<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>  Programma van Eisen
  Versie en datum                    KSP PvE 23039, v1.0(concept), 22-03-2023
  Locatie                            Torenweg (ong.) te Nistelrode
  Projectnaam                        Vijf levensloopbestendige woningen aan de Oude Torenweg
  Plaats binnen archeologisch proces
  IVO – Proefsleuven (IVO-P) met eventuele doorstart naar
  Opgraven Landbodems
  Opsteller                         Naam, adres, telefoon, e-mail             datum      paraaf
  Auteur                            Erwin van der Klooster                    17-03-2023
                                    KSP Archeologie
                                    Vleugelstraat 15, 6922 JM Duiven
                                    T: 06- 48 89 59 00
                                    E: evanderklooster@ksparcheologie.nl
  Senior KNA Archeoloog,            Arthur. A.J. Griffioen                    20-03-2023
  controle/goedkeuring              Archeologisch Bureau Griffioen
                                    Oldenburgerstraat 58, 3573 SK Utrecht
                                    T: 06 – 37 27 65 34
                                    E: info@abgriffioen.nl
  Opdrachtgever                     Naam, adres, telefoon, e-mail             datum      paraaf
                                    Debby de Beer
                                    Gemeente Bernheze
                                    De Misse 6, 5384 BZ Heesch
                                    T: 0412-45 88 88
                                    E: d.debeer@bernheze.nl
  Goedkeuring bevoegde overheid
                                     Naam, adres, telefoon, e-mail            datum      paraaf
  x Gemeente
  0 Provincie
  0 Rijk                             Gemeente Bernheze
  0 Overig                           De Misse 6, 5384 BZ Heesch
                                     T: 0412-45 88 88
                                     E: gemeente@bernheze.org
  Deskundige namens bevoegde         Naam, adres, telefoon, e-mail            datum      paraaf
  overheid
                                     Karlijn Kersten
                                     Monumentenhuis Brabant
                                     Markt 9, 4931 BR Geertruidenberg          27-3-2023
                                     T: 0162-51 18 33
                                     E: k.kersten@monumentenhuisbrabant.nl
  Kennisgeving                       Ronald Louer                             datum      paraaf
  Depothouder/eigenaar               Provinciaal Depot Bodemvondsten Noord-
                                     Brabant
                                     Waterstraat 16, 5211 JD ‘s-Hertogenbosch
                                     T: 06-18303225,
                                     E: rlouer@brabant.nl
KSP Archeologie                                                                                 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
1 Administratieve gegevens onderzoeksgebied ............................................... 4
2 Aanleiding en motivering van het onderzoek ............................................... 5
3 Eerder uitgevoerd onderzoek ....................................................................... 7
4 Archeologische verwachting......................................................................... 8
  4.1    Regionale archeologische en cultuurlandschappelijke context ........................ 8
  4.2    Aard en ouderdom van de vindplaats(en) ................................................... 8
  4.3    Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) ........................................ 8
  4.4    Structuren en sporen ............................................................................... 8
  4.5    Anorganische artefacten ........................................................................... 8
  4.6    Organische artefacten .............................................................................. 8
  4.7    Archeozoölogische en botanische resten ..................................................... 9
  4.8    Motivatie ................................................................................................ 9
  4.9    Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen .................................. 9
  4.10   Gaafheid en conservering ......................................................................... 9
5 Doelstelling en vraagstelling ...................................................................... 10
  5.1    Doelstelling........................................................................................... 10
  5.2    Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders ..................................... 10
  5.3    Vraagstelling ......................................................................................... 11
  5.4    Onderzoeksvragen ................................................................................. 11
6 Methoden en technieken ............................................................................ 12
  6.1    Strategie .............................................................................................. 12
  6.2    Methoden en technieken ........................................................................ 12
  6.3    Omgang kwetsbare vondsten en monsters................................................ 13
  6.4    Structuren en grondsporen ..................................................................... 13
  6.5    Aardwetenschappelijk onderzoek ............................................................. 14
  6.6    Anorganische artefacten ......................................................................... 15
  6.7    Organische artefacten ............................................................................ 15
  6.8    Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische monsters ... 15
  6.9    Overig monsters .................................................................................... 15
  6.10   Dateringstechnieken .............................................................................. 16
  6.11   Beperkingen ......................................................................................... 16
7 Uitwerking en conservering ....................................................................... 17
  7.1    Evaluatiefase ........................................................................................ 17
  7.2    Structuren, grondsporen en vondstspreidingen ......................................... 17
  7.3    Analyse aardwetenschappelijke gegevens ................................................. 17
  7.4    Anorganische artefacten ......................................................................... 17
  7.5    Organische artefacten ............................................................................ 18
  7.6    Archeozoölogische en -botanische resten .................................................. 18
  7.7    Objecttekeningen, foto’s, kaarten e.d. ..................................................... 18
8 (de)selectie en conservering ...................................................................... 19
  8.1    Selectie materiaal voor uitwerking ........................................................... 19
  8.2    Selectie materiaal voor deponering en verwijdering ................................... 19
  8.3    Selectie materiaal voor conservering ........................................................ 19
KSP Archeologie                                                                                                   2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>9 Deponering................................................................................................. 20
  9.1    Eisen betreffende depot ......................................................................... 20
  9.2    Te leveren product ................................................................................ 20
10     Randvoorwaarden en aanvullende eisen ............................................... 21
  10.1   Personele randvoorwaarden .................................................................... 21
  10.2   Overlegmomenten ................................................................................. 21
  10.3   Kwaliteitsbewaking, toezicht, overleg en evaluatie ..................................... 21
  10.4   Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen ........................................ 22
11     Wijzigingen ten opzichte van het vastgestelde PvE ............................... 23
  11.1   Wijzigingen tijdens het veldwerk ............................................................. 23
  11.2   Belangrijke wijzigingen .......................................................................... 23
  11.3   Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk .................... 23
  11.4   Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering ........................ 23
Literatuur ...................................................................................................... 24
  Bijlage 1     Puttenplan
  Bijlage 2     Lijst met te verwachten aantallen
  Bijlage 3     Overzicht te raadplegen specialisten/specialismen
KSP Archeologie                                                                                                   3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1         Administratieve gegevens onderzoeksgebied
   Projectnaam                              Oude Torenweg (ong.) te Nistelrode
   Provincie                                Noord-Brabant
   Gemeente                                 Bernheze
   Plaats                                   Nistelrode
   Toponiem                                 Oude Torenweg ten zuiden van Vezelstraat 4
   Kaartbladnummer                          45E
   x,y–coördinaten                          x: 167.448 / y: 413.329
   CMA/AMK-status                           Niet van toepassing
   Archis-monumentnummer                    Niet van toepassing
   Archis-waarnemingsnummer                 Niet van toepassing
   Oppervlakte plangebied                   1.280 m²
   Oppervlakte onderzoeksgebied             1.280 m²
   Huidig grondgebruik                      Groenstrook
Figuur 1: Het plangebied op de topografische kaart 1.10.000 (bron: Kadaster).
KSP Archeologie                                                                        4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2          Aanleiding en motivering van het onderzoek
Het plangebied is een gebied van 1.280 m² tussen de Oude Torenweg en de bebouwing aan de
Vezelstraat in Nistelrode (gemeente Bernheze, (Figuur 1).
Binnen het plangebied zal een vijftal levensloopbestendige woningen worden gebouwd (Figuur 2). Het
te bebouwen oppervlak bedraagt ca. 350 m2. De bouwputten voor de fundering zullen waarschijnlijk tot
ca. 80 cm beneden maaiveld worden uitgegraven. Daarnaast wordt aan de westzijde een wadi met een
oppervlakte van ca. 272 m2 aangelegd. De diepte tot waarop deze wordt uitgegraven is niet bekend.
Ten zuiden van huizenblok 5 wordt een drietal bomen gekapt.
Figuur 2: Schetsontwerp toekomstige situatie binnen het plangebied (bron: MRA Architectuur 28-11-2022).
KSP Archeologie                                                                                         5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>In het kader van de aanvraag van de bestemmingsplanwijziging is begin 2023 een bureau- en
verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hieruit is gebleken dat onder het plaggendek een grotendeels
intacte podzolbodem aanwezig is. Er is een vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van proefsleuven
en de gemeente Bernheze heeft ingestemd met dat advies (Schorn 2023).
Het vooronderzoek richtte zich op de zone met de wadi, tuinen en woningen in Figuur 2. In het
bureauonderzoek is ook het gebied van Vezelstraat 2 behandeld. Dit is een terrein met
nutsvoorzieningen waar geen ingrepen gepland staan in de plannen. Zodoende is dit gebied geen
onderdeel meer van het plan/onderzoeksgebied. Ten zuiden van bouwblok 5 worden bomen gekapt.
Deze zone blijft onderdeel van het plan/onderzoeksgebied.
Op Figuur 2 is een donkergroen aangeduide zone ten westen van de wadi aanwezig. Hier staan geen
bodemingrepen gepland en dit gebied is geen onderdeel van het plan/onderzoeksgebied. 10
parkeerplaatsen staan gepland in de Oude Torenweg. Zes daarvan komen ter hoogte van een bestaande
bestrating en vier ter hoogte van een groenstrook. Aangezien hiervoor ingrepen nodig zijn die niet
dieper reiken dan 40 cm beneden maaiveld zijn deze uitgezonderd van het archeologische onderzoek.
Voor het vervolgonderzoek is dit Programma van Eisen opgesteld, dat als bijlage wordt toegevoegd bij
het bestemmingsplan.
KSP Archeologie                                                                               6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>3       Eerder uitgevoerd onderzoek
Eerder uitgevoerd onderzoek
Bureauonderzoek en Veldonderzoek
Uitvoerder                        KSP Archeologie
Uitvoeringsperiode                Februari 2023
Uitvoeringsmethode                Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek d.m.v.
                                  boringen (verkennende fase)
Rapportage                        Schorn (2023)
Vondsten/monsters/documentatie    KSP Archeologie in Duiven. Het rapport is aangeleverd bij Ar-
                                  chis. Tijdens het onderzoek zijn geen vondsten gedaan of mon-
                                  sters genomen.
Specialistisch onderzoek
Archeobotanie                     Niet van toepassing
Archeozoölogie                    Niet van toepassing
Fysische antropologie             Niet van toepassing
Fysische geografie                Niet van toepassing
Geofysisch onderzoek              Niet van toepassing
Archeologisch materiaal           Niet van toepassing
Vondsten/documentatie             Niet van toepassing
Geraadpleegde bronnen en partijen
Overige literatuur                Niet van toepassing
Amateur-archeologen               Niet van toepassing
KSP Archeologie                                                                          7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>4        Archeologische verwachting
4.1        Regionale archeologische en cultuurlandschappelijke context
Het plangebied ligt op de Peelhorst. In de 19e eeuw was het plangebied onderdeel van een
aaneengesloten akkercomplex Hoge Akkers ten oosten van Nistelrode. In de ruime omgeving kwam
geen bebouwing voor totdat Nistelrode verder naar het oosten uitbreidde in de 20e eeuw.
Uit de onderzoeksmeldingen en vondstmeldingen in een zone van 500 m rondom het plangebied komt
naar voren dat in de omgeving van het plangebied vooral vindplaatsen uit de IJzertijd en Romeinse Tijd
te verwachten zijn. Dit kunnen zowel nederzettingsterreinen zijn, alsmede grafvelden. Ook kunnen er
sporen worden verwacht die ouder zijn dan de IJzertijd.
Uit een gesprek met een buurtbewoner tijdens het booronderzoek kwam naar voren dat tijdens de
verlegging van het riool in de weg Urnenveld (op ca. 25 m ten westen van het plangebied) urnen waren
aangetroffen. Gezien de nabijheid van het urnenveld kan niet worden uitgesloten dat ook in het huidige
plangebied urnen aanwezig kunnen zijn.
4.2        Aard en ouderdom van de vindplaats(en)
Op basis van de landschappelijke ligging en de aangetroffen bodemopbouw kunnen binnen het
plangebied vindplaatsen aanwezig zijn die stammen uit de periode vanaf het Midden-Paleolithicum tot
en met de Nieuwe tijd. Met name worden nederzettingen, agrarisch gebruik en grafmonumenten
verwacht. Deze kunnen uit de periode Neolithicum tot en met Volle Middeleeuwen dateren. In de
omgeving zijn met name vindplaatsen uit de IJzertijd en Romeinse tijd aangetroffen.
Er is een lage verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit de periode Midden-Paleolithicum tot en met
Neolithicum en voor overblijfselen (funderingen) van gebouwen uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe
tijd.
4.3        Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en)
Vindplaatsen uit de prehistorie en de middeleeuwen kunnen in het hele plangebied voorkomen en
variëren in oppervlaktes van enkele tientallen vierkantenmeters (vuursteenvindplaatsen) tot duizenden
vierkantenmeters (nederzettingsterreinen) en zich soms uitstrekken over meerdere hectaren.
4.4        Structuren en sporen
De verwachte resten kunnen onder meer bestaan uit nederzettingssporen (paalgaten, kuilen,
boerderijplattegronden, waterputten e.d.), akkerlagen, verkavelingsgreppels, begravingen.
Er is een lage verwachting voor vuursteenstrooiingen uit de steentijd en muurresten, uitbraaksleuven,
beer- en of waterputten en afvalkuilen uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd.
4.5        Anorganische artefacten
Op archeologische vindplaatsen kunnen naast aardewerk en natuursteen allerlei gebruiksvoorwerpen
van ander materiaal worden aangetroffen, zoals metaal, glas, keramisch bouwmateriaal, leem etc.
4.6        Organische artefacten
Op archeologische vindplaatsen kunnen allerlei objecten van organisch materiaal worden aangetroffen
zoals bot, hout en leer.
In het zandgebied is in het algemeen sprake van een lage grondwaterstand (grondwatertrap VIII). Boven
het     grondwaterniveau      wordt   organisch     materiaal   zelden   aangetroffen     omdat     de
KSP Archeologie                                                                                 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>conserveringsomstandigheden slecht zijn door de zuurstofrijke (en zure) bodemomgeving. In deze
gebieden zijn ze enkel bewaard gebleven in verkoolde toestand. In diep ingegraven grondsporen met
humeuze vullingen zoals greppels, afvalkuilen, beer-                    en/of   waterputten zijn de
conserveringsomstandigheden beter en kan mogelijk organisch materiaal worden aangetroffen.
4.7        Archeozoölogische en botanische resten
Op archeologische vindplaatsen kunnen resten van zaden, pollen, botmateriaal, uitwerpselen en
dergelijke worden aangetroffen. Ook dit zijn organische resten die boven de grondwaterstand niet of
nauwelijks bewaard blijven. Gezien de landschappelijke ligging in op de grindrijke zandige Peelhorst met
een lage grondwaterstand is de kans dan ook klein dat dergelijke resten aanwezig zijn. In deze
omstandigheden zijn ze vaak bewaard gebleven in verkoolde toestand. In diep ingegraven grondsporen
met humeuze vullingen zoals greppels, afvalkuilen, beer- en/of waterputten zijn de
conserveringsomstandigheden beter en kan mogelijk nog wel organisch materiaal worden aangetroffen.
4.8        Motivatie
Op basis van de landschappelijke ligging op een plateau-achtige horst en de archeologische
onderzoeksmeldingen en vondstlocaties uit de omgeving is aan het plangebied een lage verwachting
toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met het Neolithicum en een
hoge verwachting voor nederzettingsresten en grafvelden uit het Neolithicum tot en met de Volle
Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Voor de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de
Nieuwe tijd is op basis van de historische ontwikkeling een lage verwachting aan het plangebied
toegekend.
Uit het booronderzoek is gebleken dat de oorspronkelijke veldpodzolgrond in het hele plangebied
grotendeels intact is aangetroffen en is afgedekt door een 70-100 cm dik plaggendek. Dit betekent dat
het potentiële archeologische niveau vanaf 70 cm -mv kan worden aangetroffen. Op basis hiervan is
blijft de lage verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met het
Neolithicum gehandhaafd evenals de hoge verwachting voor nederzettingsresten en grafvelden uit het
Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13 e eeuw). De resultaten van het
booronderzoek geven geen aanleiding om de lage verwachting voor resten uit de Late Middeleeuwen
(vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd bij te stellen.
4.9        Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen
Uit het booronderzoek is gebleken dat de Bh en Bs-horizonten van oorspronkelijke veldpodzolgrond in
het hele plangebied grotendeels intact is aangetroffen en is afgedekt door een 70-100 cm dik
plaggendek. Dit betekent dat het potentiële archeologische niveau uit de Neolithicum tot en met de
Volle Middeleeuwen vanaf 70 cm -mv kan worden aangetroffen.
De onverstoorde natuurlijke ondergrond bestaat uit zwak siltig matig grof tot uiterst grof zand dat zwak
tot sterk grindhoudend is. Deze zijn geïnterpreteerd als rivierafzettingen van de Maas behorend tot de
Formatie van Beegden. Er is geen dekzand aangetroffen.
4.10       Gaafheid en conservering
Tijdens het booronderzoek is gebleken dat enkel de E- en een deel van B-horizont van de podzolbodem
zijn opgenomen in het plaggendek. Naar verwachting zullen grondsporen van een eventuele vindplaats
daarom een hoge gaafheid hebben en goed geconserveerd zijn. Een deel van het vondstniveau kan in
het plaggendek zijn opgenomen.
KSP Archeologie                                                                                    9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>5        Doelstelling en vraagstelling
5.1        Doelstelling
Het doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde
archeologische verwachting, zoals geformuleerd in het vooronderzoek. Het gaat om gebieds- of
vindplaatsgericht onderzoek. Het IVO gebeurt door middel van waarnemingen in het veld, waarbij (extra)
informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte archeologische waarden binnen een
onderzoeksgebied. Deze informatie bestaat uit de aan- of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering,
de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden.
De mogelijk aanwezige vindplaatsen worden gewaardeerd conform de KNA versie 4.1, bijlage IV
Waarderen van vindplaatsen. Op basis van de resultaten van het onderzoek worden aanbevelingen
gedaan ten aanzien van het archeologische bodemarchief binnen het plangebied. Hiervoor zijn drie
opties:
     1. Behoud in situ;
     2. Definitieve opgraving;
     3. Vrijgeven.
Behoud in situ is met de huidige funderingstechniek geen optie ter hoogte van de bouwblokken. Alleen
als de vindplaats vooral in de achtertuinen verwacht wordt, zou behoud in situ een optie kunnen zijn.
Dan zullen er wel voorwaarden opgenomen moeten worden voor de tuinaanleg. Behoud in situ ter
hoogte van de wadi lijkt ook onwaarschijnlijk.
Op basis van de onderzoeksresultaten en de aanbevelingen dient de bevoegde overheid een selectie-
besluit te kunnen nemen.
Nadat de proefsleuven zijn aangelegd, zal in het veld een waardering plaatsvinden van de (mogelijk
behoudenswaardige) archeologische resten. Die waardering wordt schriftelijk aan de bevoegde overheid
medegedeeld. Deze waardering is noodzakelijk voor de bevoegde overheid om een besluit op te nemen
over vrijgave en/of uitbreiding naar een opgraving.
Het doel van de opgraving is het documenteren van gegevens en het uitwerken en veiligstellen van
materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden die van belang is voor de
kennisvorming over het verleden. Deze informatie bestaat uit de projectdocumentatie en de vondsten
en monsters.
5.2        Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders
Het onderzoek valt binnen de Nationale Onderzoeksagenda Archeologie onder het Brabants
zandgebied. Gezien de archeologische verwachting kunnen de volgende hoofdstukken van de NOaA
2.0 van toepassing zijn:
2. Dynamiek van het Nederlandse landschap
5. Sociale en economische differentiatie
6. Emigratie, immigratie, acculturatie
7. De archeologie van het rituele
9. Dodenbestel en grafmonumenten
12. Neolithisatie proces (‘Neolithisering’)
13. De verankering van het boerenbestaan
14. De rol van natuurlijke voedselbronnen na de introductie van de landbouw
16. Overgang Romeinse tijd naar Vroege Middeleeuwen
17. ‘Frankisering’ en kerstening
KSP Archeologie                                                                                10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>20. De relatie stad – platteland
21. De dynamiek van het landgebruik
22. Mens – materiële cultuurrelaties
23. Netwerken en infrastructuur
Op het moment dat er een archeologische vindplaats in het plangebied is aangetroffen, kunnen op basis
van de betreffende hoofdstuk(ken) gerichte onderzoeksvragen worden geformuleerd.
5.3        Vraagstelling
Doel van het proefsleuvenonderzoek is inzicht te krijgen in aard, omvang, datering, kwaliteit en
behoudenswaardigheid van de aan te treffen archeologische resten en daarmee het toetsen van de
archeologische verwachting. Zijn binnen het plangebied archeologische resten aanwezig en worden
deze door de voorgenomen bodemingrepen bedreigd?
5.4        Onderzoeksvragen
   1.    Wat is de bodemopbouw binnen het onderzoeksgebied?
              a. Zijn er restanten van de oorspronkelijke bodem aanwezig?
              b. Zijn (diepe) bodemverstoringen aanwezig?
   2.    Zijn er archeologische resten in de bodem aanwezig? Zo ja, wat is de aard, omvang, ouderdom
         en locatie van de archeologische resten (horizontaal en verticaal)?
   3.    Wat is de mate van conservering en gaafheid van de archeologische resten?
   4.    Is sprake van (een) behoudenswaardige vindplaats?
   5.    Is op basis van de resultaten van het onderzoek vervolgonderzoek noodzakelijk in het plange-
         bied en welke methoden zouden hierbij kunnen worden ingezet?
Bij een doorstart naar een opgraving zijn minimaal onderstaande vragen ook relevant
   6.    Welke vindplaatsen zijn in het onderzoeksgebied aanwezig?
   7.    Wat is per archeologische vindplaats in het onderzoeksgebied:
              a. de ligging (waar in het onderzoeksgebied)
              b. de geologische en/of bodemkundige eenheid (incl. diepteligging)
              c. de omvang (in vierkantenmeters of hectares)
              d. de aard, het complextype en de functie van de vindplaats(en)
              e. de samenstelling van de archeologische resten (grondsporen en vondsten)
              f. de vondst- en spoordichtheid
              g. de ouderdom, periodisering, typechronologische classificatie (incl. stratigrafie en
                  cultuurlaag/lagen indien aanwezig)
   8.    Wanneer en waarom zijn de sites en de vindplaats in zijn geheel verlaten of in onbruik
         geraakt?
   9.    Wat is de fysiek-landschappelijke ligging van de vindplaatsen (geomorfologie)?
 10.     Wat is de paleo-ecologische context van het onderzoeksgebied? Zijn in het plangebied locaties
         aanwezig waar monsters ten behoeve van pollenanalyse genomen kunnen worden?
Daarnaast kunnen op basis van de aard van de vindplaats(en) aanvullende onderzoeksvragen worden
geformuleerd (zie ook paragraaf 5.2). Deze worden vastgelegd in een wijzigingsblad op dit PvE (incl.
selectiebesluit van de gemeente ten aanzien van de noodzaak van een opgraving).
KSP Archeologie                                                                                     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>6       Methoden en technieken
6.1       Strategie
Er wordt uitgegaan dat circa 10 % van het oppervlak wordt onderzocht door middel van proefsleuven.
Aangezien dit terreindeel een oppervlakte heeft van ca. 1.280 m2 zullen drie proefsleuven worden
aangelegd met een afmeting van 10 x 4 m zodat in totaal een oppervlakte van 120 m2 wordt onderzocht
(ca. 10% van dit terreindeel). De westelijk geplande sleuf is zo veel mogelijk naar het noorden geplaatst,
vanwege de urnen die volgens een buurtbewoner zijn aangetroffen bij het verleggen van het riool in het
wegvak van het Urnenveld. Bij de positie van deze sleuf is rekening gehouden met en waterleiding en
datakabel die ten westen van de westelijk gelegen sleuf aanwezig zijn.
Wanneer onvoldoende informatie is verzameld om te komen tot een goede waardestelling, kan
maximaal 40 vierkante meter extra worden aangelegd. Hiermee kunnen sleuven worden verlengd of
verbreed, bijvoorbeeld om een groter deel van een structuur bloot te leggen, een spoor te vervolgen of
om de begrenzing van een vindplaats beter in beeld te brengen.
Als de resultaten van het bovengenoemde onderzoek (fase 1) er aanleiding toe geven dan zal worden
doorgestart naar een opgraving (fase 2). Bij het aantreffen van (mogelijk) behoudenswaardige
archeologische resten wordt de bevoegde overheid meteen op de hoogte gesteld. De senior KNA-
archeoloog zal direct na uitvoering van het veldonderzoek een waardering opstellen (conform KNA) met
advies op basis van de eerste bevindingen en dit schriftelijk voorleggen aan de bevoegde overheid. De
bevoegde overheid neemt vervolgens een besluit of aansluitend een opgraving moet plaatsvinden of
dat de locatie kan worden vrijgegeven en de geplande werkzaamheden zonder verdere archeologische
begeleiding doorgang kunnen vinden. Het besluit wordt schriftelijk vastgelegd en gecommuniceerd met
de opdrachtgever en de opdrachtnemer.
6.2       Methoden en technieken
Alle werkzaamheden zullen worden uitgevoerd conform de beoordelingsrichtlijn SIKB 4000 (versie 4.1)
met bijbehorende protocol (KNA 4.1), 4003 (inventariserend veldonderzoek) en in geval van een
opgraving protocol 4004 (opgraven).
Voorbereiding
     •  Plan van Aanpak (PvA) wordt opgesteld (KNA-specificatie OS01). Dit is een handleiding voor de
        uitvoering van het onderzoek.
     •  Het onderzoek wordt aangemeld bij het Archeologische Informatiesysteem Archis.
     •  Het definitieve PvE wordt door de uitvoerder per email en vóór aanvang van het onderzoek ter
        kennisgeving naar de depothouder gestuurd.
Veldwerk
     •  Er wordt uitgegaan van een onderzoek met een lage complexiteit. Alle werkzaamheden zullen
        worden uitgevoerd conform KNA-specificaties OS02 t/m OS09.
     •  Bij aanvang van het werk worden foto’s gemaakt van de algemene situatie, waaronder het
        terrein en omgeving.
     •  De proefsleuven worden aangelegd met een graafmachine met een gladde bak.
     •  De proefsleuven worden laagsgewijs verdiept totdat het niveau is bereikt waarop de verwachte
        grondsporen zichtbaar (zouden moeten) zijn.
     •  Zodra archeologische sporen worden aangetroffen, wordt een leesbaar vlak aangelegd.
     •  Er wordt uitgegaan van de aanleg van één vlak.
     •  Mocht het noodzakelijk zijn om een tweede of meerdere vlak(ken) aan te leggen dan worden
        de grondsporen in het eerste vlak gedocumenteerd en afgewerkt voordat verder wordt verdiept.
KSP Archeologie                                                                                   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>         Hierbij dient muurwerk, dat niet bij de recente bebouwing hoort, intact te blijven. Dit kan er in
         resulteren dat het volgende vlakniveau kleiner van omvang wordt.
     •   In verband met de mogelijkheid om de vindplaats(en) te behouden, mag het graafwerk niet
         destructiever zijn dan strikt noodzakelijk.
     •   Archeologisch relevante structuren mogen niet worden verwijderd.
     •   Van de vlakken (eventueel details van bijzondere grondsporen), de profielen en de grondsporen
         in de coupes worden foto’s gemaakt. Ook worden bijzondere en/of kwetsbare vondsten op de
         plaats van aantreffen gefotografeerd.
     •   De algemene velddocumentatie bestaat uit de registratie en documentatie van de werkzaam-
         heden in het veld. Hierbij worden de bodemlagen, grondsporen, vondsten onder een bepaalde
         nummering geregistreerd en digitaal ingevoerd zodat een database beschikbaar is van de
         primaire veldgegevens.
     •   Alle vondsten die tijdens het onderzoek worden aangetroffen, worden verzameld met
         uitzondering van recent materiaal (na 1950) en bouwmateriaal en vensterglas (zie paragraaf 6.6).
     •   Van bijzondere deposities binnen sporen worden foto’s gemaakt en ze worden vastgelegd op
         tekening. De locatie wordt ingemeten/vastgelegd (x-, y- en z-coördinaten) en depositie wordt
         apart bewaard van het overige vondstmateriaal dat afkomstig is uit het spoor.
     •   Van elke proefsleuf wordt de vlakhoogte en het naastgelegen maaiveldniveau om de 5 m
         ingemeten in meters ten opzichte van NAP.
     •   Er wordt vooralsnog vanuit gegaan dat specialistisch onderzoek in het veld niet nodig is. Mocht
         dit wel het geval zijn, dan vindt overleg plaats met de opdrachtgever en de bevoegde overheid.
     •   Er is een lage verwachting op een (intacte) vuursteenvindplaats. Mochten toch meer dan drie
         stuks bewerkt vuursteen in onverstoorde context worden aangetroffen in een vak van 4 x 5
         meter, is mogelijk sprake van een vuursteenvindplaats. In dat geval worden verspreid over de
         vermoede concentratie vier boringen gezet in een boorgrid van 2,5 x 2,5 m (diameter 15 cm).
         De boringen gaan minstens 50 cm diep. Het opgeboorde sediment wordt gezeefd over een zeef
         met een maaswijdte van 3 mm. Op basis van een eerste inzicht in de spreiding van vuursteen,
         wordt bepaald wat de nadere strategie zal zijn. Het vlak wordt bij het vermoeden van een
         vuursteensite niet verder verdiept. In overleg met de bevoegde overheid wordt de te volgen
         strategie nader afgestemd.
     •   Na documentatie worden de proefsleuven weer gedicht.
Bij een doorstart naar een opgraving wordt voordat de graafwerkzaamheden vervolgt worden de hoogte
van het maaiveld ingemeten in meters ten opzichte van NAP in een grid van 5 x 5 m. De vlakhoogtes
worden bij de opgraving gemeten in een grid van ca. 5 x 5 m ten opzichte van NAP.
Archeologisch relevante structuren mogen na documentatie bij een opgraving wel worden verwijderd.
Bij het aantreffen van bijzondere of zeer diepreikende structuren en sporen wordt overlegd met de
opdrachtgever en de bevoegde overheid of ze nader worden onderzocht/bemonsterd.
6.3        Omgang kwetsbare vondsten en monsters
De verschillende vondstcategorieën worden goed verpakt, zodat de conditie van het materiaal zo
weinig mogelijk achteruit gaat. Kwetsbare vondsten en monsters worden behandeld conform
OS11/OS11wb en de KNA-Leidraad ‘Eerste hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal’.
6.4        Structuren en grondsporen
       • Er wordt gewerkt conform KNA-specificatie OS03 t/m OS09 (protocol 4004).
       • De sporen worden getekend, waarbij de vlakken tenminste op schaal 1:50 en de eventuele
           coupetekeningen en profielen op schaal 1:20. De vlakken kunnen ook met een GPS of Total
           Station worden ingemeten. Begravingen worden op schaal 1:10 getekend. De sporen worden
           gefotografeerd en de hoogte ten opzichte van NAP wordt bepaald.
KSP Archeologie                                                                                    13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>       • De sporen in het vlak worden gedocumenteerd. Ze worden beschreven en vastgelegd in dag-
          en weekrapporten en op de benodigde formulieren, conform KNA-versie 4.1.
       • Voor de waardering van de vindplaats worden voldoende sporen gecoupeerd (tenminste 10%)
          en gedocumenteerd om de kwaliteit en conservering van de sporen vast te stellen. De sporen
          worden vooralsnog niet afgewerkt. Indien noodzakelijk worden meer vlakniveaus aangelegd
          waarbij de grondsporen in het voorgaande vlak eerst worden gedocumenteerd en afgewerkt
          voordat verder wordt verdiept. De sporen in het laatste vlak worden vooralsnog niet afgewerkt.
       • Sporen waarvan de aard en functie onbekend zijn, worden altijd gecoupeerd en
          gedocumenteerd, tenzij deze bij nadere bestudering deel uit (kunnen) maken van een grotere
          structuur zoals een gebouw en dergelijke.
       • Grondsporen die deel uitmaken van een (gebouw)structuur of grote concentraties grond-
          sporen worden in eerste instantie alleen selectief gecoupeerd en niet afgewerkt. Op basis
          hiervan kan de datering en conservering worden vastgesteld maar kunnen de archeologische
          resten, met het oog op mogelijk behoud in situ, zoveel mogelijk intact worden gehouden.
      • Indien waterputten of andere diepere sporen worden aangetroffen, dan wordt hiervan door
          middel van een Edelmanboor en/of guts vastgesteld hoe diep deze reiken.
       • Aangetroffen crematiegraven worden gedocumenteerd volgens de inmiddels gangbare
          ‘methode Hiddink’ (Hiddink 2003, 97-107). Wanneer sprake is van inhumatiebegravingen zal
          een fysisch antropoloog worden ingeschakeld.
       • Funderingen, vloeren en water- of beerputten die in de proefsleuven worden aangetroffen,
          worden tijdens het onderzoek in eerste instantie niet verwijderd.
       • Splitsingen en oversnijdingen van sporen worden onderzocht om een eventuele fasering vast
          te stellen. Daarbij worden de vondsten per spoor en daarin te onderscheiden vullingen
          verzameld.
       • Er is geen verwachting op muurwerk. Mocht dit toch worden aangetroffen dan wordt het
          muurwerk ingemeten, gefotografeerd en onderzocht op de constructieve aard, omvang en
          ouderdom. Verder worden de baksteengrootte, metselverband en tien- of vijflaagsmaat geno-
          teerd als deze aanwezig zijn.
       • Bij het aantreffen van bijzondere structuren en sporen wordt eerst overlegd met de
          opdrachtgever en de bevoegde overheid voordat ze nader worden onderzocht/bemonsterd.
Tijdens een eventuele opgraving worden alle sporen gecoupeerd en afgewerkt. Indien grote of naar
verwachting diepere sporen voorkomen wordt overlegd met de bevoegde overheid en de initiatiefnemer
of en hoe deze sporen gecoupeerd en afgewerkt moeten worden.
6.5       Aardwetenschappelijk onderzoek
      •   Het aardwetenschappelijk onderzoek bestaat uit het bestuderen van de profielopbouw en de
          aangelegde vlakken.
      •   Van elk van de proefsleuven wordt een lengteprofiel aan de hand van kolomopnames
          gedocumenteerd.
      •   Van het lengteprofiel wordt aan beide uiteinden van de proefsleuf een profielkolom van ca. 1
          m breed tot ca. 30 cm in de natuurlijke ondergrond (C-horizont).
      •   De in totaal 6 kolommen worden gefotografeerd, getekend (schaal 1:20) en beschreven.
      •   Bij grote afwijkingen in de bodemopbouw of bij speciale grondsporen in de putwand (zoals
          lokale depressies, restanten van oud loopvlak, karrensporen, houtwallen, en dergelijke) wordt
          het gehele profiel voldoende ruim over deze fenomenen gedocumenteerd.
Bij een eventuele doorstart naar een opgraving worden enkel bij grote afwijkingen in de bodemopbouw
of bij speciale grondsporen in de putwand (zoals lokale depressies, restanten van oud loopvlak,
karrensporen, houtwallen, en dergelijke) aanvullende profielen voldoende ruim over deze fenomenen
gedocumenteerd
KSP Archeologie                                                                                  14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>6.6       Anorganische artefacten
      •   Vondsten worden (voor zover mogelijk) per spoor (vulling) of laag verzameld en geregistreerd.
          Vondsten die tijdens de aanleg van de proefsleuven worden aangetroffen, worden in vakken
          van 5 x 4 meter en per bodemlaag verzameld. Vondsten die tijdens de opgraving worden
          aangetroffen, worden in vakken van 5 x 5 m en per bodemlaag verzameld.
      •   Stortvondsten worden onder één nummer per werkput verzameld.
      •   Tijdens de aanleg van het vlak wordt met een metaaldetector gecontroleerd op de
          aanwezigheid van metalen voorwerpen.
      •   De metaalvondsten worden ingemeten en onder een ander vondstnummer dan het overige
          vondstmateriaal geregistreerd.
      •   De stort wordt ook onderzocht met een metaaldetector.
      •   Bijzondere vondsten en vondstconcentraties worden als puntlocatie ingemeten (x-, y-, z-
          waarden).
      •   Wanneer de in het veld aangetroffen vondsten qua hoeveelheid, soorten materiaal, objecten
          en/of dateringen en conservering sterk afwijken van wat er werd verwacht, dan zal overleg
          plaatsvinden tussen de bevoegde overheid, de opdrachtgever en de depothouder.
      •   Uitzondering op de bovenstaande werkwijze vormt de materiaalcategorie ‘bouwmateriaal en
          vensterglas, onversierd’ en recent vondstmateriaal (na 1950). De archeoloog mag hier in het
          veld een representatieve selectie van meenemen.
6.7       Organische artefacten
      •   Vondsten worden (voor zover mogelijk) per spoor (vulling) of laag verzameld en geregistreerd.
          Vondsten die tijdens de aanleg van de proefsleuven worden aangetroffen, worden in vakken
          van 5 x 4 meter en per bodemlaag verzameld. Vondsten die tijdens de opgraving worden
          aangetroffen, worden in vakken van 5 x 5 m en per bodemlaag verzameld.
      •   Stortvondsten worden onder één nummer per werkput verzameld.
      •   Bijzondere vondsten en vondstconcentraties worden als puntlocatie ingemeten (x-, y-, z-
          waarden).
      •   De organische artefacten worden in het veld verzameld zodat ze na determinatie en uitwerking
          een antwoord kunnen geven op de onderzoeksvragen.
      •   Bij het aantreffen van bijzondere organische artefacten of een zeer grote hoeveelheid vond-
          sten vindt overleg plaats tussen de bevoegde overheid, de opdrachtgever en de depothouder
          voordat vondsten worden meegenomen uit het veld.
6.8       Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische monsters
      •   Uit relevante, kansrijke contexten worden monsters genomen die geanalyseerd kunnen
          worden door specialisten.
      •   De monsters worden niet meteen gezeefd. In overleg met de bevoegde overheid en de
          opdrachtgever zal worden bepaald of analyse van de monsters (in het kader van de
          onderzoeksvragen) nodig is.
      •   Analyse van de monsters vindt plaats om antwoord te krijgen op de onderzoeksvragen.
6.9       Overig monsters
Op basis van de onderzoeksvragen en aanwezigheid van kansrijke sporen worden monsters genomen
voor micromorfologisch onderzoek, botanisch onderzoek, pollenanalyse, fosfaatbepaling, onderzoek
naar diatomeeën, mijten etc.
KSP Archeologie                                                                                 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>6.10      Dateringstechnieken
Wanneer vondstmateriaal geen uitsluitsel geeft over de datering van sporen en/of lagen, kunnen
monsters worden genomen voor het verkrijgen van een laboratoriumdatering. Dit zullen voornamelijk
14C-, dendrochronologische en OSL dateringen betreffen. In het veld wordt bepaald of de betreffende
sporen/lagen ook daadwerkelijk geschikt zijn voor bemonstering.
6.11      Beperkingen
Vanwege het inventariserende karakter van het proefsleuvenonderzoek mogen grotere structuren (bij-
voorbeeld muurresten en putten) niet worden verwijderd. Door deze beperking kunnen mogelijk niet
alle onderzoeksvragen goed beantwoord worden. Deze beperking vervalt bij een opgraving.
Vindplaatsen die buiten het onderzoeksgebied vallen zullen niet volledige gedocumenteerd kunnen
worden.
KSP Archeologie                                                                              16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>7       Uitwerking en conservering
7.1       Evaluatiefase
De evaluatiefases is afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek.
    • Bij de afwezigheid van een behoudenswaardige vindplaats zal direct gestart worden met het
        eindverslag en wordt de evaluatiefase overgeslagen. Het rapport wordt binnen een maand na
        uitvoering van het veldwerk aangeleverd aan de opdrachtgever en de bevoegde overheid.
    •   Bij de aanwezigheid van een behoudenswaardige vindplaats en een directe doorstart naar een
        opgraving zal binnen een werkdag na het proefsleuvenonderzoek, voorafgaand aan de
        opgraving een beknopt verslag worden opgesteld met de waardering van de vindplaats en de
        ruimtelijke begrenzing van de opgraving.
        Na afronding van de opgraving zal een evaluatierapport worden opgesteld, dat door de
        bevoegde overheid (gemeente) dient te worden vastgesteld. Het evaluatierapport wordt binnen
        twee maanden na uitvoering veldwerk aangeleverd aan de opdrachtgever en de bevoegde
        overheid.
        Het evaluatierapport wordt opgesteld met daarin een beknopt overzicht van de uitgevoerde
        werkzaamheden en de eerste resultaten van het onderzoek. Daarnaast wordt een voorstel
        gedaan voor de uitwerking en analyse van de sporen, vondsten en monsters (zie daarvoor ook
        paragraaf 7.2 t/m 7.7). De beoordeling van de vondsten en monsters wordt uitgevoerd conform
        de KNA 4.1, protocol 4004, OS12.
    •   Indien een directe doorstart naar een opgraving niet mogelijk blijkt zal een evaluatierapport
        worden opgesteld, dat door de bevoegde overheid (gemeente) dient te worden vastgesteld.
        Het evaluatierapport wordt binnen twee maanden na uitvoering proefsleuvenonderzoek
        aangeleverd aan de opdrachtgever en de bevoegde overheid.
        Het evaluatierapport wordt opgesteld met daarin een beknopt overzicht van de uitgevoerde
        werkzaamheden en de eerste resultaten van het onderzoek. Daarnaast wordt een voorstel
        gedaan voor de uitwerking en analyse van de sporen, vondsten en monsters (zie daarvoor ook
        paragraaf 7.2 t/m 7.7). De beoordeling van de vondsten en monsters wordt uitgevoerd conform
        de KNA 4.1, protocol 4004, OS12.
7.2       Structuren, grondsporen en vondstspreidingen
Vindplaatsen worden op basis van spoor- en vondstspreidingen geïnterpreteerd en vervolgens in tijd
(periode) en ruimte begrensd in zones. Dit wordt inzichtelijk gemaakt op een allesporenkaart en indien
van toepassing wordt per periode een overzichtskaart gemaakt. De zones/vindplaatsen worden vervol-
gens geïnterpreteerd en met onderbouwing gewaardeerd conform de KNA.
7.3       Analyse aardwetenschappelijke gegevens
De interpretatie en analyse van de fysisch-geografische en bodemkundige informatie gebeurt zoveel als
mogelijk in het veld. De verzamelde gegevens worden uitgewerkt zodat de landschappelijke context en
de bodemopbouw van de vindplaats kunnen worden bepaald conform de onderzoeksvragen. De
bodemlagen worden duidelijk aangegeven in de profielen met daaraan gekoppeld een (globale)
datering.
7.4       Anorganische artefacten
Per archeologisch artefact wordt per vondstcategorie minimaal vastgelegd:
    • het spoor (of laag) waarin de vondst is aangetroffen
    • de determinatie
KSP Archeologie                                                                                17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>     •   de datering
     •   eventuele bijzonderheden, zoals grootte categorie, versiering, bewerkingssporen etc.
Iedere vondst wordt in principe gedetermineerd. Vondsten uit de bouwvoor en losse vondsten van de
stort of het vlak worden globaal bekeken en geteld en slechts bij bijzondere vondsten nader beschreven
en geanalyseerd. Bijzondere vondsten worden door een specialist bekeken.
Uitgangspunten voor de uitwerking:
     • Aardewerk: determinatie per periode op ‘bakselniveau’, en voor zover mogelijk op type.
     • Glas: determinatie per periode op ‘glastype’ en voor zover mogelijk op gebruikstype.
     • Natuursteen/vuursteen: determinaties op gesteentesoort en op werktuig-/gebruikstype en
         indien mogelijk op herkomst.
     • Metaal: determinatie op metaalsoort, zo mogelijk op artefacttype en periode.
7.5        Organische artefacten
Per archeologisch artefact wordt per vondstcategorie minimaal vastgelegd:
     • het spoor (of laag) waarin de vondst is aangetroffen
     • de determinatie
     • de datering
     • eventuele bijzonderheden, zoals grootte categorie, versiering, bewerkingssporen etc.
Uitgangspunten voor de uitwerking:
     • Bot: determinatie op diersoort, botelement, artefacttype en eventueel datering
     • Bewerkt hout: determinatie op houtsoort, artefacttype en eventueel datering
Overige opmerkingen:
     • Bijzondere vondsten worden door een specialist bekeken.
7.6        Archeozoölogische en -botanische resten
Bij de documentatie van het dierlijk botmateriaal wordt minimaal vastgelegd:
     • het spoor (of laag) waarin de vondst is aangetroffen
     • de determinatie op type bot en diersoort
     • eventueel de datering
In het evaluatierapport wordt een voorstel gedaan voor nadere analyse en uitwerking van de botanische
en archeozoölogische resten. Na goedkeuring van de bevoegde overheid worden botanische resten
nader geanalyseerd en uitgewerkt, waarbij een specialist de kwaliteit en het archeologisch-ecologisch
potentieel zal vaststellen.
7.7        Objecttekeningen, foto’s, kaarten e.d.
Het eindrapport bevat (minimaal) de volgende afbeeldingen:
     • De onderzoekslocatie wordt op de topografische kaart aangegeven.
     • Overzichtskaart van de onderzoekslocatie met aan gelegde proefsleuven.
     • De sporen en structuren worden afgebeeld op een alle-sporenkaart (ASK), weergegeven per
         periode.
     • Eventueel coupetekeningen en/of foto’s.
     • Tekeningen en/of foto’s van de belangrijkste vondsten (na overleg met en goedkeuring van de
         bevoegde overheid).
     • Indien van toepassing, een advieskaart van het plangebied met daarop de zones weergegeven
         die in aanmerking komen voor behoud in-situ, vervolgonderzoek en/of vrijgave.
KSP Archeologie                                                                                 18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>8        (de)selectie en conservering
8.1        Selectie materiaal voor uitwerking
De vraagstelling en de onderzoeksvragen zijn leidend voor de selectie van de vondsten en monsters
voor de uitwerking. De senior KNA-archeoloog maakt de selectie en dit wordt beschreven in het
selectierapport, dat onderdeel mag zijn van het evaluatierapport.
8.2        Selectie materiaal voor deponering en verwijdering
Alle organische en anorganische artefacten die worden geselecteerd, worden geconserveerd. Hiervan
kan alleen worden afgeweken met instemming van de eigenaar van de vondsten, de provincie. De senior
KNA-archeoloog kan een voorstel doen voor de conservering/deponering waarbij bepaalde voorwerpen
kunnen worden gedeselecteerd. Als het depot daarmee instemt kunnen deze voorwerpen worden
verwijderd. Voorwerpen die niet gedeponeerd worden hoeven niet te worden geconserveerd.
8.3        Selectie materiaal voor conservering
In overleg met de bevoegde overheid wordt bepaald welke voorwerpen voor conservering in
aanmerking komen:
    • Bijzondere vondsten die geconserveerd of gerestaureerd moeten worden, worden in overleg
         met de bevoegde overheid, opdrachtgever en provinciaal depot overgedragen aan een
         specialist.
    • Bij bijzonder kwetsbare vondsten wordt een specialist geraadpleegd. In overleg met de
         bevoegde overheid wordt vastgesteld of de vondsten behoudenswaardig zijn. Dit wordt
         vervolgens ter goedkeuring voorgelegd aan de depothouder van het provinciaal depot.
    • Onherkenbare metaalklompen of klompen van metaaloxide die in een archeologische context
         zijn gevonden, worden geröntgend om de inhoud vast te stellen (determinatie) en om een
         beslissing te nemen voor de uitwerking (selectie, conservering).
    • De gesorteerde en geanalyseerde vondsten worden op een goede manier opgeslagen zodat de
         kwaliteit van het materiaal niet achteruit gaat.
KSP Archeologie                                                                              19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>9        Deponering
9.1       Eisen betreffende depot
Conform de KNA 4.1 zijn er een aantal overleg- en goedkeuringsmomenten met de depothouder.
    • Voor aanvang van het onderzoek wordt contact opgenomen met de depotbeheerder van het
         Provinciaal Depot voor Bodemvondsten van Noord-Brabant.
    • Alle vondsten zijn vanaf het moment van aantreffen eigendom van de provincie (Erfgoedwet
         Artikel 5.7).
    • Voor de deponering van de vondsten en documentatie gelden de aanleveringseisen van het
         Archeologisch Depot van de provincie Noord-Brabant.
    • De vondsten, monsters en documentatie worden binnen een periode 2 jaar na afronding van
         het veldwerk overgedragen aan het archeologisch depot van de provincie Noord-Brabant.
         conform de deponeringseisen van het depot en de desbetreffende specificaties van de KNA
         versie 4.1.
9.2       Te leveren product
De onderzoeksresultaten worden verwerkt in een rapport volgens de specificaties in de KNA 4.1 en de
eisen in dit PvE. Bij het rapport hoort een bewijs van overdracht van vondsten en documentatie dat is
afgegeven door het betreffende depot. De bevindingen van het onderzoek worden verwerkt in het
Archeologisch Informatiesysteem (Archis).
KSP Archeologie                                                                               20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>10      Randvoorwaarden en aanvullende eisen
10.1      Personele randvoorwaarden
      •   Het onderzoek moet worden verricht door een daartoe gecertificeerd bedrijf.
      •   Het team dat het onderzoek uitvoert, voldoet qua samenstelling aan de KNA versie 4.1. Dit is
          minimaal een KNA-archeoloog Ma. Het project staat onder leiding van een senior KNA-
          archeoloog als projectleider met ervaring met onderzoeken op de pleistocene zandgronden.
      •   Een fysisch geograaf (KNA Prospector Ma of KNA Specialist Fysische Geografie) of een KNA
          archeoloog Ma met ruime en relevante bodemkundige en fysisch-geografische ervaring wordt
          ingezet voor de interpretatie van de bodemprofielen in het veld.
      •   De materiaal- en monsteranalyses (incl. eventuele rapportage) worden uitgevoerd door
          specialisten met ervaring op het gebied van materiële cultuur, botanische en archeo-
          zoölogische resten uit de te verwachten perioden.
10.2      Overlegmomenten
Afstemming tussen de verschillende partijen vindt plaats op de volgende momenten:
    • Uiterlijk 1 week voor aanvang van het veldwerk tussen de archeologisch uitvoerder en de
        opdrachtgever. Hierbij wordt de strategie op basis van plan van aanpak, offerte, overeenkomst
        en de uitvoeringsplanning wederzijds bevestigd. Daarbij wordt door de archeologisch
        uitvoerder ook de adviseur van het bevoegde overheid uiterlijk een week voor aanvang
        geïnformeerd over de start van het veldwerk.
    • Tijdens het veldwerk vindt op zijn minst 1x overleg plaats tussen de projectleider, de
        opdrachtgever en (de adviseur van) de bevoegde overheid, waarbij de stand van zaken wordt
        besproken en de voortgang van de werkzaamheden wordt geëvalueerd. Voorstellen over het
        wel of niet onderzoeken van bijzondere sporen, worden bij het overleg aan de orde gesteld. Dit
        speelt in het bijzonder bij complexe fenomenen (bijvoorbeeld vuursteenvindplaatsen of
        begravingen), waarbij besloten kan worden om deze pas bij een opgraving volledig te
        documenteren.
    • Als belangwekkende zaken worden aangetroffen die niet in het PvE zijn voorzien of wanneer
        substantieel van het PvE moet worden afgeweken, vindt overleg plaats met de bevoegde
        overheid en de opdrachtgever.
    • De opdrachtgever en (de adviseur van) de bevoegde overheid worden op de hoogte gesteld
        van het einde van het veldwerk.
    • Na de evaluatiefase/rapport.
    • Na oplevering conceptrapport.
Indien nodig, kunnen meer overleg-/contactmomenten worden ingelast.
10.3      Kwaliteitsbewaking, toezicht, overleg en evaluatie
Het onderzoek wordt uitgevoerd conform de richtlijnen van de KNA versie 4.1 en dit PvE. In alle gevallen
waarin dit PvE niet voorziet, zijn de procesbeschrijvingen en specificaties in de KNA van toepassing.
De kwaliteitsbewaking, toezicht en evaluatie zal in overleg met de bevoegde overheid plaatsvinden. De
KNA-archeoloog neemt het initiatief voor overleg en evaluatie als dit nodig is.
KSP Archeologie                                                                                   21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>10.4      Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen
      •   De uitvoerdatum en uitvoeringstermijn van het veldwerk wordt in overleg met de opdracht-
          gever vastgesteld.
      •   Toegankelijkheid, vergunningen, betredingstoestemming en bereikbaarheid worden door de
          opdrachtgever geregeld.
      •   De opdrachtgever zorgt voor gelegenheid voor het plaatsen van een schaftwagen, een contai-
          ner voor opslag van materiaal en een chemisch toilet.
      •   De opdrachtgever verzorgt de contacten met andere belanghebbenden.
      •   Op de werklocatie is het goedgekeurde PvE aanwezig.
      •   De externe communicatie rondom het archeologisch onderzoek ligt bij de opdrachtgever. Van
          de archeologische uitvoerder wordt medewerking verwacht voor het aanleveren van inhoude-
          lijke informatie die voor de externe communicatie nodig is. Als er een informatiemoment wordt
          georganiseerd en de inzet vanuit de archeologische uitvoerder hiervoor niet vanuit de
          verleende opdracht is te realiseren, dan worden hiervoor eerst aanvullende afspraken gemaakt.
      •   Deelname van amateurarcheologen die zijn aangesloten bij een lokale of regionale/landelijke
          vereniging op het gebied van archeologie is mogelijk. Voorwaarde is dat ze een positieve
          bijdrage kunnen leveren aan het veldwerk en/of inhoud van het onderzoek. De aanwezigheid
          van amateurarcheologen wordt vastgelegd in de dag- en weekrapporten.
      •   De archeologisch uitvoerder moet op de hoogte zijn van de ligging van kabels en leidingen.
          De civieltechnisch uitvoerder levert deze informatie aan en doet hiervoor een KLIC-melding bij
          het kadaster.
      •   De opdrachtgever verstrekt indien gewenst kopieën van de milieurapporten.
      •   De opdrachtgever zorgt voor veilige werkomstandigheden.
      •   De archeologische uitvoerder zorgt dat grote/belangrijke archeologische sporen en resten aan
          het eind van de dag zijn veilig gesteld voor ‘schatgravers’.
      •   Opgravingsdocumentatie en waardevolle vondsten mogen niet onbeheerd in de keten achter-
          blijven.
KSP Archeologie                                                                                  22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>11      Wijzigingen ten opzichte van het vastgestelde PvE
11.1      Wijzigingen tijdens het veldwerk
      •   Belangrijke afwijkingen ten opzichte van het PvE worden schriftelijk/per e-mail aangevraagd
          bij de bevoegde overheid en de opdrachtgever en zijn alleen mogelijk na overleg met en
          goedkeuring door de opdrachtgever en de bevoegde overheid.
      •   Doorgevoerde afwijkingen ten opzichte van het PvE worden door opdrachtnemer op schrift
          vastgelegd, waarbij het PvE kan worden aangepast of aangevuld. Na goedkeuring van de
          aanvulling op het PvE kan het veldwerk worden vervolgd.
      •   Kleine wijzigingen worden vastgelegd in de dag- en weekrapporten.
      •   Minder- of meerwerk wordt overlegd met de opdrachtgever.
11.2      Belangrijke wijzigingen
Onderstaande belangrijke wijzigingen worden altijd voorgelegd aan de opdrachtgever en de bevoegde
overheid:
    • Wijzigingen in het puttenplan of de in dit PvE geformuleerde onderzoeksstrategie
    • Afwijkingen van de standaard onderzoeksmethode zoals in dit PvE is opgenomen
    • Indien belangwekkende zaken worden aangetroffen (afwijkingen van de archeologische
        verwachting) die niet in het PvE zijn voorzien
    • Als substantieel van het PvE moet worden afgeweken, onder andere vanwege fysieke en/of
        technische omstandigheden.
11.3      Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk
      •   Op basis van het evaluatieverslag wordt bepaald of het PvE ten behoeve van de uitwerking en
          rapportage moet worden aangepast.
      •   Wijzigingen ten opzichte van het PvE na de evaluatiefase van het veldwerk worden, na overleg
          met de opdrachtgever, schriftelijk aangevraagd bij de bevoegde overheid en zijn alleen
          mogelijk na overleg met en goedkeuring van de bevoegde overheid.
11.4      Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering
Tijdens de uitwerking en conservering kunnen ontdekkingen worden gedaan waarvoor een wijziging in
de afgesproken werkwijze is gewenst. Een voorstel voor wijziging wordt voorgelegd aan de bevoegde
overheid. Na instemming van de bevoegde overheid wordt de uitwerking en/of conservering op het
betreffende punt aangepast. In geval van minderwerk of het eventueel uitvoeren van meerwerk wordt
ook overlegd met de opdrachtgever.
KSP Archeologie                                                                                23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Literatuur
Centraal College van Deskundigen Archeologie (2018). Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie
  4.1. Stichting voor Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer, Gouda.
Deeben, J., Peeters, H., Raemakers, D., Rensink, E. & Verhart, L. (2006). De vroege prehistorie, NOaA
  hoofdstuk 11. Versie 2.0, www.noaa.cultureelerfgoed.nl.
Hiddink, H.A. (2003). Het grafritueel in de Late IJzertijd en Romeinse tijd in het Maas-Demer-Schelde-
  gebied, in het bijzonder van twee grafvelden bij Weert. Zuidnederlandse Archeologische Rapporten
  11.
Schorn,     E.A. (2023). Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek
  (booronderzoek), verkennende fase Oude Torenweg te Nistelrode. Gemeente Bernheze. KSP-rapport
  23021
SIKB (2006): Leidraad eerste Hulp bij Kwetsbaar Vondstmateriaal.
KSP Archeologie                                                                                    24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Bijlage 1       Puttenplan
KSP Archeologie            25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Bijlage 2        Lijst met te verwachten aantallen
  Projectnaam                                       Verwachting
                                                    Paleolithicum – Neolithicum: laag
  Oude Torenweg te Nistelrode (nabij Weverstraat 2) Neolithicum – Volle Middeleeuwen: hoog
                                                    Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd: laag
  Omvang onderzoeksgebied                           Verwachte aantal m2
  1.280 m2                                          120 m2
  Vondstcategorie                                   Verwachte aantallen (N)
  Aardewerk                                         100
  Bouwmateriaal
  Metaal (ferro)                                    5
  Metaal (non-ferro)
  Slakmateriaal
  Vuursteen
  Overig natuursteen                                10
  Glas
  Menselijk botmateriaal onverbrand
  Menselijk botmateriaal verbrand                   5
  Dierlijk botmateriaal onverbrand                  5
  Dierlijk botmateriaal verbrand
  Visresten (handverzameld)
  Schelpen
  Hout
  Houtskool(monsters)                               1
  Textiel
  Leer
  Submoderne materialen                             10
  Monstername                                       Verwachte aantallen (N)
  Algemeen biologisch monster (ABM)                 1
  Algemeen zeefmonster (AZM)
  Pollen, diatomeeën en andere microfossielen
  Monsters voor anorganisch chemisch onderzoek
  Monsters voor micromorfologisch onderzoek
  Monsters voor luminescentiedatering (OSL)
  Monsters voor koolstofdatering (14C)              1
  Vismonsters
  DNA
  Dendrochronologisch monster                       1
KSP Archeologie                                                                       26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Bijlage 3        Overzicht te raadplegen specialisten/specialismen
                                           In PvE          In PvE           In PvE
                                        voorschrijven   voorschrijven   voorschrijven
  Vondstcategorie
                                       “Raadplegen bij “Raadplegen bij “Raadplegen bij
                                            PvA”         veldwerk”       uitwerking”
  Aardewerk                                  nee             nee               ja
  Bouwmateriaal                              nee             nee               ja
  Metaal (ferro)                             nee             nee               ja
  Metaal (non-ferro)                         nee             nee               ja
  Slakmateriaal                              nee             nee               ja
  Vuursteen                                  nee             nee               ja
  Overig natuursteen                         nee             nee               ja
  Glas                                       nee             nee               ja
  Menselijk botmateriaal onverbrand          nee              ja               ja
  Menselijk botmateriaal verbrand            nee             nee               ja
  Dierlijk botmateriaal onverbrand           nee             nee               ja
  Dierlijk botmateriaal verbrand             nee             nee               ja
  Visresten                                  nee             nee               ja
  Schelpen                                   nee             nee               ja
  Hout                                       nee             nee               ja
  Houtskool(monsters)                        nee             nee               ja
  Textiel                                    nee             nee               ja
  Leer                                       nee             nee               ja
  Submoderne materialen                      nee             nee               ja
  Monstername
  Algemeen biologisch monster (ABM)          nee             nee               ja
  Algemeen zeefmonster (AZM)                 nee             nee               ja
  Pollen, diatomeeën en andere
                                             nee             nee               ja
  microfossielen
  Monsters voor anorganisch chemisch
                                             nee             nee               ja
  onderzoek
  Monsters voor micromorfologisch
                                             nee             nee               ja
  onderzoek
  Monsters voor luminescentiedatering
                                             nee             nee               ja
  (OSL)
  Monsters voor koolstofdatering (14C)       nee             nee               ja
  DNA                                        nee             nee               ja
  Dendrochronologisch monster                nee             nee               ja
KSP Archeologie                                                                  27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>