<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                    kennisplatform
                  crow
Handreiking voorlopige
inrichtingskenmerken
GOW30
Eindrapport
versie 1.0
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Over CROW
CROW bedenkt slimme en praktische oplossingen voor
vraagstukken over infrastructuur, openbare ruimte, verkeer
en vervoer in Nederland. Dat doen we samen met externe
professionals die kennis met elkaar delen en toepasbaar
maken voor de praktijk.
CROW is een onafhankelijke kennisorganisatie zonder
winstoogmerk die investeert in kennis voor nu en in de
toekomst. Wij streven naar de beste oplossingen voor
vraagstukken van beleid tot en met beheer in infrastructuur,
openbare ruimte, verkeer en vervoer en werk en veiligheid.
Bovendien zijn wij experts op het gebied van aanbesteden
en contracteren.
      Praktische kennis
      direct toepasbaar
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Handreiking voorlopige
inrichtingskenmerken GOW30
Eindrapport
mei 2023
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
1     Inleiding                                                       3
2     Algemene uitgangs- en aandachtspunten inrichting GOW30          6
      2.1   Uitgangspunten                                            6
      2.2   Aandachtspunten                                           7
3     Inrichtingskenmerken GOW30                                      9
      3.1   Wegvakken                                                 9
      3.1.1 Basiskenmerken wegvakken                                  9
      3.1.2 Overige kenmerken wegvakken                              16
      3.2   Kruispunten                                              20
      3.2.1 Voorbeelden en illustraties van kruispunten op een GOW30 20
      3.3   Overgangen                                               22
      3.4   30 km/h bebording                                        22
4     Literatuurlijst                                                24
Bijlage 1 - Samenstelling werkgroep                                  25
Bijlage 2 - Concept-opzet evaluatie GOW30 van SWOV                   26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1 Inleiding
Waarom is deze handreiking gemaakt?
Binnen de bebouwde kom onderscheiden we op dit moment in het wegennet erftoegangswegen en ge-
biedsontsluitingswegen. Erftoegangswegen (ETW's) hebben een verblijfsfunctie; er is menging van ver-
keerssoorten en de maximumsnelheid is 30 km/h. Gebiedsontsluitingswegen (GOW's) hebben een ver­
keersfunctie; er is een scheiding van verkeerssoorten en de maximumsnelheid is 50 km/h. In de praktijk
zijn er ook wegen die zowel een verblijfsfunctie als een verkeersfunctie vervullen en is het niet altijd mo­
gelijk om een GOW veilig als 50 km/h-weg in te richten (met bijvoorbeeld vrijliggende fietspaden). Een
lagere snelheid kan in zo'n geval de verkeerveiligheid vergroten. Er is daarom behoefte de snelheidslimiet
op een deel van de gebiedsontsluitingswegen te verlagen naar 30 km/h (GOW30).
In 2021 is op verzoek van de Tweede Kamer het Afwegingsschema 30 km/h (figuur 1) ontwikkeld om
wegbeheerders te ondersteunen bij de keuze voor een ETW met een snelheidslimiet van 30kmZh, een
GOW met een snelheidslimiet van 50 km/h (GOW50) of een GOW met een snelheidslimiet van 30 km/h
(GOW30).
Na een keuze voor een GOW30 rijst de vraag: "Hoe ziet een GOW30 eruit?"
          Afwegingsschema 30 km/h
            1  Bepaal functie van de weg. in samenhang met hele netwerk
            - Wat zijn belangrijke ov-routes?
            - Wat zijn belangrijke invalswegen?
            - Etc.
                                                2 Is dubbele functie oplosbaar door
                                                   andere keuzes op netwerkniveau?
                                                   Bijvoorbeeld:
                                                - Ander ov-netwerk
                                                - Ander auto-netwerk
                                                - Ander fietsnetwerk
                                                3 Weeg de verkeersfunctie af tegen           4a Zijn er redenen om 30 km/h
                                                   de verblijfsfunctie                 ja       in te stellen?
                                                                                                Bijvoorbeeld:
                                                   Heeft de weg een dusdanige                -  Schoolomgeving
                                                   verkeersfunctie, dat doorstroming     ___ -  Leefbaarheid
                                                   het belangrijkste is?                  Ja -  Oversteekbaarheid
                                                   Bijvoorbeeld:
                                                - Belangrijke ov-route
                                                - Belangrijke invalswegen
                                                - Uitrukroute nood- en hulpdiensten
                                                                                             4b Kan de weg veilig 50 km/h
                                                                                                worden ingericht?
                                                                                             -  Fietspad/parallelweg
                                                                                             -  Veilig en gebundeld oversteken
                                                                                             -  Rijrichtingsscheiding
                                                                                             -  Bij voorkeur geen parkeren
                                                 5 Check en optimaliseer netwerk
                                                 D Ov                             ū Auto
                                                 O Nood- en hulpdiensten          ū Etc.
                                                 D Fiets
Figuur 1. Afwegingsschema 30 km/h uit CROW-notitie 'Afwegingskader 30 km/h' [1]
Inleiding                                                                                                                      3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft naar aanleiding van een aanbeveling uit het Afwe­
gingskader 30 km/h [1] en de motie Van Ginneken/Kröger (april 2022, nr. 29398-988) CROW gevraagd de
inrichtingskenmerken van het nieuwe wegtype GOW30 nader uit te werken. Daarnaast is gekeken naar
eventuele aanscherping van de bestaande inrichtingskenmerken voor de huidige wegtypen ETW30 (erf-
toegangsweg met een maximumsnelheid van 30 km/h) en GOW50 (gebiedsontsluitingsweg met een
maximumsnelheid van 50 km/h). Het uitgangspunt hierbij is dat de drie wegtypen veilig zijn ingericht en
voldoende onderscheidend zijn in verband met de herkenbaarheid voor weggebruikers
Voor wie is deze Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30 bedoeld?
Allereerst moet aan de hand van het afwegingskader 30kmZh worden bepaald of een weg geschikt is om
te worden (her)ingericht als GOW30. Daarna kunnen wegbeheerders, wegontwerpers en hun adviseurs
met de voorlopige inrichtingskenmerken aan de slag met de herinrichting van grijze wegen naar een ge-
biedsontsluitingsweg met een snelheidslimiet van 30 km/h.
Het is daarbij belangrijk dat beseft wordt dat binnen de bebouwde kom voor de verkeersveiligheid, leef­
baarheid en bereikbaarheid veilige 50 km/h-wegen nodig blijven, waar het gemotoriseerd verkeer redelijk
vlot kan doorstromen. Dit is ook belangrijk voor bijvoorbeeld de aanrijtijden voor nood- en hulpdiensten
en voor de rijtijden van het openbaar vervoer.
Waarop zijn de inrichtingskenmerken gebaseerd?
CROW heeft de voorlopige inrichtingskenmerken uitgewerkt op basis van bestaande onderzoeken. Daar­
naast is gebruikgemaakt van kennis en ervaring uit de praktijk. Hiervoor heeft CROW een breed samenge­
stelde werkgroep ingesteld, bestaande uit ervaringsdeskundigen die werkzaam zijn bij diverse belangheb­
bende organisaties. Zie bijlage 1 voor de samenstelling van de werkgroep. Om zoveel mogelijk kennis op
te halen en een zo breed mogelijk draagvlak te creëren zijn daarnaast een webinar voor breed publiek,
een ontwerperscafé en twee expertsessies georganiseerd.
De voorlopige inrichtingskenmerken borduren voort op het in 2021 ontwikkelde afwegingskader 30 km/h
[1]. Dit afwegingskader verschilt op twee punten met de bestaande categorisering van de basiskenmerken
wegontwerp:
1.    Het houdt meer rekening met de omgeving van de weg en de voorzieningen langs de weg, waarbij
      het onderkent dat er wegen bestaan met een dubbele functie (zowel verkeer als verblijven);
2.   Voor wegen die wel een verkeersfunctie hebben, maar waarbij 50 km/h niet veilig mogelijk is, stelt
      het een nieuw wegtype voor: GOW30 (gebiedsontsluitingsweg met een maximumsnelheid van
      30 km/h).
Als uitgangspunt zijn de basiskenmerken wegontwerp, categorisering en inrichting van wegen [2] geno­
men en de inrichtingsaanbevelingen van SWOV [3].
Wat is de status van de voorlopige inrichtingskenmerken?
In deze handreiking wordt met nadruk gesproken over voorlopige inrichtingskenmerken. De reden hier­
voor is dat definitieve inrichtingskenmerken of ontwerprichtlijnen pas vastgesteld kunnen worden wan­
neer de effecten in de praktijk voldoende zijn aangetoond. Omdat er op dit moment nog nauwelijks tot
geen ervaring is opgedaan met de GOW30 is hier geen sprake van.
Met de voorlopige inrichtingskenmerken GOW30 en nadat enkele juridische aanpassingen in de Uitvoe-
ringsvoorschriften BABW zijn doorgevoerd, kunnen wegbeheerders herinrichtingsplannen maken en uit­
voeren passend binnen de lokale omstandigheden.
CROW en SWOV vinden het belangrijk dat wegbeheerders hierbij evaluatiestudies (laten) uitvoeren om de
inrichtingskenmerken te kunnen toetsen in de praktijk. Hierdoor wordt zichtbaar wat gemeenten werkelijk
bereiken met de inrichtingskenmerken GOW30. Voor de evaluatiestudies kunnen wegbeheerders ge­
bruikmaken van het door SWOV opgestelde 'Stappenplan evaluatie GOW30' [3] (zie bijlage 2).
4           Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>CROW zal op het moment dat voldoende praktijkervaring is opgedaan en evaluatiestudies zijn uitgevoerd
de (eventueel aangepaste) inrichtingskenmerken voor GOW30 omzetten in richtlijnen en aanbevelingen
en deze opnemen in de ASVV (het handboek met aanbevelingen voor verkeersvoorzieningen binnen de
bebouwde kom).
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de algemene uitgangs- en aandachtspunten bij de inrichting van een
GOW30. De uitgangspunten vormen de schakel tussen het afwegingskader 30 km/h en de inrichtings­
kenmerken GOW30. De aandachtspunten geven aan welke omgevingsaspecten van grote invloed zijn op
de geloofwaardigheid van de snelheid van 30 km/h naast de inrichtingskenmerken van de weg zelf, die in
het hoofdstuk erna zijn beschreven.
De voorlopige inrichtingskenmerken GOW30 staan in hoofdstuk 3. Hierin worden in tabelvorm beknopt
de inrichtingskenmerken weergegeven voor wegvakken, kruispunten en overgangen op wegvakken naar
andere wegtypen. Daarna wordt een toelichting gegeven op de inrichtingskenmerken. De tabel en tek­
stuele toelichting vormen samen de voorlopige inrichtingskenmerken voor de GOW30. In dit hoofdstuk
worden ook voorstellen gedaan voor aanpassing van de basiskenmerken voor de ETW30 en de GOW50.
Inleiding                                                                                            5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2 Algemene uitgangs- en aandachtspunten inrichting GOW30
2.1 Uitgangspunten
De navolgende zeven uitgangspunten geven aan welke inrichtingsaspecten van invloed zijn op de
GOW30. Deze uitgangspunten vormen tevens de schakel met CROW-publicatie 'Afwegingskader 30
km/h' [3].
1.   Start met het afwegingskader 30 km/h
Conform CROW-publicatie 'Afwegingskader 30 km/h' [3] zijn er twee situaties, waarbij een GOW30 wordt
toegepast op wegvakken met een dubbelfunctie (verkeers- en verblijfsfunctie), waarbij de verkeersfunctie
overheerst óf met alleen een verkeersfunctie:
a.    De omgeving is een reden om 30 km/h in te stellen (zoals een school, leefbaarheid of oversteekbaar-
      heid)
b.    De weg is niet veilig in te richten voor een snelheid van 50 km/h (geen mogelijkheid voor fiets­
      pad/parallelweg, rijrichting-scheiding)
2.   Stromen op wegvakken, uitwisselen op kruispunten en oversteekpunten
Volgens de basisgedachte van Duurzaam Veilig hebben wegen een duidelijk te onderscheiden kenmerk
binnen het wegennet: een 'stromen' of een 'uitwisselen'.
-    Stromen:       zich doelgericht verplaatsen of (als bestuurder) voertuigen doen voortbewegen, in
                    een min of meer constante richting en met een min of meer constante (relatief hoge)
                    snelheid.
-     Uitwisselen: zich (als voetganger) doelgericht verplaatsen of (als bestuurder) voertuigen doen
                    voortbewegen, met wisselende snelheid en/of richting. Hier valt ook onder:
                    het verzamelen, verdelen en kruisen van verkeer, en het vertrekken, keren, draaien,
                    stoppen en stallen van voertuigen.
Een GOW30 is een extra wegtype van een gebiedsontsluitingsweg binnen de bebouwde kom. De ge-
biedsontsluitende functie van een GOW30 vereist een zekere mate van doorstroming in de lengterichting,
voor zowel gemotoriseerd als fietsverkeer. De toegestane maximumsnelheid op een GOW30 is dan wel
30 km/h (net als op een ETW30), maar de verkeersafwikkeling/rijtijd is op een GOW30 duidelijk beter dan
op een ETW30 waar verblijven belangrijker is. De GOW30 kent daarom vaak een intensiever gebruik dan
een ETW30.
Een GOW30 kent naast uitwisselen op kruispunten (zoals ook bij een GOW50) ook uitwisselen op gecon­
centreerde oversteekpunten. Tussen de kruispunten en de geconcentreerde oversteekpunten is overwe­
gend sprake van stromen. Het geheel van een GOW30 is gericht op rustig en gestaag rijden.
3.    Een GOW30 wijkt qua vormgeving duidelijk af van een GOW50 én van een ETW30
Een GOW30 moet zodanig zijn ingericht dat de toegestane maximumsnelheid van 30 km/h geloofwaar­
dig is, gegeven de aard van de weg zelf en zijn omgeving.
Een GOW30 mag qua vormgeving door de weggebruiker niet verwart worden met een GOW50. Anders
wordt er te snel gereden op de GOW30. Verwarring van een GOW30 met een ETW30 (inclusief fietsstraat)
is minder erg, omdat daar eveneens 30 km/h mag worden gereden. De herkenbaarheid wordt nage­
streefd door zoveel mogelijk uniformiteit in de vormgeving van de afzonderlijke wegtypes.
4.    Een GOW30 wordt toegepast bij herinrichting van bestaande wegen en niet bij aanleg van
     nieuwe wegen
Het nieuwe wegtype GOW30 komt voort uit de grijze wegenproblematiek bij bestaande wegen; wegen
met een dubbelfunctie of te weinig beschikbare ruimte. Bij herinrichting van bestaande wegen ligt de ver-
keersstructuur en wegomgeving al vrijwel vast. Het realiseren van een veilige GOW50 of ETW30 is in der­
gelijke gevallen vaak niet mogelijk.
6           Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Bij aanleg van nieuwe wegen ligt de verkeersstructuur en wegomgeving nog niet vast. Er zijn dus nog vol­
doende mogelijkheden om een veilige GOW50 of ETW30 te realiseren. Er is dus geen noodzaak om bij
aanleg van nieuwe wegen het GOW30-principe toe te passen.
5.    Een GOW30 is geen tijdelijke weginrichting (faseringstap), maar een permanente weginrichting
Het wegtype GOW30 zou als een soort tijdelijke weginrichting kunnen worden gezien in afwachting van
een definitieve inrichting als GOW50 of ETW30. Verkeerskundigen zien het wegtype GOW30 echter niet
als een tijdelijke oplossing, maar als een permanent te behouden situatie voor bestaande wegen.
6.    Een GOW30 heeft een vorm van voorrang vanwege de gewenste doorstroming op een GOW
De gewenste doorstroming op kruispunten tussen een GOW30 en een ETW30 komt met name tot uit­
drukking door toepassing van een vorm van voorrang voor gemotoriseerd verkeer en fietsers op de
GOW30 ten opzichte van de kruisende ETW30. Hiermee ontstaat een belangrijk verschil ten opzichte van
de gelijkwaardigheid (voorrang voor bestuurders van rechts) bij kruispunten tussen ETW30-straten onder­
ling.
7.    Een GOW30 heeft fietsvoorzieningen
Op een GOW30 zijn fietsvoorzieningen aanwezig, omdat dit drukkere wegen zijn. Dit zijn voldoende
brede fietsstroken of (reeds aanwezige) vrijliggende fietspaden. Volledige menging van fiets- en autover­
keer is voorbehouden aan een ETW30. Dit is een belangrijk verschil tussen de ETW30 (volledig of voorna­
melijk verblijfsfunctie) en de GOW30 (volledig of voornamelijk verkeersfunctie).
2.2 Aandachtspunten
De navolgende vijf aandachtspunten geven aan welke omgevingsaspecten van invloed zijn op de geloof­
waardigheid van de snelheid van 30 km/h.
   Geloofwaardigheid wil zeggen dat de snelheidslimiet aansluit bij de verwachtingen van het wegbeeld
   (weginrichting + omgeving). Indien de snelheidslimiet van 30 km/h door de weggebruikers niet geloof­
   waardig wordt ervaren, zal deze minder geneigd zijn zich hieraan te houden. Voor een toelichting op de
   geloofwaardigheid wordt onder andere verwezen naar CROW-publicatie 315 'Basiskenmerken wegont­
   werp - Categorisering en inrichting van wegen' [2] en het SWOV-rapport 'Veilige Snelheden, Geloofwaar­
   dige Snelheidslimieten' [4].
1.    Factoren langs of in de omgeving van een weg (omgevingsfactoren) zijn van grote invloed op de
      (geloofwaardigheid van de) snelheid
De geloofwaardigheid van de toegestane maximumsnelheid van 30 km/h wordt voor een groot gedeelte
mede bepaald door twee omgevingsfactoren, namelijk:
-     de dichtheid en de afstand van de bebouwing langs de weg [4];
-     de functies in de directe omgeving van de weg (functies als wonen, winkelen en onderwijs) [5].
De bebouwing en functies in de omgeving van de weg zijn bij bestaande, te herinrichten wegen meestal
een gegeven en zijn vanuit de weginrichting niet te beïnvloeden. In situaties waarbij:
-     de bebouwing op grotere afstand tot de weg staat, óf;
-     de dichtheid van de bebouwing beperkt is, óf;
-     functies als wonen, winkelen en onderwijs in de directe omgeving afwezig zijn,
is het extra aan te bevelen om de weginrichtingsaspecten, die van invloed zijn op de geloofwaardigheid
van de toegestane maximumsnelheid, op een juiste wijze in de inrichting te verwerken (rijbaanbreedte,
type verharding, aanwezigheid fysieke snelheidsremmers). Uiteraard moet bij ontbreken van eerder ge­
noemde omgevings-factoren worden nagegaan of een GOW30 een juiste categoriseringskeuze is.
Algemene uitgangs- en aandachtspunten inrichting GOW30                                                   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>2.  Acceptabele lengte van een GOW30 is afhankelijk van omgevingsfactoren, rechtstanden en weg-
    inrichting
De acceptabele lengte van een GOW30 hangt in belangrijke mate af van de hiervoor genoemde omge­
vingsfactoren en de lengte van de rechtstand(en) in de weg. Er is geen maximaal acceptabele lengte voor
een GOW30 te benoemen, omdat hiervoor concrete onderzoeksresultaten ontbreken.
De omgevingsfactoren en de rechtstand(en) in de weg zijn bij bestaande, te herinrichten wegen meestal
een gegeven. Uiteraard is ook de mate, waarin de inrichting van de weg zelf de snelheid afdwingt (rij-
baanbreedte, type verharding, aanwezigheid fysieke snelheidsremmers) van belang. Hoe langer de
GOW30-weg wordt en hoe minder de omgevingsfactoren en rechtstand ondersteunend zijn, hoe meer
aandacht je moet besteden aan de inrichting van de weg.
3.  Snelheidsverlaging vergt een forse inspanning
Een ander snelheidsgedrag bij weggebruikers ontstaat niet vanzelf na het plaatsen van borden. Dit bete­
kent dat forse ingrepen in de inrichting moeten worden gedaan om een lagere snelheidslimiet geloof­
waardig te maken en de gereden snelheid daadwerkelijk te laten dalen.
8         Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>3 Inrichtingskenmerken GOW30
In dit hoofdstuk zijn de (voorlopige) inrichtingskenmerken voor een GOW30 beschreven voor wegvakken,
kruispunten en overgangen. De inrichtingskenmerken worden eerst in tabelvorm gepresenteerd, waarna
waar relevant een toelichting wordt gegeven met een nadere specificering en onderbouwing.
Er is bij de inrichtingskenmerken niet gewerkt met de termen 'minimale' en 'ideale' inrichtingskenmerken
zoals gehanteerd in CROW-publicatie 315 'Basiskenmerken wegontwerp'[2]. De termen 'minimaal' en
'ideaal' worden als een te strak keurslijf gezien voor de GOW30. Daarvoor in de plaats is met de termen
'uitgangspunt' en 'afwijkingsmogelijkheden' gewerkt. Dit geeft de wegbeheerder en -ontwerper meer
mogelijkheden en inzicht in keuzes.
Voor de inrichtingskenmerken is naast basiskenmerken uit CROW-publicatie 315 'Basiskenmerken weg­
ontwerp' [2] ook gekeken naar vier andere inrichtingskenmerken die voortkomen uit eerdere onder­
zoeken:
-     Concept-opzet evaluatie GOW30, Aanbevelingen voor onderzoek naar de effecten van gebiedsont-
      sluitingswegen met limiet 30 km/h, door SWOV [3]
-    Veilige Snelheden, Geloofwaardige Snelheidslimieten (VSGS), Hoe valide is de GS-bepaling met de
     VSGS-methode?, door SWOV [4]
-     Het nieuwe 30, Eindrapport data-onderzoek, door Goudappel en DTV Consultants [5]
Bij de (voorlopige) inrichtingskenmerken is niet specifiek ingegaan op inrichtingsaspecten van GOW30
wegen met bus of tram op de rijbaan of op een vrije baan. De voorgestelde inrichtingsvoorstellen kunnen
voor het grootste deel ook op wegen met bus of tram worden toegepast. Over herinrichtingsplannen
wordt vanzelfsprekend overleg gevoerd met belanghebbende partijen.
3.1 Wegvakken
Bij de (voorlopige) inrichtingskenmerken voor wegvakken wordt onderscheid gemaakt naar de basisken­
merken en vijf overige inrichtingskenmerken.
3.1.1       Basiskenmerken wegvakken
In tabel 1 zijn de (voorlopige) inrichtingskenmerken GOW30 voor 13 van de 19 basiskenmerken voor weg-
vakken aangegeven en waar nodig aanscherpingen van de basiskenmerken voor de ETW30 en de
GOW50. Vervolgens wordt per inrichtingskenmerk, voor zover relevant, een toelichting gegeven en even­
tuele afwijkingsmogelijkheden beschreven.
Voor een GOW30 zijn geen richtlijnen voorgeschreven met betrekking tot basiskenmerken:
J.   Redresseerstrook,
O.   Hectometerpaaltjes,
P.   Reflectorpaaltjes,
Q.   Helling talud,
R.   Pechvoorzieningen en
S.   Draagkrachtige berm.
Deze worden derhalve niet benoemd in de volgende tabel.
Inrichtingskenmerken GOW30                                                                              9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>   Tabel 1. Basiskenmerken wegvakken
Basiskenmerk wegvak          Inrichtingskenmerk GOW30                          Aanscherping GOW50             Inrichtingskenmerk ETW30
A. Verharding1-             Open of gedeeltelijk gesloten verharding:          n.v.t.                         n.v.t.
                            - Uitgangspunt: Open verharding
                                (elementenverharding).
                            - Bij gesloten verharding een deel klinker-
                                of klinkerachtige verharding.
B. Fysieke                  Geen fysieke rijrichtingscheiding (niet            Fysieke rijrichtingscheiding   n.v.t.
rijrichtingscheiding2-      overrijdbaar obstakel) en geen juridische          (niet overrijdbaar obstakel)
                             rijrichtingscheiding (witte onderbroken of        bij 2x2 of meer rijstroken
                            ononderbroken asstreep).                           per rijrichting.
C. Lengtemarkering2-        Geen lengtemarkering anders dan voor               Geen fiets- of suggestie-      n.v.t.
                            fietsstroken.                                      stroken.
                            Vergevingsgezinde trottoirbanden direct
                            langs rijbaan en fietsstrook.
D. Openbare                 Openbare verlichting is aanwezig.                  n.v.t.                         n.v.t.
verlichting                  Uitgangspunt: toepassen van lage licht­
                             masten.
E. Voorzieningen            Geen inrichtingskenmerk aanwezig                   n.v.t.                         n.v.t.
landbouwverkeer
F. Oversteken               Oversteken op wegvakken is toegestaan              n.v.t.                         n.v.t.
langzaam verkeer op         voor langzaam verkeer.
wegvakken                    Uitgangspunt: verleiden/stimuleren om
                            geconcentreerd over te steken via over-
                            steekvoorzieningen.
                             Fietsoversteekvoorziening: zie inrichtings-
                             kenmerken kruispunten.
G. Erfaansluitingen op       Erfaansluitingen op de rijbaan zijn toe­          n.v.t.                         n.v.t.
de rijbaan                  gestaan.
H. Menging                  - Landbouw- en bromfietsverkeer zijn               - Voor voetgangers is een      n.v.t.
verkeerssoorten                 toegestaan op de rijbaan.                         trottoir aanwezig (geen
                            - Fietsers en snorfietsers rijden op fiets­           menging).
                                stroken (menging) of op een vrijliggend        - Fietsers rijden op vrij­
                                fietspad (geen menging).                          liggend verplicht fietspad,
                            - Voor voetgangers is een trottoir aan­               parallelweg (ETW30) of
                                wezig (geen menging).                             alternatieve route (geen
                                                                                  menging).
I. Fietsvoorzieningen2-      Fietsvoorzieningen zijn aanwezig:                 - Vrijliggend verplicht fiets­   Geen fietsstroken4;
                            - Uitgangspunt: (rode) fietsstroken.                  pad, parallelweg of fiet­     Geen suggestiestroken
                                                                                  sers via een alternatieve      met witte markering
                                                                                  route.
K. Obstakelafstand          Geen voorschriften voor                            n.v.t.                         n.v.t.
L. Ov-haltes (bus/tram)      Halteren op de rijbaan (uitgangspunt)             n.v.t.                         n.v.t.
M. Parkeren                 Parkeren op de rijbaan niet toegestaan             -      Geen haaks- of          n.v.t.
                             Parkeren naast een rijbaan met fietsstroken              schuinparkeerruimte
                            alleen met aanvullende voorzieningen.                     naast de rijbaan.
N. Horizontaal en           Ontwerpsnelheid 30 km/h.                           n.v.t.                         n.v.t.
verticaal alignement         Uitgangspunt: Bij voorkeur korte rechts­
                            tanden3 en verticale snelheidsremmers3
                            op overgangen, kruispunten en oversteek­
                             plaatsen.
1. Inrichtingskenmerk dat vermoedelijk bijdraagt aan de geloofwaardigheid van de toegestane maximumsnelheid van 30 km/h
    conform [3]
2. Inrichtingskenmerk dat bijdraagt aan lagere snelheid conform [5]
3. Inrichtingskenmerk dat bewezen bijdraagt aan de geloofwaardigheid van de toegestane maximumsnelheid van 30 km/h conform [4]
4. Tenzij het een hoofdfietsroute betreft. In dat geval heeft een fietsstraat de voorkeur.
   10          Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Toelichting tabel 1 'Basiskenmerken wegvakken'
A. Verharding
-     Uitgangspunt: gehele dwarsprofiel in open verharding (elementenverharding).
      Elementenverharding zorgt voor een geloofwaardige snelheidslimiet van 30 km/h en daardoor voor
      lagere gereden snelheden. Daarom is het uitgangspunt om het gehele dwarsprofiel in elementenver­
      harding uit te voeren.
-    Afwijkingsmogelijkheid:
     o    Asfalt mogelijk, maar wel een deel van het dwarsprofiel in klinker- of klinkerachtige verhar­
          ding.
          Op een GOW30 wordt in principe niet over het gehele dwarsprofiel asfalt toegepast. Vanwege
           redenen als geluid en trillingen, aanwezigheid van een belangrijke ov-route of een tramspoor,
           kan het niet haalbaar zijn om het gehele dwarsprofiel in klinkers uit te voeren. Ook is het van­
          wege fietscomfort niet wenselijk om fietsstroken in klinkers uit te voeren. Dan zijn alternatieve
          verhardingen mogelijk zoals deels klinker/klinkerachtige verharding en deels asfaltverharding.
           Met klinkerachtige verharding wordt bedoeld een gesloten verharding van asfalt met een klinker-
           print. Aandachtspunt hierbij is de civieltechnische uitdaging bij een overgang tussen asfalt en ele­
           mentenverharding.
           Een mogelijk dwarsprofiel is een rijbaan met twee smalle rijlopers in asfalt en een smalle midden-
          strook en/of rabatstroken in klinker- of klinkerachtige verharding. Hoe minder klinkers of klinker­
          achtige verharding in het dwarsprofiel wordt toegepast hoe meer aandacht zal moeten worden
           besteed aan de andere weginrichtingsaspecten, die van invloed zijn op de geloofwaardigheid van
          de toegestane maximumsnelheid (rijbaanbreedte en aanwezigheid fysieke snelheidsremmers).
     o    Bij voorkeur het asfalt uitvoeren in een andere textuur en/of kleur dan standaard zwart.
          Gebiedsontsluitingswegen met een maximumsnelheid van 50 km/h (GOW50) worden over het
          algemeen uitgevoerd in asfalt met een standaard slijtlaag. Om het onderscheid tussen GOW30
          en GOW50 te vergroten wordt bij voorkeur een andere (in textuur en/of kleur) dan de standaard
          slijtlaag aangebracht.
Inrichtingskenmerken GOW30                                                                                   11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>B. Fysieke rijrichtingscheiding
-   Uitgangspunt: geen fysieke rijrichtingscheiding (niet overrijdbaar obstakel) en geen juridische rij­
    richtingscheiding (witte onderbroken of ononderbroken asstreep).
    Een fysieke of juridische rijrichtingscheiding is een kenmerkend element van een GOW50. Het toe­
    passen van een rijrichtingscheiding bij de GOW30 zou verwarring met een GOW50 kunnen geven.
    Een bolgestrate overrijdbare klinkerachtige middenstrook op een GOW30 is wel mogelijk.
-   Afwijkingsmogelijkheid
    o    Toepassen van een brede middenberm is mogelijk als rijrichtingscheiding
         Een brede middenberm met een groenvoorziening, vrije busbaan of parkeervoorziening kan net
         als bij een ETW30 of GOW50 voorkomen bij een GOW30. Er is hier feitelijk sprake van twee een-
         richtingswegen. Let hierbij op dat:
         *    op een rijbaan voor tweerichtingsverkeer kunnen hulpdiensten bij calamiteiten redelijk een­
              voudig inhalen. In het geval van een brede middenberm is dit moeilijker. In dat geval zullen
               in overleg met de hulpdiensten indien nodig compenserende (inrichtings-) maatregelen
               moeten worden gezocht om aanrijtijden te kunnen blijven halen. Gedacht kan worden aan
               een half verharde berm.
         *    de aanwezigheid van een middenberm kan leiden tot een hogere snelheid. Het is daarom
              van belang dat de weginrichtingsaspecten, die van invloed zijn op de geloofwaardigheid van
               de toegestane maximumsnelheid (rijbaanbreedte, type verharding, aanwezigheid fysieke
              snelheidsremmers) op een juiste wijze in de inrichting worden toegepast.
  Aanscherping GOW50:
  -   Fysieke rijrichtingscheiding (niet overrijdbaar obstakel) bij 2x2 of meer rijstroken per rijrichting
      In de huidige basiskenmerken is dit alleen bij het ideale beeld weergegeven. Vanuit veiligheid is het
      logischer om dit als uitgangspunt te nemen.
C. Lengtemarkering
-   Uitgangspunt:
    o    Geen lengtemarkering anders dan voor fietsstroken
         Witte lengtemarkering (as- en kantmarkering) ondersteunt gemotoriseerd verkeer om harder te
         kunnen rijden [5]. Bovendien lijkt een GOW30 bij toepassing van witte lengtemarkering te veel op
         een GOW50. Voor de belijning van fietsstroken wordt een uitzondering gemaakt. Een fietsstrook
         moet namelijk zijn voorzien van een fietssymbool en witte lengtemarkering om te voldoen aan
         de juridische status. Stroken bestaande uit een andere kleur en/of verhardingsmateriaal mogen
         wel worden toegepast.
    o    Vergevingsgezinde trottoirbanden direct langs rijbaan en fietsstrook
         Trottoirbanden direct naast de rijbaan zorgen voor een visueel smallere rijbaan en daardoor
         waarschijnlijk iets lagere snelheid. Deze trottoirbanden moeten vergevingsgezind zijn bij een
         fietsstrook, ten behoeve van hulpdiensten en bij laden en lossen of parkeren buiten de rijbaan.
-   Afwijkingsmogelijkheid:
    o    Toepassen van deelstrepen in het geval van vrijliggende ov-baan
         In situaties waarbij een vrijliggende ov-baan naast een GOW30 ligt, mogen deelstrepen worden
         toegepast afhankelijk van de toegestane maximumsnelheid van het openbaar vervoer.
         *     In geval van een hoger snelheidslimiet van 50 km/h wordt aanbevolen geen deelstrepen toe
               te passen maar een fysieke scheiding. De hogere snelheid past niet in het verwachtings-pa-
               troon van overstekende weggebruikers op de GOW30.
         *     In geval van een snelheidslimiet gelijk aan 30 km/h wordt een ononderbroken deelstreep
              aanbevolen tussen aanliggende ov-baan en GOW30.
    o    Toepassen niet-vergevingsgezinde trottoirbanden
         Als het zeer onwaarschijnlijk is dat hinder ontstaat voor fietsers, hulpdiensten, laden en lossen
         en/of parkerende voertuigen, kan volstaan worden met niet-vergevingsgezinde trottoirbanden.
         Tussen fietsstroken en trottoir worden vergevinggezinde banden toegepast. Tussen de rijbaan en
         de verhoogde parkeerplaatsen langs de rijbaan worden deze eveneens toegepast.
12         Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>   Aanscherping GOW50:
   -     Geen fiets- of suggestiestroken
         Hiermee wordt het verschil met een GOW30 duidelijker en wordt ervoor gezorgd dat een GOW50
         veilig is voor fietsers (vrijliggende fietsvoorziening of geen fietsers toegestaan).
   -     Deelstrepen bij twee of meer rijstroken per rijrichting
         In de huidige basiskenmerken is dit alleen bij het ideale beeld weergegeven. Vanuit veiligheid is het
         logischer om dit als uitgangspunt te nemen.
D. Openbare verlichting
-     Uitgangspunt: lage lichtmasten zijn aanwezig
      Net als op een GOW50 en ETW30 is openbare verlichting aanwezig. Aanbevolen wordt om niet de
      standaard hoge lichtmasten als bij een GOW50 toe te passen, maar te kiezen voor de lagere exem­
      plaren die worden toegepast op een ETW30. Reden voor het toepassen van lage lichtmasten is dat
      deze meer de indruk geven van een verblijfsgebied en daardoor snelheidsverlagend werken.
E. Voorziening landbouwverkeer
Net als op een GOW50 en ETW30 zijn er geen speciale voorzieningen voor landbouwverkeer aanwezig.
F. Oversteken langzaam verkeer op wegvak
Oversteken op wegvakken is toegestaan voor langzaam verkeer/voetgangers.
-     Uitgangspunt: verleiden/stimuleren om over te steken bij voetgangersoversteekvoorzieningen
      Op een GOW50 vindt oversteken door voetgangers zoveel mogelijk plaats bij kruispunten of onge­
      lijkvloers. Als (gelijkvloers) op wegvakken wordt overgestoken, dan moet daarvoor een voorziening
      worden getroffen (bijvoorbeeld zebrapad op een plateau of middeneiland zodat in twee fasen kan
      worden overgestoken). Op een ETW is het toegestaan op wegvakken over te steken waarbij geen
      voorzieningen zijn vereist. De GOW30 ligt qua oversteken tussen GOW50 en ETW30 in.
      Voetgangersoversteekvoorzieningen worden bij voorkeur uitgevoerd als zebrapad of met kanalisatie-
      strepen of eventueel met verkeerslichten. Bij voorkeur wordt de oversteekvoorziening ook voorzien
      van een snelheidsremmer of een maatregel t.b.v. attentieverhoging. De snelheidsremmer kan bestaan
      uit een verticale maatregel (plateau of drempel) en/of horizontale maatregel (uitbuiging). De attentie­
      verhoging kan bestaan uit een vlak in een afwijkende verharding en/of kleur.
   Fietsoversteekvoorziening
   In geval van een fietsoversteekvoorziening is er sprake van een kruispunt. Zie hiervoor de inrichtings-
   kenmerken kruispunten - Kruispunt GOW30 met solitair fietspad.
G. Erfaansluiting op rijbaan
Net als bij een ETW30 zijn erfaansluitingen op de rijbaan toegestaan.
H. Menging van verkeer
Op een GOW30 zijn gemotoriseerd-, landbouw- en bromfietsverkeer toegestaan op de rijbaan. Fietsers
en snorfietsers rijden op fietsstroken of op een vrijliggend fietspad (zie basiskenmerk 'I. Fietsvoorzienin-
gen'). Eventueel kan worden overwogen een onverplicht fietspad in te stellen zodat snorfietsers en mo­
gelijk snelle fietsers op de rijbaan mogen rijden. Voor voetgangers is een trottoir aanwezig.
   Aanscherping GOW50:
   -     Voor voetgangers is een trottoir aanwezig (geen menging)
         In de huidige basiskenmerken is dit nog niet expliciet aangegeven in het ideaalbeeld. Voorgesteld
         wordt om dit alsnog expliciet te doen.
   -     Fietsers rijden op een vrijliggend verplicht fietspad, parallelweg (ETW30) of alternatieve route
         Zie basiskenmerk 'I. Fietsvoorzieningen'
Inrichtingskenmerken GOW30                                                                                   13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>I. Fietsvoorzieningen
-     Uitgangspunt:
      o     Fietsvoorzieningen zijn aanwezig
            De wegcategorie gebiedsontsluitingsweg (en de bijbehorende hoeveelheid autoverkeer) maakt
            fietsvoorzieningen noodzakelijk om fietsers voldoende ruimte te bieden. Voor de herkenbaarheid
            is het aan te bevelen om alleen op een GOW50 vrijliggende fietspaden toe te passen en op een
            GOW30 alleen fietsstroken. Echter, wanneer in de bestaande situatie al een vrijliggend fietspad
            aanwezig is, is het niet logisch om dat fietspad te vervangen voor een fietsstrook. Vrijliggende
            fietspaden zijn voor fietsers immers veiliger dan fietsstroken. De aanwezigheid van vrijliggende
            fietspaden kan eventueel leiden tot een hogere snelheid. Het is van belang dat de weginrich-
            tingsaspecten, die van invloed zijn op de geloofwaardigheid van de toegestane maximumsnel­
            heid (rijbaanbreedte, type verharding, aanwezigheid fysieke snelheidsremmers) op een juiste
            wijze in de inrichting worden toegepast.
   Fietsstraten
   Een fietsstraat wordt niet als een inrichtingsmogelijkheid voor een GOW30 gezien. In een fietsstraat is de
   fietser dominant en is gemotoriseerd verkeer te gast. Dit is niet in lijn met de gebiedsontsluitende functie
   van een GOW30.
      o     Zorg voor voldoende brede fietsstroken
            Op grijze wegen is over het algemeen geen ruimte voor fietspaden. Fietsstroken zijn dan de
            enige mogelijkheid om de positie van fietsers te verduidelijken. Deze fietsstroken moeten dan
            wel voldoen aan bestaande CROW-aanbevelingen [6,7]. De voorgeschreven maatvoering van
            fietsstroken is minimaal 1,70 meter en ideaal 2,20 meter. Uitgangspunt voor deze afmetingen is,
            dat de strook breed genoeg is voor twee fietsers naast elkaar. Het kan daarbij gaan om twee fiet­
            sers, die voor de gezelligheid naast elkaar willen fietsen, om een volwassene, die een kind bege­
            leidt of om een snellere fietser, die een langzame fietser wil inhalen.
   Aanscherping GOW50:
   -    Vrijliggend verplicht fietspad of fietsers via een alternatieve route.
        Voorgesteld wordt om de basiskenmerken voor GOW50 aan te scherpen met toepassen van een
        vrijliggend verplicht fietspad en de optie voor het toepassen van fietsstroken te laten vervallen om
        het verschil met een GOW30 beter kenbaar te maken en de veiligheid van fietsers op een GOW50
        voldoende te waarborgen. Dit betekent niet dat alle GOW50 wegen zonder vrijliggende fietspaden
        per definitie een GOW30 moeten worden. Hier kan een heroverweging worden gemaakt met behulp
        van het afwegingsschema uit CROW-publicatie 'Afwegingskader 30 km/h' [1]. Zo is het behouden
        van het wegtype GOW50, inclusief herinrichting met vrijliggende fietspaden, ook een mogelijkheid.
        Daarnaast is het uiteraard mogelijk fietsers via een parallelweg of een alternatieve route te leiden.
   Aanscherping ETW30:
   - Geen fietsstroken
        Voorgesteld wordt om de basiskenmerken voor een ETW30 aan te scherpen door deze aan te pas­
        sen in 'geen fietsstroken op ETW30', tenzij het een hoofdfietsroute betreft. In dat geval heeft een
        fietsstraat de voorkeur. In de huidige basiskenmerken ETW30 staat dat een fietsstrook zonder witte
        lengtemarkering is toegestaan. Een witte lengtemarkering is echter een wettelijk vastgelegd element
        van een fietsstrook (naast een fietssymbool). Daardoor zijn de basiskenmerken op dit punt onduide­
        lijk. Voorgesteld wordt deze onduidelijkheid uit de basiskenmerken te halen door fietsstroken geen
        basiskenmerk te laten zijn op een ETW30. Daarmee wordt het onderscheid tussen ETW30 en
        GOW30 ook duidelijker.
   Omdat door de aanscherping van GOW50 én ETW30 wat betreft fietsstroken, alleen fietsstroken nog een
   basiskenmerken is van een GOW30 kan dit een herkenbaarheidskenmerk van een GOW30 worden.
14            Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>K. Obstakelafstand
Geen voorschriften voor.
Des te groter de rijsnelheden, des te groter de noodzakelijke obstakelafstand vanwege de snelheid waar­
mee het object bij een aanrijding zal worden geraakt. Aangezien de maximumsnelheid van een GOW30
overeenkomt met een ETW30 wordt aanbevolen dit basiskenmerk gelijk te stellen met die van een
ETW30, zoals beschreven in CROW-publicatie 315 'Basiskenmerken wegontwerp' [2].
L. Ov-haltes (bus en tram)
-     Uitgangspunt: halteren op de rijbaan
      Dit heeft de voorkeur vanwege de doorstroming van het openbaar vervoer. Er zijn situaties denkbaar
      (haltes met zeer lange halteertijd of tijdshaltes) dat halteren buiten de rijbaan gewenst is vanwege de
     doorstroming van met name nood- en hulpdiensten.
     o     In geval van een fietsstrook: bij voldoende ruimte de fietsstrook uitbuigen om de halte
           In geval van onvoldoende ruimte de ov-halte buiten de fietsstrook situeren. In het uiterste geval
           de fietsstrook lokaal onderbreken ter hoogte van de ov-halte.
     o     Maatregelen nemen die passeren van een halterende bus door motorvoertuigen voorkomen
           Het passeren van een halterende bus kan leiden tot conflicten tussen de passerende motorvoer­
           tuigen en tegemoetkomend verkeer (met name fietsers). Om dit te voorkomen kan een lokaal
           inhaalverbod worden ingesteld door middel van bebording en/of een ononderbroken streep tus­
           sen middenstrook en tegengestelde fietsstrook. Hulpdiensten kunnen zo nog wel passeren.
M. Parkeren
-     Uitgangspunt: parkeren op de rijbaan niet toegestaan
     Vanwege de gewenste doorstroming wordt parkeren op de rijbaan niet aanbevolen. Parkeren naast
     de rijbaan is wel mogelijk (bij voorkeur langsparkeren of schuin achterwaarts parkeren).
     o     Parkeren naast de rijbaan is in de volgende situaties mogelijk:
           *    geen fietsstroken op de rijbaan: langsparkeren (of schuin achterwaarts parkeren) en bij voor­
                keur geen schuin- of haaksparkeren.
           *    met fietsstroken op de rijbaan: alleen langsparkeren (of schuin achterwaarts parkeren) in
                combinatie met een extra schrikstrook en uitstapstrook tussen fietsstrook en parkeervak.
  Aanscherping GOW50:
  -     Geen haaks- of schuinparkeren naast de rijbaan
        De huidige basiskenmerken staan dit niet toe in combinatie met fietsstroken, maar ook zonder fiets­
        stroken is dit onveilig en is het voorstel dit niet toe te passen.
Inrichtingskenmerken GOW30                                                                                   15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>N. Horizontaal en verticaal alignement
Uitgangspunt:
-     De ontwerpsnelheid is 30 km/h
-     Bij voorkeur korte rechtstanden [4]
      Bij herinrichting van bestaande wegen is het vanwege ruimtelijke beperkingen meestal niet mogelijk
      rechtstanden te verkorten.
-     Bij voorkeur verticale snelheidsremmers [3] op overgangen, kruispunten en oversteekplaatsen
      Het is nodig om de snelheid te remmen op overgangen, kruispunten en oversteekplaatsen. Verticale
      snelheidsremmers zorgen voor een geloofwaardige snelheidslimiet van 30 km/h en daardoor voor
      lagere snelheden. Verticale snelheidsremmers (drempels of plateau's) zijn daarom gewenst op over­
      gangen (60-30 en 50-30) en bij kruispunten en oversteekplaatsen. Hoe minder verticale snelheids­
      remmers worden toegepast (bijvoorbeeld op busroutes) hoe meer aandacht zal moeten worden be­
      steed aan de andere weginrichtingsaspecten, die van invloed zijn op de geloofwaardigheid van de
      toegestane maximumsnelheid (rijbaanbreedte, type verharding) om de snelheid te beperken tot 30
      km/h.
3.1.2      Overige kenmerken wegvakken
In tabel 2 zijn de (voorlopige) inrichtingskenmerken van een GOW30 voor wegvakken aangegeven voor
de vier overige kenmerken. Vervolgens wordt per inrichtingskenmerk, voor zover relevant, een toelichting
gegeven en eventuele afwijkingsmogelijkheden beschreven.
Tabel 2. Overige kenmerken wegvakken
 Overig kenmerk wegvak             Inrichtingskenmerk
  Rijbaanbreedte1-                 Smal profiel met fietsstroken = 5,80 - 8,40 meter
                                   Breed profiel met fietsstroken = 8,40 - 10,70 meter
                                   Profiel met vrijliggend fietspad ^ 5,80
 Wegbeeld2-                        Afwisselend wegbeeld (beeld van rijbaan en wegkant gezamenlijk).
                                   Uitgangspunt: Geen lang ononderbroken beeld van de rijbaan tussen
                                   kruis- en oversteekpunten.
                                   Uitgangspunt: Afwisselend beeld van de wegkant.
 Voorzieningen voor                Uitgangspunt: In geval van afgesproken specifieke hulpdienstroutes moe­
 hulpdiensten                      ten er mogelijkheden zijn voor de hulpdiensten om te kunnen inha­
                                   len/passeren.
  Laden en lossen                  Uitgangspunt: Laden en lossen buiten de rijbaan en de fietsstroken
                                   Indien er een vrijliggend fietspad aanwezig is én geen middenberm, dan
                                   eventueel wel op de rijbaan.
 1 Inrichtingskenmerk dat bewezen bijdraagt aan de geloofwaardigheid van de toegestane maximumsnelheid van 30 km/h
    conform [4]
 2 Inrichtingskenmerk dat bijdraagt aan lagere snelheid conform [5]
Toelichting tabel 2 'Overige kenmerken wegvakken'
Rijbaanbreedte
De breedte van de rijbaan draagt sterk bij aan een geloofwaardige snelheidslimiet van 30 km/h en daar­
door aan lagere gereden snelheden [4]. Echter, wanneer het gaat om een belangrijke ov-route, specifieke
hulpdienstroute of veel fiets- en gemotoriseerd verkeer op een GOW30, kan een breder profiel gewenst
zijn. Dit kan enigszins ten koste gaan van de geloofwaardigheid van de snelheid van 30 km/h. Hoe breder
de rijbaan hoe hoger de snelheid wordt. Het is daarom van belang dat de weginrichtingsaspecten, die van
invloed zijn op de geloofwaardigheid van de toegestane maximumsnelheid (type verharding, aanwezig­
heid fysieke snelheidsremmers) op een juiste wijze in de inrichting worden toegepast om de snelheid te
beperken tot 30 km/h.
16          Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Uitgangspunt voor de verhardingsbreedte is, dat deze minimaal 5,80 meter moet zijn om twee vrachtwa­
gens elkaar stapvoets te kunnen laten passeren. Dit geldt zowel voor een GOW30 met fietsstroken als met
vrijliggende fietspaden. De maat 5,80 meter is daarnaast ook de ideale rijbaanbreedte voor een ETW30
voor gemengd verkeer en de minimale rijbaanbreedte voor een GOW50 conform de ASVV 2021 [10].
Een   smallere verhardingsbreedte dan 5,80 meter wordt sterk afgeraden. Conform CROW-Fietsberaadno-
titie 'Aanbeveling fiets- en kantstroken' [6] kunnen dan geen fietsstroken meer worden toegepast. Er is
dan   dus sprake van een rijbaan zonder fietsvoorzieningen. In dat geval moet worden heroverwogen of
een   GOW30 de juiste keuze is of dat wellicht sprake is van een ETW30.
Om te bepalen welk profiel gewenst is in een concrete situatie, combineren we twee invalshoeken. Ener­
zijds het gewenste profiel op basis van de voertuig-intensiteit, anderzijds op basis van de beschikbare ef­
fectieve verhardingsbreedte. Voor de maatgevende passeersituatie van weggebruikers (en de frequentie
waarmee dit voor komt) en de bijbehorende grotere breedtematen wordt verwezen naar CROW-Fietsbe-
raadnotitie 'Aanbeveling fiets- en kantstroken' [6].
Voor een GOW30 maken we onderscheid tussen drie verschillende dwarsprofielen, waarvan de dwars­
profielen met fietsstroken overeenkomstig zijn met CROW-Fietsberaadnotitie 'Aanbeveling fiets- en kant­
stroken' [6]:
1.     GOW30 met fietsstroken met een smalle middenrijloper voor autoverkeer in twee richtingen;
2.     GOW30 met fietsstroken met een brede middenrijloper voor autoverkeer in twee richtingen;
3.     GOW30 met een vrijliggend fietspad en een rijloper voor autoverkeer in twee richtingen.
Ad 1. GOW30 met fietsstroken met een smalle middenrijloper voor autoverkeer in twee richtingen
Dit profiel wordt gekenmerkt door fietsstroken en een smalle middenrijloper voor motorvoertuigen in
twee richtingen. De middenrijloper is duidelijk te smal voor twee personenauto's: bij een tegenligger
moeten automobilisten bewust uitwijken over de fietsstrook. Als er op dat moment een fietser gebruik­
maakt van de fietsstrook, moet de automobilist achter de fietser blijven tot de tegenligger gepasseerd is.
Om dit gewenste gedrag duidelijk te maken aan de weggebruikers is de middenrijloper smaller dan 3,80
meter. Een breedte tussen 3,80 en 4,80 moet bij voorkeur vermeden worden. Middenrijlopers met deze
breedte geven namelijk de minste duidelijkheid over het gewenste gedrag van automobilisten. Versmallen
kan hier eenvoudig, door de 'overtollige' breedte aan de fietsstroken toe te delen.
In dit profiel is nauwelijks nog sprake van een scheiding tussen fietsers en motorvoertuigen. Afhankelijk
van het aantal tegenliggers maken automobilisten veelvuldig gebruik van de fietsstrook. De fietsstrook is
vooral bedoeld om de aanwezigheid van fietsers te benadrukken en het gewenste inhaalgedrag van auto­
mobilisten te faciliteren. De bijbehorende maximumsnelheid is 30 km/h en de maximale voertuig-intensi-
teit 6.000 motorvoertuigen per etmaal.
Ad 2. GOW30 met fietsstroken met een brede middenrijloper voor autoverkeer in twee richtingen
Dit profiel wordt gekenmerkt door fietsstroken en een brede rijloper zonder asmarkering voor motor­
voertuigen in twee richtingen. De middenrijloper is breed genoeg voor twee personenauto's uit tegen­
overgestelde richting, die elkaar met gematigde snelheid kunnen passeren zonder gebruik te maken van
de fietsstroken. Als er echter een bus of vrachtauto uit de tegenrichting komt, moet minimaal één van de
bestuurders uitwijken over een fietsstrook.
Inrichtingskenmerken GOW30                                                                                 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Er is in dit profiel geen sprake van exclusieve domeinen voor fietsers en voor motorvoertuigen. Een maxi­
mumsnelheid van 30 km/h is wenselijk, omdat automobilisten regelmatig moeten anticiperen op fietsers
en tegenliggers. Om dezelfde reden is het wenselijk de voertuig-intensiteit te beperken tot maximaal
10.000 motorvoertuigen per etmaal. Vooral het aantal bussen en vrachtwagens is bepalend voor het
functioneren van dit profiel. Voor de gewenste rijbaanbreedte ten behoeve van het openbaar vervoer
wordt verwezen naar het CROW-kennisproduct 'Wegontwerp voor openbaar vervoer' [11].
Ad 3. GOW30 met een vrijliggend fietspad en een rijloper voor autoverkeer in twee richtingen
Dit profiel wordt gekenmerkt door vrijliggende fietspaden en een rijbaan van minimaal 5,80 meter breed,
zonder asmarkering en voor motorvoertuigen in twee richtingen. De rijbaan is breed genoeg voor twee
personenauto's uit tegenovergestelde richting, die elkaar met gematigde snelheid kunnen passeren.
Minimale breedte bij ov-routes
In het geval van een belangrijke ov-route is de rijbaanbreedte van 5,80 meter te smal voor twee bussen
om elkaar uit tegenovergestelde richting veilig te passeren. Voor meer informatie over de gewenste rij­
baanbreedte ten behoeve van het openbaar vervoer wordt verwezen naar het CROW-kennisproduct
'Wegontwerp voor openbaar vervoer' [11]. Hier geven wij alleen de gewenste rijbaanbreedte ten behoeve
van het openbaar vervoer voor een:
-     ETW30: 6,50 meter
-     GOW50: 7,00 meter
De benodigde breedte gaat ten koste van de geloofwaardigheid van de snelheid van 30 km/h. Hoe breder
de rijbaan hoe hoger de snelheid wordt. Het is daarom van belang dat de weginrichtingsaspecten, die van
invloed zijn op de geloofwaardigheid van de toegestane maximumsnelheid (type verharding, aanwezig­
heid fysieke snelheidsremmers), op een juiste wijze in de inrichting worden toegepast om de snelheid te
beperken tot 30 km/h. Aanbevolen wordt om bij een GOW30 de rijbaanbreedte van een ETW30 aan te
houden.
Voorbeelden dwarsprofiel met vrijliggende fietspaden ter illustratie
In de onderstaande illustratie zijn twee typen dwarsprofielen weergegeven van een GOW30 met een vrij­
liggend fietspad. Hierbij is alleen de rijbaan van de GOW30 weergegeven en niet de naast de weg aanwe­
zige fietspaden of parallelwegen.
-     Linker illustratie: rijbaanbreedte van 5,80 meter die geheel is uitgevoerd in elementenverharding (ba­
      siskenmerk A).
-     Rechter illustratie: totale rijbaanbreedte van 5,80 meter met een beperkt deel elementenverharding
      (breedte middenstrook = 0,50 meter en breedte rabatstroken = 2 x 0,35 meter) en twee rijlopers van
      2,30 meter. De breedte van de rijlopers komt overeen met de maximale spoorbreedte van een
     vrachtauto met aanhanger. De maximale spoorbreedte van een ov-bus bedraagt 2,04. Wanneer een
      bredere rijbaan gewenst is wordt aanbevolen eerst de middenstrook en/of rabatstroken te verbreden,
     alvorens de rijlopers.
18          Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                5,80 m                           0,35 m    2,30 m    0,50 m  2,30 m   0,35 m
Wegbeeld
Zoals beschreven bij de aandachtspunten in paragraaf 2.2 wordt de geloofwaardigheid van de toegestane
maximumsnelheid van 30 km/h voor een groot gedeelte bepaald door de omgevingsfactoren van de weg
en de lengte van de rechtstand. Belangrijk hierbij is dat er gezorgd wordt voor een afwisselend wegbeeld
(beeld van rijbaan en wegkant gezamenlijk).
-     Uitgangspunt:
     o       Geen lang ononderbroken beeld van de rijbaan tussen kruispunten en/of oversteekpunten
             Bij een lang ononderbroken beeld van de rijbaan tussen kruispunten en oversteekpunten zal de
             snelheid omhooggaan. Om de snelheid in deze situaties zoveel mogelijk te beperken tot 30
             km/h wordt voorgesteld het primaire blikveld (de rijbaan) te onderbreken door bijvoorbeeld een
             afwijkende verharding en/of kleur van het wegdek.
             Figuur 2. Voorbeeld wegvak tussen kruispunten en oversteekplaatsen ter voorkoming eentonig beeld van rijbaan
                       - boven: met fietsers op de rijbaan
                       - onder: zonder fietsers op de rijbaan
     o       Afwisselend beeld van de wegkant
             Bij een eentonig/repeterend beeld van de wegkant zal de snelheid omhooggaan. Daarom wordt
             aanbevolen het secundaire blikveld (de wegkant) afwisselend te maken door verschillende objec­
             ten en groen langs de weg op wisselende afstand van de rijbaan te plaatsen.
Voorzieningen voor hulpdiensten
-     Uitgangspunt: in geval van afgesproken specifieke hulpdienstroutes moeten de reddingsvoertui-
     gen (politie, brandweer, ambulance) kunnen inhalen.
      Bij tweerichtingsverkeer is inhalen door hulpdiensten bij calamiteiten mogelijk. In het geval van een
     dwarsprofiel van 2x1 (2 rijbanen met 1 rijstrook gescheiden door een middenberm) kunnen in overleg
      met de hulpdiensten indien nodig compenserende inrichtingsmaatregelen worden gezocht om aan-
      rijtijden te kunnen blijven halen. Gedacht kan worden aan bijvoorbeeld een half verharde berm. Zie
      hiervoor ook CROW-publicatie 165 'Hulpdiensten snel op weg' [8].
Inrichtingskenmerken GOW30                                                                                                19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Voorzieningen voor laden en lossen
-     Uitgangspunt: Laden en lossen buiten de rijbaan en buiten de fietsstroken.
      In verband met de doorstroming van gemotoriseerd verkeer, openbaar vervoer en fietsers gaat de
      voorkeur uit naar laden en lossen buiten de rijbaan.
      o     Indien er een vrijliggend fietspad aanwezig is én geen middenberm, dan eventueel wel op de
            rijbaan. In dat geval is de doorstroming en verkeersveiligheid voor fietsers niet in het geding. Ge­
            motoriseerd verkeer kan via de andere weghelft passeren.
3.2 Kruispunten
In tabel 3 zijn de voorkeurskruispuntvormen voor een kruispunt in een GOW30 weergegeven. Voor de
voorkeurskruispuntenvormen tussen de andere wegcategorieën wordt verwezen naar CROW-publicatie
315 Basiskenmerken wegontwerp, Categorisering en inrichting van wegen [2].
Tabel 3. Voorkeurskruispuntvormen GOW30 met andere wegtypen
  Kruispunt GOW30           Kruispuntvorm                                             Gebaseerd op kruispuntvorm:
  met een erf               Uitrit1                                                   GOW50 met erf en ETW30 met erf
  met een ETW30             Bij voorkeur uitrit of voorrangskruispunt2-               GOW50 met ETW30
                            (met voorrang voor GOW30) of eventueel een
                            kruispunt met een verkeersregelinstallatie4-
  met een GOW30             Bij voorkeur rotonde; eventueel voorrangs­                GOW50 met GOW50
                            kruispunt2- 3. of een kruispunt met een ver­
                            keersregelinstallatie4
  met een GOW50             Bij voorkeur rotonde; eventueel voorrangs­                GOW50 met GOW50
                            kruispunt (met voorrang voor GOW50) of een
                            kruispunt met een verkeersregelinstallatie
  met een ov-baan          Voorrangskruispunt5-of een kruispunt met een               GOW50 met ov-baan
                            verkeersregelinstallatie
  met een fietsstraat      Voorrangskruispunt6, of een kruispunt met een              GOW50 met fietsstraat
                            verkeersregelinstallatie of (fiets)rotonde
  met een solitair         Voorrangskruispunt6, of een kruispunt met een              GOW50 met solitair fietspad
 fietspad                   verkeersregelinstallatie of (fiets)rotonde
 1. voor de vormgeving wordt verwezen naar [9].
 2. het voorrangskruispunt wordt voorzien van een kruispuntplateau (verhoogd). Het voorrangskruispunt wordt op de zijtak voor­
    zien van 'bord verleen voorrang' met haaientanden of 'stopbord' met stopstreep.
 3. het voorrangskruispunt wordt voorzien van een kruispuntvlak (niet verhoogd) in een afwijkende verharding en/of kleur. Het
    voorrangskruispunt wordt op de zijtak voorzien van 'bord verleen voorrang' met haaientanden of 'stopbord' met stopstreep.
 4. alleen indien nodig vanwege de verkeersafwikkeling en in principe geen afzonderlijke opstelstroken voor het verkeerslicht.
 5. voorrangsrichting voor ov-baan.
 6. voorrang afhankelijk van de functie in het netwerk.
3.2.1       Voorbeelden en illustraties van kruispunten op een GOW30
In deze paragraaf zijn de inrichtingskenmerken van de kruispuntvormen uit tabel 3 verder uitgewerkt in
enkele voorbeelden met illustraties.
Kruispunten met een vorm van voorrang
Vanwege de gewenste doorstroming op een GOW30 wordt een vorm van voorrang toegepast op kruis­
punten van een GOW30 met een ETW30. De vorm van voorrang kan bestaan uit:
20           Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>-     een uitritconstructie (conform CROW-publicatie 344 'Richtlijn drempels, plateaus en uitritten' [9])
      waarbij geldt dat bij het in- of uitrijden van de uitrit het overige verkeer voorgaat;
-     een voorrangskruispunt met bord B6 ('verleen voorrang'). Voor de toepassing van het bord B6 op
      kruispunten tussen een GOW30 en een ETW30 of erf (30 km/h-regime), in andere situaties dan bij
      een vrijliggende busbaan, vrijliggend fietspad, vrijliggend fiets-Zbromfietspad of een hoofdfietsroute is
      een wijziging van de Uitvoeringsvoorschriften BABW (versie 1-7-2017) noodzakelijk. CROW beveelt
      daarom aan om de Uitvoeringsvoorschriften BABW op dit punt te wijzigen.
-     een voorrangskruispunt met bord B7 ('stopbord') in situaties die voldoen aan paragraaf 4 van Uitvoe­
      ringsvoorschriften BABW.
Vormgeving voorrangskruispunt
Het voorrangskruispunt (zonder verkeersregelinstallatie) wordt voorzien van:
-     een kruispuntplateau (verhoogd) in een afwijkende verharding en/of kleur of
-     een kruispuntvlak (niet verhoogd) in een afwijkende verharding en/of kleur.
Voor de afwijkende verharding en/of kleur op kruispuntplateau's en kruispuntvlakken kunnen uiteraard
ook andere materialen of kleuren worden gebruikt dan weergegeven in de voorbeelden.
  Figuur 3. Voorrangskruispunt GOW30 met ETW30 voorzien         Figuur 4. Voorrangskruispunt GOW30 met ETW30 voorzien
  van een kruispuntplateau (verhoogd) in een afwijkende ver­    van een kruispuntvlak (niet verhoogd) in een afwijkende ver­
  harding en/of kleur.                                          harding en/of kleur.
  Figuur 5. Kruispunt GOW30 met ETW30 met uitritconstruc-
  ties in een afwijkende verharding en/of kleur. Bij een uitrit
  loopt het trottoir uiteraard door over de zijweg.
Inrichtingskenmerken GOW30                                                                                                 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>3.3 Overgangen
In tabel 4 zijn de basiskenmerken voor overgangen tussen een GOW30 en andere wegtypen op wegvak-
ken weergegeven. De overgangen tussen een GOW30 en een GOW70 of GOW80 (buiten de bebouwde
kom) zijn weggelaten omdat een directe overgang vanwege het grote snelheidsverschil niet is toege­
staan. Ook overgangen tussen de andere wegcategorieën zijn in de tabel weggelaten. Hiervoor wordt
verwezen naar CROW-publicatie 315 Basiskenmerken wegontwerp, Categorisering en inrichting van we­
gen [2].
Tabel 4. Basiskenmerken overgangen tussen wegcategorieën op wegvakken
  Overgang van...                Kruispuntvorm                                                    Gebaseerd op overgang:
  erf naar GOW30                 uitritconstructie met einde erfbord en met bord 30               erf naar ETW30
  GOW30 naar erf                 inritconstructie met erfbord                                     ETW30 naar erf
  ETW30 naar GOW301              poortconstructie                                                 ETW30 naar GOW50
  GOW30 naar ETW301              poortconstructie                                                 GOW50 naar ETW30
  GOW30 naar GOW30               geen overgang (zelfde wegtype en snelheidsregime)                n.v.t.
  GOW50 naar GOW302              poortconstructie, met snelheidsremmende maatregel,               GOW50 naar GOW50
                                 met bord 30
  GOW30 naar GOW503              bord einde 30                                                    GOW50 naar GOW50
  ETW60 naar GOW304              komgrens, met snelheidsremmende maatregel,                       ETW60 naar GOW50
                                 met bord 30
  GOW30 naar ETW605              komgrens, einde kombord, met bord 60                             GOW50 naar ETW60
  1. hoewel hetzelfde snelheidsregime geldt, is er wel een overgang van wegcategorie.
  2. hoewel het eenzelfde wegcategorie betreft is er wel een overgang naar een lager snelheidsregime. Vandaar een poortcon-
     structie met snelheidsremmer.
  3. het betreft eenzelfde wegcategorie en er is een overgang naar een hoger snelheidsregime. Vandaar geen fysieke snelheids­
     remmer.
  4. Overgang van wegcategorie en snelheidsregime. Vanwege het lagere snelheidsregime een snelheidsremmer.
  5. Overgang van wegcategorie en snelheidsregime. Vanwege het hogere snelheidsregime geen fysieke snelheidsremmer.
3.4 30 km/h bebording
Een snelheidslimiet van 30 km/h mag, op het moment van publicatie van deze handreiking, alleen wor­
den toegepast op wegen met voornamelijk een verblijfsfunctie of in enkele specifieke uitzonderingssitua­
ties conform de Uitvoeringsvoorschriften BABW (op het moment van publicatie geldt de Uitvoeringsvoor-
schriften BABW versie 1-7-2017). Omdat een GOW30 conform het afwegingskader een volledige
verkeersfunctie of voornamelijk een verkeersfunctie heeft, zullen de Uitvoeringsvoorschriften BABW op
dit punt moeten worden aangepast. CROW beveelt daarom aan om de Uitvoeringsvoorschriften BABW op
dit punt te wijzigen.
Mogelijke 30 km/h bebording op een GOW30
Voor het aangeven van de toelaatbare maximumsnelheid van 30 km/h op een GOW30 zijn in principe
twee mogelijkheden:
-      Bord A1-30
                                          Dit bord geldt op het betreffende wegvak tot het RVV-bord A2-30
                                          ('einde 30') of tot en met het volgende kruispunt of tot een ander snel-
                                          heidsregime wordt aangegeven.
22            Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>      Bord A2-30z
                                      Dit bord geldt binnen het betreffende gebied tussen het rechthoekige
                                      bord 'begin zone 30' (RVV code A01-30zb) en het rechthoekige bord
                                      'einde zone 30' (RVV-code A01 30 ze) of het bord erf (RVV-code G05)
GOW30 regelen met 'ronde bord 30' of 'rechthoekige zonebord 30'?
Aan beide bebordingsmogelijkheden zitten voor- en nadelen. Het is aan de wegbeheerder om per speci­
fieke GOW30 situatie te bepalen welke 30 km/h-bebording het beste past. Uit de evaluatiestudies
GOW30 zou kunnen blijken dat er toch een voorkeur voor het ene of het andere bord is.
Argumenten toepassing 'ronde bord 30' (bord A1-30):
-     Duidelijker hiërarchieverschil: Het hiërarchieverschil tussen ETW30 en GOW30 zou dan -naast de
      inrichting- ondersteund worden door verkeersborden. Een ETW30 blijft dan aangegeven met het zo­
      nebord 30 (A1-30zb) en een GOW30 wordt aangegeven met het ronde 30 km/h-bord (A1-30). Indien
     voor een GOW30 het zonebord wordt gebruikt is er op basis van bebording geen hiërarchieverschil
      meer tussen een ETW30 en een GOW30.
-     Meer borden: na elk kruispunt moet het 'ronde 30 km/h-bord' (A1-30) worden herhaald.
Argumenten toepassing 'rechthoekige zonebord 30' (bord A1-30zb):
-     Minder borden: Bij toepassing van het zonebord 30 is herhaling van het bord na elke zijweg niet no­
     dig alhoewel af een toe een herhalingsbord of 30 km/h symbool op het wegdek wel nodig kan zijn.
-     Beter uit te leggen: Weggebruikers zullen zich bij toepassing van het ronde 30 km/h-bord afvragen
     wat het verschil is met het zonebord 30 op het moment dat zij een ETW30 verlaten en een GOW30
     oprijden. De weggebruiker passeert dan eerst een bord 'einde zone 30' en passeert vervolgens een
      het ronde 30 km/h bord. Dit kan vreemd overkomen. Bij toepassing van het zonebord 30 op een
     GOW30 ontstaat deze situatie niet.
Inrichtingskenmerken GOW30                                                                                 23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>4 Literatuurlijst
[1]  Afwegingskader 30 km/h. Ede, CROW, 2021, https://www.crow.nl/downloads/pdf/verkeer-en-ver-
     voer/wegontwerp/afwegingskader-30-km-per-uur.aspx.
[2]  Basiskenmerken wegontwerp, categorisering en inrichting van wegen. CROW-publicatie 315. Ede,
     CROW, 2012, https://www.crow.nl/publicaties/basiskenmerken-wegontwerp.
[3] Concept -opzet evaluatie GOW30, Aanbevelingen voor onderzoek naar de effecten van gebieds-
     ontsluitingswegen met limiet 30 km/h. SWOV-rapport R-2021-27. Den Haag, SWOV, 2021,
     https://swov.nl/nl/publicatie/concept-opzet-evaluatie-gow30.
[4] Veilige Snelheden, Geloofwaardige Snelheidslimieten (VSGS). SWOV-rapport R-2022-5. Den Haag,
     SWOV, 2022, https://swov.nl/nl/publicatie/veilige-snelheden-geloofwaardige-snelheidslimieten-
     vsgs.
[5]  Het nieuwe 30, Eindrapport data-onderzoek. Goudappel i.s.m. DTV Consultants, Deventer, 2021,
     https://dtvconsultants.nl/wp-content/uploads/Eindrapport-Het-nieuwe-30.pdf.
[6] Aanbeveling fiets- en kantstroken. CROW-Fietsberaadnotitie. Ede, CROW, 2015, httpsWfietsber-
     aad.nl/Kennisbank/Aanbevelingen-fiets-en-kantstroken.
[7]  Ontwerpwijzer Fietsverkeer. CROW-publicatie 351. Ede, CROW, 2016, https://www.crow.nl/publica-
     ties/ontwerpwijzer-fietsverkeer.
[8] Hulpdiensten snel op weg. CROW-publicatie 165. Ede, CROW, 2002, https://www.crow.nl/online-
     kennis-tools/kennismodule-wegontwerp-buiten-de-bebouwde-kom.
[9] Richtlijn drempels, plateaus en uitritten. CROW-publicatie 344. Ede, CROW, 2014,
     https://www.crow.nl/publicaties/richtlijn-drempels-plateaus-en-uitritten.
[10] ASVV 2021. CROW-publicatie 740. Ede, CROW, 2021, https://www.crow.nl/publicaties/asvv-2021.
[11] Wegontwerp voor openbaar vervoer. CROW-kennisproduct. Ede, CROW, 2020,
     https://www.crow.nl/online-kennis-tools/kennismodule-openbaar-vervoer.
24         Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Bijlage 1 - Samenstelling werkgroep
-     Gemeente Amsterdam
-     Gemeente Arnhem
-     Gemeente Groningen
-     Gemeente Hilversum
-     Gemeente Rotterdam
-     Gemeente Schagen
-     Vervoerregio Amsterdam, mede namens Landelijk Overleg Verkeersveiligheid (LOVG)
      SWOV
-     CROW
-     VVN
-     Fietsersbond
-     ANWB
-     Samenwerkingsverband Decentrale OV-autoriteiten (DOVA)
      Politie
-     Openbaar Ministerie CVOM
-     Rijkswaterstaat Water, Verkeer en Leefomgeving
-     Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Bijlage 1 - Samenstelling werkgroep                                                   25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre> Bijlage 2 - Concept-opzet evaluatie GOW30 van SWOV
'Grijze wegen' komen voor in bijna alle gemeenten. Dit zijn wegen die niet passen in de wegcategorise-
 ring volgens Duurzaam Veilig doordat functie, vormgeving en gebruik van de weg niet eenduidig zijn. Een
veilige snelheid en een geloofwaardige limiet zijn onmisbaar voor een duurzaam veilige weginrichting.
SWOV heeft voor gebiedsontsluitingswegen (GOW) binnen de bebouwde kom een nieuwe wegcategorie
 met 30km^h-limiet voorgesteld: de GOW30.
Steeds meer gemeenten zijn van plan om binnen hun gemeente de GOW30 te introduceren. Een recent
verschenen afwegingskader geeft wegbeheerders een handreiking bij het maken van keuzes voor de vei­
 lige snelheidslimiet. De gewenste vormgeving van de GOW30 zal nog nader worden uitgewerkt in een
CROW-werkgroep; dit rapport doet alvast een eerste voorstel daarvoor.
Om te bepalen of de implementatie van de GOW30 (het gewenste) effect heeft, is een evaluatie noodza­
 kelijk. De opzet van een dergelijke studie staat centraal in dit rapport. Het betreft de opzet van een meer­
jarige onderzoeksperiode waarin wegbeheerders hun nieuw ingerichte GOW30 (laten) evalueren. Het
 plan is om op basis daarvan uiteindelijk een overkoepelende evaluatie uit te voeren van de GOW30 en van
verschillende keuzes wat betreft de inrichting.
 De centrale vraag voor dit rapport luidt:
Hoe moet het evaluatieonderzoek worden opgezet en georganiseerd zodat de verkeersveiligheidseffec-
 ten van verschillende inrichtingsvarianten van de GOW30 onderzocht kunnen worden, zowel in individu­
ele gemeenten als meer in het algemeen voor verschillende gemeenten gecombineerd?
Voor de evaluatie kunnen de wegbeheerders gebruikmaken van drie onderzoeksvarianten. In volgorde
van voorkeur zijn dit:
1.     voor- en na-onderzoek met controlegroep;
2.     voor- en na-onderzoek zonder controlegroep;
3.     vergelijkend onderzoek tussen twee (of meer) groepen zonder voormeting.
Voor evaluatie van hun GOW30-inrichting kunnen wegbeheerders gegevens verzamelen en analyseren
over:
-      verkeersintensiteit en -samenstelling;
-      snelheid;
-      ongevallen;
-      conflicten;
-      sluipverkeer;
-      verkeersbeleving;
-      parkeren.
 De evaluatieopzet en de voorgestelde inrichtingskenmerken voor de GOW30 kunnen nog gewijzigd wor­
den naar aanleiding van beslissingen van de CROW-werkgroep en input van gemeenten. Wegbeheerders
die al gestart zijn met de implementatie van de GOW30 in hun gemeente zullen door SWOV benaderd
worden om betrokken te raken bij de evaluatieopzet. Op deze manier kan SWOV de ontwikkelingen blij­
ven volgen en data uitwisselen met gemeenten, bijvoorbeeld over ongevallen. Deze gegevens zijn nood­
zakelijk voor het uitvoeren van een overkoepelende evaluatie.
Voor het stappenplan zie: https://swov.nl/sites/default/files/2022-04/Stappenplan-Evaluatie-GOW30.pdf
Voor het hele rapport zie: https://swov.nl/system/files/publication-downloads/R-2021-27.pdf
 26          Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Colofon
Handreiking voorlopige inrichtingskenmerken GOW30
EindrapportEindrapport
uitgave
Kennisplatform CROW, Ede
datum
mei 2023
tekst
Alex Roedoe, Mobycon
Marc Schenk, Mobycon
foto's
Hillie Talens
eindredactie
Hillie Talens, CROW
Stan Wolters, CROW
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre> kennisplatform
Cf?O LU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>