<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                         WEST
                         LAND
                         THEA
                          TER


Culturele zaken Advies   Context-onderzoek
Paul van Oort                     gemeente
Rapportage def.
6 maart 2025                      Westland
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud
Inhoud ..................................................................................................................................................... 2
1.      Opdracht .......................................................................................................................................... 3
2.      Context theaters .............................................................................................................................. 5
     3.1 Theater De Stoep, Spijkenisse ....................................................................................................... 5
     3.2 Theater De Kom, Nieuwegein........................................................................................................ 6
     3.3 Theater Zuidplein, Rotterdam ....................................................................................................... 7
     3.4 Theater De Veste, Delft ................................................................................................................. 9
     3.5 DNK, Assen .................................................................................................................................. 10
     3.6 Theater Castellum, Alphen aan den Rijn ..................................................................................... 11
     3.7 Theater De Lievekamp Oss .......................................................................................................... 12
     3.8 WestlandTheater ......................................................................................................................... 14
3.      Samenvatting en aanbevelingen ................................................................................................... 16
Bijlage bronvermelding ......................................................................................................................... 18
Bijlage culturele organisaties en verenigingen Westland ..................................................................... 19
     Colofon .............................................................................................................................................. 27


                                                                                                                                                                 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>1. Opdracht
De gemeente Westland (hierna: de gemeente) heeft Culturele Zaken Advies (hierna: CZA) gevraagd
om op korte termijn een context te schetsen bij eerdere studies en werkbezoeken van de gemeente,
ten behoeve van de mogelijke nieuwbouw voor het WestlandTheater.

Uitvraag
De gemeente heeft gevraagd om een referentieanalyse van een aantal theaters in Nederland:
    • Theater De Stoep Spijkenisse (nieuwbouwtheater);
    • Theater Zuidplein Rotterdam (nieuwbouwtheater);
    • Theater De Kom Nieuwegein (nieuwbouwtheater);
    • Theater De Veste Delft (voorgenomen nieuwbouwtheatertheater, suggestie vanuit de
       gemeenteraad);
    • Theater, bibliotheek en bioscoop DNK Assen (nieuwbouwcomplex, suggestie vanuit de
       gemeenteraad vanwege de bioscoopfunctie)
    • Theater Castellum Alphen aan den Rijn (nieuwbouwtheater, relevant vanwege de
       bioscoopfunctie en de na de bouw optredende structurele financiële tekorten);.
    • Eventuele andere relevante nieuwbouwtheaters.

De gemeente beoogt als resultaat van het onderzoek een beknopt rapport te ontvangen waarin per
theater wordt ingegaan op een aantal vragen:
    • Wie was de opdrachtgever voor de bouw en wie was de bouwer;
    • Welke bouwvorm is toegepast (traditioneel, design en build, etc.);
    • Wat was de investeringssom;
    • Wat was De doorlooptijd van het project (besluit – ontwerp – bouw - ingebruikname);
                                                                                                         3
    • Welke bijzonderheden traden op tijdens het bouwproces en de exploitatie? (bijvoorbeeld
        wijzigingen in het programma van eisen tijdens het ontwerp, btw-naheffing fiscus, etc.)
    • Wie is eigenaar van het gebouw, wie beheert het, is de horeca verpacht of via theater, etc.
    • Beschrijf per theater de functies en de programmering. Waaruit bestaat het theater
        (functies, zalen, stoelen, etc.) en wat doet het theater allemaal, in opdracht van de gemeente
        (theater, film, educatie, etc.)?
    • Zitten er nog andere functies in het gebouw (als: bibliotheek, kantoor, gemeentehuis, etc.)

Daarnaast wil de gemeente context voor de gemeente en voor het toekomstige theater:
   • In hoeverre is er een vergelijkbare situatie met het Westland. Op welke vlakken wijkt de
       situatie af en waarom is dit relevant;
   • Beschrijf wat goed werkt in dit theater. Benoem hieruit leerpunten voor de opgave in
       Westland;
   • Beschrijf wat minder goed werkt. Welk leerpunt kan hieruit worden gehaald voor de opgave
       in Westland.

Voor deze rapportage zijn diverse bronnen geraadpleegd, zie hiervoor de bijlage 1: Bronvermelding. .
Omdat deze rapportages naar de mening van CZA volledig zijn en voor zichzelf spreken, wordt de
informatie uit deze rapporten in de voorliggende rapportage niet nader besproken.

Uitwerking opdracht
Gezien de beperkte doorlooptijd van de opdracht (4 weken) en de complexiteit van de te
onderzoeken onderwerpen heeft CZA voorgesteld deze rapportage tot enkele hoofdlijnen te
beperken:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>       Geef context door een vergelijking op basis van de snel beschikbare gegevens van de genoemde
       theaters, en geef de aanbevelingen die uit de gegevens voortvloeien, voor de voorgenomen
       ontwikkeling van het nieuwe WestlandTheater.

Zie hiervoor ook hoofdstuk 3 Samenvatting en aanbevelingen.




                                                                                                      4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>2. Context theaters
Door de gemeente is voorgesteld bij 6 theaters te onderzoeken of er uit hun bouwprocessen en
exploitaties suggesties voor het voorgenomen nieuwe Westlandtheater te destilleren zijn.
Een gemeentelijke delegatie heeft 3 van deze theaters in februari 2025 bezocht (Theater de Stoep
Spijkenisse, Theater Zuidplein Rotterdam, Theater de Kom Nieuwegein)..

Aan deze 6 theaters heeft CZA een 7e theater in Oss toegevoegd, aangezien de gemeentestructuur
(samengevoegde gemeente), het inwonertal, en het ontwikkelproces (voorgenomen
nieuwbouw/herbouw van het theater) op onderdelen vergelijkbaar zijn met de gemeente Westland
en het Westlandtheater.
Van de genoemde 7 theaters is een korte analyse gemaakt; aan het eind van iedere paragraaf zijn de
conclusies per theater gegeven.

2.1 Theater De Stoep, Spijkenisse
 Geopend: 2015, verbouwd 2025
 Aantal voorstellingen: 250
 Aantal amateurverhuringen: 75
 Verhouding: 70%-30%
 Aantal bezoekers: 100.000 (2024)
 Horeca in eigen beheer: ja
 Opdrachtgever bouw: Gemeente
 Nissewaard
 Eigenaar gebouw: Gemeente Nissewaard                                                                   5
 Gemeentelijke opdracht: Commercieel
 aanbod van voorstellingen, waarin de
 breedte van het totale aanbod voorbij komt.
 Met ruimte voor talentontwikkeling in de
 kleine zaal op het gebied van cabaret,
 kleinkunst en muziektheater.

Aantal inwoners Spijkenisse: 87.600 in 2024, groeiend naar 93.000 in 2050.
Spijkenisse was groeikern van 1977 tot 1990. In deze jaren groeide het inwonertal snel naar bijna
70.000 inwoners. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht ("Spijkenisse is een stad met lage
inkomens") heeft Spijkenisse vooral de middeninkomens uit Rotterdam, Schiedam en Vlaardingen
aangetrokken. Door het hoge bouwtempo was Spijkenisse in 1981 de snelst groeiende gemeente van
Nederland. Het grote aantal woningen per hectare (in De Akkers en Vrieslanden 37 per hectaren, 5
meer dan aanvankelijk de bedoeling was) en door het ontbreken van hoogbouw hebben bijgedragen
aan een eenvormige uitstraling van deze groeikernwijken.
Actrice en kleinkunstenares Ansje van Brandenberg programmeerde in de jaren ‘70 in café De Keijzer
in Spijkenisse kleinschalige cabaret-, kleinkunst- en muziekoptredens. Dit leidde in 1984 tot de bouw
van Sociaal Cultureel Centrum De Stoep met een vlakke vloer-theaterzaal met 410 stoelen, een
kunsteducatie-/cursuscentrum en een bibliotheek. Toen dit cultureel centrum in 2008 moest wijken
voor de herontwikkeling van het stadscentrum, werd na een competitie tussen 35
architectenbureaus architect Ben van Berkel van UN-Studio door de gemeenteraad gekozen om het
nieuwe theater voor Spijkenisse te ontwerpen. De officiële opening van Theater de Stoep op de
nieuwe locatie was op 9 oktober 2014. Het theater beschikt over twee theaterzalen, verschillende
foyers, een theatercafé, artiestencafé, VIP-foyer, vergaderruimtes en kantoren. Het kunstencentrum
en de bibliotheek werden op een andere locatie gevestigd en dus fysiek gescheiden van het theater.
In 2025 zal de grote zaal uitgebreid worden met 115 stoelen, wat de capaciteit brengt op 765
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>stoelen. Dit werd mogelijk doordat in de bouw in 2012-2014 al rekening was gehouden met een
mogelijke uitbreiding van het gebouw. De uitbreidingswerkzaamheden staan gepland voor de zomer
van 2025; de heropening van de grote zaal is voorzien medio oktober 2025. De kleine zaal telt 200
stoelen. De directeur van Theater de Stoep is ook directeur van de cultuureducatieorganisatie CvdKS.
De Stoep en CvdKS zijn onderdeel van de gemeentelijke organisatie; alle medewerkers zijn
ambtenaar.

Aanbevelingen voor WestlandTheater
   • Ondanks het feit dat theater en kunstencentrum één organisatie waren en bleven, bleek het
      niet mogelijk om het oorspronkelijke culturele centrum (theater, kunstencentrum en
      bibliotheek) op één locatie te herbouwen. Hierdoor werden de organisaties fysiek
      gescheiden. Aangezien Westland pas aan het begin staat van de ontwikkeling van het
      Westlandtheater kan bij de ontwikkeling van het Verdilaan-gebied, het eventueel delen van
      huisvesting tussen de grootste cultuurorganisaties in Westland (theater, cultuureducatie en
      bibliotheek) nog overwogen worden.
   • Het voorbeeld van Spijkenisse leert ook, dat een ‘overmaat’ aan m2 in het gebouw
      toekomstige ontwikkelingen en uitbreidingen mogelijk maakt, zoals het plaatsen van een
      groter aantal stoelen. Het gebouw kan hiervoor ‘modulair’ worden ontworpen.

2.2 Theater De Kom, Nieuwegein
 Geopend: 2012
 Aantal bezoekers: 63.500
 Aantal theatervoorstellingen: 208
 Aantal verhuringen: 303 verhuringen                                                                   6
 (inclusief vergaderingen, etc.) w.v. grote
 zaal 87 en Kleine zaal 58. In totaal
 Horeca in eigen beheer: ja (horeca-BV)
 Opdrachtgever bouw: gemeente
 Nieuwegein
 Eigenaar gebouw: gemeente Nieuwegein
 Gemeentelijke opdracht: Meewerken
 aan krachtige bewoners, sociaal sterke
 buurten, meer samen meedoen, d.m.v.
 theater en educatie.

 De voormalige groeikern Nieuwegein heeft 66.000 inwoners. De bioscoop (van bioscoopconcern
Wolff) werd in 2012 gesloten. Anno 2025 wordt een opnieuw de bouw van een bioscoop in
Nieuwegein overwogen.
Het nieuwe theater De Kom was de vervanger van het Muzisch centrum De Kom (geopend in 1979).
Het nieuwe Theater en Kunstencentrum De Kom (grote zaal 650 stoelen en kleine zaal 220 stoelen)
van de architecten Frits van Dongen en Patrick Koschuch was onderdeel van de ontwikkeling van het
nieuwe stadshart van Nieuwegein. Het Stadshart omvat o.a. een nieuw gemeentehuis, bibliotheek,
parkeergarages, winkels, woningen, theater, kunstencentrum, pleinen, een nieuw tramstation, en
herontwikkeling van kantoren. De ontwikkeling nam meer dan 10 jaar in beslag. Het theater en
kunstencentrum werden geplaatst op de nieuwe parkeergarages die onder het stadhart gebouwd
werden. Het ontwerp van het theater was ingewikkeld vanwege de kolomstructuur in de
parkeergarages die sterk afweek van de noodzakelijke kolomstructuur voor het theater en
kunstencentrum. Complicerende factor was ook het laad- en losgebied voor de theatervrachtwagens;
deze konden niet samen met de publieksingang, de publieksfoyer en de grote en kleine theaterzaal
op de begane grond worden geplaatst. De theaterzalen en de publieksfoyer werden daarom
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>geplaatst op de eerste verdieping. Het kunstencentrum zit daarboven op de tweede verdieping. Deze
constructie heeft drie nadelen:
    1. Doordat de theaterzalen op de 1e verdieping geplaatst werden, was het noodzakelijk om voor
        de twee theaterzalen vrachtwagenliften te bouwen. Dit is in bouw, zowel als in exploitatie
        een dure oplossing.
    2. Het kunstencentrum moest op de bovenste verdieping worden gerealiseerd, zodat cursisten
        drie verdiepingen door het gebouw moeten stijgen naar de cursusruimtes. Extra
        publieksliften zijn nodig voor de toegang naar zowel de theaterzalen als het kunstencentrum;
    3. De publieksfoyer van het theater ligt op eerste verdieping, en heeft daardoor niet direct een
        relatie met het plein. De foyer kan daardoor geen separate verblijfs- of ontmoetingsfunctie
        ontwikkelen.

De aanbesteding voor het theater en kunstencentrum was een klassieke aanbesteding (‘construct’);
de naast het theater gelegen parkeergarage P6 was een ‘design & construct’-aanbesteding.
Voor de herontwikkeling van het stadshart (investering 1,3 miljard) richtte de gemeente Nieuwegein
een projectbureau in. Op het hoogtepunt van de ontwikkeling werkten hier circa 40 externe en
gemeentelijke specialisten. Het projectbureau was in staat om complexe aanbestedingen te doen,
bouwkundige bestektekeningen te maken, architectenontwerp en bouw te begeleiden, etc.

Aanbevelingen voor WestlandTheater
   • Theaterzalen zowel als publiekingangen en foyers worden bij voorkeur op de begane grond
      gesitueerd. Hierdoor worden enerzijds dure bouwkundige installaties voorkomen, en kan
      anderzijds de publiekswervende uitstraling van het gebouw op de begane grond beter tot
      ontwikkeling komen;
   • Naarmate er meer deskundigheid en capaciteit bij de gemeente aanwezig zijn voor
      bijvoorbeeld een grotere of bredere ontwikkelopgave, zijn complexere wijzen van                  7
      aanbestedingen mogelijk. Als deze niet in voldoende mate aanwezig zijn, is het beter om een
      traditionele aanbestedingsmogelijkheid te kiezen.

2.3 Theater Zuidplein, Rotterdam
Geopend: 2020
Aantal voorstellingen, verhuringen en
presentaties: 1.078 (niet gespecificeerd)
Aantal bezoekers: 134.911 (niet
gespecificeerd)
Aantal verhuringen: niet gespecificeerd
Horeca in eigen beheer: Nee
Opdrachtgever bouw: gemeente Rotterdam
Eigenaar gebouw: Gemeente Rotterdam
Gemeentelijke opdracht: Theater Zuidplein
moet een afspiegeling van de Rotterdamse
samenleving zijn; een theater met actuele
onderwerpen die ertoe doen. Het theater
moet toegankelijk zijn voor iedereen om zo
mensen uit alle lagen van de samenleving te
faciliteren. Mede daarom heeft theater
Zuidplein een grote eigen productiekern, die
de ontwikkeling van theaterproducties
stimuleert vanuit publieksgroepen met een
niet-westerse achtergrond.

Rotterdam telde 671.000 inwoners in 2024; de 17 wijken in Rotterdam-zuid tellen 207.000 inwoners.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>In 1953 werd in Rotterdam-zuid een nieuw theater gebouwd. In de beginjaren van zijn bestaan trok
het theater onder de naam de “Groote Schouwburg” meer dan 100.000 bezoekers uit Rotterdam, de
Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden en de regio Dordrecht. Het was een streektheater waar alle
grote namen van het Nederlandse toneel en uit de muziek- en cabaretwereld hun voorstellingen
gaven. In 1978 regen kreeg het theater, na een grote verbouwing, de huidige naam “Theater
Zuidplein”. Door de veranderende demografie in de stad en doordat de programmering niet mee
veranderde, liepen de bezoekersaantallen in de jaren die volgden sterk terug. In de jaren '90 wist
Theater Zuidplein dit in opdracht van de gemeente te veranderen: in de programmering werd steeds
meer rekening gehouden met de nieuwe Rotterdammers. Voor deze nieuwe rol werd een nieuw
theater ontwikkeld, als onderdeel van de gebiedsbrede PPS-ontwikkeling Hart van Zuid, rondom het
Zuidplein en evenementencentrum Ahoy. De opdracht aan de architect was om er een laagdrempelig
gebouw van te maken waar buurtbewoners elkaar treffen, kennis opdoen en ervaringen delen. Het
theater moest dé plek worden waar de enorme stedelijke diversiteit qua bevolking en qua culturen
zichtbaar werd in het publiek én in het programma. In de ruimte naast de foyer van het theater is
een vestiging van de Rotterdamse bibliotheek gevestigd. Theater Zuidplein beschikt over twee zalen
met plaats voor respectievelijk 585 bezoekers en 168 bezoekers en een theatercafé met een klein
podium. De foyer is door middel van een flexibele wand te combineren met de kleine zaal, waardoor
een flexibele programmering mogelijk is. Voor de flexibele en intensieve programmering werden
flexibele theatertechnische installaties ontworpen, waarmee op iedere locatie in het gebouw
voorstellingen kunnen worden gegeven, en voorstellingen (soms 3-5 per dag!) snel kunnen worden
afgewisseld.
Naast de programmering van reguliere theatervoorstellingen biedt het theater veel ruimte aan de
ontwikkeling van talent, bijvoorbeeld met Lab-Z. Dit collectief helpt opkomende artiesten en
podiumkunstenaars in hun ontwikkeling en laat nieuwsgierig publiek met ze kennismaken. Stage-Z is
het huisgezelschap van Theater Zuidplein dat professionele, landelijk toerende theaterproducties        8
creëert. De onderwerpen zijn vaak maatschappelijk schurende thema's in de huidige samenleving.
Een van de nieuwe theatergenres die vanuit Zuidplein zijn ontwikkeld, en die langzamerhand overal
in theaterprogrammeringen voorkomen, is het genre ‘Spoken word’.
De specifieke rol van Zuidplein als sociaal-cultureel theater (uniek in Nederland) kan alleen bestaan
omdat Rotterdam meerdere grote theaters kent: Rotterdamse schouwburg voor het gesubsidieerde
nationale en internationale aanbod, het Nieuwe Luxor voor het grootschalige amusement en het
Oude Luxor voor cabaret en het middensegment van de ‘vrije’ producties.

Aanbevelingen voor WestlandTheater
   • Het theater Zuidplein laat het belang zien van een open, transparant gebouw. Een degelijk
      gebouw biedt laagdrempelige toegang tot activiteiten, ook voor groepen die niet gewend zijn
      naar theateractiviteiten te gaan. Een open en transparant gebouw werkt daardoor
      publiekswervend.
   • Een dergelijk gebouw heeft ook een positieve invloed op de omgeving, door verblijfs- en
      ontmoetingsruimte te bieden.
   • De flexibiliteit die door middel van flexibele wanden en flexibele theatertechniek in Theater
      Zuidplein is ingebouwd, kan deels ook als voorbeeld dienen voor het WestlandTheater.
      Deels, omdat het niet te verwachten is dat het Westlandtheater een vergelijkbare
      omvangrijke, intensieve en onconventionele programmering zal gaan voeren.
   • Gedurende meerdere dagdelen per week staat de foyer van Theater Zuidplein leeg. Een lege
      ruimte van deze omvang werkt niet uitnodigend. Het lijkt er daarom op dat de gewenste
      verblijfs- en ontmoetingsfunctie van het theater nog meer tot z’n recht had kunnen komen,
      als de bibliotheek en de foyer van het theater meer waren geïntegreerd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>2.4 Theater De Veste, Delft
 Geopend: 1996, nieuwbouw in ontwikkeling
 Aantal professionele voorstellingen: 253
 Aantal amateurverhuringen: 31
 Totaal aantal bezoekers: 89.403 (niet
 gespecificeerd)
 Overige activiteiten: 75
 Aantal bezoekers: 6.691
 Horeca in eigen beheer: ja
 Opdrachtgever bouw: gemeente Delft
 Eigenaar gebouw: gemeente Delft
 Opdracht gemeente: Theater de Veste is
 primair een plek podiumkunsten. Theater de
 Veste is:
 - een plek van podiumkunsten en
     verbeelding
 - een plek van innovatie en debat
 - een plek van verbinding
 een theater van nu en van de toekomst

Delft heeft op dit moment 109.000 inwoners. Volgens de gemeentelijke prognoses stijgt het
inwonertal van Delft naar 122.000 inwoners in 2050.
Het theater de Veste is ontworpen door architect Jan Hoogstad en werd in begin 1996 is geopend als
vervanging voor de afgebrande Stadsdoelen en het kleinere Waagtheater aan de Markt.                    9
Theater de Veste in Delft is een Stadstheater met een theaterzaal met 500 zitplaatsen, die zich
kenmerkt door de platte, brede bouw in een lichte schelpvorm. Daarnaast is er een ruimte naast de
foyer die oorspronkelijk was ontworpen als kleine zaal, maar die al snel in gebruik werd genomen als
theatercafé dat voor verschillende doeleinden kan worden gebruikt.
De theaterzaal is te klein is voor grotere theaterproducties en gaat volgens diverse onderzoeken nog
maar tien jaar mee. Uit deze onderzoeken blijkt dat Delft van alle gemeenten met 100.000+
inwoners, over het kleinste Stadstheater beschikt. In december 2024 heeft de gemeenteraad
ingestemd met het ontwikkelen van een financiële strategie voor een nieuwbouwscenario.
Afhankelijk van de uitkomsten daarvan kan de raad besluiten de specificaties voor een eventueel
nieuw te bouwen theater naar boven of naar beneden bij te stellen. Eerder was de schatting dat voor
een nieuwbouwproject een bedrag nodig is van tussen de 67 en 85 miljoen euro. Voor het onderzoek
neemt Delft een nieuw theater op dezelfde locatie of in de buurt van deze locatie als uitgangspunt.
Dat nieuwe theater krijgt twee zalen: een grote zaal met ongeveer 800 stoelen en een
multifunctionele zaal met een zitcapaciteit van ongeveer 250 stoelen of ongeveer 800 staplaatsen.
Als er inderdaad een nieuw en groter theater voor in de plaats wordt gebouwd, moet theater De
Veste nog zeker tien of vijftien jaar zien te overbruggen.

Aanbevelingen voor WestlandTheater
   • Het Theater de Veste laat zien, dat een te voorzichtige inschatting van de randvoorwaarden
      voor en van de toekomstige mogelijkheden van een theater, al binnen korte tijd tot
      onoplosbare knelpunten leidt. Al 29 jaar na de opening van het theater voldoet het theater
      niet meer aan de vereiste afmetingen, aantal stoelen, aantal zalen, etc. Voor het Westland
      zou, gezien de prognose van de bevolkingsgroei tot 2050, er niet té bescheiden over de facts
      en figures van het nieuwe Westlandtheater moeten worden nagedacht.
   • Theater de Veste laat ook zien, dat in een goed lopend theatercafé (mits multifunctioneel
      ingericht, dat los van het theater kan functioneren) er ook een groot aantal activiteiten kan
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>       worden ontplooid; een dergelijke ruimte kan daardoor een grote maatschappelijke en sociale
       waarde krijgen.

2.5 DNK, Assen
 Geopend: 2012, één organisatie voor theater,
 bibliotheek, bioscoop
 Totaal aantal bezoekers 2023: 575.959
 Bezoekers bibliotheek: 279.828
 Aantal theatervoorstellingen: 160
 Aantal bezoekers theatervoorstellingen: 60.751
 Aantal amateurverhuringen: niet gespecificeerd
 Aantal bezoekers amateurverhuringen: 28.164
 Aantal bezoekers filmvertoningen: 143.672
 Bezoekers overige activiteiten: 63.544
 Horeca in eigen beheer: ja
 Opdrachtgever bouw: gemeente Assen
 Eigenaar gebouw: gemeente Assen
 Gemeentelijke opdracht: DNK wil een duurzame
 bijdrage leveren aan de ontwikkeling van Assen als
 hoofdstad van Drenthe, en (in een later stadium)
 aan de emancipatie van Drenthe. In onze visie
 kunnen we dit bereiken door het opzetten van een
 integrale programmering, waarbij we
 samenwerken met het maatschappelijk                                                                  10
 middenveld, de publieke sector, culturele partners,
 het onderwijs, de gemeente Assen en de Provincie
 Drenthe.

Assen is provinciehoofdstad met 68.000 inwoners. Het aantal inwoners blijft tot 2050 ongeveer
gelijk. Assen had al sinds 1898 een theater: theater de Kolk. Dit theater werd in 1939 en in 1978
verbouwd en in 2005 gesloten. Het complex De Nieuwe Kolk (DNK) opende de deuren in 2012.
DNK Assen bestaat uit een theater (zalen met 859 en 222 stoelen), een bibliotheek, 5 filmzalen, een
centrum Beeldende kunst en een ondergrondse parkeergarage. Voor het ontwerp en de uitvoering
van het complex werden drie aannemers-/architectencombinaties geselecteerd voor de drie
individuele bouwdelen voor theater, bibliotheek en bioscoop. De combinaties maakten in
samenspraak met toekomstige gebruikers hun definitieve ontwerpen. De inwoners van Assen
konden hun stem uitbrengen over het ontwerp van hun voorkeur.
Sinds de opening in 2012 is ingezet op samenwerking tussen de verschillende individuele culturele
organisaties die zich hebben gevestigd in De Nieuwe Kolk. Als gevolg hiervan fuseerden Bibliotheek
Assen en Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk op 1 januari 2017 bestuurlijk en organisatorisch tot de
nieuwe organisatie DNK. Uitgangspunten van de fusie zijn: één geïntegreerde organisatie, onder
leiding van één directeur-bestuurder, die opereert op basis van een gezamenlijk businessplan. De
jaren na de opening zijn zwaar geweest voor de betrokken organisaties: het nieuwe gebouw
opstarten, nieuwe publieksgroepen opzoeken, een nieuwe programmering uitwerken en tegelijk ook
een fusie bewerkstelligen.
Op dit moment trekt de gezamenlijke organisatie op jaarbasis ruim 576.000 bezoekers. Het gebouw
profileert zich nadrukkelijk als culturele organisatie met een provinciaal bereik.
De NAM (met het hoofdkantoor in Assen) is hoofdsponsor van DNK (een bijdrage van 2 miljoen voor
de nieuwbouw). Woningcorporatie Stichting Woningbeheer Assen (SWA) heeft woningen boven een
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>deel van het gebouw gerealiseerd en werd daarmee mede-investeerder. Van de totale bouwkosten
betaalde de gemeente Assen 80%, het overige gedeelte werd betaald door SWA en de NAM.

Aanbevelingen voor WestlandTheater
   • Het culturele complex in Assen laat zien dat het mogelijk is dat een cultureel complex een
      grote regionale, zelfs provinciale uitstraling en publieksbereik kan ontwikkelen;
   • Het DNK-complex laat zien dat het toevoegen van woningen aan de bouwopgave, de kosten
      voor het culturele gedeelte kan drukken;
   • DNK laat ook zien dat publieksparticipatie bij de ontwikkeling van een cultureel gebouw, leidt
      tot betrokkenheid van en draagvlak onder de bevolking;
   • Evenzo leidt sponsoring vanuit het bedrijfsleven, ook tot betrokkenheid en draagvlak;
   • Organisatorische veranderingen, zoals intensieve samenwerking tussen de gebruikers (of
      zoals Assen laat zien: fusie van de gebruikers) wordt het liefst al vóór en tijdens de
      ontwikkeling van de bouwontwikkeling ingezet.

2.6 Theater Castellum, Alphen aan den Rijn
 Geopend: 2005, verbouwing in 2022
 Aantal bezoekers theatervoorstellingen
 63.000
 Aantal bezoekers verhuringen: 27.000
 (waarvan 24.000 bij amateurverenigingen)
 Aantal bezoekers filmvertoningen: 30.000
 Aantal bezoekers overige activiteiten:
 10.000                                                                                                11
 Hoeveel theatervoorstellingen: 166
 Aantal amateurverhuringen: 46
 Horeca in eigen beheer: ja
 Opdrachtgever bouw: gemeente Alphen aan
 den Rijn
 Eigenaar gebouw: gemeente Alphen aan den
 Rijn
 Gemeentelijke opdracht: het pand Castellum
 naar vermogen exploiteren en binnen die
 kaders:
 - Uitvoering realiseren van een passend
      theater- en filmaanbod (conform de
      aangegeven aantallen binnen de
      subsidieaanvraag)
 - Uitvoering realiseren van sociaal-
      maatschappelijke activiteiten en
      verhuringen
Theater Castellum is de opvolger van het Parktheater in Alphen, dat in 1989 gebouwd werd in een
schoolgebouw. Dit theatertje bestaat overigens nog steeds en programmeert kleinschalig cabaret,
toneel, muziek en arthouse-filmvertoningen. In Alphen aan den Rijn is ook het kleine filmhuis Vue
gevestigd met 4 filmzalen, waarin arthouse-films worden geprogrammeerd.
Theater Castellum was onderdeel van een groter ontwikkelingsproject in het nieuwe stadshart van
Alphen aan den Rijn. Het theater heeft vanaf de opening in 2005 een jaarlijks terugkerend financieel
tekort gehad. De voornaamste oorzaak was volgens de achtereenvolgende (interim-)directeuren
“Het theater krijgt na al jaren te weinig subsidie van de gemeente Alphen en kwam jaarlijks twee ton
tekort (AD 18-06-16)”. Een van de oplossingen om dit tekort in te lopen, was een tijdelijk fusie in
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>2014 van de directie- en marketingfuncties tussen Theater Castellum en Stadstheater Zoetermeer.
Deze bezuinigingsmaategel was niet succesvol en de fusie werd in 2016 weer ontvlochten. De
gemeente heeft in 2024 het structurele financiële probleem opgelost door de exploitatiesubsidie te
verhogen. Sinds de financiële oplossing in 2024 neemt het theater een gedeelte van het
huurdersonderhoud zelf in beheer: tot voor kort moest het theater in gevallen van reparaties
toestemming vragen aan de gemeente om te controleren of het in de begroting paste, maar dat is nu
verleden tijd. Er komt nog een indexatie van de huisvestingkosten, de energielasten en salarissen,
want door de inflatie zijn die kosten gewijzigd. Dat is nog niet toegevoegd aan deze subsidieregeling,
maar er is hiervoor al € 137.000 ruimte gereserveerd in de begroting van de gemeente.
Het theater heeft twee theaterzalen, drie bioscoopzalen, een theatercafé en een theaterrestaurant.
De Fonds Alphenzaal telt 749 zitplaatsen en de Kleine zaal heeft 289 zitplaatsen.

Aanbevelingen voor WestlandTheater
   • Het financiële tekort van theater Castellum dat sinds de opening optrad, bleek achteraf
      veroorzaakt te zijn door de structureel te lage exploitatiesubsidie. Dit is geen unieke casus:
      regelmatig stellen gemeenten een exploitatiesubsidie laag vast, in de hoop dat de
      theaterorganisatie door slim te werken het te voorziene tekort zelf kan inlopen. In de praktijk
      werkt dit nauwelijks omdat veel van de (gebouwgebonden) kosten nauwelijks beïnvloedbaar
      zijn. Daarnaast is het verwerven van eigen inkomsten niet onbeperkt mogelijk (als de prijzen
      voor drankjes, zaalverhuurtarieven en theatertickets te hoog zijn, zullen de bezoekers en
      huurders wegblijven). Voor het toekomstige WestlandTheater kan de aanbeveling zijn, dat de
      gemeente op basis van benchmarks van theaters van vergelijkbare aard en omvang een
      haalbare en dus realistische exploitatiesubsidie vaststelt. Deze raming kan tijdens de bouw
      en tijdens de eerste exploitatiejaren regelmatig worden bijgesteld.
                                                                                                         12
2.7 Theater De Lievekamp Oss
 Geopend: opening 1967, opening
 nieuwbouw waarschijnlijk 2027
 Huidige gebouw
 Hoeveel theatervoorstellingen: 255 (Grote
 zaal 162 , kleine zaal 63, Vestzakzaal 30)
 Aantal bezoekers theatervoorstellingen
 126.700
 Aantal verhuringen en evenementen: 171
 Horeca in eigen beheer: ja
 Opdrachtgever bouw: gemeente Oss
 Eigenaar gebouw: gemeente Oss
 Gemeentelijke opdracht: Theater De
 Lievekamp programmeert vraaggericht en
 presenteert een zo breed mogelijk,
 kwalitatief hoogwaardig programma op het
 gebied van professionele- en amateurkunst
 voor een zo breed en groot mogelijk publiek
 in Oss en de regio in een gastvrije en
 servicegerichte omgeving binnen een
 optimale culturele en zakelijke exploitatie.

De gemeente Oss had in 2024 92.500 inwoners; de gemeente verwacht tot 2050 te groeien naar
105.600 inwoners. In 1994 is Oss met 24 kernen in de regio gefuseerd tot één gemeente. Oss is met
circa 60.000 inwoners veruit de grootste kern in de gemeente.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Met bijdragen van de gemeente, het Rijk en een kwart miljoen gulden van de Osse industriële kring
startte in 1965 de bouw van sociaal cultureel centrum De Lievekamp. Dit gebouw is aan het eind van
de levenscyclus gekomen: de energielasten zijn hoog, het gebouw is ingedeeld in kleine ruimtes, de
inrichting en uitrusting zijn sterk gedateerd en zowel het zijtoneel als het speelvlak zijn te klein.
De nieuwe Lievekamp (theater en cultuureducatiegebouw Muzelinck) zijn onderdeel van de
herstructurering van de Raadhuislaan. Naast de nieuwbouw van De Lievekamp komt er een park aan
de Raadhuislaan, een groot parkeerdek en 440 woningen rond de locatie .
In het nieuwe gebouw krijgt De Lievekamp een nieuwe grote zaal met 930 stoelen. De huidige grote
zaal wordt een middenzaal met 350 stoelen of 600 staanplaatsen. Daarnaast komt er een kleine zaal
van 100 stoelen, die de Vestzakzaal zal gaan heten. Een nieuwe backstageruimte en met theatercafé
maken het theater compleet. Ook de cursusruimten van Muzelinck in De Lievekamp worden
vernieuwd. De bibliotheek van De Lievekamp is inmiddels elders gehuisvest omdat de uitbreiding van
het gebouw op de huidige locatie van de bibliotheek gaat plaatsvinden. Oss heeft een Kinepolis-
bioscoop met 5 filmzalen.
Het voorlopig ontwerp is in 2024 goedgekeurd door de gemeenteraad. De gemeenteraad zal het
Definitieve Ontwerp in het eerste kwartaal van 2025 behandelen. Tijdens de verbouwing zijn er twee
fasen. In de eerste fase worden de nieuwe grote zaal en de vestzakzaal gebouwd. De nieuwe grote
zaal zal gebouwd worden met de onderdelen van het tijdelijke Zuiderstrandtheater uit Scheveningen,
dat de gemeente heeft gekocht en dat in Oss op de gemeentewerf opgeslagen ligt. Op het moment
dat de nieuwe zalen klaar zijn, start de tweede fase. Dat is de verbouw van de huidige grote zaal van
De Lievekamp naar een middenzaal. Oss gaat gebruik maken van het tijdelijke theatergebouw van
het Zuiderstrand in Scheveningen. Dit tijdelijke theater was gedurende de bouw van het nieuwe
Haagse muziekcomplex Amare in gebruik bij o.a. het Residentie Orkest en Nederlands Dans Theater.
Door dit hergebruik kan Oss zeer duurzaam bouwen. Aangezien er in Europa geen tweede tijdelijk
theatergebouw beschikbaar is, kan Westland geen gebruik maken van deze mogelijkheid.
                                                                                                        13
Aanbevelingen voor WestlandTheater
   • In Oss is de herontwikkeling van De Lievekamp onderdeel van de herontwikkeling van een
      deel van het stadscentrum. Ook in Westland is er sprake van een herstructurering
      (Verdilaan). In het algemeen geeft een dergelijk omvangrijke herstructurering) enerzijds
      meer tijdelijke overlast, maar geeft anderzijds schaal- en financiële voordelen. Bij veel
      gemeenten en bij alle onderzochte gemeenten was en is sprake van een dergelijke
      ontwikkeling gecombineerd met de nieuwbouw van een theater: Spijkenisse, Rotterdam
      Zuid, Nieuwegein, Oss, Delft, Alphen aan den Rijn, Assen, Etten-Leur, etc.
   • De gemeente Oss heeft de bestaande programmering/culturele organisaties als uitgangspunt
      genomen voor de herontwikkeling van De Lievekamp. Tot spijt van alle betrokkenen kon de
      bibliotheek niet teruggeplaatst worden in de nieuwe Lievekamp; voor de bibliotheek is elders
      huisvesting gevonden. De al aanwezige samenvoeging van culturele functies in De Lievekamp
      komt voort uit het feit dat Oss veruit de grootste kern in de gemeente is. Voor Westland, met
      meerdere kernen, kan nagedacht worden of er op een termijn van meerdere decennia
      behoefte zal ontstaan aan het combineren van culturele functies. In dat geval zou hier met
      het ontwerp van dit gebouw al op hoofdlijnen enigszins rekening mee kunnen worden
      gehouden (‘modulair bouwen’). Zie hiervoor ook de aanbevelingen bij Theater de Stoep
      Spijkenisse en het WestlandTheater.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>2.8 WestlandTheater
 Geopend: 1985
 Bezoekers 2024: 115.600
 Hoeveel theatervoorstellingen: 115
 Hoeveel filmvertoningen: 1000
 Hoeveel amateurverhuringen: 115
 Verhouding (qua publieksaantallen):
 theatervoorstellingen 30%,
 amateurverhuringen 30% en filmvertoningen
 40%
 Horeca in eigen beheer: ja
 Opdrachtgever bouw: gemeente Naaldwijk
 Eigenaar gebouw: gemeente Westland
 Gemeentelijke opdracht:
 theatervoorstellingen, filmvertoningen,
 amateurverhuringen (aantallen zijn niet
 gespecificeerd)

De gemeente Westland bestaat uit 11 kernen: De Lier, 's-Gravenzande, Heenweg, Honselersdijk,
Kwintsheul, Maasdijk, Monster, Naaldwijk, Poeldijk, Ter Heijde en Wateringen. Daarnaast zijn er nog
acht buurtschappen: Baakwoning, Blaker, Mariëndijk, Nieuwe Tuinen, Oostbuurt, Rolpaal, Westerlee
en Westerhonk.
Een postcodeanalyse uit 2021 laat zien dat het WestlandTheater zichzelf een theater met regionale
dekking mag noemen. Ruim 97% van de postcodes komt uit de provincie Zuid-Holland en ruim 69%
uit gemeente Westland. De grootste publieksgroepen komen uit Naaldwijk en 's-Gravenzande, de             14
kleinste uit Ter Heide. Ook uit Den Haag komt een significant aantal bezoekers.
Het gebouw van het WestlandTheater is oorspronkelijk ontworpen als een kerkelijk sociaal cultureel
centrum. De grote zaal telt 400 stoelen, de kleine zaal 107 stoelen. De programmering bestaat uit
30% professionele voorstellingen, 40% filmvertoningen en 30% amateuruitvoeringen. Opvallend is
het grote aantal amateurverhuringen ten opzichte van het aantal professionele voorstellingen. De
oorzaak is het ongekend actieve verenigingsleven in het Westland. Zelfs een gemeente als Oss, met
alleen al 30 carnavalsverenigingen, heeft nog maar de helft van het aantal verenigingen in het
Westland. Opvallend is het grote aantal koren (het rapport “Waarom een theater?” van 4Advies,
Theateradvies en Blueyard noemt een aantal van bijna 100 koren); daarnaast zijn er 50
muziekverenigingen, bijna 20 dansverenigingen en -scholen en ruim 25 theaterverenigingen. Deze
verenigingen zijn gebaat bij ruimtes voor repetities en podia voor het delen van hun uitvoeringen
met de Westlandse bevolking (zie bijlage verenigingsleven Westland). Er is veel lokale binding dankzij
het ongekend rijke cultureel verenigingsleven (theater, muziek, koren, dans) in de gemeente. De
omliggende horeca floreert op voorstellingsavonden: de Naaldwijkse horeca roostert haar personeel
in aan de hand van het programma van het theater.
De meeste theaters die filmvertoningen aanbieden, hebben separate filmzalen; het WestlandTheater
programmeert films in theaterzalen. Desondanks haalt het theater het grote aantal van 1000
filmvertoningen per jaar. De bioscoopfunctie is goed geïntegreerd in de bedrijfsvoering.
Jaarlijks kan het theater circa 75 aanvragen voor amateurverhuringen niet honoreren vanwege
ruimtegebrek.
Er is veel ruimte voor toekomstige groei. Dat is te zien aan het aantal keren dat ‘nee’ verkocht
moet worden aan amateurgezelschappen en bedrijven voor zaalverhuringen. En natuurlijk aan het
aantal bezoekers dat jaarlijks geen kaartje kan bemachtigen voor uitverkochte theatervoorstellingen.
Doordat gebouw de Veiling (de voormalige bloemenveiling De Leuningjes) in Poeldijk deels verbouwd
zal worden voor onderwijsfuncties, kan de vraag naar uitvoeringsruimte voor amateurs bij het
WestlandTheater gaan stijgen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Aanbevelingen voor WestlandTheater
   • De onderzochte theaters hebben allemaal primair een opdracht voor het programmeren van
      professionele theatervoorstellingen met daarnaast een kleinere opdracht voor het faciliteren
      van het verenigingsleven. Waar er films worden geprogrammeerd, vinden die in het
      algemeen plaats in separate filmzalen, die nauwelijks voor andere activiteiten dan film
      worden gebruikt. Het WestlandTheater kent voor zover bekend, als een van de weinige
      grotere accommodaties een succesvolle volledige geïntegreerde bedrijfsvoering van
      theatervoorstellingen, amateurverhuringen en films in de zalen. Het is aan te bevelen om
      deze unieke product/markt-combinaties als uitgangspunt voor de nieuwbouw te nemen.
   • Voor het handhaven van het huidige activiteitenprogramma (waarbij meer publiek geworven
      zal worden door het grotere aantal stoelen) is het aantal van 3 zalen een voorwaarde. Het
      verminderen van het aantal zalen zal tot gevolg hebben dat er minder films vertoond kunnen
      worden en minder verenigingen van het gebouw gebruik kunnen maken.
   • Gezien de te voorziene groei van de gemeente (19,3% tot 2050, volgens opgave van de
      gemeente Westland) is te voorzien, dat de behoefte van de inwoners naar verblijfs- en
      ontmoetingsruimtes in het Westland in de toekomst zal toenemen. Wellicht wordt het in de
      toekomst wenselijk om bijvoorbeeld de foyer van het theater overdag te gebruiken voor
      activiteiten. Dit pleit voor een modulair gebouw waarin dit soort toekomstige aanpassingen
      mogelijk zullen zijn. Bijvoorbeeld vergaderkamers naast de foyer, die in de toekomst bij de
      foyer kunnen worden getrokken of verbouwd tot theatercafé of die ruimte kunnen gaan
      bieden aan andere culturele organisaties. Hetzelfde geldt voor toekomstige
      uitbreidingsmogelijkheden van de hoeveelheid stoelen in de zalen en voor de gewenste
      flexibiliteit van de theatertechnische installaties. Een en ander natuurlijk voor zover de
      beoogde bouwkavel voldoende m2 biedt - wellicht biedt een gebouw met meerdere                  15
      verdiepingen voldoende mogelijkheden, of een toekomstige annex van het theater op een
      nabijgelegen kavel.
   • Bij veel gemeenten was/is de bouw van een nieuw theater onderdeel van een bouwopgave
      voor herstructurering van het centrum. Aangezien de gemeente een herontwikkeling van de
      Verdilaan voorziet (waar ook de nieuwbouw van het theater voorzien is), kan een grotere
      bouwopgave wellicht synergievoordelen opleveren.
   • Een paar kleine opmerkingen: let bij de ontwikkeling van een nieuw theater op voldoende
      mogelijkheden voor bereikbaarheid door vrachtwagens. Ook de toegankelijkheid voor
      mindervaliden is een punt van aandacht.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>3. Samenvatting en aanbevelingen
CZA kan vanuit de hoofdlijnen van de onderzochte theaters een aantal aanbevelingen voor de
gemeente Westland destilleren.

   •   Alle theaters kennen een opdracht die voortkomt uit de specifieke lokale situatie. Deze
       situatie bestaat o.a. uit inwonertal en omvang gemeente, randstedelijke of juist landelijke
       omgeving, al dan niet een centrumfunctie voor de regio, aanwezigheid van culturele
       organisaties en culturele gebouwen, etc. Voor het WestlandTheater zijn de unieke
       uitgangspunten de vergaande integratie van theatervoorstellingen met amateurverhuringen
       en filmvertoningen in dezelfde zalen. Bovendien weerspiegelt de programmering het
       bijzonder grote aantal culturele organisaties in het Westland. De aanbeveling luidt dan ook
       om alle drie de uitgangspunten (professionele voorstellingen, amateurbespelingen en
       filmvertoningen) als basis te nemen voor de ontwikkeling van een nieuw WestlandTheater.
       Dit strookt met het uitgangspunt van het WestlandTheater dat er 3 zalen nodig zijn.
   •   Alle onderzochte theaters zijn voortgekomen uit eerdere, veelal kleinere accommodaties, die
       niet meer voldeden aan de eisen des tijds en de wensen van het publiek. Sommige van deze
       ‘voorlopers’ hebben decennia (tot meer dan honderd jaar) dienst gedaan; andere
       accommodaties zijn al binnen 30 jaar vervangen door hun opvolgers.
            - Theater de Stoep Spijkenisse: na 31 jaar nieuwbouw
            - DNK Assen: na 114 jaar nieuwbouw
            - Theater Castellum Alphen aan den Rijn: na 16 jaar nieuwbouw
            - De Kom Nieuwegein: na 33 jaar nieuwbouw
            - Theater De Lievekamp Oss: na 60 jaar verbouw/nieuwbouw
            - Theater de Veste Delft: nieuwbouw wordt onderzocht, 29 jaar na nieuwbouw                    16
            - Theater Zuidplein Rotterdam: na 67 jaar nieuwbouw.
            - WestlandTheater, nieuwbouw wordt onderzocht 40 jaar na nieuwbouw
       Alle theaters kenden tijdens hun levenscyclus ook meerdere verbouwingen. Dit laat zien dat
       gemeenten veranderen, de bevolking verandert, de technische eisen aan de gebouwen
       veranderen. Dit pleit er voor, om in de ontwikkeling van theatergebouwen op voorhand al
       rekening te houden met toekomstige wijzigingen en aanpassingen aan het gebouw. Een
       aantal voorbeelden:
            - In den lande is al sinds de jaren ‘80 van de vorige eeuw een trend tot samenvoegen
                van (cultuur)functies in culturele centra te constateren: theaterzalen gecombineerd
                met bijvoorbeeld cultuureducatie en bibliotheek (zie Assen). Deze trend is in de
                gemeente Westland tot nu toe nog niet zichtbaar (met separate gebouwen voor
                theater, cultuureducatie en bibliotheek). Het is te voorzien dat in de komende jaren
                een dergelijke trend ook in het Westland zal kunnen gaan optreden. Bij de bouw van
                een nieuw theatergebouw kan d.m.v. modulair bouwen hier al rekening mee worden
                gehouden.
            - Programmering verandert (zie Theater Zuidplein als duidelijk voorbeeld); de ruimtes
                in de theatergebouwen zullen daardoor steeds flexibelere worden ingezet. Dit pleit
                voor een ruime en flexibele inrichting van de theatertechnische installaties, flexibele
                wanden waardoor ruimtes kunnen worden gecombineerd, etc. Zie hiervoor o.a.
                Theater Zuidplein. Ook dit pleit ervoor om een nieuw theatergebouw waar mogelijk
                ‘modulair’ te ontwerpen, waardoor toekomstige uitbreidingen niet op voorhand
                uitgesloten zullen worden.
            - De gemeente Westland gaat in de komende 25 jaar qua inwonertal bijna 20%
                groeien. Het is daarom nuttig om rekening te houden met een toekomstige
                uitbreiding van het aantal stoelen in de theaterzalen. Het voorbeeld van Spijkenisse
                laat zien dat dit niet ingewikkeld of kostbaar hoeft te zijn. Het voorbeeld van Delft
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>              laat zien dat een te klein ontworpen theater (te) snel aan het einde van de
              levenscyclus zal zijn.
•   Woningbouw kan helpen de kosten voor de bouw van een nieuwe accommodatie te
    drukken, naar het voorbeeld van DNK Assen. Wellicht is dit ook een interessante optie voor
    Westland;
•   DNK Assen laat zien, dat de bouwkosten voor een (klein) deel betaald kunnen worden vanuit
    sponsoring. Daarnaast zorgt sponsoring voor een nauwe band met het bedrijfsleven
    (bijvoorbeeld door kaartverkoop via de sponsors, bedrijfsfeesten door en voor de sponsors,
    etc.);
•   Assen laat ook zien dat participatie van de bevolking in de ontwerpfase leidt tot grote
    betrokkenheid van de inwoners bij het nieuwe theater: meedenken => betrokkenheid =>
    draagvlak;
•   Bij alle onderzochte gemeenten was/is de bouw van een nieuw theater onderdeel van een
    herstructurering van het centrum of stadsdeel. Het is duidelijk dat deze gemeenten hier een
    voordeel in zagen in termen van aan te trekken deskundigheid, het delen van ontwikkel- en
    bouwkosten, synergievoordelen, etc. Aangezien de gemeente Westland een herontwikkeling
    van de Verdilaan voorziet (waar ook de nieuwbouwlocatie van het theater aan ligt), kan een
    grotere bouwopgave wellicht ook voor de gemeente voordelen opleveren;
•   Zoals het Theater Castellum laat zien, worden toekomstige exploitatielasten bij gemeenten
    regelmatig, vanuit de beste bedoelingen, laag geraamd. In de praktijk blijkt het
    verdienvermogen van theaters niet zo hoog te zijn, waardoor aan het eind van ieder jaar een
    tekort moet worden bijgepast. Een exploitatieraming kan op basis van benchmarks van
    theaters van vergelijkbare aard en omvang worden opgesteld. Voor de gemeente Westland is
    dit al gedaan voor de onderzoeksbureau 4Advies, Blueyard en Theateradvies. Een dergelijke
    exploitatieraming kan gedurende het ontwikkel- en bouwproces tot enkele jaren na de
                                                                                                      17
    opening telkens herijkt worden;
•   Theater De Kom in Nieuwegein laat zien, dat het plaatsen van publieksfoyer op de 1e
    verdieping, leidt tot hogere bouw- en exploitatiekosten. Ook zal door de ligging op de 1e
    verdieping de ontwikkeling van de foyer tot een publiekswervende en laagdrempelige
    verblijfs- of ontmoetingsfunctie belemmeren;
•   Theater de Veste in Delft laat zien, dat in een goed lopend theatercafé (mits multifunctioneel
    ingericht en technisch uitgerust, en mits onafhankelijk van de theatervoorstellingen
    functionerend) er ook een groot aantal activiteiten kan worden ontplooid; een dergelijke
    ruimte kan daardoor een grote maatschappelijke en sociale waarde krijgen.
•   Bij theaters is een onderzoek naar investeringskosten en doorlooptijden van de bouw
    complex en tijdrovend. De theaters komen uit verschillende jaren en kunnen daardoor niet
    vergeleken worden zonder correctie op prijsstijgingen en een analyse naar specifieke locatie
    gebonden aspecten. Er moeten gemeentelijke archieven worden geraadpleegd, omdat de
    tijdens de bouw betrokken medewerkers en bestuurders in de meeste gevallen niet meer
    werkzaam bij desbetreffend theater of gemeente. Daarnaast heeft ieder theater unieke
    kenmerken (al dan niet een bibliotheek of cultuureducatieruimtes), wat een vergelijking
    lastig maakt. Als de gemeente inzicht in deze aspecten wil hebben, dient nader en
    uitgebreider onderzoek plaats te vinden.
•   Als laatste opmerking een ervaringsfeit: een theater is een gecompliceerd gebouw, waarin
    technische installaties, akoestische aspecten, zichtlijnen, logistieke routes, horeca-aspecten,
    aansluiting bij de openbare ruimte, vergaderfuncties, uitstralingsaspecten naar de omgeving,
    luchtbehandeling, mogelijke geluidsoverlast, parkeermogelijkheden, etc., etc. gecombineerd
    moeten worden tot een functionerend gebouw. Het verdient daarom aanbeveling om
    ‘ervaring met theaterbouw’ als een van de knockout-criteria bij de architectenselectie te
    hanteren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Bijlage bronvermelding
  •   Cultuurhuis van de Toekomst, WestlandTheater, 7 mei 2019
  •   Westland cultuurkoers 2030 Corsanr. 19-0113149, 11 juni 2019
  •   Omgevingsvisie Gemeente Westland structuurvisie vastgesteld, 12 augustus 2020
  •   Ruimtestaat Westlandtheater de Naald, Naaldwijk Theateradvies bv, 17 november 2021,
  •   WestlandTheater De Naald jaarverslag 2023
  •   Exploitatieschets Nieuw Westlandtheater, Blueyard, 2 april 2024
  •   WestlandTheater, Waarom een theater? Theateradvies bv, 4Advies en Blueyard, 6 mei 2024
  •   Gemeente Westland, Westland in cijfers 2024
  •   Gemeente Westland, RIB Proces update nieuw theater, 5 februari-2025




                                                                                               18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Bijlage culturele organisaties en verenigingen Westland
Namen met toestemming overgenomen van website Cultuurweb Westland
https://www.westlandcultuurweb.nl/

Cultuurweb Westland meldt, dat deze lijst niet uitputtend is.

Audiovisueel
WAFV westlandse amateur Fotografen vereniging
Audiovisueel Dia en Fotoclub ´s-Gravenzande
Audiovisueel Rachel de Liefde Fotografie en Ontwikkeling
Beeldend
Beeldend Purple Lily Creations
Beeldend Atelier 't penseeltje
Beeldend Peter Keijzer Art
Beeldend Stichting Kunst in de Kerk
Beeldend Vellekoop & Vellekoop Kunsthandel
Beeldend Hobby Atelier Bizzy
Beeldend Openatelier route De Lier
Beeldend Atelier AKW
Beeldend Studio Mimosa Studio Mimosa
Beeldend Atelier Kaas
Beeldend Kunstig gemaakt Kunstig Gemaakt
Beeldend Creatief centrum 't Atelier
Beeldend De Kunstkas Naaldwijk
                                                                    19
Beeldend De Scherf
Beeldend Kunsthalte 6
Beeldend Kunstpakketten
Beeldend Studio Mooi Hout
Beeldend Tess Keramiek
Beeldend Westlandkunst
Beeldend Westlands kunstenaarscollectief
Beeldend Martin Groen
Beeldend Monartiste
Beeldend Cast-art
Beeldend Ellen's Fine Art
Beeldend JOOP van Dijk
Beeldend Open Atelierroute Wateringen-Kwintsheul
Beeldend Paul Kerrebijn Ontwerp & Illustratie bv
Beeldend Agnes Essenbrink
Beeldend Catherine Pineau
Beeldend Els Hoonhout
Beeldend Hans Mulder
Beeldend Loek de Kok
Beeldend Lydia Coolen
Beeldend Michael Sustr
Beeldend Michel van der Voort
Beeldend Paola Enriquez-Ojeda
Beeldend Peter van der Toorn Vrijthof
Beeldend Roeland van Reem
Beeldend Ulbe Spaans
Beeldend Vloeibare liefde
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Beeldend Kunstseminaar
Beeldend Iets creatief (voor kinderen)
Beeldend Creatief atelier het Juttertje
Beeldend Sarina Missot (o.a. kunst met kroepoek)
Beeldend Gianne Tillema
Beeldend In het sleutelbos
Beeldend De Krijtman
Beeldend De Pluktuin /
Beeldend Het Natuur Atelier
Beeldend De waterjuffer
Beeldend Atelier Tiny van der Sar
Beeldend Graffiti art / Dreams Events
Dans
Dans SV De Lier
Dans Dance Innovation
Dans Dansgarde de Jolige Druif
Dans Rock and Roll dansschool Westrock
Dans Dance for you (E25 Cultuur)
Dans DOS Monster
Dans Dans Creatie Naaldwijk
Dans Dans Wijs /
Dans DOS Naaldwijk
Dans Studio Domingos
Dans Dans Creatie
Dans Dans Creatie Wateringen
Dans Dans Versterkt                                         20
Dans ItsFun2Dance
Dans Balletschool Papillon
Dans Werodass rolstoel en rollator dansen
Dans, theater Musical Express
Erfgoed
Erfgoed Stichting 's-Gravenzandse Korenmolen
Erfgoed Historische Werkgroep Oud De Lier
Erfgoed Stichting Historisch Genootschap Hoek van Holland
Erfgoed Studiegroep Genealogie Westland
Erfgoed Historische druivenkwekerij Sonnehoeck
Erfgoed Stichting Monumentaal Westland
Erfgoed Concordia Cultureel
Erfgoed Historisch Genootschap Maasdijk
Erfgoed Historische vereniging Maasland
Erfgoed Historische Vereniging Monster - Ter Heijde
Erfgoed Stichting Vrienden van de Molen De Vier Winden
Erfgoed Gemeente Westland Duurzaamheid
Erfgoed Genootschap Oud Westland
Erfgoed Historisch Archief Westland
Erfgoed Historische vereniging Naaldwijk-Honselersdijk
Erfgoed Stichting Vrienden van de Oude Kerk Naaldwijk
Erfgoed Werkgroep Historie Bartholomeus Poeldijk
Erfgoed Historische vereniging Oud-Schipluiden
Erfgoed Staelduinse Bos
Erfgoed Stichting Stelling 33
Erfgoed Vereniging Oud 's-Gravenzande
Erfgoed Culturele Raad Wateringen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Erfgoed Stichting Joods Westland
Erfgoed Vrienden van de Wateringse molen
Erfgoed Culturele Raad Wateringen
Erfgoed Historische vereniging Wateringen/ Kwintsheul
Erfgoed Vereniging Oud 's-Gravenzande
Erfgoed Huis van Van Beurden
Erfgoed, museum Atlantikwall Museum
Erfgoed, museum Museum De Timmerwerf
Erfgoed, museum Westlands Schaatsmuseum Westlands Schaatsmuseum
Erfgoed, museum Westlands museum
Erfgoed, podium Boerderij de Vlietwoning
Koren
Koren Concertkoor Westland
Koren Dameskoor Vivace
Koren Interkerkelijk Gemengd Koor
Koren Kinderkoor de Keten
Koren Kinderkoor Do Re Mi De Lier
Koren Koor Con Amore De Lier
Koren Koor de Tiereliers
Koren RK zangkoor St. Caecilia
Koren Tussenkoor Het Constantkoor
Koren Let is go (koor voor mensen met een beperking)
Koren Free Birds Muziekcollectief
Koren Gospelkoor Reach Out
Koren Meezing Karavaan (Vitis)
Koren Hunselaerkoor (Vitis koor)                                                  21
Koren Popkoor Simply Best
Koren Andreaskoor
Koren Koor Esperanca
Koren Popkoor Simply Best
Koren Seniorenkoor Alicanta
Koren Koor I Mellom
Koren Lambertus koor
Koren Koor Medea
Koren RK gemengd zangkoor Laus Deo https://rkwestland.nl/voor-iedereen/mens-in-
beeld/koren/laus-deo
Koren Westlands Zeemanskoor "Onder Zeil"
Koren Westlandse Koorvereniging Musica
Koren Cantorij Oude Kerk Naaldwijk
Koren EigenWijs Kinderkoor
Koren Koor Manna
Koren Koor4Fun
Koren Meezingkoor de Westlanders
Koren RK Parochiekoor Cantemus Domino
Koren Stichting Bach Westland
Koren Westlands Dameskoor
Koren Koor Focalicious
Koren Popkoor Fine Tuning
Koren Koor Deo Sacrum
Koren Ladies Choir Flowersound
Koren E.M.M Mannenkoor /
Koren Westlands Mannenkoor
Koren Gospelgroep Reveil
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Koren Kinderkoor De Blijde Stem
Koren Koor Cantamus
Koren Koor My Way
Koren RK Parochiekoor ’s-Gravenzande
Koren Prestige Vocal Groups
Koren t Heijdse Vismaatjeskoor
Koren Jongerenkoor Corbulo
Koren Koor de Waterlanders
Koren Koor Jubilate Deo
Koren Koor Memento
Koren Popkoor Timeless
Koren Sing a Long koor Lekker los
Koren Theaterkoor 40Forever
Koren Bes'tof
Koren Kassenbouwerskoor
Koren Koor geen gehoor
Koren Kunst Vocaal
Koren My Way
Koren Westlandse COV Excelsior /
Koren Westlands Musicalkoor
Koren Popkoor FM
Koren Kinderkoor MoJeKo
Koren Kinderkoor Westland
Koren Baroda De Larix
Koren Beatween
Koren Chr. Gem. Zangvereniging Immanuel                            22
Koren Jubilate
Koren De meezing Caravaan De Backerhof
Koren De T-Ladies
Koren De Troubadours
Koren FEM!
Koren Gemengd koor Rejoice
Koren Koor Hunselaer voor ouderen
Koren Sweet voices & LSZ
Koren Ouderenkoor Helemaal Goud
Koren Purple Glow
Koren Fun to Sing
Koren Zangkoor De Lofzang
Literair
Literair Literair de Lier
Literair Prozanikers (schrijverscollectief)
Literair Hans Kamp
Literatuur en Filosofie Bibliotheek Naaldwijk
Literatuur en Filosofie Bibliotheek Westland
Multidisciplinair
Multidisciplinair BieKlien
Multidisciplinair Heppie dance people
Multidisciplinair Bij Barth
Multidisciplinair Stichting De Hofdames
Multidisciplinair Fun & Fit
Multidisciplinair Fata Morgana Parochiefederatie Sint Fransiscus
Multidisciplinair Stichting gezellig wateringen
Multidisciplinair, beeldenAdnsje Duurzame stoffen & Naailessen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Multidisciplinair, muziekCultuurverbinders
Multidisciplinair, podium De Cultuurschuur
Muziek
Muziek Muziekvereniging Liora de Lier
Muziek Muziekvereniging Minerva
Muziek Tougou Dougou
Muziek Sambaband Kabaal
Muziek Drumparty
Muziek Gitaarschool Peter van Elswijk
Muziek Leon drums
Muziek Muziekschool Zwoopy
Muziek Westland music school
Muziek De Muziek Zolder
Muziek Slagwerkgroep Westland
Muziek Stichting blues aan zee
Muziek Burlesco 4 (sax kwartet)
Muziek DJ school de formule
Muziek Drumschool Ron van Elswijk
Muziek MuziekCentrum westland
Muziek Place4bass
Muziek the Guitar Master
Muziek West Percussion
Muziek Westland Klassiek
Muziek Wooden Paul (band)
Muziek Oefenruimtes Westland (jamsessies)
Muziek Gitaarlex                                                      23
Muziek Westland Saxofoon Orkest
Muziek Ferry de Jong Music
Muziek Big Band Rhythm Harmonies
Muziek Esther van Es
Muziek Music Masters
Muziek Muziekmeesters
Muziek Popschool Westland
Muziek Comité Concerten 't Woudt
Muziek Zangschool Annette
Muziek Muziekschool Musica Corda
Muziek Orgelcomité Hervormde kerk Wateringen
Muziek Stichting Waterpop Festival
Muziek Tonderons (muziekles
Muziek Meesterwerk muziek Westland
Muziek Muziekvereniging de Phoenix
Muziek WPC Nederland 3
Muziek Christelijke harmonievereninging Excelsior De Lier
Muziek Vereniging Sociëteit Flatertheek /
Muziek Westlands Dag Orkest
Muziek Accordeonvereniging DOV
Muziek Vinnies Gittar School
Muziek / verstandelijke bMeupseicrk-cinhgoice
Muziek, Harmonie Christelijke harmonievereninging Excelsior De Lier
Muziek, harmonie Muziekvereniging Liora de Lier
Muziek, Harmonie Muziekvereniging Saint Gregorius
Muziek, Harmonie Honsels Harmonie
Muziek, harmonie Muziekvereniging Pius X Poeldijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Muziek, Harmonie Westlandse Harmonie
Muziek, harmonie Muziekvereniging de Phoenix
Muziek, Twirl Showteam Liora Majorette & Twirl
Muziek, Twirl The Maranto's
Theater
Theater Express Yourself
Theater Stichting Muzikater h
Theater Het Uitpluishuis
Theater Theatermaker Maurice Wiedenhof
Theater Theater In Feite
Theater Carolien Hoogendoorn
Theater, muziek E25 muziekmeesters
Theater, podium Theaterloods Westland
Theater, podium WestlandTheater De Naald
Theater, podium, toneelRoka Theatergroep
Theater, toneel Toneelvereniging de Lier
Theater, toneel Toneelvereniging Kunst & Genoegen
Theater, toneel Theatergroep Het Wilde Westen
Theater, toneel Toneelvereniging St. Genesius
Theater, toneel De Plankeniers
Theater, toneel Theaterschool Koperen Kees
Theater, toneel Toneelvereniging 's-Gravenspel
Theater, toneel Theatergroep Wateringen
Theater, toneel Theatergroep All Inclusive
Theater, Toneel TG ODO Maasdijk
Zaalverhuur                                                                    24
Zaalverhuur/Podia De Kiem
Zaalverhuur/Podia Hemelsblauw
Zaalverhuur/Podia Fata Morgana Parochiefederatie Sint Fransiscus
Zaalverhuur/Podia Evenementenlocatie De Veiling
Zaalverhuur/Podia Theaterloods Westland
Zaalverhuur/Podia De cultuurschuur
Zaalverhuur/Podia Roka Theatergroep
Zaalverhuur/Podia Boerderij de Vlietwoning
Zaalverhuur/Podia Westlands museum
Zaalverhuur/Podia De Harmonie
Zaalverhuur/Podia Hofboerderij
Zaalverhuur/Podia De Noviteit
Zaalverhuur/Podia Zalencentrum de Brug
Zaalverhuur/Podia Maesemunde E25 Cultuur
Zaalverhuur/Podia Kastanjehof
Zaalverhuur/Podia Multifunctioneel centrum Maesemunde
Zaalverhuur/Podia Evenementenlocatie de
Zaalverhuur/Podia Concordia Cultureel
Zaalverhuur/Podia Spirit Garden
Zaalverhuur/Podia DOS Monster Kledingverhuur kleding-verhuur-dos-monster.pdf
Zaalverhuur/Podia Oefenruimtes Westland (jamsessies) Den Heeren Ambacht
Zaalverhuur/Podia Gebouw O.J.O.S.
Zaalverhuur/Podia Dorpsvereniging Ter Heijde
Zaalverhuur/Podia Muziekvereniging Fusica
Zaalverhuur/Podia Bij Barth
Zaalverhuur/Podia Fun & Fit
Zaalverhuur/Podia Kunsthalte 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Zaalverhuur/Podia Gebouw de Haven

Bands
Bands Go to the Sixties
Bands Highway 48
Bands Monkey Minds
Bands Horizontal Side Members
Bands Nosense
Bands Distracted
Bands Move on!
Bands The guardians
Bands Funky Fingers
Bands Split Second
Bands The greenhouse project
Bands BZT
Bands Celebr80s
Bands Source
Bands Square
Bands Thom
Bands Loch Out
Bands The Dorst
Bands Bony Marony
Bands Valium
Bands Frantix
Bands The Worst Example
Bands Five Past Seven               25
Bands Split Seconds
Bands The Pact
Bands Gluup
Bands Kofferband
Bands Red Label
Bands The Spods
Bands Thundersnake
Bands Trouble in Paradise
Bands Second to Last
Bands Roseville
Bands Oversized
Bands Vuelo Ventura
Bands Hard voor Weinig
Bands Switchback (Popimpuls)
Bands Everlong (Popimpuls)
Bands The Falling Leaves
Bands Suzy Blue
Bands Petit Acoustique
Bands Pirates of the Lambs
Bands Stripped
Bands Stape
Bands Basin
Bands W2
Bands The Teacher and Me
Bands Babette Zwinkels
Bands Rearview Mirror
Bands Alanis
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Bands Fabruari Four
Bands Wooden Paul
Bands Crawlin’ Back
Bands Burning Sensation
Bands Rauwkost
Bands Harvest Road
Bands Yachtwerk
Bands Pangea
Bands Vinnie’s Vice
Bands Rise of the Wood
Bands The Leftovers
Bands Callkoen
Bands Rocksville
Bands Deaf Minds
Bands Future Hearts
Bands Dodo’s Alive (ook covers)
Bands Faint Solace
Bands Name Us (ook covers)
Bands Ten Ton John
Bands Baardvader
Bands De Vrije Beweging
Bands Music Trio

Totaal 374 culturele organisaties (lijst niet uitputtend).

                                                             26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Colofon




          27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>