
        budget (€105.000 voor omgeving gemeentehuis, €33.000 per plan voor de ker­
        nen Heesch, Nistelrode en Heeswijk-Dinther) de maatregelen uitgevoerd. Voor
        de overgebleven maatregelen moeten nieuwe financiële middelen worden ge­
        zocht. De uitvoering hiervan loopt minimaal een jaar vertraging op omdat enkel
        in het plantseizoen (oktober-november) de maatregelen uitgevoerd kunnen
        worden.

   3. Door het toevoegen van groen verschuiven de onderhoudskosten. Doordat we
      kiezen voor hoogwaardig groen in het centrum zullen de onderhoudskosten
      stijgen. Hoogwaardig groen heeft op de lange termijn hogere onderhoudskosten
      dan verharding. Het verschil in onderhoudskosten is €1,80 per m2. In totaal
      wordt er 5400 m2 stenen vervangen voor groen. Dat betekent dat de structurele
      jaarlijkse onderhoudskosten stijgen met €9750. De toegenomen kosten voor
      groen maken deel uit van groenonderhoudsplannen die eind 2023 door het col­
      lege worden vastgesteld. Areaaluitbreidingen worden gedeeld via de tussentijd­
      se rapportages.

Evaluatie


Bijlage(n): De bijlage(n) zijn digitaal beschikbaar.
    • Bijlage 1 Notitie ter informatie stand van zaken klimaatadaptatie Project
    • Bijlage 2 Heesch omgeving gemeentehuis
    • Bijlage 3 Heesch centrum
    • Bijlage 4 Nistelrode
    • Bijlage 5 Heeswijk-Dinther
    • Bijlage 6 Maatregelen en kosten
    • Bijlage 7 Raadsbesluit uitvoering centrum vergroeningsplannen




                                          -6-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>  Burgemeester en wethouders,




"ZPeggy Hurkmans                ntoine Walraven
  secretaris                    aarnemend burgemeester




                                    - 7-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>