<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                Archeologisch Bureauonderzoek en
Inventariserend Veldonderzoek (booronderzoek), verkennende fase
                   Oude Torenweg te Nistelrode
                       Gemeente Bernheze
                          KSP Archeologie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Colofon
 Versie                              :   1.1 definitief
 Status                              :   Over dit rapport heeft afstemming met de bevoegde overheid
                                         plaatsgevonden (beoordeeld door adviseur archeologie K. Kersten, 20-
                                         02-2023).
 KSP Rapport                         :   23021
 Auteur                              :   (senior KNA Prospector)
 ISSN                                :   2542-7490
 Foto’s en afbeeldingen              :   KSP Archeologie
 Beheer en plaats                    :   KSP Archeologie te Duiven
 documentatie
 Autorisatie                         :   (senior KNA Prospector)
 Datum autorisatie                   :   3 maart 2023
                                             www.ksparcheologie.nl | info@ksparcheologie.nl
Disclaimer
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op
welke andere wijze dan ook, zonder bronvermelding.
KSP Archeologie aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit onderhavig onderzoek of de gegeven
adviezen.
KSP Archeologie beschikt over het Procescertificaat Archeologie dat is verleend op basis van de beoordelingsrichtlijn SIKB 4000
voor protocol 4002 ‘bureauonderzoek’ en protocol 4003 ‘inventariserend veldonderzoek – onderdeel overig’. Wanneer de
certificatie-eisen strijdig zijn met de eisen van de bevoegde overheid, dan gaat KSP Archeologie uit van de eisen van de
KSP Archeologie                                                                                                                 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Samenvatting                                                                                               5
1     Inleiding                                                                                            6
   1.1     Onderzoekskader                                                                                 6
   1.2     Afbakening plan- en onderzoeksgebied                                                            6
   1.3     Overheidsbeleid                                                                                 6
   1.4     Toekomstige situatie                                                                            6
   1.5     Onderzoeksdoel en vraagstellingen                                                               7
2     Bureauonderzoek                                                                                      9
   2.1     Huidige situatie                                                                                9
   2.2     Beschrijving van aardwetenschappelijke gegevens                                                 9
   2.3     Historische situatie en mogelijke verstoringen                                                 12
   2.4     Beschrijving van archeologische gegevens                                                       16
   2.5     Beschrijving van de ondergrondse bouwhistorische waarden                                       19
   2.6     Gespecificeerde archeologische verwachting                                                     20
   2.7     Conclusie en advies                                                                            21
3     Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase                                                     22
   3.1     Werkwijze                                                                                      22
   3.2     Veldsituatie                                                                                   22
   3.3     Beschrijving en interpretatie van de boorgegevens                                              23
   3.4     Archeologische indicatoren                                                                     23
   3.5     Toetsing van de archeologische verwachting                                                     23
4     Conclusie en advies                                                                                 24
   4.1     Conclusie                                                                                      24
   4.2     Beantwoording van de onderzoeksvragen                                                          24
   4.3     Selectieadvies                                                                                 25
Literatuur                                                                                                26
   Bijlage 1    Geomorfologische kaart
   Bijlage 2    Bodemkaart
   Bijlage 3    Archeologische gegevens
   Bijlage 4    Boorpuntenkaart
   Bijlage 5    Boorbeschrijving
   Bijlage 6    Overzicht geologische en archeologische tijdvakken
Lijst van afbeeldingen
Figuur 1: Het plangebied (rode kader) op de topografische kaart schaal 1:10.000 (bron: Kadaster).          4
Figuur 2: Schetsontwerp toekomstige situatie binnen het plangebied (bron: opdrachtgever).                  7
Figuur 3: Afzettingen in de top van de bodem in het plangebied (punt rode pijl, bij benadering) en ruime
      omgeving (bron: Stichting voor Bodemkartering 1976b).                                               10
Figuur 4: Het plangebied op het Actueel Hoogtebestand van Nederland (bron: www.ahn.nl).                   11
Figuur 5: Het plangebied op de kadastrale minuut uit het begin van de 19e eeuw (bron:
      beeldbank.cultureelerfgoed.nl).                                                                     14
Figuur 6: Het plangebied op de kaart uit 1869, Bonneblad (bron: www.topotijdreis.nl).                     14
Figuur 7: Het plangebied op de topografische kaart uit 1956 (bron: www.topotijdreis.nl).                  15
Figuur 8: Het plangebied op de topografische kaart uit 1978 (bron: www.topotijdreis.nl).                  15
Figuur 9: Het plangebied op de topografische kaart uit 1998 (bron: www.topotijdreis.nl).                  16
Figuur 10: Het plangebied op de archeologische beleidskaart van de gemeente Bernheze (Buesink e.a. 2010). 19
Figuur 11: Foto van het plangebied (bron: KSP Archeologie).                                               22
Lijst van tabellen
Tabel 1: Overzicht van de AMK-terreinen, onderzoeksmeldingen (OM) en vondstmeldingen (VM) binnen een straal
      van 450 m rondom het plangebied (bron: archis.cultureelerfgoed.nl).                                 18
Tabel 2: Specifieke archeologische verwachting per periode voor het plangebied.                           20
KSP Archeologie                                                                                            3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Administratieve gegevens
  KSP Projectnummer               :   23021
  Opdrachtgever                   :
  Uitvoerder/projectleider        :   KSP Archeologie, (senior KNA Prospector)
  Bevoegde overheid               :   Gemeente Bernheze
  Deskundige namens               :   Monumentenhuis Brabant
  bevoegde overheid
  Onderzoeksmelding               :   5332476100
  Provincie                       :   Noord-Brabant
  Gemeente                        :   Bernheze
  Toponiem                        :   Oude Torenweg Nistelrode
  Centrum-coördinaat              :   x: 167.448 / y: 413.329
  Kadastrale gegevens             :   Sectie F, nummers 1478 en 2128 (deels)
  Periode uitvoering              :   Februari 2023
  onderzoek
Figuur 1: Het plangebied (rode kader) op de topografische kaart schaal 1:10.000 (bron: Kadaster).
KSP Archeologie                                                                                   4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Samenvatting
KSP Archeologie heeft een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek,
verkennende fase (IVO-(O)verig); booronderzoek) uitgevoerd voor de locatie aan de Oude Torenweg in
Nistelrode (gemeente Bernheze). Het onderzoek is uitgevoerd voor de aanvraag van een
bestemmingsplanwijziging voor de nieuwbouwplannen van een vijftal levensloopbestendige woningen.
Het doel van het archeologisch bureauonderzoek was het opstellen van een gespecificeerde
archeologische verwachting voor het plangebied. Op basis van de landschappelijke ligging op een
plateau-achtige horst en de archeologische onderzoeksmeldingen en vondstlocaties uit de omgeving is
aan het plangebied een lage verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-
Paleolithicum tot en met het Neolithicum en een hoge verwachting voor nederzettingsresten en
grafvelden uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Voor de Late
Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd is op basis van de historische ontwikkeling
een lage verwachting aan het plangebied toegekend.
Vervolgens is deze verwachting getoetst door middel van een inventariserend veldonderzoek,
verkennende fase. Uit het booronderzoek is gebleken dat de oorspronkelijke veldpodzolgrond is in het
hele plangebied grotendeels intact aangetroffen en is afgedekt door een 70-100 cm dik plaggendek. Dit
betekent dat het potentiële archeologische niveau vanaf 70 cm -mv kan worden aangetroffen. Op basis
hiervan is blijft de lage verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met
het Neolithicum gehandhaafd evenals de hoge verwachting voor nederzettingsresten en grafvelden uit
het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). De resultaten van het
booronderzoek geven geen aanleiding om de lage verwachting voor resten uit de Late Middeleeuwen
(vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd bij te stellen.
Op basis van de grotendeels intacte podzolbodem onder het plaggendek geldt voor het plangebied een
hoge archeologische verwachting voor nederzettingsvindplaatsen en grafvelden uit het Neolithicum tot
en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Op basis van de diepteligging van het potentiële
archeologische niveau wordt vervolgonderzoek aanbevolen bij bodemingrepen dieper dan 40 cm
beneden maaiveld over een oppervlak van meer dan 250 m².
KSP Archeologie adviseert een vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek om vast
te stellen of in het plangebied archeologische resten aanwezig zijn en zo ja, welke waardering hieraan
gegeven kan worden. Voor dit gravende archeologisch onderzoek is een Programma van Eisen (PvE)
noodzakelijk dat is goedgekeurd door de bevoegde overheid. In dit PvE wordt de werkwijze en de
randvoorwaarden van het onderzoek vastgelegd.
Het rapport is beoordeeld op 20-02-2023 door de adviseur archeologie K. Kersten van het
Monumentenhuis Brabant, waarbij is ingestemd met het advies om een vervolgonderzoek in de vorm
van proefsleuven uit te voeren.
KSP Archeologie                                                                                        5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1        Inleiding
1.1      Onderzoekskader
In opdracht van [ ] heeft KSP Archeologie een archeologisch bureauonderzoek eninventariserend
veldonderzoek, verkennende fase (IVO-(O)verig); booronderzoek) uitgevoerd voor delocatie aan de
Oude Torenweg in Nistelrode (gemeente Bernheze). Het onderzoek is uitgevoerd voor deaanvraag
van een bestemmingsplanwijziging voor de nieuwbouwplannen van een vijftal
levensloopbestendige woningen.
Het onderzoek is uitgevoerd conform de beoordelingsrichtlijn SIKB 4000 (versie 4.1) met bijbehorende
protocollen (KNA 4.1) 4002 (bureauonderzoek bij landbodems) en 4003 (inventariserend veldonderzoek,
overig) (www.sikb.nl) en de gemeentelijke eisen.
Voor de in dit rapport gebruikte geologische en archeologische tijdsaanduidingen wordt verwezen naar
Bijlage6. Geologische formaties, laagpakketten en lagen worden beschreven conform
https://www.dinoloket.nl/stratigrafische-nomenclator.
1.2      Afbakening plan- en onderzoeksgebied
Het plangebied is gelijk aan het onderzoeksgebied waarvoor het archeologische onderzoek is
uitgevoerd. Het plangebied is ca. 1.393 m2 groot en ligt aan de Oude Torenweg in Nistelrode (Figuur 1).
Het terrein wordt in het noorden begrensd door bebouwing aan de Vezelstraat en in het oosten, zuiden
en westen door paden.
1.3      Overheidsbeleid
In 1992 heeft Nederland het Europese ‘Verdrag van Malta’ ondertekend. In het verdrag is de omgang
met het Europees archeologische erfgoed geregeld. Belangrijk daarin is dat voorafgaand aan de
uitvoering van plannen onderzoek moet worden gedaan naar de aanwezigheid van archeologische
waarden en daar in de ontwikkeling van plannen zoveel mogelijk rekening mee te houden.
Het wettelijk kader voor de archeologische monumentenzorg is vastgelegd in de Erfgoedwet. Daarnaast
hebben de verschillende overheden (het rijk, de provincie en de gemeentes) archeologiebeleid
vastgelegd.
Gemeenten houden bij de vaststelling van een bestemmingsplan of het verlenen van een vergunning
altijd rekening met in de grond aanwezige dan wel te verwachten archeologische waarden (Wet
ruimtelijke ordening).
Volgens het bestemmingsplan ‘De kommen van Bernheze’ van de gemeente Bernheze (vastgesteld 01-
06-2011) geldt voor het plangebied de dubbelbestemming ‘Waarde – Archeologie 2’. Dit betekent dat
bij bodemingrepen groter dan 250 m2 en dieper dan 0,4 m archeologisch onderzoek noodzakelijk is.
Aangezien deze ondergrenzen bij de realisatie van de nieuwbouwplannen worden overschreden (zie
paragraaf 1.4), is archeologisch onderzoek noodzakelijk.
In het kader van de bestemmingsplanwijziging is voor het plangebied een archeologisch vooronderzoek
nodig dat bestaat uit een bureauonderzoek gecombineerd met een verkennend booronderzoek.
1.4      Toekomstige situatie
Binnen het plangebied zal een vijftal levensloopbestendige woningen worden gebouwd (Figuur 2). Het
te bebouwen oppervlak bedraagt ca. 350 m2. De bouwputten voor de fundering zullen waarschijnlijk tot
KSP Archeologie                                                                                      6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>ca. 80 cm beneden maaiveld worden uitgegraven. Daarnaast wordt aan de westzijde een wadi met een
oppervlakte van ca. 272 m2 aangelegd. De diepte tot waarop deze wordt uitgegraven is niet bekend.
Figuur 2: Schetsontwerp toekomstige situatie binnen het plangebied (bron: opdrachtgever).
Voor zover bekend zijn binnen het plangebied geen graafwerkzaamheden voor een bodem- en/of
grondwatersanering nodig in het kader van de milieuhygiëne of om niet gesprongen conventionele
explosieven op te sporen. Het waterpeil c.q. bodempeil binnen het plangebied zal niet veranderen door
de geplande bodemingrepen en zal daarmee geen gevolgen hebben voor de conserveringstoestand
van eventuele aanwezige archeologisch resten.
1.5        Onderzoeksdoel en vraagstellingen
Bureauonderzoek
Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde, archeologische verwachting,
met behulp van informatie van bestaande bronnen over bekende of verwachte archeologische waarden
binnen het omschreven onderzoeksgebied.
Het resultaat is een standaardrapport bureauonderzoek met een gespecificeerde archeologische
verwachting en een advies. Op basis hiervan wordt vastgesteld of vervolgonderzoek nodig is en zo ja,
welke strategie hierbij het beste gevolgd kan worden.
Inventariserend Veldonderzoek
Het doel van het inventariserend veldonderzoek (IVO) (landbodems) is het aanvullen en toetsen van de
gespecificeerde archeologische verwachting, zoals geformuleerd in het bureauonderzoek. Het gaat om
gebiedsgericht onderzoek door middel van waarnemingen in het veld, waarbij (extra) informatie wordt
verkregen over bekende en of verwachte archeologische waarden in het onderzoeksgebied.
Het resultaat van het onderzoek is een standaardrapport IVO-O met een waardering en een inhoudelijk
(selectie)advies. Aan de hand hiervan kan een beleidsbeslissing (meestal een selectiebesluit) worden
genomen door de bevoegde overheid. Indien er onvoldoende gegevens voor waardering en selectie-
advies zijn, kunnen deze niet opgesteld worden. Om te komen tot het resultaat moeten de
veldactiviteiten uitgevoerd worden tot het niveau waarop de beleidsbeslissing gefundeerd genomen
kan worden, d.w.z. dat de archeologische waarden van het terrein/vindplaats in voldoende mate zijn
KSP Archeologie                                                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>vastgesteld. Aan de hand hiervan kan dan worden geadviseerd tot vervolgonderzoek of vrijgave van het
plangebied of terreindelen daarvan.
Het inventariserend veldonderzoek kent drie fasen: een verkennende, een karterende en een
waarderende fase. De strategie die gekozen wordt, hangt onder andere af van de omvang van het
plangebied, de aard van de geplande werkzaamheden, de verwachte archeologische resten en het
archeologiebeleid van de gemeente. Dit onderzoek betreft een verkennend onderzoek. De verkennende
fase heeft als doel om inzicht te krijgen in de vormeenheden van het landschap (bodemopbouw) die
van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden. Hiermee worden kansarme zones uitgesloten en
kansrijke zones geselecteerd voor mogelijk vervolgonderzoek.
Om de bovenstaande doelstelling te realiseren, zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld:
     Wat is de opbouw van de ondergrond en is het bodemprofiel intact?
     Wat is de specifieke archeologische verwachting van het plangebied op basis van het
         bureauonderzoek en wordt deze door het veldonderzoek bevestigd?
     In hoeverre wordt het (potentiële) archeologische niveau bedreigd door de voorgenomen
         ontwikkeling van het gebied?
KSP Archeologie                                                                                    8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>2         Bureauonderzoek
2.1       Huidige situatie
Om de huidige situatie en mogelijke verstoringen van de bodem in kaart te brengen zijn de volgende
bronnen geraadpleegd:
      Huidige topografische kaart (Figuur 1);
      Luchtfoto’s uit 2016 tot heden (PDOK);
      Grondwaterstanden (Wageningen Environmental Research (2022), https://www.dinoloket.nl/
          ondergrondmodellen;
      Grondwatertrappen gekoppeld aan de Bodemkaart schaal 1:50.000 versie 2006 (geoplaza.vu.nl);
      Bebouwde rijksmonumenten (archis.cultureelerfgoed.nl): geen monumenten/bebouwing
          aanwezig;
      Gemeentelijke                                                                         monumenten
          (https://www.bernheze.org/data/downloadables/4/4/5/monumentenlijst-bernheze.pdf): geen
          gemeentelijke monument/bebouwing aanwezig;
      Informatie van de opdrachtgever over het plangebied;
      Informatie over kabels en leidingen (KLIC-melding);
      Informatie over de huidige bebouwing: Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG)
          (bagviewer kadaster.nl).
Het plangebied is momenteel in gebruik als groenstrook met bomen. Daarnaast staat er een
elektriciteitshuisje tegen de noordgrens van het plangebied. Vanuit de westgrens van het plangebied
lopen er leidingen naar dit huisje. Ook liggen er kabels en leidingen die parallel lopen aan de westgrens
van het plangebied en er net binnen liggen (KLIC-melding). Binnen het plangebied zijn voor zover
bekend geen kelders of andere ondergrondse werken aanwezig (bijvoorbeeld funderingen of drainage).
Tot 2006 waren de (freatische) grondwater(spiegeldiepte)standen door middel van grondwatertrappen
(I, nat t/m VIII droog) gekoppeld aan de kaarteenheden van de bodemkaart 1:50.000 (Bijlage 2). Het
plangebied werd toen gekenmerkt door een diepe grondwaterstand, grondwatertrap VIII. Dit betekent
dat de gemiddeld hoogste grondwaterstand dieper dan 140 cm en de gemiddeld laagste grond-
waterstand nog dieper beneden maaiveld wordt aangetroffen.
In het meest actuele grondwaterdieptespiegelmodel zijn de verwachte grondwaterstanden gemodel-
leerd voor blokken van 50 x 50 m. Daarop heeft het plangebied een vergelijkbare grondwaterdynamiek
(Wageningen Environmental Research 2022, https://www.dinoloket.nl/ondergrondmodellen).
Op basis van het verwachte bodemtype (zie paragraaf 2.2.) ligt de gemiddeld laagste grondwaterstand
ruim dieper dan het potentiële archeologische niveau in de top van de C-horizont, waardoor de
conserveringsomstandigheden in de bodem voor onverkoolde organische resten slecht zijn.
2.2       Beschrijving van aardwetenschappelijke gegevens
Om het landschap ter plaatse en rondom het plangebied in kaart te brengen, zijn de volgende bronnen
geraadpleegd:
      Geologische overzichtskaart van Nederland (TNO Geologische Dienst 2021);
      Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000 versie 2020 (BRO 2022, Maas e.a. 2017);
      Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000 versie 2021 (BRO 2022);
      Actueel Hoogtebestand van Nederland (AHN) (www.ahn.nl, AHN4 grid 0,5 x 0,5 m);
Het plangebied ligt in het zuidelijk zandgebied van Nederland. Het is een relatief vlak gebied, dat nooit
door het landijs bedekt is geweest (Berendsen 2005). De ondergrond wordt doorsneden door een aantal
zuidoost-noordwest georiënteerde breuken, die het Peel Blok begrenzen. Ten oosten van het Peelblok
ligt de Venloslenk en ten westen de Roerdalslenk. Volgens de geologische overzichtskaart van
KSP Archeologie                                                                                         9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Nederland (TNO Geologische Dienst 2021) ligt het plangebied op het Peelblok, op ca. 1.400 m ten oosten
van de Roerdalslenk. In dit als gevolg van tektonische bewegingen hoog gelegen gebied ligt een
betrekkelijk dunne laag dekzand op pleistoceen rivierzand (Berendsen 2005). Het rivierzand is afgezet
door de Maas in het Vroeg-Saalien en wordt tot de Formatie van Beegden gerekend (Keunen e.a. 2011).
De Maas werd in deze ijstijd gekenmerkt door een vlechtend riviersysteem, waarbij grindrijke
rivierafzettingen zijn afgezet. De Maasafzettingen worden in grote delen van het plangebied aan het
oppervlak verwacht (Figuur 3). Op deze kaart staat de Roerdalslenk nog aangegeven met de oude naam:
Centrale Slenk. Het Peelblok was in deze tijd een boomloze toendra, waar periglaciale afzettingen van
lokale oorsprong werden afgezet (Keunen e.a. 2011). Volgens de geomorfologische kaart ligt het
plangebied op een plateau-achtige horst, waarvan de bovengrond bestaat uit (grof) zandige
rivierafzettingen (Bijlage 1, code F01). Op het Actueel Hoogtebestande van Nederland (AHN) is te zien
dat het plangebied op het hoger gelegen Peelblok ligt (lichtgroene tot oranje kleuren)(Fout!
Verwijzingsbron niet gevonden.). Ten westen van Nistelrode gaat deze over in de Roerdalslenk
(blauwe kleuren).
Figuur 3: Afzettingen in de top van de bodem in het plangebied (punt rode pijl, bij benadering) en ruime omgeving (bron:
Stichting voor Bodemkartering 1976b).
Na de ijstijd van het Saalien volgde een warmere periode, het Eemien (ca. 126.000 – 114.000 jaar
geleden). In de lage plekken op het Peel Blok werd humeus zand, leemgyttja en veen afgezet (Formatie
van Boxtel). Het noordelijker gelegen Maasdal werd opgevuld met grind en grove zanden (Formatie van
Kreftenheye) (Keunen e.a. 2011).
KSP Archeologie                                                                                                          10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Figuur 4: Het plangebied op het Actueel Hoogtebestand van Nederland (bron: www.ahn.nl).
In de laatste ijstijd, het Weichselien, werd het opnieuw zeer koud (ca. 114.000 – 11.700 jaar geleden).
Aan het begin van het Weichselien lag de zeespiegel ongeveer 30 tot 40 m lager dan nu. De Maas sneed
zich opnieuw in en schuurde een dal uit. De huidige in het landschap zichtbare steilrand tussen het Peel
Blok en het Maasdal is hoogstwaarschijnlijk in deze periode gevormd (Keunen e.a. 2011).
In de koudste en droogste perioden van het Weichselien, met name in het Laat-Pleniglaciaal (ca. 26.000
–15.700 jaar geleden) en Laat-Glaciaal (ca. 15.700 – 11.755 jaar geleden), is de vegetatie vrijwel
verdwenen, waardoor op grote schaal verstuiving is opgetreden (Stouthamer e.a. 2015). Hierbij is een
dunne laag dekzand over de rivier- en/of fluvioperiglaciale afzettingen afgezet. Dit (soms lemige) zand
is kalkloos, fijnkorrelig (150 – 210 μm), goed afgerond, goed gesorteerd en arm aan grind en wordt tot
het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel gerekend (Stouthamer e.a. 2015). Het reliëf van
de dekzanden wordt gekenmerkt door vlaktes, depressies en dekzandkopjes, afgewisseld met
langgerekte ruggen. Vanwege de geringe dikte van het dekzandpakket, dat waarschijnlijk door
verploeging is vermengd met het grove rivierzand, is deze niet gekarteerd op de geomorfologische kaart
(Bijlage 1).
In het Holoceen (de laatste ca. 11.750 jaar) is het klimaat warmer en vochtiger geworden. Door de
toenemende vegetatie is het dekzand vastgelegd en is het landschap ter plekke van het plangebied door
geologische processen weinig veranderd. De beken hebben zich ingesneden, waarbij beekdalen zijn
ontstaan. Op ongeveer 200 m ten zuiden van het plangebied ligt een dalvormige laagte (Bijlage 1, code
R23) waar water heeft gestroomd (stond vroeger bekend als de Beekgraaf Wetering).
Op basis van de bodemkaart worden in het plangebied hoge zwarte enkeerdgronden verwacht, die zich
hebben gevormd in grof zand (Bijlage 2, code zEZ30).
KSP Archeologie                                                                                       11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>De hoge zwarte enkeerdgronden bestaan uit een donkere, humeuze bovengrond van meer dan 50 cm
dik met daaronder de oorspronkelijke bodem. De humeuze bovengrond betreft op de hogere zand-
gronden vaak een plaggendek, ook wel esdek genoemd. Plaggendekken zijn ontstaan, doordat in Zuid-
Nederland vanaf ca. de 14e en 15e eeuw op grote schaal het systeem van potstalbemesting is toegepast
(Spek 2004). Plaggen worden met mest van het vee vermengd en op de akkers uitgespreid om de bodem
vruchtbaarder te maken. In de loop van de tijd is een plaggendek op de oorspronkelijke bodem ontstaan.
Op de hogere zandgronden vindt van nature het bodemvormende proces podzolering plaats. Bij
podzolering worden kleine deeltjes, zoals ijzer, aluminium en humus uitgespoeld door infiltrerend
regenwater. Dit proces wordt ook wel uitloging genoemd (De Bakker& Schelling 1989). Deze deeltjes
worden door het water naar beneden getransporteerd en spoelen daar in, zodat podzolgronden
ontstaan. De veldpodzolgronden bestaan uit een donkere, humeuze bovengrond met daaronder de
grijze E-horizont (uitspoelingshorizont). Onder de E-horizont ligt de (oranje)bruine B-horizont, waarin
humus en ijzer is ingespoeld. De B-horizont gaat geleidelijk over in de (grijs)gele C-horizont. Door de
landbewerking die binnen het plangebied heeft plaatsgevonden, zal de podzolgrond deels of geheel
zijn opgenomen in de humeuze bovengrond.
2.3      Historische situatie en mogelijke verstoringen
Om de historische situatie en mogelijke verstoringen van de bodem in kaart te brengen zijn de volgende
bronnen geraadpleegd:
      Oude kadasterkaarten: kadastrale minuut en oorspronkelijk aanwijzende tafels 1811 – 1832 voor
         toenmalige eigenaar/gebruiker (beeldbank.cultureelerfgoed.nl);
      Historische kaarten uit de afgelopen 200 jaar (www.topotijdreis.nl);
      Historisch-landschappelijk informatiesysteem, Histland (Dirkx & Nieuwenhuizen 2013),
         geraadpleegd via archis.cultureelerfgoed.nl;
      Cultuurhistorische regiobeschrijving Provincienaam (CultGIS/Haartsen 2009);
      Cultuurhistorische Waardenkaart van de provincie Noord-Brabant: geen cultuurhistorische
         waarden aanwezig binnen het plangebied;
      Cultuurhistorische waardenkaart gemeente Bernheze: geen cultuurhistorische waarden
         aanwezig binnen het plangebied;
      Archeologische en overige cultuurhistorische rapporten van onderzoek binnen het
         onderzoeksgebied: is niet van toepassing;
      Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (www.ikme.nl): Het plangebied ligt binnen het operatie terrein
         van Market Garden en aan de zuidrand van de Airstrip Heesch van de geallieerden uit 1944-
         1945 uit WOII. Er is geen verwachting op specifieke resten uit WOII;
      Kaart van verdedigingswerken/ Militaire landschapskaart (https://rce.webgispublisher.nl/
         Viewer.aspx?map=militaire%5Flandschapskaart): er zijn geen verdedigingswerken binnen het
         plangebied bekend;
      Oorlogshandelingenkaart (https://reaseuro.nl/oorlogshandelingenkaart/): het plangebied lag
         binnen de zone van vliegveld Heesch uit WOII dat volgens deze kaart door de Duitsers in gebruik
         was. Er zijn geen handelingen binnen het plangebied bekend;
      Topografische kaart van Nederland (Figuur 1);
      Bouw-/constructietekeningen van te slopen of te wijzingen historische bouwwerk: is niet van
         toepassing;
      Gegevens              van        milieukundig           bodemonderzoek           (https://noord-
         brabant.omgevingsrapportage.nl/): geen melding binnen het plangebied;
      Luchtfoto uit 2019 (PDOK);
      Geomorfologische kaart van Nederland: hierop zijn geen bodemverstoringen t.p.v. het
         plangebied aangegeven;
KSP Archeologie                                                                                       12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>        Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000: hierop zijn geen bodemverstoringen t.p.v. het
         plangebied aangegeven;
        Vergraven gronden project Alterra (Brouwer & Van der Werff 2012): hierop zijn geen
         bodemverstoringen t.p.v. het plangebied aangegeven;
        Actueel Hoogtebestand van Nederland (AHN) (www.ahn.nl): hierop zijn geen kunstmatige
         ophogingen en/of afgravingen zichtbaar;
        In het kader van dit onderzoek zijn geen archieven geraadpleegd omdat een gerichte
         vraagstelling ontbreekt.
Hieronder volgt een beschrijving van het historische gebruik (bebouwing, grondgebruik, historische
wegen etc.) van het plangebied en de directe omgeving. Daarnaast is gekeken of er sprake is van
(mogelijke) bodemverstoringen en/of bodemvervuilingen (aard, omvang, diepteligging en locatie)
binnen het plangebied.
Het plangebied ligt aan de noordwestkant van de Peel. Dit betrof vroeger een uitgestrekt, 100.000
hectare groot veenmoeras. Lange tijd vormde dit ondoordringbare veengebied een barrière tussen de
Kempen en de Meierij van Den Bosch aan de westkant en de dorpen van de Maasvallei in het oosten.
Rondom de Peel is in de Middeleeuwen een ring van dorpen ontstaan. Aan de westkant waren dat onder
meer Someren, Asten, Liessel, Deurne, Milheeze, Bakel, Gemert, Handel, Boekel, Volkel, Uden, Zeeland
en Nistelrode. Het waren agrarische dorpen, met grote akkercomplexen en vrij weinig weilanden. De
boeren gebruikten de randen van de Peel om hun vee te weiden, om strooisel te winnen voor de
potstallen en om, op bescheiden schaal, turf te steken. De afgelopen 1000 jaar is er vanuit deze dorpen
geleidelijk steeds meer veen verdwenen. Dit proces raakte in een stroomversnelling door de
systematische, grootschalige veenwinning die inzetten nadat de gebroeders Van der Griendt de
exploitatie van het veen vanaf 1853 ter hand gingen nemen. Het resultaat was dat het veen in bijna een
eeuw vrijwel geheel is afgegraven. De vrijkomende grond werd geschikt gemaakt voor de landbouw of
voor bosaanleg (Haartsen 2009). Volgens Histland behoort het plangebied tot het landschapstype van
de kampontginningen met plaatselijke essen, waarvan de verandering in de loop van de tijd niet is
vastgesteld.
Het plangebied ligt op het hoge Maasterras, iets ten oosten van de historische kern van Nistelrode.
Tussen 1200 en 1237 werd Nistelrode voor het eerste vermeld in documenten die de goederen en
rechten van de Abdij van Berne beschreven. In 1291 is er het eerste schriftelijke bewijs dat er in
Nistelrode een parochie bestond. Nistelrode wordt gekenmerkt door lintbebouwing. De naam
Nistelrode kwam in de 15e eeuw in zwang. Rode komt van rooien, ofwel ontginnen van een bos. Het
plangebied ligt binnen een gebied dat gekenmerkt wordt door de veldnaam Hoge Akkers, wat aangeeft
dat dit gebied in gebruik is genomen als akkerland (waarschijnlijk vanaf de 15e eeuw).
Voor de historische ontwikkeling is historisch kaartmateriaal geraadpleegd. Op het minuutplan uit het
begin van de 19e eeuw (Figuur 5) is het plangebied in gebruik als akker en onbebouwd. Direct ten westen
van het plangebied lag een onverharde weg/pad. Op de kaart uit 1869 (Figuur 6) is het
landschapsgebruik goed te zien. Het plangebied maakt onderdeel uit van een groot akkergebied (witte
kleur) ten oosten van Nistelrode. Kleine bospercelen zijn met een groene kleur weergegeven. Op de
kaart uit 1956 (Figuur 7) is te zien dat door de ruilverkaveling grote rechthoekige akkerpercelen zijn
ontstaan met bijbehorende wegen. Het plangebied is onbebouwd. Op de kaart uit 1978 (Figuur 8) is te
zien dat de bebouwde kom van Nistelrode in oostelijke richting oprukt en het palngebied nadert dat
nog steeds in gebruik is als akkerland. Op de kaart uit 1998 (Figuur 9) maakte het plangebied onderdeel
uit van de bebouwde kom van Nistelrode en is in gebruik als grasveld. Deze situatie komt vrijwel overeen
met de huidige t0pografische kaart (Figuur 1).
KSP Archeologie                                                                                       13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Figuur 5: Het plangebied op de kadastrale minuut uit het begin van de 19e eeuw (bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl).
Figuur 6: Het plangebied op de kaart uit 1869, Bonneblad (bron: www.topotijdreis.nl).
KSP Archeologie                                                                                                       14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Figuur 7: Het plangebied op de topografische kaart uit 1956 (bron: www.topotijdreis.nl).
Figuur 8: Het plangebied op de topografische kaart uit 1978 (bron: www.topotijdreis.nl).
KSP Archeologie                                                                          15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Figuur 9: Het plangebied op de topografische kaart uit 1998 (bron: www.topotijdreis.nl).
Voor de historische ontwikkeling is ook gekeken naar archeologische resten als gevolg van conflict. Op
basis van de Militaire landschappenkaart van de RCE zijn deze niet bekend in het plangebied. Uit de
Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (www.ikme.nl) en de kaart met oorlogshandelingen samengesteld door
REAS Euro blijkt dat het plangebied onderdeel heeft uitgemaakt van het operatieterrein Market Garden
uit 1944 en dat het plangebied aan de zuidgrens van de Airstrip Heesch lag dat zowel door de Duitsers
als in 1944-1945 door de geallieerden is gebruikt. Uit het historisch vooronderzoek door REAS (Dekker
2022) blijkt dat er geen specifieke resten uit WOII binnen het plangebied worden verwacht. Niet
uitgesloten kan worden dat er resten van explosieven binnen het plangebied aanwezig zijn.
Binnen het plangebied zijn geen bodemverontreinigingen, saneringen of ondergrondse olietanks,
benzinepompinstallaties en dergelijke bekend waardoor archeologische resten mogelijk verloren zijn
gegaan (https://noord-brabant.omgevingsrapportage.nl/).
De bodem kan zijn aangetast door het eeuwenlange gebruik als akkerland. Gemiddeld reikt de
bodembewerking ten behoeve van de landbouw tot 30 – 50 cm beneden maaiveld. Op basis van de
historische ontwikkeling worden geen diepe bodemverstoringen verwacht.
2.4       Beschrijving van archeologische gegevens
Om een beeld te krijgen van de archeologische gegevens, zijn de volgende bronnen geraadpleegd:
      Archeologische Monumenten Kaart (AMK) (via archis.cultureelerfgoed.nl);
      Archeologische rijksmonumenten (via archis.cultureelerfgoed.nl);
      Archeologische onderzoeken en vondstmeldingen in Archis (archis.cultureelerfgoed.nl);
      E-depot archeologie (DANS): rapporten en onderzoeksgegevens van archeologisch onderzoek
           (https://archaeology.datastations.nl/);
KSP Archeologie                                                                                      16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>        Historische kaarten (zie paragraaf 2.3);
        Gemeentelijke archeologische beleidskaart (Buesink e.a. 2010).
Binnen het plangebied zijn geen archeologische monumenten (AMK-terreinen), onderzoeksmeldingen
en vondstmeldingen aanwezig. In een straal van 400 m rondom het plangebied is één AMK-terrein en
zijn meerdere onderzoeksmeldingen en vondstmeldingen bekend (Tabel 1, Bijlage 3). De meldingen
liggen allemaal rond Nistelrode in de gemeente Bernheze, tenzij anders vermeld in Tabel 1.
  AMK-terrein      Locatie en ligging                            Aard terrein/waarde                     Datering
  16885            Weijen op ca. 450 m ten W                     Terrein van hoge archeologische waarde. MEL-NT
                                                                 Historische kern Nistelrode
                                                                 (lintbebouwing)
  Onderzoeks-      Locatie en ligging       Type onderzoek                Aard vondstlocatie/resultaten  Datering
  /vondstmelding
  OM 2026906100    Bernheze, op 240 m       Bureau- en booronderzoek      Zie tekst                      BRONS-IJZ
                   ten O                    1997
  OM 2044037100    Menzelsch Veld, op       Opgraving 2003                Zie tekst                      BRONS-IJZ
                   240 m ten O                                                                           ROM
  OM 2083899100    Menzelsch Veld, op       Proefsleuven 2003             Zie tekst onderzoeksmelding    BRONS-IJZ
                   240 m ten O                                            2044037100                     ROM
  OM 3294719100    Het Korteveld, op 145    Bureau-onderzoek 2015         Zie tekst onderzoeksmelding    n.v.t.
                   m ten N                                                3294727100
  OM 3294727100    Het Korteveld, op 145    Bureau- en booronderzoek      Zie tekst                      n.v.t.
                   m ten N                  2015
  OM 4000876100    Molenerf 2, op 280 m     Bureau- en booronderzoek      Zie tekst                      n.v.t.
                   ten ZW                   2016
  VM 2771223100    Nistelrode, op 335 m     Niet-archeologisch            Keramiek (handgevormd)         IJZM
                   ten NO                   graafwerk
  VM 2771491100    Nistelrode Korteveld,    Niet-archeologisch            Keramiek (gedraaid)            MEL
                   op 250 m ten NO          graafwerk                     Vuursteen                      PALEO-
                                                                                                         BRONS
  VM 2771661100    Nistelrode, op 90 m      Niet-archeologisch            Keramiek (kinikwandpot)        MEV
                   ten Z                    graafwerk                     Steen                          PALEO_NT
  VM 2773605100    Nistelrode, op 195 m     Niet-archeologisch            Keramiek (handgevormd)         IJZ
                   ten W                    graafwerk 1978                Keramiek (pot en wrijfschaal)  ROM
                                                                          Grafveld
  VM 2788615100    Nistelrode, op 320 m     Niet-archeologisch            Keramiek                       IJZ-ROM
                   ten NO                   graafwerk 1987                                               ROMM
                                                                                                         MEV
                                                                                                         MEL
  VM 2977215100    Kleinwijk, op 335 m      Niet-archeologisch            8-tal munten (zilver en koper) MEL
                   ten N                    metaaldetector 2012                                          NTV
  VM 2986806100    Nistelrode, op 260 m     Booronderzoek 1997, OM        Keramiek                       BRONS-
                   ten O                    2026906100                                                   ROM
                                                                                                         MEL
  VM 3089165100    Nistelrode, op 125 m     Niet-archeologisch            Vuursteen                      IJZ-MEL
                   ten NW                   graafwerk 1975                Keramiek (handgevormd)         IJZ-ROM
                                                                          Keramiek (gedraaid)            ROM
                                                                          Keramiek (gedraaid)            MEL
                                                                          maalsteen                      IJZ-MEL
  VM 3155763100    Nistelrode, op 305 m     Veldkartering 1997, OM        Vuursteen                      PALEO-
                   ten ZO                   2026906100                                                   BRONS
                                                                          keramiek                       IJZ
  VM 3185036100    Nistelrode, op 210 m     Niet-archeologisch            Keramiek                       ROMM
                   ten NO                   graafwerk 1979
KSP Archeologie                                                                                                    17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>  Onderzoeks-         Locatie en ligging       Type onderzoek            Aard vondstlocatie/resultaten     Datering
  /vondstmelding
  VM 3233741100       Nistelrode, op 155 m     Niet-archeologisch        Keramiek                          ROM
                      ten NO                   graafwerk 1975            Paalgat                           IJZL
  VM 3251561100       Nistelrode, op 295 m     Niet-archeologisch        Bronzen munt                      ROMV
                      ten ZW                   graafwerk 2004            draadfibula                       ROMV
  VM 3251601100       Nistelrode, op 125 m     Niet-archeologisch        Keramiek (steengoed kruik)        MEL
                      ten ZO                   graafwerk 2000
  VM 3270580100       Nistelrode, Loo, op      Niet-archeologisch        Koperen as                        ROMM
                      365 m ten O              metaaldetector 2011
  VM 3270694100       Hoge Akkerstraat, op     Niet-archeologisch        Zilveren denarius (gesmolten)     ROMV-
                      275 m ten N              metaaldetector 2011                                         ROMM
  VM 3278219100       Kleinwijk, op 335 m      Niet-archeologisch        Zilveren munten                   MEL-NTV
                      ten N                    metaaldetector 2012       Messing vingerring                MEL-NTV
Tabel 1: Overzicht van de AMK-terreinen, onderzoeksmeldingen (OM) en vondstmeldingen (VM) binnen een straal van 450 m
rondom het plangebied (bron: archis.cultureelerfgoed.nl).
Onderzoeksmelding 2026906100 (Bernheze, Oude Rengerink 1997)
Ten oosten van het plangebied is bij het booronderzoek een vindplaats (cat.nr. 9) aangetroffen op het
esdekcomplex ten oosten van Nistelrode. De vondsten zijn aangetroffen in de boringen en bevonden
zich onder het esdek. De vondsten bestonden in hoofdzaak uit aardewerk dat in de late prehistorie
gedateerd kan worden (Late Bronstijd, IJzertijd). Het niveau onder het esdek, waaruit de vondsten
afkomstig zijn, lijkt nog weinig door bodemverstoring te zijn aangetast. Advies vervolgonderzoek.
Onderzoeksmelding 2044037100 (Menzelsch Veld, Jansen 2007)
Op de meest noordelijke vindplaats Loo (komt overeen met de hierboven genoemde vindplaats cat.nr.
9) ligt een duidelijk begrensd sporencluster uit de Romeinse periode. Het ligt centraal in de noord-zuid
georiënteerde proefsleuven en omvat een 100 m lange zone met kuilen, paalsporen en greppels. De
conservering was goed, gezien de dieptes van de gecoupeerde greppels en paalsporen. Delen van het
terrein zijn geëgaliseerd, waarbij echter alleen het bovenste deel van het bovenliggende esdek is
verwijderd. Sporen en vondsten zijn daaronder goed bewaard gebleven. Tijdens de opgraving zijn delen
van een Romeinse nederzetting aangesneden bestaande uit huisplattegronden, opslagstructuren,
waterputten en begravingen. Ook zijn sporen uit de Brons- en/of IJzertijd aangetroffen.
Onderzoeksmelding 3294727100 (Het Korteveld, Boots e.a. 2015)
De bodem bestaat uit een opgebrachte laag, bestaande uit donker grijsbruin, zwak baksteenhoudend,
matig grind houdend, zwak siltig, zwak humeus, matig fijn zand. Hieronder ligt de C-horizont, bestaande
uit wit, matig grof, zwak siltig, zwak grind houdend zand. De bodem is afgegraven tot 2,4 m onder het
oorspronkelijke maaiveld. Gezien de mate van afgraving, kan worden geconcludeerd dat archeologische
waarden niet meer in situ worden verwacht. Geen vervolg.
Onderzoeksmelding 4000876100 (Molenerf 2, Exaltus e.a. 2016)
Uit de resultaten van het met de zandguts verrichte onderzoek blijkt dat het zuidelijke deel van het
plangebied een intentioneel gevuld deel van het beekdal vormt. Tevens blijkt hieruit dat de bodem
onder en direct rond de bestaande bodem tot bijna anderhalve meter beneden het maaiveld geroerd is.
In deze zones is de kans op de aanwezigheid van de bodem binnen het plangebied derhalve zeer gering.
Op het noordoostelijke deel en langs de noordrand van het plangebied is de bodem daarentegen intact.
Deze bestaat uit een akkerdek dat tot ongeveer negentig centimeter beneden het maaiveld reikt met
daaronder (langs de noordrand van het plangebied), sporen van podzolvorming. Zuidelijke deel geen
vervolg, noordelijk deel vervolg.
Uit de bestudeerde onderzoeksmeldingen en vondstmeldingen komt naar voren dat in de omgeving
van het plangebied vooral vindplaatsen uit de IJzertijd en Romeinse Tijd te verwachten zijn. Dit kunnen
KSP Archeologie                                                                                                       18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>zowel nederzettingsterreinen zijn alsmede grafvelden ( op 25 m ten westen van het plangebied ligt een
weg genaamd Urnenveld). Ook kunnen er sporen worden verwacht die ouder zijn dan de IJzertijd.
Op de gemeentelijke archeologische beleidskaart heeft het plangebied een hoge archeologische
verwachting (Figuur 10).
Figuur 10: Het plangebied op de archeologische beleidskaart van de gemeente Bernheze (Buesink e.a. 2010).
2.5       Beschrijving van de ondergrondse bouwhistorische waarden
Aangezien het plangebied tot op heden onbebouwd is gebleven (afgezien van modern
elektriciteitshuisje), zijn geen (ondergrondse) bouwhistorische resten binnen het plangebied bekend
(paragraaf 2.1). Op grond van het historisch kaartmateriaal (paragraaf 2.3) en de archeologische
gegevens (paragraaf 2.4) worden deze ook niet verwacht.
KSP Archeologie                                                                                           19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>2.6       Gespecificeerde archeologische verwachting
Op basis van de gegevens uit het bureauonderzoek (paragraaf 2.1 t/m 2.5) is voor het plangebied een
gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld (samengevat in Tabel 2). Deze verwachting zal in
de onderstaande tekst worden toegelicht.
  Periode                   Verwachting     Verwachte kenmerken vindplaats                  Diepteligging sporen
                                                                                      Onder het plaggendek vanaf de top
  Midden-Paleolithicum                      Bewoningssporen, tijdelijke kampementen,
                                 Laag                                                van de podzolbodem (vanaf ca. 40 cm
  – Neolithicum                             vuursteen artefacten, haardkuilen
                                                                                                      -mv)
                                            Nederzetting: cultuurlaag, (paal)kuilen,
                                            greppels, fragmenten aardewerk,
  Neolithicum – Volle                                                                 Onder het plaggendek vanaf de top
                                            natuursteen, gebruiksvoorwerpen
  Middeleeuwen (tot in          Hoog                                                 van de podzolbodem (vanaf ca. 40 cm
                                            Begravingsresten: kringgreppel,
  de 13e eeuw)                                                                             -mv) tot in de C-horizont
                                            fragmenten aardewerk (urn), verbrande
                                            botresten
  Late Middeleeuwen                         Huisplaats: cultuurlaag, (paal)kuilen,
                                                                                      Onder de bovengrond (vanaf ca. 40
  (vanaf de 13e eeuw)–           Laag       greppels, bakstenen, fragmenten
                                                                                       cm -mv) tot diep in de C-horizont
  Nieuwe tijd                               aardewerk, gebruiksvoorwerpen
Tabel 2: Specifieke archeologische verwachting per periode voor het plangebied.
Het landschap heeft met name voor de prehistorische mens een belangrijke rol gespeeld in de keuze
voor een bewoningslocatie. Het plangebied ligt op een plateau-achtige horst. Gezien de ouderdom van
de te verwachte afzettingen kunnen in het plangebied vindplaatsen aanwezig zijn vanaf het Midden-
Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd.
Jager-verzamelaars uit het Midden-Paleolithicum tot en met het Neolithicum kozen als woon- en
verblijfplaats vaak voor de hoger liggende terreingedeelten in het landschap, bij voorkeur in de buurt
van open water zoals een beekdal of vennetje. Water was een belangrijk gegeven, niet alleen voor het
lessen van de dorst. Nabij water heerst er ook een grotere biodiversiteit wat de jacht en het verzamelen
van plantaardig voedsel vergemakkelijkt. Archeologische vindplaatsen uit deze periode komen dus met
name voor op overgangen van nat naar droog (de zogenaamde gradiëntzones). Aangezien het
plangebied op een plateau-achtige horst ligt en er geen sprake is van een gradiëntzone, is aan het
plangebied een lage verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum
tot en met het Neolithicum.
Vanaf het Neolithicum ontstaan in onze streken de eerste landbouwculturen die gekenmerkt worden
door sedentaire nederzettingen. In de beginperiode combineert men akkerbouw met het jagen en
verzamelen, maar geleidelijk stapt men over naar akkerbouw en veeteelt. In de periode vanaf het
Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw) heeft men een voorkeur voor hoger
en droger gelegen gebieden, die geschikt waren voor akkerbouw. Aangezien het plangebied op een
plateau-achtige horst ligt, is aan het plangebied een hoge verwachting toegekend voor vindplaatsen
uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw).
     1.   Datering: Neolithicum – Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw).
     2.   Complextype: vindplaatsen vanaf het Neolithicum bestaan uit nederzettingssporen en/of sporen
          van begravingen.
     3.   Omvang: nederzettingsterreinen of grafvelden/begravingen variëren in grootte van enkele
          honderden tot duizenden vierkante meters en kunnen zich soms over meerdere hectaren
          uitstrekken.
     4.   Diepteligging: het potentiële archeologische niveau ligt onder het plaggendek in de top van de
          oorspronkelijke (podzol)bodem (vanaf ca. 40 cm -mv). De (diepere) grondsporen reiken tot in
          het dekzand (C-horizont).
     5.   Gaafheid en conservering: het archeologische sporenniveau in de top van de C-horizont zal naar
          verwachting goed zijn beschermd door het plaggendek dat vanaf de Late Middeleeuwen is
KSP Archeologie                                                                                                          20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>        opgebracht. Wel zal (een deel van) het vondstniveau in de onderzijde van het plaggendek zijn
        opgenomen.
    6.  Locatie: hele plangebied.
    7.  Uiterlijke kenmerken: De nederzettingen worden gekenmerkt door permanente woningen die
        vaak diep in de grond gefundeerd waren. Waterputten werden gegraven voor de
        watervoorziening terwijl in en nabij de nederzetting afvalkuilen werden gegraven om afval te
        begraven. Naast nederzettingsresten kunnen ook begravingen voorkomen. Restanten hiervan
        kunnen bestaan uit kringgreppels, fragmenten aardewerk (urnen), crematieresten, inhumaties
        e.d. De sporen kunnen diep in de bodem reiken. Vondstmateriaal van de nederzetting kan door
        landbewerking in het bovenliggende plaggendek terecht zijn gekomen.
    8.  Mogelijke verstoringen: de kans dat het archeologische sporenniveau in de top van de C-
        horizont is verstoord, wordt klein geacht. De verzamelde gegevens in het bureauonderzoek
        geven geen aanwijzingen voor diepe (recente) bodemverstoringen in het plangebied.
Vanaf de Late Middeleeuwen verandert het bewoningspatroon. Bewoning concentreert zich in dorpen,
steden en bewoningsclusters. Rondom deze dorpen ligt het landbouwareaal dat instaat voor de
voedselvoorziening van de inwoners. In deze periode is de landschappelijke ligging van het gebied niet
meer doorslaggevend voor de locatiekeuze. Uit historisch kaartmateriaal blijkt dat het plangebied buiten
de historische dorpskern van Nistelrode ligt. Het plangebied is tot op heden onbebouwd en in gebruik
geweest als landbouwgrond. Op basis hiervan is de kans klein dat er bewoning in het plangebied heeft
plaatsgevonden in de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot in de Nieuwe tijd. Voor deze periode
geldt daarom een lage verwachting.
2.7     Conclusie en advies
Op de gemeentelijke, archeologische verwachtingskaart is aan het plangebied een hoge archeologische
verwachting toegekend (Figuur 10). Naar aanleiding van de resultaten van het bureauonderzoek is deze
verwachting nader gespecificeerd per periode/bijgesteld.
Op basis van de landschappelijke ligging op een plateau-achtige horst en de archeologische
onderzoeksmeldingen en vondstlocaties uit de omgeving is aan het plangebied een lage verwachting
toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met het Neolithicum en een
hoge verwachting voor nederzettingsresten en grafvelden uit het Neolithicum tot en met de Volle
Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Voor de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de
Nieuwe tijd is op basis van de historische ontwikkeling een lage verwachting aan het plangebied
toegekend.
Het advies is om de verwachting te toetsen door middel van een Inventariserend Veldonderzoek,
verkennende fase. Met dit onderzoek wordt de bodemopbouw in kaart gebracht en wordt de intactheid
van de bodem en het potentiële archeologische niveau vastgesteld.
KSP Archeologie                                                                                       21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>3         Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase
3.1       Werkwijze
Voor het verkennend booronderzoek is uitgegaan van een boordichtheid van 6 boringen per hectare
met een minimum van 5 boringen per plangebied. Aangezien het plangebied een oppervlakte heeft van
1.393 m2 zijn er 5 boringen gezet (Bijlage 4).
Vanwege het geringe oppervlak en de terreinomstandigheden (kabels en leidingen en elektriciteitshuisje
en begroeiing) zijn de boringen zo gelijkmatig mogelijk over het plangebied verdeeld. De exacte
boorlocaties is uitgezet met een handheld GPS toestel. De hoogteligging van de boringen ten opzichte
van NAP is bepaald aan de hand van het AHN4.
De boringen zijn geplaatst met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De boringen zijn
uitgevoerd tot minimaal 20 cm in de C-horizont of doorgezet tot maximaal 1,5 m beneden maaiveld.
Het opgeboorde sediment is met de hand verbrokkeld en versneden en met het blote oog geïnspecteerd
op de aanwezigheid van archeologische indicatoren zoals houtskool, vuursteen en aardewerk. De
boringen zijn beschreven conform de NEN 5104 en de bodemclassificatie volgens De Bakker & Schelling
(1989) (Bijlage 5).
3.2       Veldsituatie
Het plangebied bestaat uit een grasveld met enkele bomen en groenstroken en is vrij vlak. Onderstaande
foto geeft een indruk van het terrein (Figuur 11). Uit een gesprek met een buurtbewoner naar voren dat
tijdens de verlegging van het riool in de weg Urenveld (op ca. 25 m ten westen van het plangebied)
urnen waren aangetroffen. Gezien de nabijheid van het urnenveld kan niet worden uitgesloten dat ook
in het huidige plangebied urnen aanwezig kunnen zijn.
Figuur 11: Foto van het plangebied (bron: KSP Archeologie).
KSP Archeologie                                                                                     22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>3.3      Beschrijving en interpretatie van de boorgegevens
3.3.1 Lithologie en geologie
De onverstoorde natuurlijke ondergrond bestaat uit zwak siltig matig grof tot uiterst grof zand dat zwak
tot sterk grindhoudend is. Deze zijn geïnterpreteerd als rivierafzettingen van de Maas behorend tot de
Formatie van Beegden en zijn afgedekt door een 70-100 cm dik plaggendek. Het potentiële
archeologische niveau is intact vanaf 70 cm -mv (uitgaande van boring 3). Er is geen dekzand
aangetroffen.
3.3.2 Bodem
Op grond van het bureauonderzoek werd er in het plangebied een hoge zwarte enkeerdgrond verwacht.
Deze is in alle boringen aangetroffen. De enkeerdgrond bestond uit een 70-100 cm dik plaggendek
(Aap-horizont) dat in de onderste 10 cm was verploegd met de top van de podzolbodem (Eb-, Bhb- dan
wel Bhsb-horizont, waarbij de ‘b’ voor begraven staat). Onder het plaggendek is in de meeste boringen
een nog grotendeels intacte Bhb- en Bsb-horizont aangetroffen, die overging in het zand van de C-
horizont. In boring 1 is onder het plaggendek alleen een Bhsb-horizont aangetroffen. De oorspronkelijke
bodem is waarschijnlijk een veldpodzolbodem geweest.
3.4      Archeologische indicatoren
Bij de controle van het opgeboorde bodemmateriaal zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen
die wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. Het booronderzoek had overigens
een verkennend karakter. De afwezigheid van archeologische indicatoren zegt dan ook niets over de
kans dat een vindplaats binnen het plangebied aanwezig is.
3.5      Toetsing van de archeologische verwachting
De natuurlijke veldpodzolgrond is in het hele plangebied grotendeels intact aangetroffen en is afgedekt
door een 70-100 cm dik plaggendek. Dit betekent dat het potentiële archeologische niveau vanaf 70 cm
-mv kan worden aangetroffen.
Vuursteenvindplaatsen van jagers-verzamelaars bestaan voornamelijk uit strooiing van fragmenten
vuursteen en ondiepe grondsporen, zoals haardkuilen, in de bovengrond van de oorspronkelijke
podzolgrond. Aangezien de bodem slechts in lichte mate is verstoord, kunnen eventueel aanwezige
vuursteenvindplaatsen deels bewaard zijn gebleven. Aangezien op grond van het bureauonderzoek aan
het plangebied al een lage verwachting voor vuursteenvindplaatsen van jagers-verzamelaars uit het
Midden-Paleolithicum tot en met Neolithicum was toegekend, blijft deze lage verwachting
gehandhaafd.
Nederzettingsresten uit het Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd bestaan niet alleen uit fragmenten
aardewerk, maar ook uit diepere sporen zoals paalgaten en afvalkuilen. Deze sporen kunnen tot in de
C-horizont reiken. Aangezien het potentiële archeologische sporenniveau vanaf de onderzijde van het
plaggendek intact is aangetroffen, blijft de hoge archeologische verwachting uit het bureauonderzoek
om archeologische resten uit de perioden Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e
eeuw) aan te treffen voor het plangebied gehandhaafd. Op basis van de boorresultaten kunnen de
archeologische resten vanaf 0,7 m beneden maaiveld worden aangetroffen.
De resultaten van het booronderzoek geven geen aanleiding om de lage verwachting voor resten uit de
Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd bij te stellen.
KSP Archeologie                                                                                       23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>4       Conclusie en advies
4.1     Conclusie
Het doel van het archeologisch bureauonderzoek was het opstellen van een gespecificeerde
archeologische verwachting voor het plangebied. Op de gemeentelijke, archeologische
verwachtingskaart is aan het plangebied een hoge archeologische verwachting toegekend (Figuur 10).
Naar aanleiding van de resultaten van het bureauonderzoek is deze verwachting nader gespecificeerd
per periode/bijgesteld. Op basis van de landschappelijke ligging op een plateau-achtige horst en de
archeologische onderzoeksmeldingen en vondstlocaties uit de omgeving is aan het plangebied een lage
verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met het
Neolithicum en een hoge verwachting voor nederzettingsresten en grafvelden uit het Neolithicum tot
en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Voor de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw)
tot en met de Nieuwe tijd is op basis van de historische ontwikkeling een lage verwachting aan het
plangebied toegekend.
Vervolgens is deze verwachting getoetst door middel van een inventariserend veldonderzoek,
verkennende fase. Uit het booronderzoek is gebleken dat de oorspronkelijke veldpodzolgrond is in het
hele plangebied grotendeels intact aangetroffen en is afgedekt door een 70-100 cm dik plaggendek. Dit
betekent dat het potentiële archeologische niveau vanaf 70 cm -mv kan worden aangetroffen. Op basis
hiervan is blijft de lage verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met
het Neolithicum gehandhaafd evenals de hoge verwachting voor nederzettingsresten en grafvelden uit
het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). De resultaten van het
booronderzoek geven geen aanleiding om de lage verwachting voor resten uit de Late Middeleeuwen
(vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd bij te stellen.
Tijdens een booronderzoek kan geen archeologische vindplaats worden aangetroffen, ten hoogste
archeologische indicatoren die wijzen op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. Een
waardestelling conform protocol 4003, VS06 is dan ook niet van toepassing.
4.2     Beantwoording van de onderzoeksvragen
        Wat is de opbouw van de ondergrond en is het bodemprofiel intact?
         De onverstoorde natuurlijke ondergrond bestaat uit zwak siltig matig grof tot uiterst grof zand
         dat zwak tot sterk grindhoudend is. Deze zijn geïnterpreteerd als rivierafzettingen van de Maas
         en zijn afgedekt door een 70-100 cm dik plaggendek.
         De enkeerdgrond bestond uit een 70-100 cm dik plaggendek (Aap-horizont) dat in de onderste
         10 cm was verploegd met de top van de podzolbodem (Eb-, Bhb- dan wel Bhsb-horizont, waarbij
         de ‘b’ voor begraven staat). Onder het plaggendek is in de meeste boringen een nog
         grotendeels intacte Bhb- en Bsb-horizont aangetroffen, die overging in het zand van de C-
         horizont. In boring 1 is onder het plaggendek alleen een Bhsb-horizont aangetroffen. De
         oorspronkelijke bodem is waarschijnlijk een veldpodzolbodem geweest.
        Wat is de specifieke archeologische verwachting van het plangebied op basis van het
         bureauonderzoek en wordt deze door het veldonderzoek bevestigd?
         Op basis van het bureauonderzoek is aan het plangebied een lage verwachting toegekend voor
         vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met het Neolithicum en een hoge
         verwachting voor nederzettingsresten en grafvelden uit het Neolithicum tot en met de Volle
         Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Voor de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met
         de Nieuwe tijd is op basis van de historische ontwikkeling een lage verwachting aan het
         plangebied toegekend.
KSP Archeologie                                                                                        24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>         Het booronderzoek heeft uitgewezen dat de oorspronkelijke veldpodzolgrond is in het hele
         plangebied grotendeels intact aangetroffen en is afgedekt door een 70-100 cm dik plaggendek.
         Dit betekent dat het potentiële archeologische niveau vanaf 70 cm -mv kan worden
         aangetroffen. Op basis hiervan is blijft de lage verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit het
         Midden-Paleolithicum tot en met het Neolithicum gehandhaafd evenals de hoge verwachting
         voor nederzettingsresten en grafvelden uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen
         (tot in de 13e eeuw). De resultaten van het booronderzoek geven geen aanleiding om de lage
         verwachting voor resten uit de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe
         tijd bij te stellen.
        Is een (deels) intact potentieel niveau aanwezig en zo ja, op welke diepte en wordt deze bedreigd
         door de voorgenomen bodemingrepen?
         Het potentiële archeologische niveau is intact en bevindt zich op een diepte vanaf 0,7 m
         beneden maaiveld. Wanneer binnen het plangebied graafwerkzaamheden plaatsvinden die
         dieper reiken dan 0,4 m beneden maaiveld (buffer van 0,3 m ten opzichte van het archeologische
         niveau conform Roorda e.a. 2016) kunnen archeologische resten verloren gaan.
4.3      Selectieadvies
Op basis van de grotendeels intacte podzolbodem onder het plaggendek geldt voor het plangebied een
hoge archeologische verwachting voor nederzettingsvindplaatsen en grafvelden uit het Neolithicum tot
en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Op basis van de diepteligging van het potentiële
archeologische niveau wordt vervolgonderzoek aanbevolen bij bodemingrepen dieper dan 40 cm
beneden maaiveld over een oppervlak van meer dan 250 m².
KSP Archeologie adviseert een vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek om vast
te stellen of in het plangebied archeologische resten aanwezig zijn en zo ja, welke waardering hieraan
gegeven kan worden. Voor dit gravende archeologisch onderzoek is een Programma van Eisen (PvE)
noodzakelijk dat is goedgekeurd door de bevoegde overheid. In dit PvE wordt de werkwijze en de
randvoorwaarden van het onderzoek vastgelegd.
Bovenstaand advies vormt een zogenaamd selectieadvies. Dit selectieadvies betekent nog niet dat reeds
bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. De
resultaten van dit onderzoek zullen namelijk eerst moeten worden beoordeeld door de bevoegde
overheid (gemeente Bernheze), die vervolgens een selectiebesluit neemt.
Het rapport is beoordeeld op 20-02-2023 door de adviseur archeologie van het
Monumentenhuis Brabant, waarbij is ingestemd met het advies om een vervolgonderzoek in de vorm
van proefsleuven uit te voeren.
Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten
en methoden. Het onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van
archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen. Aangezien het
onderzoek is uitgevoerd door middel van een steekproef kan echter, op basis van de
onderzoeksresultaten, de aan- of afwezigheid van eventuele archeologische waarden niet met zekerheid
gegarandeerd worden. Indien bij graafwerkzaamheden archeologische waarden worden aangetroffen,
dienen deze conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10, bij de minister gemeld te worden. In de praktijk
kan de vinder terecht bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (T 033 – 4217 456 of
info@cultureelerfgoed.nl) zodat de vondst geregistreerd wordt in het centraal archeologische
informatiesysteem. Daarnaast wordt het advies gegeven om de vondst ook bij de gemeente te melden.
KSP Archeologie                                                                                          25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Literatuur
Boeken, rapporten en artikelen
Bakker, H. de & Schelling, J. (1989). Systeem van de bodemclassificatie voor Nederland: de hogere
   niveaus. (Tweede druk bewerkt door Brus, D.J. & Wallenburg C. van) Centrum voor
   Landbouwpublikaties en Landbouwdocumentatie, Wageningen.
Berendsen, H.J.A. (2005). Landschappelijk Nederland. Perspectief Uitgevers, Utrecht.
Boots, G.J., Beurskens, P. (2015). Archeologisch bureauonderzoek en gecombineerd verkennend en
   karterend booronderzoek Het Korteveld (ong.) te Nistelrode in de gemeente Bernheze. Econsultancy,
   rapport 15051454, Swalmen.
Buesink, A., Winter, J. de, Geerts, H.M.M., Bergman, W. (2010). Gemeente Bernheze. Archeologische
   verwachtings- en beleidsadvieskaart. BAAC rapport V-09.0195, Deventer.
Centraal College van Deskundigen Archeologie (2018). Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie
   4.1. Stichting voor Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer, Gouda.
Dekker, T. (2022). Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven. NGE-Risicokaart Bernheze.
   REAS, rapport 74047/RO-210306, Riel.
Exaltus, R., Orbons, J. (2016). Molenerf 2, Nistelrode. Gemeente Bernheze. Inventariserend
   Veldonderzoek (IVO-O); Bureauonderzoek en karterend booronderzoek. ArcheoPro, rapport 16032,
   Eijsden.
Haartsen, A. (2009). Ontgonnen Verleden. Regiobeschrijvingen provincie Noord-Brabant. Bureau
   Lantschap.
Jansen, R. (2007). Bewoningsdynamiek op de Maashorst. De bewoningsgeschiedenis van Nistelrode van
   laat-neolithicum tot volle middeleeuwen. Archol, rapport 48, Leiden
Keunen, L.J., Boshoven, E.H. & Veen, van der, S. (2011). Archeologisch erfgoed van Peelhorst en Maasdal
   Een archeologische waarden- en verwachtingskaart en beleidsadvieskaart voor de gemeenten Sint
   Anthonis, Mill en St. Hubert, Grave en Landerd. RAAP-rapport 2214.
Nederlands Normalisatie Instituut (1990). NEN-5104:1989             NL, Classificatie van onverharde
   grondmonsters. Nederlands Normalisatie Instituut, Delft.
Oude Rengerink, J.A.M. (1997). Rijksweg A50 Eindhoven-Oss; aanvullende archeologische inventarisatie
   (AAI: Fase A, 8 en C). RAAP, rapport 283, Amsterdam.
Roorda, I, Stover, J, Kroes, R. (2016). Handreiking Archeologievriendelijk bouwen, Rijksdienst voor
   Cultureel Erfgoed.
Spek, T. (2004). Het Drentse esdorpen landschap: een historisch geografische studie. Uitgeverij Matrijs,
   Utrecht.
Stouthamer, E., Cohen, K.M. & Hoek, W.Z. (2015). De vorming van het land: geologie en geomorfologie.
   Perspectief Uitgevers, Utrecht.
KSP Archeologie                                                                                      26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Stichting voor Bodemkartering, 1976b: Toelichting bij de bodemkaart van Nederland, 1:50.000, blad 45
    Oost ’s-Hertogenbosch en 46 West - 46 Oost Vierlingsbeek. Wageningen.
Kaartmateriaal
Actueel Hoogtebestand van Nederland (2014-2019). AHN3, grid 0,5 x 0,5m: www.ahn.nl en de ruwe data
    via https://downloads.pdok.nl/ahn3-downloadpage/
Actueel Hoogtebestand van Nederland (2020-2022). AHN4, grid 0,5 x 0,5m: www.ahn.nl en de ruwe data
    via https://www.ahn.nl/ahn-viewer
Archeologische Monumenten Kaart (2014) Geraadpleegd via archis.cultureelerfgoed.nl
Archeologische onderzoeks- en vondstmeldingen (actueel). Geraadpleegd via archis.cultureelerfgoed.nl
Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG): https://bagviewer.kadaster.nl
Basisregistratie Grootschalige Topografie        via WMTS-server: https://geodata.nationaalgeoregis-
    ter.nl/tiles/service/wmts?request=GetCapabilities&service=WMTS
Basisregistratie Topografie Achtergrondkaarten (BRT-A) via WMTS-server: https://geodata.nationaal-
    georegister.nl/tiles/service/wmts?request=GetCapabilities&service=WMTS
Bestemmingsplan: www.ruimtelijkeplannen.nl
Bodemkwaliteit: https://noord-brabant.omgevingsrapportage.nl/
Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000 november 2021 (gepubliceerd in de Basis Registratie
    Ondergrond        juli  2022).   Wageningen      Environmental     Research.   Geraadpleegd    via
    https://service.pdok.nl/bzk/bro-bodemkaart/atom/index.xml
Bonnebladen en Topografische kaarten van Nederland schaal 1:25.000: www.topotijdreis.nl (Kadaster).
Brouwer, F. & M.M. van der Werff, (2012). Vergraven gronden: Inventarisatie van ‘diepe’
    grondbewerkingen, ophogingen en afgravingen. Wageningen, Alterra, Alterra-rapport 2336.
Digitaal Archief (DANS) Rapporten          en   onderzoeksgegevens     van   archeologisch onderzoek:
    https://archaeology.datastations.nl/
Digitale Kadastrale kaart van Nederland v4 via WMS server: https://geodata.nationaalgeore-
    gister.nl/kadastralekaart/wms/v4_0?service=WMS&version=1.3.0&request=GetCapabilities
Dirks, G.H.P. & Nieuwenhuizen, W. (2013). HISTLAND: historisch-landschappelijk informatiesysteem.
    Wageningen, Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu, WOt-werkdocument 331.
Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000 versie maart 2021 (gepubliceerd in de
    BasisRegistratie Ondergrond juli 2022). Alterra, Wageningen UR. Geraadpleegd via
    https://service.pdok.nl/bzk/bro-geomorfologischekaart/atom/v1_0/index.xml. Legenda: Maas, G. J.,
    S. P. J. v. Delft & A. H. Heidema. (2017). "Toelichting bij de legenda Geomorfologische kaart van
    Nederland 1:50 000 (2017)." http://legendageomorfologie.wur.nl/. Wageningen, Wageningen
    Environmental Research.
KSP Archeologie                                                                                     27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Grondwatertrappenkaart van de bodemkaart 1:50.000 versie tot 2006: http://geoplaza.vu.nl/
    data/dataset/bodemkaart-van-nederland/resource/2398cef7-957e-4ba5-b218-08ac275d72fb.
Indicatieve Kaart Militair Erfgoed: www.ikme.nl
KLIC-meldingen via www.kadaster.nl
Luchtfoto Beeldmateriaal / PDOK 25 cm RGB (tot 2020) en 8 cm RGB (vanaf 2021) via WMS server:
    https://service.pdok.nl/hwh/luchtfotorgb/wms/v1_0
Kaart van verdedigingswerken / Militaire              landschapskaart   https://rce.webgispublisher.nl/
    Viewer.aspx?map=militaire%5Flandschapskaart
Kadastrale kaarten 1811-1832. http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl
Oorlogshandelingenkaart Reas Euro. https://reaseuro.nl/oorlogshandelingenkaart/
Rijksmonumenten: Geraadpleegd via WFS server: https://data.geo.cultureelerfgoed.nl/ openbaar/wfs
TNO       Geologische       Dienst     (2021):   Geologische     Kaart    van      Nederland     2021
    https://www.dinoloket.nl/ondergrondmodellen.
Topografische kaart van Nederland schaal 1:25.000 (rasterbestand) via WMS server:
    https://geodata.nationaalgeoregister.nl/top25raster/wms?request=GetCapabilities&service=wms.
    Kadaster.
Topografische kaart van Nederland schaal 1:10.000 (rasterbestand) via WMS server:
    https://geodata.nationaalgeoregister.nl/top10nlv2/wms?request=GetCapabilities&service=wms
Wageningen Environmental Research (2022). Grondwaterspiegeldiepte Model voor Nederland (50x50
    meter grid) https://service.pdok.nl/bzk/bro-grondwaterspiegeldiepte/wms/v1_0
Websites
Geologische eenheden (formaties): https://www.dinoloket.nl/stratigrafische-nomenclator
KSP Archeologie                                                                                      28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Bijlage 1       Geomorfologische kaart
KSP Archeologie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Bijlage 2       Bodemkaart
KSP Archeologie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Bijlage 3       Archeologische gegevens
KSP Archeologie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Bijlage 4       Boorpuntenkaart
KSP Archeologie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Bijlage 5 Boorbeschrijvingen                                                               KSP Archeologie
Projectnummer     : 23021                                  Boring             X (m RD)      Y (m RD)  Z (m+NAP) via AHN4
Project           : Oude Torenweg Nistelrode                 1                 167.435      413.337           14,49
Datum             : 13-02-2023                               2                 167.454      413.345           14,58
Beschrijver       : Erik Schorn                              3                 167.449      413.328           14,45
Type grond        : Zand                                     4                 167.440      413.312           14,55
Boortype/diameter : Edelman 7 cm                             5                 167.462      413.317           14,57
Bijzonderheden    : Geen
Boring            Diepte in cm          Textuur Humus  Kleur       Bijzondere bestanddelen Horizont  Opmerkingen         Vondsten
1                 50                    Z5s1g3  h3     zwgr        bs1                     Aap
grasveld          90                    Z4s1g2  h3     dzwgr                               Aap
                  100                   Z4s1g2  h2     dzwgr/lbrgr                         Aap/Bhsb verploegd
                  115                   Z4s1g3  h1     lbrgr                               Bhsb
                  150                   Z4s1g3         lgr                                 C
Boring            Diepte in cm          Textuur Humus  Kleur       Bijzondere bestanddelen Horizont  Opmerkingen         Vondsten
2                 80                    Z5s1g3  h3     zwgr        bs1 op 60 cm            Aap
grasveld          90                    Z5s1g3  h2     zwgr/brgr                           Aap/Bhb   verploegd
                  95                    Z6s1g3  h1     brgr                                Bhb
                  110                   Z6s1g3         lbrgr                               Bsb
                  140                   Z4s1g2         lgr                                 C
Boring            Diepte in cm          Textuur Humus  Kleur       Bijzondere bestanddelen Horizont  Opmerkingen         Vondsten
3                 60                    Z4s1g2  h3     zwgr                                Aap
grasveld          70                    Z4s1g2  h3     zwgr        met loodzandkorrels     Aap/Eb    verploegd
                  80                    Z4s1g1  h1     brgr                                Bhb
                  95                    Z4s1g2         lbrgr/gegr                          Bsb
                  130                   Z4s1g2         lgr                                 C
Boring            Diepte in cm          Textuur Humus  Kleur       Bijzondere bestanddelen Horizont  Opmerkingen         Vondsten
4                 80                    Z4s1g2  h3     zwgr                                Aap
grasveld          90                    Z4s1g1  h2     zwgr/brgr                           Aap/Bhb   verploegd
                  100                   Z5s1g3  h1     brgr                                Bhb
                  105                   Z4s1g3         lbrgr/gegr                          Bsb
                  130                   Z5s1g3         lgr                                 C
Boring            Diepte in cm          Textuur Humus  Kleur       Bijzondere bestanddelen Horizont  Opmerkingen         Vondsten
5                 80                    Z4s1g2  h3     zwgr                                Aap
grasveld          90                    Z4s1g1  h2     zwgr/brgr                           Aap/Bhb   verploegd
                  95                    Z5s1g3  h1     brgr                                Bhb
                  110                   Z5s1g3         lbrgr/gegr                          Bsb
                  130                   Z4s1g1         lgegr                               C
                  140                   Z4s1g2         lgr                                 C
                                                      Pagina 1 van 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>KSP Archeologie</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Bijlage 6       Overzicht geologische en archeologische tijdvakken
Samengesteld door E.A. Schorn (BAAC) naar aanleiding van de publicatie: De steentijd van Nederland
(2005). Onder redactie van: Jos Deeben, Erik Drenth, Marie-France van Oorsouw en Leo Verhart.
KSP Archeologie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>KSP Archeologie</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Archeologische periodes volgens het Archeologisch Basis Register
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
KSP Archeologie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>