<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                                     Midden-Delfland

                                                                            A4 Midden-Delfland



                                                                                         nota zienswijzen




                               identificatie                       planstatus

                               projectnummer:                      datum:



                               184200.16744.00                     16-11-2012

                               projectleider:                      opdrachtgever:



                               mw. mr. C.T. Ploeger                gemeente Midden-Delfland




                                                                                                    RBOI - Rotterdam bv
                                                                                                    Delftseplein 27b
                                                                                                    Postbus 150
                                                                                                    3000 AD Rotterdam
R.008/04




           gecertificeerd door Lloyd’s
                                                aangesloten bij:
           conform ISO 9001: 2000                                                                   telefoon (010) 201 85 55
                                                                                                    E-mail: info@rboi.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>c RBOI-Rotterdam bv
Niets uit dit drukwerk mag door anderen dan door de opdrachtgever worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,
microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van RBOI-Rotterdam bv, behoudens voorzover dit drukwerk wettelijk een
openbaar karakter heeft gekregen. Dit drukwerk mag zonder genoemde toestemming niet worden gebruikt voor enig ander doel dan waarvoor het is vervaardigd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoud



1. Inleiding                                     3

2. Behandeling van de zienswijzen                5
     2.1.    Inleiding                            5
     2.2.    Zienswijzen                          5
             2.2.1. Zienswijze   1                5
             2.2.2. Zienswijze   2                6
             2.2.3. Zienswijze   3                6
             2.2.4. Zienswijze   4                6
             2.2.5. Zienswijze   5                7

3. Ambtshalve wijzigingen                        9

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4




Adviesbureau RBOI                    061400.16093.00
Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>2




184200.16744.00       Adviesbureau RBOI
                  Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1. Inleiding                                                                                3




Voor u ligt de ‘Nota zienswijzen A4 Midden-Delfland’. Deze nota heeft betrekking op de
zienswijzen die zijn ingediend op het ontwerpbestemmingsplan ‘A4 Midden-Delfland' met het
planidentificatienummer NL.IMRO.1842.bpA4MD12-on01. Het ontwerpbestemmingsplan met
de bijbehorende stukken heeft overeenkomstig artikel 3.8 van de Wet ruimtelijke ordening
van 6 juli 2012 tot en met 16 augustus 2012 ter inzage gelegen op het gemeentehuis in
Schipluiden en was tevens in te zien via www.ruimtelijkeplannen.nl en de gemeentelijke
website. Gedurende de periode van 6 weken is een ieder in de gelegenheid gesteld om zijn of
haar zienswijzen op het ontwerpbestemmingsplan bij de gemeenteraad in te dienen.

Van deze mogelijkheid is gebruik gemaakt door 5 instanties. De zienswijzen zijn allen binnen
de wettelijke termijn ontvangen. De vijf ingediende zienswijzen zijn allen op naam van een
rechtspersoon ingediend. De Wet bescherming persoonsgegevens is niet van toepassing ten
aanzien van voorliggende Nota Zienswijzen.




Adviesbureau RBOI                                                              061400.16093.00
Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>4




184200.16744.00       Adviesbureau RBOI
                  Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2. Behandeling van de zienswijzen                                                           5




2.1. Inleiding

In deze paragraaf worden de diverse zienswijzen behandeld. Eerst wordt de zienswijze
samengevat en vervolgens wordt de reactie en de conclusie van gemeentezijde
geformuleerd.


2.2. Zienswijzen

2.2.1. Zienswijze 1
Zienswijze 1 is ingediend door Natuurmonumenten regio Zuid-Holland/ Zeeland en
ontvangen op 19 juli 2012. De zienswijze is tijdig ontvangen. De zienswijze richt zich tegen
het ten onrechte ontbreken van de vastgelegde natuurcompensatie voor weidevogels.

Samenvatting
De gemeente Midden-Delfland heeft ten aanzien van een eerdere reactie van
Natuurmonumenten op het bestemmingsplan (voorontwerpfase) aangegeven dat
natuurcompensatie van weidevogels niet wordt geregeld in het bestemmingsplan ‘A4
Midden-Delfland’. De indiener van de zienswijze is echter van mening dat de opname van de
natuurcompensatie in het bestemmingsplan van groot belang is, omdat uit onderzoek is
gebleken dat natuurcompensatie veelal te laat of helemaal niet wordt gerealiseerd.

Daarnaast dienen de afspraken ten aanzien van natuur in het IODS-convenant te worden
nagekomen.

Beoordeling
Als gevolg van de aanleg van de A4 in de gemeente Midden-Delfland dient 15 hectare
weidevogelgebied wettelijk gecompenseerd te worden. De gemeente Midden-Delfland is
naast de wettelijke verplichting van 15 ha in de bestuurlijke overeenkomst met IODS
(Integrale Ontwikkeling tussen Delft en Schiedam) overeengekomen dat er nog 100 ha extra
gecompenseerd gaat worden. Voor het buitengebied van de gemeente Midden-Delfland is
momenteel een bestemmingsplan in voorbereiding waarin de 15 ha wettelijke
compensatiegebieden en een deel van de 100 ha IODS-compensatiegebieden opgenomen
zullen worden.

Het voorontwerp van het bestemmingsplan ‘Buitengebied’ ligt eind 2012 ter inzage.
Conclusie: de zienswijze is op inhoudelijke gronden ongegrond verklaard.

Het ontwerpbestemmingsplan wordt naar aanleiding van deze zienswijze niet aangepast




Adviesbureau RBOI                                                              061400.16093.00
Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>6         Behandeling van de zienswijzen




2.2.2. Zienswijze 2
Zienswijze 2 is ingediend door het college van burgemeester en wethouders van Delft en
ontvangen op 2 augustus 2012. De zienswijze is tijdig ontvangen. In de zienswijze laat het
college weten kennis te hebben genomen van het ontwerpbestemmingsplan. De zienswijze
bevat verder geen inhoudelijke reactie op het ontwerpbestemmingsplan. Conclusie: de
kennisgeving wordt voor kennisgeving aangenomen.

Het ontwerpbestemmingsplan wordt naar aanleiding van deze zienswijze niet aangepast


2.2.3. Zienswijze 3
Zienswijze 3 is ingediend door Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland en ontvangen op 7
augustus 2012. De zienswijze is tijdig ontvangen. De inhoudelijke reactie komt overeen met
de inhoud van Zienswijze 1. Voor een beoordeling van deze zienswijze en de conclusie wordt
dan ook verwezen naar de beoordeling van Zienswijze 1.


2.2.4. Zienswijze 4
Zienswijze 4 is ingediend door de Stichting Batavier en ontvangen op 15 augustus 2012. De
zienswijze is tijdig ingediend. De zienswijze richt zich tegen verschillende zaken. Hieronder
volgt per thema een samenvatting en een gemeentelijke beoordeling en conclusie.

Ontkoppeling compensatiegebieden
Samenvatting
De stichting Batavier spreekt haar zorg uit over de compenserende maatregelen die in
verschillende bestemmingsplannen geregeld zullen gaan worden. De Stichting is van mening
dat de compenserende maatregelen binnen onderhavig bestemmingsplan geregeld zouden
moeten worden.

Beoordeling
De natuurcompensatie die plaatsvindt vanwege de aanleg van de A4, zal een juridisch
planologische basis vinden in het in voorbereiding zijnde bestemmingsplan ‘Buitengebied’.
Hiermee is de natuurcompensatie voor de aanleg van de A4 voldoende verzekerd. Dat de
natuurcompensatie juridisch planologisch in een ander bestemmingsplan geregeld wordt,
betekent niet dat afgezien kan worden van compensatie.
Conclusie: de zienswijze is ongegrond. Het bestemmingsplan wordt daarom niet aangepast.

Vogelverstoring
Samenvatting
De voorgestelde locaties ten behoeve van de natuurcompensatie voor het weidevogelgebied
zijn een onvoldoende volwaardig alternatief ter compensatie.

Beoordeling
In het Tracébesluit is aangegeven dat, in verband met de realisatie van hoogwaardig
weidevogelgebied ten behoeve van de wettelijke compensatie van verlies aan
weidevogelgebied een kavel van 15 hectare beschikbaar gesteld moet worden. Een dergelijke
kavel is binnen de gemeente Midden-Delfland gevonden. Conclusie: de zienswijze is
ongegrond. Het bestemmingsplan wordt daarom niet aangepast.

Geluidhinder
Samenvatting
De paragraaf van het bestemmingsplan ‘A4 Midden-Delfland’ is onvolledig wat betreft het
aspect geluidhinder.




184200.16744.00                                                                Adviesbureau RBOI
                                                                           Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                   Behandeling van de zienswijzen            7




Beoordeling
Het bestemmingsplan wordt overeenkomstig het Tracébesluit vastgesteld. Dit betekent dat
er geen nieuw onderzoek plaatsvindt in het bestemmingsplan, maar dat aangesloten worden
bij de reeds verrichte en getoetste onderzoeken in het kader van het Tracébesluit. Aangezien
het geluidsonderzoek van het Tracébesluit actueel en in het kader van de beroepsprocedure
tegen het Tracébesluit inhoudelijk getoetst is, is er geen reden om aan te nemen dat dit in
het kader van het bestemmingsplan onjuist of onvolledig zou zijn. Het Tracébesluit is immers
onherroepelijk.

$UWLNHOOLG van de Tracéwet geeft verder aan dat ‘voor zover een ontwerp van een
bestemmingsplan zijn grondslag vindt in het Tracébesluit, zienswijzen geen betrekking
kunnen hebben op dat deel van het ontwerpplan’. Formeel-juridisch gezien is dit onderdeel
van de zienswijze daarom niet-ontvankelijk.

Conclusie: deze zienswijze is op inhoudelijke gronden niet-ontvankelijk verklaard. Ten
aanzien van het aspect ‘geluid’ wordt het bestemmingsplan niet aangepast.

Luchtverontreiniging
Samenvatting
De verkeersintensiteit tussen de Haagse en Rotterdamse agglomeratie zal toenemen met de
aanleg van de A4. De zorg wordt uitgesproken dat er onvoldoende waarborging is van de
daadwerkelijke luchtkwaliteit en de mogelijke effecten ervan op het milieu en de mens. Er
wordt verzocht om een garantie van ingrijpen indien blijkt dat er toch sprake is van vuile
lucht en ultra fijnstof.

Beoordeling
Ook voor het aspect ‘luchtverontreiniging’ geldt dat er geen nieuw onderzoek plaatsvindt in
het bestemmingsplan, maar dat aangesloten wordt bij de reeds verrichte en getoetste
onderzoeken in het kader van de beroepsprocedure tegen het Tracébesluit. Dit omdat het
bestemmingsplan overeenkomstig het Tracébesluit wordt vastgesteld. Aangezien de
onderzoeken van het Tracébesluit actueel en in het kader van het Tracébesluit inhoudelijk
getoetst zijn (verwezen wordt naar het Tracébesluit, deel III toelichting en deel V Nota van
Antwoord bij het ontwerp Tracébesluit), is er geen reden om aan te nemen dat dit in het
kader van het bestemmingsplan onjuist of onvolledig zou zijn. Het Tracébesluit is immers
onherroepelijk.

Voor het aspect ’luchtverontreiniging’ kan JHOHWRSKHWEHSDDOGHLQDUWLNHOOLGYDQGH
7UDFpZHWwederom gesteld worden dat de zienswijze formeel-juridisch gezien
niet-ontvankelijk is. Conclusie: deze zienswijze is op inhoudelijke gronden niet-ontvankelijk
verklaard. Ten aanzien van het aspect ‘luchtverontreiniging’ wordt het bestemmingsplan niet
aangepast.

Het ontwerpbestemmingsplan wordt naar aanleiding van de verschillende thema’s           in de
zienswijze niet aangepast


2.2.5.
      Zienswijze 5
Zienswijze 5 is ingediend door Hoogheemraadschap van Delfland en ontvangen op 16
augustus 2012. De zienswijze is tijdig ontvangen. De zienswijze richt zich op het thema
grondwater.

Samenvatting

De A4 wordt voor een deel verdiept in het maaiveld aangelegd, wat gevolgen kan hebben
voor de grondwatersituatie. Het kan voorkomen dat door deze verdiepte ligging



Adviesbureau RBOI                                                               061400.16093.00
Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>8         Behandeling van de zienswijzen




grondwaterstromingen worden geblokkeerd (barrièrewerking). Aan de gemeente is verzocht
te onderzoeken of een regeling in het (ontwerp-)bestemmingsplan op te nemen om te
kunnen toetsen of de aanleg van de A4 effect heeft op de grondwaterstromingen. Het
Hoogheemraadschap adviseert een bestemmingsregeling op te nemen die de negatieve
effecten op grondwater als gevolg van de barrièrewerking voorkomt.

Beoordeling
Voorkomen dient te worden dat er negatieve effecten optreden in de grondwatersituatie met
de aanleg van de A4. In onderhavig bestemmingsplan wordt de ontwikkeling van het tracé
juridisch planologisch mogelijk gemaakt, conform het onherroepelijke Tracébesluit en ook
binnen de kaders van het Tracébesluit. Het aspect ‘grondwater’ is in het kader van het MER
behorende bij het Tracébesluit al onderzocht.

Op 9 juli 2012 heeft het consortium A4all (Boskalis, Heijmans en Volker Wessels)
gerapporteerd over de opstuwing bij de verdiepte ligging A4 en geconcludeerd dat deze
verwaarloosbaar is. Zie bijlage 1.

De gemeente Midden-Delfland heeft naar aanleiding van deze rapportage een second opinion
gevraagd aan Wareco ingenieurs. Dit bureau heeft op 17 september 2012 haar rapportage
uitgebracht en de door A4all uitgevoerde geohydrologische effectberekening van de
diepwand langs de A4, tegen het licht gehouden. Wareco concludeert dat, hoewel enkele
modelkeuzes en opmerkingen in het rapport van A4all hen vreemd overkomen, de berekende
effecten (het resultaat) overeen komen met de eigen verwachtingen. Aanvullende
modelberekeningen achten zij niet doelmatig om de effecten voor het beheersgebied van
Midden-Delfland te beoordelen. Zij adviseren om na te gaan of monitoring gaat plaatsvinden
en het monitoringsplan voor aanvang van het werk te laten beoordelen. Zie bijlage 2.

Rijkswaterstaat, directie Zuid-Holland heeft eveneens een second opinion laten uitvoeren. Op
25 september 2012 heeft Deltares gerapporteerd over de onderzoeksvraag. Deltares plaatst
eveneens een aantal kanttekeningen bij het rapport van A4all en het door A4all gebruikte
onderzoeksmodel. Deltares gebruikt een ander onderzoeksmodel (DSM-model) om de
effecten te berekenen. Conclusie van de door Deltares uitgevoerd second opinion is dat A4all
een juiste inschatting heeft gemaakt dat de effecten van opstuwing rond de verdiepte ligging
op de omgeving verwaarloosbaar zijn. Zie bijlage 3.

De bestuursorganen zijn alle drie in kennis gesteld van de verrichte onderzoeken.

Algehele conclusie van de drie beschikbare onderzoeksrapporten ten aanzien van het aspect
barrièrewerking is, dat de wijze van onderzoeken (het onderzoeksmodel) verschilt, maar de
conclusie van de drie rapportages gelijkluidend is. De effecten van opstuwing rond de
verdiepte ligging op de omgeving zijn verwaarloosbaar en hierbij sluit de gemeente zich aan.
De gemeente zal derhalve geen regeling voor grondwater opnemen in het bestemmingsplan.

Het ontwerpbestemmingsplan wordt naar aanleiding van deze zienswijze niet aangepast




184200.16744.00                                                                Adviesbureau RBOI
                                                                           Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                            Ambtshalve wijzigingen         9




3. Ambtshalve wijzigingen




Na bestudering van het ontwerpbestemmingsplan ‘A4 Midden-Delfland’ is een
onvolkomenheid geconstateerd. Op de verbeelding dient het primaire watersysteem namelijk
te worden bestemd als ‘Water’. Ook de natuurvriendelijke oevers grenzend aan primaire
watergangen dienen deze bestemming te krijgen.

Dit punt wordt ‘ambtshalve’ gewijzigd, zoals weergegeven in bijlage 4.




Adviesbureau RBOI                                                             061400.16093.00
Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>10




184200.16744.00       Adviesbureau RBOI
                  Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>      Bijlage 1




Adviesbureau RBOI        061400.16093.00
Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                      A4all
                                                                                      Rivium Boulevard 204 (2e etage)
                                                                                      2909 LK Capelle a/d IJssel
                                                                                      010-8802376


Memo
Aan                         : Hoogheemraadschap van Delfland
Van                         : A4all; drs. D.H. Edelman
CC                          : gemeente Vlaardingen, gemeente Schiedam
Datum                       : 9 juli 2012
Referentienummer            : A4DS-I4-MEM-0029


Betreft                     : Opstuwing verdiepte ligging A4



1         INLEIDING
Voor de verdiepte ligging van de A4 ten noorden van Schiedam wordt een ondoorlatende wand (CB­
wand) aangelegd tot in de top van de kleilagen van Kedichem. Hierdoor wordt de boven de Kedichem
liggende watervoerende zandlaag (“Pleistoceen”) effectief afgesloten ter hoogte van de CB-wand. De
overheersende grondwaterstroming in dit watervoerende pakket is ter hoogte van de CB-wand naar het
noordoosten gericht. Hierdoor wordt het grondwater opgestuwd aan de zuidwestzijde. Aan de
noordoostzijde van de damwand treedt een daling van de grondwaterstand op. Met behulp van een
Modflow modelsimulatie is de grondwaterstroming in een regionaal model berekend voor een situatie
met de CB-wand en een situatie zonder CB-wand. Het verschil tussen beide wordt als
grondwaterstandverandering ten gevolge van de aanleg van de CB-wand aangemerkt.



2         BESCHRIJVING MODFLOW MODEL
Het model is gedimensioneerd met de uitgangswaarden opgenomen in onderstaande tabel. De k­
waarden (doorlatendheid) zijn gebaseerd op de sonderingen, boringen en bemalingservaring uit andere
bemalingen in dit type ondergrond. De modelgrens als “fixed head” ingevoerd. Het invloedgebied van de
DSM-bemaling ligt binnen het modelgebied.

Gebruikt rekenmodel                                      Modflow
Aantal modellagen                                        3
Grootte blokgrid                                         100 bij 100 meter
Blokgrootte                                              500 rijen bij500 kolommen
Modeltijd                                                365 dagen
Simulatietype                                            Steady State
Tijdrekeneenheid                                         Dag
                                                              -4
k-waarde laag 1                                          5.10 meter per dag
k-waarde laag 2                                          22 meter per dag bron: Regis en sonderingen
                                                              -3
k-waarde laag 3                                          3.10 meter per dag
Top laag 1, maaiveld                                     +0 meter ten opzichte van NAP
Top laag 2 = onderzijde laag 1                           -20 meter ten opzichte van NAP
Top laag 3 = onderzijde laag 2                           -45/-65 meter ten opzichte van NAP
Onderzijde laag 3                                        -70 meter ten opzichte van NAP
Porositeit voor alle lagen                               25%

Laag 2 heeft twee verschillende niveaus aan de onderzijde, veroorzaakt door breukwerking in het
Pleistoceen. De Noordzee en de Maas zijn aan de westzijde respectievelijk zuidzijde van het model
ingebracht als watergangen met een vast peil (0 [m+NAP]). Ze doorsnijden beide de deklaag (laag 1). In
het model is de winning van de DSM te Delft, debiet 12,2.106 [m3/jaar] ingebracht. Opgemerkt wordt dat
deze berekening een worst case berekening is. In praktijk bedraagt de effectieve porositeit van de



                                                                                                      pagina 1 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>deklaag (dit is het percentage van de deklaag dat actief meedoet aan grondwaterstroming) maximaal
5%. Hierdoor worden effecten die optreden in het watervoerende pakket verder gemitigeerd.
Doel van de berekening is om een indicatieve waarde te berekenen van de invloed van de CB-wand in
zowel de watervoerende laag (laag 2) en de deklaag (laag 1).



3      EERSTE DOORREKENING
Bij de eerste doorrekening werd duidelijk dat het model de invloed van de DSM winning te Delft sterk
overschatte. Bij een vergelijk van de model isohypsen (lijnen van gelijke grondwaterdruk) met de
werkelijk aanwezige isohypsen op basis van langjarige TNO-meetreeksen in het watervoerende pakket,
bleek de onttrekking uit het watervoerende pakket veel minder zou moeten zijn dan de huidige 12,2.106
[m3/jaar]. Op basis van een analytische berekening kan deze discrepantie worden verklaard door de
aanname dat een aanzienlijk deel van het door de onttrekkingsfilters gewonnen grondwater (circa 56%)
vanuit de direct aan het winterrein grenzende Delftse Schie naar de filters stroomt. Deze observatie
wijkt af van de gangbare modellen die de grondwatersituatie rondom de DSM beschrijven. Besloten is
om de invloed van de DSM winning in het model te simuleren met behulp van de resulterende
isohypsen in het watervoerende pakket. Deze zijn hiermee als harde gegevens in het model ingebracht.
Opgemerkt wordt wel dat op basis van deze theoretische verklaring de invloed van het
uitzetten/reduceren van de DSM-winning ter plaatse van de A4 minder is dan nu wordt verondersteld.
Momenteel wordt een stijging van circa 1 meter aangehouden, dit kan volgens deze observatie minder
zijn. Hier is in het kader van de barrièreberekening niet aan gerekend.



4      INVLOED VAN DE CB-WAND
Het model is doorgerekend voor een situatie met een damwand en een situatie zonder damwand.
In de situatie met een CB-wand bedraagt de opstuwing aan de zuidwestzijde 0,11 meter, de daling aan
de noordoostzijde bedraagt 0,10 meter. Dit is een grondwaterstandsverandering in de watervoerende
zandlaag. Vertaald naar het maaiveld bedraagt de opstuwing/daling enkele centimeters. Dit is in praktijk
nauwelijks meetbaar. De berekende contouren zijn opgenomen in bijlage 1 (invloed in het
watervoerende pakket) en bijlage 2 (invloed aan het maaiveld). Opgemerkt wordt dat deze contouren
het resultaat zijn van een stationaire berekening waarbij de invloed van polderbeheer, lokale
watergangen, neerslag, verdamping etc. niet aanwezig is. Al deze factoren werken in praktijk mitigerend
op de verlagingen aan het maaiveld. Verder wordt opgemerkt dat, omdat het model aan de randen is
opgehangen, de modelranden het watertekort in het watervoerende pakket gaan aanvullen. Dit is
theoretisch te merken aan het feit dat het grondwater in het watervoerende pakket sneller gaat stromen
aan de verlagingszijde van de barrière (het water stroomt sneller naar de daar lagere druk) en
langzamer aan de stuwingszijde (het water stroomt daar langzamer. In de praktijk zijn dit onmeetbare
snelheidsverschillen. Wel is het zo dat de extra snelheid van het grondwater tot extra wateraanvoer naar
de verlagingszijde leidt. Hierdoor zal de deklaag minder water hoeven aan te leveren aan het
watervoerende pakket. Hierdoor zal de totale daling in de deklaag minder zijn dan de daling in het
watervoerende pakket. Hiernaast zal de daling in de deklaag minder zijn door de grote weerstand van
de deklaag. De door de barrière werking optredende daling zal door de grote weerstand over een
grotere oppervlakte worden verspreid, met als gevolg minder daling aan het maaiveld. Opgemerkt wordt
tenslotte dat door het aanwezig zijn van verbindende watergangen eventueel optredende verlagingen of
stijgingen genivelleerd zullen worden. In de modelberekening is geen rekening gehouden met
hydraulische kenmerken van het opprvlaktewatersysteem. In praktijk is hierdoor de invloed van de CB­
wand aan het maaiveld nul.

5      INVLOED BARRIÈRE OP HOLYPARK
In het Holypark te Vlaardingen is momenteel wateroverlast een punt van aandacht. Op basis van de
Modflow analyse (dat 0,01-0,02 meter stijging voorspelt aan het maaiveld) gecombineerd met het
voorkomen van een nivellerend oppervlaktewatersysteem wat mitigerend werkt op de verhogingen wordt




                                                                                            pagina 2 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>geconcludeerd dat de invloed van de barrière op de grondwaterstanden aan het maaiveld in het
Holypark niet aanwezig zal zijn.


6      INVLOED STOPZETTEN DSM ONTTREKKING
Het stopzetten van de grondwateronttrekking bij de DSM in Delft leidt tot het stijgen van de
grondwaterdruk in de gehele regio in het 1e watervoerende pakket (WVP). Hierdoor veranderen bij de
CB-wanden van de verdiepte ligging de volgende aspecten:
    1. De grondwaterdruk stijgt. Hierdoor wordt het drukverschil tussen de binnenzijde en de
        buitenzijde van de in het 1e WVP groter en neemt de kwel door de wand toe.
    2. Het drukverschil in het 1e WVP neemt af . Hierdoor neemt het verhang in het grondwater af en
        gaat het grondwater minder snel stromen. Hierdoor neemt de opstuwende werking af.
    3. De grondwaterstromingsrichting verandert. De richting zal meer naar de diepe polders in de
        omgeving van Gouda gaan stromen in plaats van in de richting van de DSM. De stroomrichting
        komt hierdoor meer loodrecht op de CB-wand. Hierdoor neemt de stuwing iets toe.
In de modelstudie is al gerekend met een stand loodrecht op stroomrichting. De totale stuwing neemt
modelmatig af ten opzichte van de huidige situatie. Geconcludeerd wordt dat het stopzetten van de
DSM-winning ten aanzien van de barrièrewerking in het 1e WVP geen negatieve conseqenties zal
hebben.




                                                                                         pagina 3 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 1 BEREKENDE CONTOUREN INVLOED CB WAND VERDIEPTE
LIGGING A4, IN METER. WATERVOERENDE LAAG.




                                                      pagina 4 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>pagina 5 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 2 BEREKENDE CONTOUREN INVLOED CB WAND VERDIEPTE
LIGGING A4, IN METER. AAN MAAIVELD.




                                                      pagina 6 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>pagina 7 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>     Bijlage 2




184200.16744.00       Adviesbureau RBOI
                  Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Gemeente Midden-Delfland
Civiele Werken Openbare Ruimte
T.a.v. de heer F. Nonhebel
Postbus 1
2636 ZG SCHIPLUIDEN




Datum:            17 september 2012
Kenmerk:          KM43, BRF20120914
Betreft:          2nd opinion geohydrologische effectenberekening
                  diepwand A4
Behandeld door:   drs. ing. M.J. Kuiper



Geachte heer Nonhebel,

Op 29 augustus 2012 is door de gemeente Midden-Delfland aan Wareco opdracht
verstrekt voor het uitvoeren van een 2nd opinion van een door A4all uitgevoerde
geohydrologische effectberekening van de diepwand langs de Rijksweg A4.

Aanleiding onderzoek
De Rijksweg A4, die deels door de gemeente Midden-Delfland loopt, wordt komende tijd
verlengd. Het voornemen is om een diepwand (cement-bentoniet-wand) tot een diepte
van circa 40 m te plaatsen. Het eerste watervoerend pakket zal hiermee worden
afgesloten. Als gevolg van barrièrewerking en grondwaterstroming kan aan de ene zijde
een verhoging van de stijghoogte plaatsvinden en aan de andere zijde een verlaging. De
aannemerscombinatie A4all (Boskalis, Heijmans en VolkerWessels) heeft berekend dat de
diepwand geen nadelige invloed zal hebben op de stijghoogte. De gemeente bestaat
grotendeels uit (kwetsbaar) groen gebied en wil in het kader van de omgevingsvergunning
en het tracébesluit meer zekerheid over de te verwachten effecten. Derhalve is een 2nd
opinion uitgevoerd op de geohydrologische effectenberekening van A4all.

Uitgevoerde werkzaamheden
De 2nd opinion wordt gefaseerd uitgevoerd. Als eerste zijn de uitgangspunten en de
gevolgde aanpak door de aannemerscombinatie beoordeeld en besproken. Aspecten die
ons zijn opgevallen en de (on)zekerheden in de gehanteerde aanpak zijn opgesomd in
deze brief.

De 2nd opinion heeft betrekking op de volgende notitie en grondwatermodel:
   -   Memo “Opstuwing verdiepte ligging A4”, A4All, referentie A4DS-I4-MEM-0029, d.d.
       9 juli 2012
   -   MODFLOW model: bestand “Barierre.zip” ontvangen van Breijn d.d. 10-9-2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                              2




Beoordeling opzet grondwatermodel ten behoeve van 1e watervoerende pakket
De beoordeling van de modelopzet hebben we uitgevoerd aan de hand van de
belangrijkste parameters voor een dergelijke berekening van de opstuwing in het eerste
watervoerend pakket:
    1. keuze: tijdafhankelijke (instationaire) of tijdonafhankelijke (stationaire)
        berekeningen;
    2. het gehanteerde stijghoogteverhang in het eerste watervoerend pakket als
        uitgangspunt (de nulsituatie zonder diepwand);
    3. het doorlaatvermogen van het eerste watervoerend pakket;
    4. de weerstand van de Holocene deklaag (de bovenste circa 20 m van de bodem);
    5. omvang en diepte van het model (hebben de modelranden invloed op de
        uitkomsten?);
    6. de grootte van de modelcellen (rekengrid);
    7. de ingevoerde doorlatendheid/weerstand van de CB-wand.
Voor elk van deze parameters zijn we nagegaan hoe de aannemerscombinatie daar in de
berekening invulling aan heeft gegeven.

Ad 1.) In de modelstudie van A4all zijn tijdonafhankelijke effectberekeningen uitgevoerd.
Dit betekent dat geen rekening is gehouden met fluctuaties van de stijghoogte over de
seizoenen en de invloed van tijdafhankelijke invloeden zoals neerslag en verdamping.
Omdat voor de onderzoeksvraag de permanente effecten van de diepwand relevant zijn,
voldoet een stationaire berekening.

Ad 2.) Ter plaatse van de diepwand komen de stijghoogtes en het verhang in het eerste
watervoerend pakket, die als uitgangssituatie voor de effectberekening dienen, overeen
met de gemiddelde stijghoogtes uit het Dinoloket van TNO. Voor het onderzoeksgebied
zijn de gehanteerde stijghoogtes nauwkeurig.

Het kan belangrijk zijn dat als uitgangssituatie een maatgevende situatie wordt
gehanteerd, waarbij de invloed van de wand maximaal is. Het gekozen uitgangspunt
(maatgevend lage/hoge of gemiddelde stijghoogten) is onduidelijk. Naar verwachting en
op basis van voorgaande projecten van Wareco in de omgeving is het verhang in de
stijghoogte in de zomer vergelijkbaar met het verhang in de winter. Het uitgangspunt is in
dat geval niet van grote invloed op de uitkomsten van de berekeningen.

Ad 3.) In het model is één doorlaatvermogen voor het gehele modelgebied (50km*50km)
gehanteerd. Ter plaatse van de onderzoekslocatie komt het in het model gehanteerde
doorlaatvermogen overeen met de waarden uit het REGISmodel van TNO. Het in het
model ingevoerde doorlaatvermogen buiten het onderzoeksgebied komt niet overeen met
de waarden uit het REGISmodel. De doorlatendheid op grotere afstand van de diepwand
zal echter geen noemenswaardig effect hebben op de berekeningen bij de diepwand. Deze
vereenvoudiging is voor de onderzoeksvraag acceptabel.




KM43, BRF20120828                                                                 17-09-12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                              3




Ad 4.) Als doorlatendheid van de Holocene deklaag (de bovenste 20 m van de bodem,
bestaande uit afwisselende klei-, veen- en zandlagen) is 5*10-4 m/dag gehanteerd. Als
dikte is 20 m ingevoerd. Dit komt neer op een bodemweerstand van 40.000 dagen. Een
dergelijke weerstand wordt op basis van projectervaring van Wareco als onrealistisch hoog
beoordeeld. Op basis van de bodemopbouw wordt een (cumulatieve) weerstand van circa
5.000 à 15.000 dagen realistisch geacht. Het hanteren van een te hoge weerstand zal
leiden tot een (geringe) overschatting van de effecten in het eerste watervoerend pakket.
De hoge weerstand betreft op dit vlak een worstcase situatie voor de effecten in het eerste
watervoerend pakket.

Voor de berekening van de effecten op de freatische grondwaterstand betekent dit dat de
effecten worden onderschat, zie ook ad. 8.

Ad 5.) Een grondwatermodel moet zodanig groot zijn dat de modelranden geen invloed
hebben op de effectberekening. Als vuistregel wordt vaak de minimale modelafstand (van
centrum tot rand) berekend met de formule 3*√(kD*c). De minimale modelafstand (van
rand tot rand) bedraagt volgens deze formule 2*3*√(770*10.000)=16 km. Het model
heeft een omvang van 50km*50km en wordt als voldoende groot beoordeeld.

Conform de notitie is het model aan de onderzijde begrensd door een waterscheidende
laag (tot NAP -70 m) met daaronder een ondoorlatende basis. Dit wordt als voldoende
diep beoordeeld.

Ad 6.) Als celgrootte is 100m*100m gehanteerd. Dit betekent dat iedere 100 m de
stijghoogte wordt berekend met het model. Aan de randen van het model is een dergelijke
celgrootte voldoende om het verhang van de stijghoogtes te simuleren. Om het
stijghoogteverhang over de diepwand te berekenen, wordt een dergelijke celgrootte echter
als te groot beoordeeld. Bij toepassing van te grote celgroottes, wordt het effect
onderschat. Om een betrouwbare effectberekening in het eerste watervoerend pakket uit
te voeren, is een maximale celgrootte van ordegrootte 10 m à 25 m nodig. Op basis van
modelervaring van Wareco wordt echter verwacht dat de invloed van de celgrootte op de
modelresultaten beperkt is tot ordegrootte centimeters.

Ad 7.) Als horizontale doorlatendheid van de diepwand is 0,01 m/dag aangehouden. Dit
betekent dat rekening is gehouden met lekkages door de wand. Een doorlatendheid van
0,01 m/dag wordt als groot beoordeeld (op basis van ervaringscijfers en CUR 166:
Damwandconstructies). Door het hanteren van een te grote doorlatendheid, wordt het
effect onderschat. Om een worstcase situatie te berekenen zou een ondoorlatende wand
als uitgangspunt gehanteerd moeten worden. Op basis van projectervaring van Wareco
wordt echter verwacht dat het invoeren van een nog kleinere doorlatendheid van de
diepwand geen belangrijke invloed heeft op de resultaten.




KM43, BRF20120828                                                                  17-09-12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                             4




Beoordeling opzet grondwatermodel ten behoeve van freatisch pakket
De beoordeling van de modelopzet hebben we uitgevoerd aan de hand van de
belangrijkste parameters voor een dergelijke berekening van de effecten in het freatische
watervoerend pakket:
    8. de weerstand van de deklaag (de bovenste circa 20 m van de bodem);
    9. het ingevoerde detailniveau van de invloeden aan maaiveld ten opzichte van de
        celgroottes: oppervlaktewatersysteem, drainagesystemen, effectieve
        grondwateraanvulling, et cetera.

Ad 8.) De in het model gehanteerde weerstand van de deklaag (40.000 dagen) wordt als
onrealistisch hoog ingeschat. Het hanteren van een te hoge weerstand leidt tot een
onderschatting van de effecten op de freatische grondwaterstand.

Ad 9.) Voor een nauwkeurige berekening van de freatische grondwaterstand, is het
noodzakelijk dat de belangrijke invloeden aan maaiveld gedetailleerd in het model zijn
opgenomen. In het tracé van de A4 zijn oppervlaktewater, drainagesystemen en de
doorlatendheid van de toplaag (de bovenste meters van de bodem) het meest van belang.
De toplaag is niet afzonderlijk in het model opgenomen, maar samen met overige klei­
veen en zandlagen als één bodempakket gemodelleerd als deklaag van met een dikte van
20 m. Hierdoor kan het effect op de freatische grondwaterstand niet nauwkeurig worden
berekend met het model. Het oppervlaktewatersysteem van polders (inclusief
drainagesystemen) kan met een celgrootte van 100m*100m niet worden opgenomen.
In het model zijn de poldersystemen niet opgenomen. Gesteld wordt dat het
grondwatermodel niet in staat is om een betrouwbare berekening van de freatische
grondwaterstand uit te voeren.

Verder wordt in de notitie van A4all opgemerkt dat watergangen de effecten op de
freatische grondwaterstand zullen nivelleren. Watergangen hebben in slecht doorlatende
bodems (klei/veen) echter een zeer beperkte invloedsfeer. In het midden van
landbouwpercelen heeft het oppervlaktewater in het algemeen geen meetbaar effect,
waardoor het effect op de freatische grondwaterstand hier niet wordt genivelleerd.

Conclusie opzet model en oordeel Wareco
Het grondwatermodel is zeer beknopt opgezet, zoals verwacht kan worden bij een
kleinschalige effectberekening zoals een bemaling. De geohydrologie van de toplaag
(waaronder de polderpeilen) ontbreekt in het model. De geohydrologie van het eerste
watervoerend pakket is sterk vereenvoudigd. Daarnaast zijn enkele modelkeuzes
opmerkelijk, waaronder:
    -   de gehanteerde weerstand van de Holocende deklaag is onrealistisch hoog;
    -   de gehanteerde celgrootte is te groot om gedetailleerde berekeningen uit te
        voeren;
    -   de gehanteerde horizontale doorlatendheid van de diepwand is te groot om als
        worstcase situatie te dienen.
Deze keuzes kunnen tot een cumulatieve onzekerheid in de uitkomsten leiden. Op basis
van modelervaring van Wareco wordt echter ingeschat dat met aanpassing van
bovengenoemde modelkeuzes, de berekende opstuwing in het eerste watervoerend pakket
zou kunnen toenemen met een factor van circa 2. In dat geval zou de stijging en daling
tweemaal zo groot zijn en circa 0,3 m bedragen.




KM43, BRF20120828                                                                 17-09-12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                             5




Voor het onderzoeksdoel (een indicatieve en eenvoudige berekening van de opstuwing in
het eerste watervoerend pakket in de directe omgeving van de diepwand) voldoet een
eenvoudig model en wordt het door A4all gehanteerde grondwatermodel geschikt geacht.
De weergegeven effecten in het eerste watervoerend pakket dienen als orde van grootte
beschouwd te worden.

Het grondwatermodel wordt niet geschikt geacht voor het berekenen van de effecten van
de diepwand op de freatische grondwaterstand. De weergegeven effecten op de freatische
grondwaterstand dienen als onbetrouwbaar beschouwd te worden. Desondanks schatten
wij het effect van de opstuwing in het eerste watervoerend pakket op de freatische
grondwaterstand, net als A4all, als klein (minder dan 5 cm) in. Gezien de aanwezigheid
van Basisveen en een relatief dikke deklaag, schatten wij het als onwaarschijnlijk in dat
een toe- of afname van de stijghoogte van circa 0,1 m à 0,3 m een meetbaar effect zal
hebben op de freatische grondwaterstand.

Ten aanzien van de invloed van de grondwateronttrekking door DSM-Gist op de opstuwing
door de diepwand, kunnen wij ons vinden in de conclusie dat de opstuwing bij stopzetting
zal afnemen.

Advies
De gemeente heeft een rol in het grondwaterbeheer in de bovenste meters van de bodem
(het freatisch grondwater). Om de effecten op de freatische grondwaterstand (in de
toplaag) modelmatig te berekenen, dient het model sterk gedetailleerd te worden. Het
detailleren van het Holocene pakket (de bovenste 20 m van de bodem) en de
poldersystemen is een arbeidsintensieve stap. Omdat de kans op een
grondwaterstandverandering in de toplaag als klein wordt ingeschat, zijn wij van mening
dat het niet doelmatig is om het grondwatermodel te detailleren voor het Holocene pakket.

Aanbeveling
Deze notitie heeft betrekking op het optreden van opstuwing in het eerste watervoerend
pakket door de aanwezigheid van de diepwand. Daarnaast kunnen ook effecten optreden
als gevolg van een grondwaterstandverlaging binnen de diepwanden. De grondwaterstand
binnen de diepwand wordt, ten behoeve van het droog kunnen werken, tijdelijk verlaagd
gedurende de bouwperiode. Bij ons is niet bekend of in de gebruiksfase de
grondwaterstand permanent binnen de diepwanden wordt verlaagd. Afhankelijk van de
waterdichtheid van de diepwand en de weerstandbiedende lagen onder de bouwput, kan
een grondwaterstandverlaging binnen de diepwanden resulteren in een
grondwaterstandverlaging buiten de diepwanden. Voor het tijdelijk en het permanent
verlagen van de grondwaterstand is een watervergunning nodig. Het Hoogheemraadschap
van Delfland is hiervoor het bevoegd gezag.

In verband met de risico’s voor de omgeving mag verwacht worden dat de initiatiefnemer
(Rijkswaterstaat) dan wel de directievoering de grondwaterstanden en stijghoogtes (en
mogelijk ook verplaatsing van bebouwing/groen/wegen/het maaiveld) rondom de
werkzaamheden real-time monitort en bewaakt. Wij adviseren de gemeente Midden-
Delfland om na te gaan of inderdaad een monitoring en bewaking zijn voorzien. We
adviseren de gemeente om het plan van aanpak voor monitoring te (laten) beoordelen
voor aanvang van de werkzaamheden. Ook adviseren wij om na te gaan of de
meetgegevens aan de gemeente beschikbaar gesteld kunnen worden ter beoordeling op
gemeentelijke belangen.




KM43, BRF20120828                                                                17-09-12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                             6




Resumé
   - hoewel enkele modelkeuzes en opmerkingen in de rapportage vreemd op ons
     overkomen, komen de berekende effecten (het resultaat) overeen met onze
     verwachting;
   - aanvullende modelberekeningen achten wij niet doelmatig om de effecten voor het
     beheersgebied van Midden-Delfland te beoordelen;
   - geadviseerd wordt om na te gaan of monitoring plaats gaat vinden, om het
     monitoringsplan voor aanvang van het werk te (laten) beoordelen en om de
     gegevens te beoordelen op belangen van de gemeente.

Vertrouwende u hiermee van dienst te zijn,

Hoogachtend,




Wareco
Vestiging Amstelveen
ir. S.M. Geurts van Kessel




KM43, BRF20120828                                                           17-09-12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>      Bijlage 3




Adviesbureau RBOI        061400.16093.00
Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>  Rijkswaterstaat Dienst Zuid-Holland
  T.a.v. dhr. ir. D. Nuijens
  Postbus 556
  3000 AN ROTTERDAM




  Datum                                 Ons kenmerk                                Uw kenmerk                    Aantal pagina's
  25 september 2012                     1207119-000-GEO-0005                       31073510/Van den 33
                                                                                   Broek
  Contactpersoon                        Doorkiesnummer                             E-mail
  Hans van Meerten                      +31 (0)88 33 57 380                        hans.vanmeerten@deltares.nl


  Onderwerp
  second opinion opstuwing verdiepte ligging A4 Delft - Schiedam

  Geachte heer Nuijens,

  Naar aanleiding van uw verzoek om een second opinion ten aanzien van de opstuwing bij de
  verdiepte ligging in de A4 Delft-Schiedam ontvangt u hierbij ons definitieve rapport.

1 Inleiding

  Rijkswaterstaat realiseert tussen Delft en Schiedam een nieuw stuk snelweg, de A4 Delft –
  Schiedam. Aannemerscombinatie A4All bouwt deze snelweg en heeft een concept ontwikkeld
  voor de halfverdiepte en verdiepte aanleg van een gedeelte van de snelweg. Het concept
  voorziet in de aanleg binnen een polderconstructie, waarbij de horizontale afsluiting tegen
  toestroming van grondwater wordt gerealiseerd met cement-bentonietwanden en de verticale
  afsluiting door middel van slecht doorlatende grondlagen die van nature aanwezig zijn.
  Een mogelijk effect van deze wijze van aanleg is dat de natuurlijke grondwaterstroming wordt
  geblokkeerd, resulterend in opstuwing aan de bovenstroomse zijde en verlaging aan de
  benedenstroomse zijde.

  Het projectbureau van Rijkswaterstaat heeft Deltares gevraagd om een oordeel te geven over
  de predictie van A4All over de opstuwing van het grondwater tegen de wand rond de
  constructie van de verdiepte ligging. In dit kader heeft Deltares (ir. J.J. van Meerten) op 9
  augustus 2012 telefonisch en per email het verzoek ontvangen van Rijkswaterstaat (ir. S.I.
  Smit) om een second opinion te verstrekken, volgens opdracht van de Waterdienst met
  referentienummer 31073510. De opdracht is uitgevoerd onder de voorwaarden van de
  “Raamovereenkomst specialistische adviezen van de Stichting Deltares t.b.v. het Ministerie
  van Verkeer en Waterstaat” zoals vastgelegd in overeenkomst WD-4924 incl. de ARVODI
  voorwaarden.
  Op 3 september 2012 is de conceptrapportage van Deltares met kenmerk 1207119-000-GEO-
  0004 gepresenteerd aan vertegenwoordigers van Rijkswaterstaat, Hoogheemraadschap
  Delfland en belanghebbend bevoegd gezag. Naar aanleiding van de presentatie zijn door deze


  Postbus 177, 2600 MH Delft, Stieltjesweg 2, 2628 CK Delft, T +31 (0)88 33 57 200, F +31 (0)88 33 57 676, www.deltares.nl
  Deltares is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel Haaglanden onder nummer 41146461 als Stichting Deltares
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>  Datum                      Ons kenmerk                    Pagina
  25 september 2012          1207119-000-GEO-0005           2/33

  partijen en A4All opmerkingen aan Deltares gestuurd waarna deze briefrapportage definitief is
  gemaakt.

2 Vraagstelling en afbakening advies

  De focus van dit advies is het beoordelen van het effect van de te realiseren wandconstructie
  op de opstuwing van het grondwater. De volgende vraagstelling is aan de orde:

  1.   Second opinion te leveren in ruime zin op het onderzoek naar te verwachten
       omgevingsbeïnvloeding door opstuwing dat in opdracht van de combinatie A4all is
       uitgevoerd. Indien dit onderzoek, dan wel de uitkomsten daarvan, onvolkomenheden en/of
       strijdigheden bevat, dient de second opinion aan te geven waar het onderzoek van A4all
       verschilt met de eigen bevindingen. De onvolkomenheden en/of strijdigheden moeten
       inzichtelijk worden gemaakt.
  2.   Verder aan te geven wat bij de geplande uitvoering van A4all de (mogelijke) gevolgen en
       effecten zijn voor de omgeving.

  In hoofdstuk 3 is toegelicht welke informatie ons voor de second opinion ter beschikking stond.
  In hoofdstuk 4 is beschreven welke situatie en omstandigheden in de omgeving van de locatie
  aan de orde zijn. In hoofdstuk 5 wordt de second opinion op de memo van A4All gegeven. In
  hoofdstuk 6 hebben wij beschreven welke mate van opstuwing kan worden verwacht op basis
  van onze eigen globale berekeningen. Tenslotte zijn enkele conclusies en aanbevelingen
  geformuleerd.

3 Gebruikte informatie

  Ter beoordeling in deze second opinion is het volgende document overhandigd:

  [1.] Opstuwing verdiepte ligging, Memo A4All - A4DS-I4-MEM-0029, d.d. 9 juli 2012.

  Ter informatie hebben wij daarnaast ontvangen:

  [2.] Afwegingskader Grondwater, Rapport A4All - A4DS-W1 2-ONO-0119 0.2, d.d. 22 juni
       2012.
  [3.] Tracébesluit A4 Delft – Schiedam, deel IV – Bijlage H bij de toelichting Waterhuis-
       houdingsplan, Deelrapport Waterhuishouding, Geohydrologie en Watertoets, Rapport 2.5-
       Rp-002-D02, Arcadis i.o.v. Rijkswaterstaat, september 2010
  [4.] Ontwerpbasis Verdiepte Ligging, Voorontwerp, Rapport A4All - A4DS-K5-OBA-0003, d.d.
       29 februari 2012, waarin opgenomen Bijlage 2: Grondopbouw traject Verdiepte Ligging, en
       Bijlage 3: Ligging bovenzijde waterremmende laag van Waalre (Kedichem)
  [5.] Grondwatermodel zoals opgesteld door A4all; bestaande uit een basismodel om de orde
       van grootte van de invloed te onderzoeken, Modflow, toegestuurd 16 augustus 2012

  Op 10 september zijn ons opnieuw Modflow-files toegestuurd omdat de hierboven vermelde
  versie [5] volgens A4All niet de juiste onderbouwing was van [1].
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>      Datum                      Ons kenmerk                   Pagina
      25 september 2012          1207119-000-GEO-0005          3/33

      Verder hebben wij de beschikking over een hoeveelheid sonderingen en boringen, die in
      opdracht van A4All aanvullend in 2011 zijn gemaakt. Het betreft sonderingen op het gedeelte
      “verdiept” tussen km 60.225 en 61.275.

      Ten slotte vermelden wij dat Deltares in het verleden onderzoek heeft gedaan naar de effecten
      van beëindiging van de grondwateronttrekking door DSM. De daaruit voortgekomen kennis is
      meegenomen in deze second opinion:
      [6.] Grondwatereffecten aan de oppervlakte (gebracht), onderzoek naar effecten van
           stopzetting grondwateronttrekking DSM Delft, Delft Cluster, rapport 2008-U-R1084/A d.d.
           november 2008.

 4 Situatie

4.1   Locatie
      Er is sprake van 2 gedeelten met cement-bentonietwanden in het ontwerp van A4All, een half
      verdiepte en een verdiepte ligging. De beoordeling spitst zich toe op de verdiepte ligging van
      de A4 Delft – Schiedam. De verdiepte ligging betreft de kruising van de Oostveenseweg en de
      Woudweg en het aquaduct/ecoduct ter plaatse van het oppervlaktewater Zweth, zie Tracédeel
      3 in figuur 4.1, volgens kilometrering van de A4 aangeduid met km60,225 tot km61,275.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Datum                           Ons kenmerk              Pagina
25 september 2012               1207119-000-GEO-0005     4/33




Figuur 4.1   Locatie verdiepte ligging A4 (bron: [3.])

De locatie bevindt zich in de Holierhoekse en Zouteveense polder, waar een zomerpeil van
NAP – 3,4 m en een winterpeil van NAP – 3,5 m wordt gehandhaafd (zie bijlage 1).
De bestemming van percelen in de omgeving is agrarisch. De kavels hebben een breedte van
circa 60 m en lopen parallel aan het wegtracé. Sloten en drains houden het maaiveld droog.
Plaatselijk zijn mogelijk hoogwatervoorzieningen en onderbemalingen aanwezig maar details
zijn ons niet bekend.
Noordelijk van de Zweth ligt de verdiepte ligging in de Gemeente Midden Delfland, zuidelijk
daarvan in de Gemeente Schiedam. Aan de Oostveenseweg en Woudseweg (zie figuur 4.1)
liggen bedrijfspanden met woningen.
Het veenweidegebied is aangewezen als provinciaal agrarisch landschap Midden-Delfland,
weidevogelgebied en is ook gekenmerkt als stedelijk groen buiten de contour (noordelijk van
gemeente Schiedam, zie bijlage 2). Nabij de locatie komen enkele oude boerderijen voor
(Nellyhoeve, Adrianushoeve). In verband met het korte tijdbestek van deze second opinion zijn
de kenmerken van die panden niet nader onderzocht.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>      Datum                     Ons kenmerk                  Pagina
      25 september 2012         1207119-000-GEO-0005         5/33

4.2   Bodemopbouw
      De bodemopbouw is beschreven zoals deze uit beschikbare informatie bekend is. De lokale
      bodemopbouw is afgeleid uit geologische kaarten, informatie van DINOloket en
      grondonderzoek uitgevoerd voor het ontwerp van de A4. Een doorsnede van de
      bodemopbouw met kolommen die met het programma MGeoBase zijn geïnterpreteerd uit de
      sonderingen van A4All, opgenomen in bijlage 3. De bodemopbouw is als volgt:

      •    Het maaiveld ligt op NAP – 2 à – 3 m.
      •    Tot circa NAP – 15 à – 20 m komen holocene bodemlagen voor, bestaande uit klei
           die plaatselijk organische en zandige bijmengingen heeft en waarin plaatselijk ondiep
           (tot maximaal NAP – 8 m) een maximaal 3 meter dikke veenlaag voorkomt. Het
           Basisveen is in dit gebied slechts dun ontwikkeld of niet aanwezig.
      •    Aan de top van het pleistocene zandpakket bevindt zich een 1 à 2 meter dikke
           klei/leemlaag. Het pleistocene zand van de Formatie van Kreftenheije is matig grof.
      •    Vanaf circa NAP – 35 m komt de Waalre Formatie voor. De Waalre Formatie bestaat
           volgens REGIS uit 3 kleilagen (zie bijlage 4) van 10 à 15 m dikte elk met
           tussenliggende zandlagen. De eerste Waalre kleilaag, die vroeger wel werd
           aangeduid als klei van de Formatie van Kedichem, komt tot NAP – 50 m voor. De top
           van die laag varieert in diepteligging tussen NAP – 35 m en – 38 m. Uit het
           aanvullend voor A4All verricht grondonderzoek blijkt dat die kleilaag in alle
           onderzoekspunten is aangetroffen. Onder de eerste kleilaag bevindt zich volgens
           DINO en REGIS een zandige laag van de Formatie van Waalre.
      •    Beneden een diepte van NAP – 110 m bevindt zich het Maassluis Complex,
           bestaande uit klei en zand.
      •    De geohydrologische basis wordt gevormd door de Formatie van Oosterhout
           waarvan de top op een diepte van circa NAP – 230 m ligt.

      Het baanlichaam voor de verdiepte ligging is enkele tientallen jaren geleden opgehoogd met
      enkele meters zand waarbij ook tot circa 6 meter diepte zandpalen onder de baan zijn
      aangebracht. Waarschijnlijk komt de oude baan binnen de wanden van de verdiepte ligging te
      liggen en wordt de grondverbetering verwijderd bij de wegaanleg. Daarom is dit aspect niet
      relevant voor deze beschouwing.

4.3   Geohydrologie van het gebied
      Gegeven de aanwezige bodemopbouw wordt gebruikelijk een regionale schematisatie in een
      waterremmende holocene deklaag, een eerste watervoerend pleistoceen pakket, een
      waterremmende Waalre kleilaag en een tweede watervoerend pakket voor de Waalre
      zandlagen aangehouden.
      Geohydrologische eigenschappen van de bodemlagen zijn weinig bekend. Volgens de oude
      Grondwaterkaart van TNO van dit gebied is bij Schipluiden in 1968 een pompproef uitgevoerd
      die in het RID-systeem met nummer 207 is genoteerd bij boorlocatie 37E-306.
      Het doorlaatvermogen kD van het eerste watervoerend pleistoceen pakket is volgens deze
      proef 1000 m2/d en de spreidingslengte is 1230 m. Dit zou betekenen dat een vervangende
      weerstand van deklaag en Waalre kleilaag geldt van 1510 dagen. Volgens de documentatie in
      het oude pompproevenboek van RID is de proef echter veel te kort geweest om de
      hydraulische weerstand goed te bepalen. Hoewel de achterliggende informatie niet door ons
      kon worden achterhaald in de beschikbare tijd, menen wij dat de afgeleide waarde van het
      doorlaatvermogen van 1000 m2/d voor het eerste watervoerend pleistoceen pakket toch wel
      voldoende betrouwbaar is.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>      Datum                           Ons kenmerk                         Pagina
      25 september 2012               1207119-000-GEO-0005                6/33

      De lokale freatische grondwaterstand ligt, met een stand van circa NAP – 3,1 m die is
      waargenomen in peilbuis 37EB0292 op circa 800 m westelijk van de projectlocatie, iets hoger
      dan het heersende polderpeil.
      De waterstand in het eerste watervoerend pakket is in peilbuis 37EB0292 gemeten tot in 2000.
      In de toenmalige omstandigheden (waarbij het grondwater in winter en zomer ook onder
      invloed was van een variërende onttrekking door DSM) fluctueerde de stijghoogte tussen circa
      NAP – 2,3 en – 2,7 m.
      In het algemeen kan uit de waargenomen standen worden afgeleid dat kwel optreedt van
      eerste watervoerend pakket naar het freatische niveau in de holocene toplaag die gedraineerd
      wordt door aanwezige sloten.

4.4   Constructiewijze verdiepte ligging
      Bij de verdiepte ligging worden tot grote diepte wanden toegepast die het watervoerende
      pakket doorsnijden. Deze wanden moeten aansluiten aan de voorkomende kleilaag van de
      Waalre Formatie. De wanden, die worden gemaakt van cement-bentoniet, hebben tot doel de
      horizontale toestroming van grondwater naar de verdiepte wegligging te minimaliseren. De
      ontwerpdiepte van de wanden volgt uit de randvoorwaarden ten aanzien van de veiligheid voor
      opbarsten van de constructie tijdens aanleg, beheer en onderhoud. De in Tabel 4.1
      weergegeven constructie is beschreven op basis van informatie uit document [2.] .

      Van         Tot      Aanduiding       Type constructie              Tijdelijke of          Vanwege
      A4          A4 km                                                   permanente
      km                                                                  functie
      60.225      61.275   Verdiepte        Polderconstructie             permanent              opbarstrisico door
                           ligging          binnen 43 m diepe                                    grondwaterdruk in
                                            Cement-bentoniet-                                    Pleistoceen
                                            wanden met                                           watervoerend
                                            ingehangen damwand                                   pakket (tijdens
                                                                                                 uitvoering, beheer
                                                                                                 en onderhoud)
      Tabel 4.1     Betreffende constructie met Cement-Bentoniet-wand in de A4 Delft-Schiedam [2.]

      De breedte van de polderconstructie is tussen de wanden circa 50 meter.
      De Cement-bentonietwanden worden op basis van de voorkeur van de aannemer door middel
      van een graafmethode met grijpers aangelegd tot in de eerste kleilaag van de Formatie van
      Waalre. De wanddikte wordt waarschijnlijk 0,7 à 0,8 m. De aanlegdiepte van de wanden is
      circa NAP -45 m (lengte circa 43 m). Over ongeveer de bovenste helft wordt damwand
      ingehangen in de aanlegfase als de cement-bentoniet nog niet is verhard.
      Afvoer van lekwater door de Cement-bentonietwanden en kwel door de Waalre kleilaag is
      voorzien door een leidiing vanaf de constructie naar de Nieuwe Waterweg.

4.5   Principe van opstuwing
      Het principe van opstuwing is schematisch weergegeven in figuur 4.2. Het oorspronkelijke
      verhang van de stijghoogte van het grondwater in het watervoerend pakket is (overdreven)
      weergegeven met de stippellijn. Indien de stroming in een watervoerend pakket wordt
      geblokkeerd door een wand over de volledige dikte van dat pakket en met een zekere lengte in
      horizontale richting, zal het grondwater om die wand heen moeten stromen. Doordat de
      stroombaan wordt verlengd en het debiet van de stroming vrijwel gelijk blijft zal het verhang
      veranderen. Dit uit zich in een toename van de waterdruk aan stroomopwaartse zijde
      (opstuwing) en afname van de druk aan stroomafwaartse zijde (verlaging).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Datum                          Ons kenmerk                         Pagina
25 september 2012              1207119-000-GEO-0005                7/33


Een ander effect van het realiseren van een polderconstructie kan bestaan uit het verlagen van
de grondwaterstand aan de buitenzijde dat ontstaat door lekkage. In figuur 4.3 is dit
geïllustreerd waarbij de initiële grondwaterstand horizontaal is genomen. Dit effect is in deze
notitie slechts ter vergelijking van te verwachten veranderingen van de grondwaterstanden
beschouwd.

In een combinatie van de getoonde effecten van figuur 4.2 en 4.3 verzwakt de verlaging door
lekkage de opstuwing aan de bovenstroomse zijde en versterkt de verlaging aan de andere
zijde het verlagende effect van de barrièrewerking.



                                                                                         Maaiveld NAP -2 m


                                                                                         Holocene deklaag




                                                                                         NAP -19 m

                                                                                          e
                                                                                         1 wvp: Pleistoceen



                                                                                         NAP -38 m
                                                                                         Kleilaag Waalre/
                                                                                         Kedichem
                                                                                         NAP -48 m
                                                                                          e
                                                                                         2 wvp


Figuur 4.2   Principe opstuwing grondwater in watervoerend pakket tegen verdiepte ligging A4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Datum                          Ons kenmerk                           Pagina
25 september 2012              1207119-000-GEO-0005                  8/33



                                                                                           Maaiveld NAP -2 m


                                                                                           Holocene deklaag




                                                                                           NAP -19 m

                                                                                            e
                                                                                           1 wvp: Pleistoceen



                                                                                           NAP -38 m
                                                                                           Kleilaag Waalre/
                                                                                           Kedichem
                                                                                           NAP -48 m
                                                                                            e
                                                                                           2 wvp


Figuur 4.3   Principe effect verlaging grondwater in watervoerend pakket door lekkage verdiepte ligging A4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>        Datum                      Ons kenmerk                    Pagina
        25 september 2012          1207119-000-GEO-0005           9/33


   5 Second opinion op memo opstuwing verdiepte ligging A4All

 5.1    Ten aanzien van de inleiding

5.1.1   Doorlatendheid cement-bentonietwand
        In de inleiding van [1] wordt door A4All gesproken van een ondoorlatende wand die de
        watervoerende, pleistocene zandlaag effectief afsluit.
        Er wordt het één en ander opgemerkt over wanddoorlatendheid hoewel dat niet van invloed is
        op de mate van opstuwing. Ondanks het feit dat de waterdoorlatendheid van cement-bentoniet
        gering is, is een daarmee vervaardigde wand niet volledig ondoorlatend. Hoe groot de
        gemiddelde doorlatendheid van een wand in werkelijkheid zal zijn, is behalve van de
        eigenschappen van het toe te passen cement-bentonietmengsel met name afhankelijk van
        opgetreden afwijkingen tijdens de realisatie van het graafproces van primaire en secundaire
        panelen (zoals vermeld in [2]). De wanddikte zal de aannemer kiezen op basis van door hem
        realiseerbaar geachte afwijkingen van de verticaliteit (vaak 1%). Bij een wanddiepte van 40 m
        komt dit neer op 0,4 m. Bij incidenteel verlopen van primaire panelen in tegengestelde
        richtingen is het verschil in verticaliteit met secundaire panelen lastig te overbruggen. Door
        grotere afwijkingen in de gerealiseerde verticaliteit van primaire en secundaire panelen en door
        onvolkomenheden (zoals zandinsluitingen) bestaat er een kans dat lokaal lekkages ontstaan.
        Gesignaleerde afwijkingen tijdens de uitvoering zijn in de praktijk door nieuwe panelen te
        verhelpen maar na realisatie is tijd nodig om mogelijke lekken te lokaliseren en af te dichten.
        A4All is zich bewust van de uitvoeringsgevoeligheid van de cement-bentonietwanden. Door
        uitvoeringscontrole tijdens en na het graven van de panelen en monitoring van de stijghoogte
        van het grondwater zal A4All het risico van lekkage gaan beheersen.

5.1.2   Verandering hydrologische situatie
        Zoals hiervoor met figuur 4.2 is toegelicht, ontstaat opstuwing door een blokkade in stromend
        grondwater. Om de situatie van opstuwing te beoordelen gedurende de levensduur van de
        constructie dient rekening te worden gehouden met veranderingen zoals door stopzetting van
        onttrekkingen in de omgeving (DSM) en te voorziene autonome of antropogene ontwikkelingen
        in de hydrologische randvoorwaarden (klimaatverandering, peilverandering en bodemdaling).
        De aangegeven noordoostelijke richting van de grondwaterstroming hangt samen met de
        huidige hydrologische situatie in en rond Delft waar de onttrekking van DSM actief is. De
        prognose van verandering van de regionale grondwaterstroming is alleen aan de hand van
        gedegen modelstudies te maken. Uit de inleiding van de memo wordt niet duidelijk of A4All de
        uitwerking van dit ontwerpdeel zo ver heeft verdiept.

 5.2    Ten aanzien van de modelbeschrijving

5.2.1   Modelopzet
        A4All heeft een grondwaterstromingsmodel opgezet met het rekenprogramma ModFlow. Van
        het model zijn de eerste en tweede versie aan Deltares toegestuurd. De tweede versie
        ontvingen wij door vakantie van de betrokkene bij A4All helaas pas na onze presentatie.

        De uitgestrektheid van het model is naar de mening van Deltares voldoende groot
        aangenomen zodat randeffecten geen invloed hebben op de studieresultaten.
        De lagen in het model zijn als “confined” ingevoerd, dat wil zeggen met een waterremmende
        laag boven een watervoerende met constante waarden voor de eigenschappen. Dat is in
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>        Datum                        Ons kenmerk                 Pagina
        25 september 2012            1207119-000-GEO-0005        10/33

        principe akkoord. Het aangehouden aantal van 3 modellagen is naar de mening van Deltares
        te klein omdat met de gekozen schematisatie de ondoorlatende basis direct onder de
        waterremmende laag beneden de bouwput ligt. Daardoor zal de stroming door de Waalre
        kleilaag met het model vrijwel geheel worden verwaarloosd. Volgens A4All is het echter een
        conservatieve aanname omdat de barrièrewerking dan worst case wordt bepaald. Daarin heeft
        A4All in principe wel gelijk, hoewel het verschil waarschijnlijk niet groot zal zijn.

        Zoals wij hebben kunnen beoordelen, is door A4All een model gemaakt waarin de initiële
        grondwaterstanden volgens de actuele gemeten stijghoogteverdeling zijn ingevoerd. De
        invloed van de zee en de Nieuwe Waterweg is via infiltratie van “River elementen” ingevoerd.
        Dat is alleen gedaan in de bovenste modellaag.
        Dit resulteerde in de aanpak met een model waarmee lokaal ter plekke van de verdiepte
        ligging het actuele stijghoogteverhang werd geconstrueerd en benaderingen van het effect van
        opstuwing in de vorm van verlagingen en verhogingen konden worden berekend. Die aanpak
        is niet gericht op een goede representatie van de regionale geohydrologie maar is in principe
        akkoord om aan de doelstelling van de modelstudie te voldoen. De doelstelling is door A4All
        omschreven als de bepaling van de grondwaterstandverandering ter plekke van de
        bouwlocatie ten gevolge van de aanleg van de cement-bentonietwand met afsluiting van de
        watervoerende pleistocene zandlaag.

        Invloed van dichtheidsverschillen (zoet/zout) zijn in het model niet meegenomen. Voor een
        globale modellering zoals in dit geval is dat akkoord. Het grensvlak brak-zout komt in
        werkelijkheid echter wel voor in het eerste watervoerend pakket.

5.2.2   Parameterwaarden
        In het model zijn voor de 3 lagen doorlatendheden ingevoerd. In het rapport van A4All zijn
        echter alleen de horizontale doorlatendheden vermeld. Bij controle van het eerste model door
        Deltares bleek dat de waarden voor de verticale doorlatendheid van de deklaag en de Waalre
        kleilaag een factor 10 kleiner zijn dan A4All in de beschrijving aangeeft. Daardoor vallen de
        verticale hydraulische weerstanden tegen grondwaterstroming van de betreffende
        waterremmende lagen bijzonder hoog uit. In de tweede versie van het model is dat echter
        veranderd waarbij horizontale en verticale doorlatendheid gelijk zijn genomen.
        De parameterwaarden voor doorlatendheid van de bodemlagen zijn constant genomen in het
        gehele modelgebied en leiden tot geohydrologische eigenschappen zoals samengevat in de
        volgende tabel:

                             Onderkant           kH=kV           kD                 c
                             laag                [m/d]           [m2/d]             [d]
        Holocene             -20                 0,0005          nvt                40000
        deklaag
        Watervoerende        -40                 22              440                nvt
        pakket
        Kleilaag             -50                 0,003           nvt                3333
        Waalreformatie
        Tabel 5.1   Parameterwaarden in model A4All

        De aangehouden waarden van de holocene lagen zijn waarschijnlijk deels gebaseerd op [2].
        Daarbij is de doorlatendheid bepaald uit oedometerproeven, rekening houdend met de
        afhankelijkheid van de korrelspanning. Naar onze mening is het volgens [2] uitgevoerde
        onderzoek van bijzonder hoge kwaliteit en state of the art uitgevoerd. Op zich zijn die
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>        Datum                       Ons kenmerk                     Pagina
        25 september 2012           1207119-000-GEO-0005            11/33

        gegevens echter niet zo relevant voor geohydrologische berekeningen omdat voor een
        representatie van de werkelijke geohydrologische situatie een correctie moet worden
        doorgevoerd voor onvolkomenheden op grotere schaal ten opzichte van de labschaal die bij de
        beproeving van monster op samendrukking aan de orde is. Door A4All is daarom een
        doorlatendheidswaarde gekozen die een factor 10 hoger ligt dan de proefresultaten. Naar onze
        indruk is dat aan de veilige kant voor de berekening van de opstuwing.
        De doorlatendheid van de Waalreklei (of Kedichemklei) is door A4All geschat uit niet
        benoemde literatuur met een range van 5.10-8 à 5.10-10 m/s (4.10-3 a 4.10-5 m/d). De gevolgde
        weg leidt tot een redelijke schatting voor de hydraulische weerstand van de Waalre kleilaag.

        Als bron voor de doorlatendheid die het doorlaatvermogen van het watervoerende pakket
        bepaalt, is door A4All het informatiesysteem van TNO REGIS vermeld. De gebruikte waarde is
        daar voor zover wij kunnen nagaan alleen binnen een range aangegeven. Naar onze indruk is
        het door A4All gekozen doorlaatvermogen aan de kleine kant. Dat levert echter een veilige
        (over)schatting van de opstuwing op.

5.2.3   Grondwateronttrekking DSM
        In het (tweede) model van A4All dat aan Deltares is overhandigd, bedroeg het totaal van de
        ingevoerde onttrekkingsbronnen voor de winning van DSM 4*2500 m 3/d ofwel 3,65 miljoen m3
        per jaar. Dat is niet in overeenstemming met het huidige debiet van de onttrekking door DSM
        van ongeveer 12 miljoen m3 per jaar. De reden van A4All om dit zo te doen was om het
        stijghoogtepatroon ter plekke van de verdiepte ligging overeen te laten komen met het lokaal
        aanwezige verhang.

5.2.4   Overige opmerkingen
        De zinsnede over mitigatie van effecten in het watervoerend pakket door een werkelijke
        effectieve porositeit van 5% in plaats van 25% van de deklaag kunnen wij absoluut niet
        plaatsen in het kader van de door A4All uitgevoerde modelberekening van stationaire
        grondwaterstroming. Bij stationaire modellering is dit gegeven van porositeit niet relevant. In de
        tekst [1] van A4All is het vermelde effect onbegrijpelijk geïnterpreteerd. Effecten van
        veroorzaakte stijghoogteveranderingen in het pleistocene watervoerende pakket op ondiepere
        lagen worden vooral bepaald door de hydraulische weerstand van de holocene Formatie en de
        aanvulling vanuit oppervlaktewater.

 5.3    Ten aanzien van hfd. 3 Eerste doorrekening
        Bij eerste lezing was ons niet duidelijk wat A4All in dit stuk tekst bedoelde. Uit de beschrijving
        volgt naar onze indruk dat het resultaat van de modelberekening van A4All niet paste bij de
        werkelijke verdeling van de grondwaterstijghoogten die volgens metingen in deze regio
        voorkomen. Om de te ijken situatie van de stijghoogtecontouren toch passend te maken heeft
        A4All niet de geohydrologische eigenschappen van de bodemlagen aangepast maar de
        omvang van de onttrekking van DSM verkleind tot de verminderde waarde die wij hierboven in
        4.2 hebben vermeld. Naar onze mening is het lokaal bij de verdiepte ligging voorkomende
        grondwaterverhang zo wel goed maar op een gekunstelde wijze gemodelleerd.
        De verklaring van A4All dat het effect van de DSM-winning in de omgeving van Delft in
        werkelijkheid kleiner is dan in [6] is gerapporteerd omdat water uit de Schie intreedt, is niet
        correct. Feitelijk treedt namelijk in de gehele regio via de deklaag uitwisseling op tussen
        grondwater in holocene lagen (dat door polderpeilen wordt gedomineerd) en het diepere
        grondwater. Om dat te kunnen modelleren is het model van A4All echter te eenvoudig.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>      Datum                         Ons kenmerk                         Pagina
      25 september 2012             1207119-000-GEO-0005                12/33

      De absolute waarde van de door A4All berekende opstuwing is zeer waarschijnlijk een veilige
      benadering, maar omdat het model niet is geijkt is de berekende omvang van de invloedszone
      zeer onzeker. Om over de onzekerheid wat meer duidelijkheid te verkrijgen heeft Deltares de
      situatie nagerekend met het DSM-model waarvan de bevindingen In hoofdstuk 6 zijn
      gepresenteerdj.

      Enkele zinsnedes in het document van A4All werken verwarrend, zoals: “Opgemerkt wordt wel
      dat op basis van deze theoretische verklaring de invloed van het uitzetten/reduceren van de
      DSM-winning ter plaatse van de A4 minder is dan nu wordt verondersteld. Momenteel wordt
      een stijging van circa 1 meter aangehouden, dit kan volgens deze observatie minder zijn.”
      De gevolgtrekking heeft echter geen enkel verband met de werkelijkheid maar is uitsluitend
      een fictieve uitkomst van de uitgevoerde zeer versimpelde modellering van A4All.
      De vermelde zinsnede van A4All is niet correct maar heeft voor de uitkomst van de studie geen
      betekenis. Aan de hand van een niet geijkt grondwatermodel mag men die gevolgtrekking
      echter zo niet maken. Het effect van het uitschakelen van de DSM-winning is indertijd door het
      Delft Cluster consortium uitvoerig onderzocht [6] en er is geen reden om te twijfelen aan de
      hydrologische gevolgtrekkingen van dat onderzoek.


5.4   Ten aanzien van hfd. 4 Invloed van de CB-wand
      A4All stelt met hun modelberekening vast dat de opstuwing in het pleistocene watervoerende
      pakket maximaal 0,11 m bedraagt.
      Om na te gaan of de modelberekening van A4All correct is, hebben wij de daarin aangehouden
      parameterwaarden vergeleken met het DSM-model [6].
      In het DSM-model dat uitgebreid is geijkt [6], zijn meer modellagen per laagpakket
      geschematiseerd zodat de waarden die in tabel 5.2 zijn vermeld, verkregen zijn door sommatie
      van de eigenschappen van de gehanteerde waarden in de verschillende modellagen.

                          Model A4All                      Model DSM
      Laagpakket          c           kD                   c         kD
                          [-]         [m2/d]               [-]       [m2/d]
      Holocene            40000                            12900
      deklaag
      Watervoerende                        440                             700 à
      pakket                                                               800
      Kleilaag            3333                             3650
      Waalreformatie
      Tabel 5.2   Vergelijking parameterwaarden in model A4All [1] en in model DSM [6]

      De weerstandswaarde van de holocene laag in het (tweede) model van A4All is 300% en het
      doorlaatvermogen circa 50% vergeleken met het geijkte DSM-model.
      Het is lastig om op eenvoudige wijze te bepalen hoeveel de door A4All berekende opstuwing
      afwijkt van de werkelijkheid. Bij kleiner doorlaatvermogen hoort een grotere opstuwing. Het
      effect van afwijkende weerstandswaarden is moeilijker in te schatten. Op basis van een
      vergelijking met het doorlaatvermogen in het DSM-model zou men kunnen zeggen dat het
      waarschijnlijk is dat de door A4All berekende opstuwing in het pleistocene pakket groter dan
      de meest waarschijnlijke werkelijke waarde zou kunnen zijn. Omdat het lastig globaal te
      beoordelen is, komen wij hier in hoofdstuk 6 op terug.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>      Datum                       Ons kenmerk                    Pagina
      25 september 2012           1207119-000-GEO-0005           13/33

      A4All spreekt van een vertaling naar maaiveld van de opstuwing waarmee men het effect van
      de opstuwing van het grondwater in het pleistoceen watervoerende pakket op de verandering
      van de freatische grondwaterstand bedoelt. Met het model van A4All kan die situatie echter
      niet correct worden doorgerekend. Het gedrag van het freatisch grondwater is in het model
      namelijk niet gemodelleerd omdat de laagindeling van het holocene pakket te grof is, de
      gebruikte parameterwaarden niet geijkt zijn en het topsysteem met interactie van grondwater
      met oppervlaktewater niet is meegenomen.
      A4all maakt hierover in de memo een opmerking [1]:
      “Opgemerkt wordt tenslotte dat door het aanwezig zijn van verbindende watergangen
      eventueel optredende verlagingen of stijgingen genivelleerd zullen worden. In de
      modelberekening is geen rekening gehouden met hydraulische kenmerken van het
      oppervlaktewatersysteem. In praktijk is hierdoor de invloed van de CB-wand aan het maaiveld
      nul. “
      Het is juist dat de freatische grondwaterstand in deze situatie in de praktijk wordt bepaald door
      de waterstand in de watergangen. Zoals in hoofdstuk 6 wordt toegelicht aan de hand van
      berekening door Deltares blijkt dat de stelling van A4All juist is dat geen significante
      omgevingsbeïnvloeding aan het maaiveld wordt verwacht.

      A4All geeft een korte verhandeling over aanvulling vanuit modelranden en verschillen in
      stromingssnelheden bij aanvulling. Het gedrag van het topsysteem is door A4All echter niet
      gemodelleerd. Daarom trekt A4All in dat stuk conclusies die niet zijn onderbouwd.

5.5   Ten aanzien van hfd. 5 Invloed van barrière op Holypark
      Vanwege het ontbreken van een goede modellering van het topsysteem kan met het model
      van A4All het effect van de opstuwing op de verandering van het freatisch niveau bij het
      Holypark niet correct worden voorspeld, zodat dit onderdeel geen goede onderbouwing heeft.

5.6   Ten aanzien van hfd. 6 Invloed stopzetten DSM onttrekking
      De aangeduide veranderingen in het grondwaterregime ten gevolge van de stopzetting van de
      onttrekking door DSM zijn correct maar geven slechts zeer ten dele de optredende effecten
      aan voor zover die doorwerken in grondwaterstanden, stromingssnelheid en –richting en in die
      zin de omvang van de opstuwing kunnen beïnvloeden. Andere effecten die voort kunnen
      komen uit verandering van grondwaterstanden zoals wijziging van kwel, zoutbezwaar en
      zetting van maaiveld zijn niet belicht. Omdat de winning van DSM niet correct is gemodelleerd,
      is het model van A4All niet geschikt om de gevolgen van het stopzetten van de winning door
      DSM op de opstuwing door te rekenen. De gevolgtrekking van A4All dat “de totale (op)stuwing
      modelmatig afneemt ten opzichte van de huidige situatie” is niet onderzocht met het model van
      A4All. De zinsnede dat “het stopzetten van de DSM-winning ten aanzien van de
      barrièrewerking geen negatieve consequenties zal hebben” is daarmee niet goed onderbouwd.
      In hoofdstuk 6 komen wij hierop terug.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>      Datum                      Ons kenmerk                   Pagina
      25 september 2012          1207119-000-GEO-0005          14/33


 6 Controleberekeningen opstuwingseffecten met DSM-model

6.1   Modelbeschrijving
      Het geijkte grondwatermodel dat indertijd door TNO/Deltares voor de studie van de effecten
      van stopzetting van DSM is gemaakt, is complex.
      Het DSM-model beslaat een gebied van 51*51 km waar de onderzijde is gelegd op de
      geohydrologische basis die gevormd wordt door de top van de Oosterhout Formatie.
      Het model is zowel als stationair en tijdsafhankelijk grondwaterstromingsmodel gebouwd op
      basis van Modflow, met aansluiting van model CAPSIM voor de onverzadigde zone en SOBEK
      voor oppervlaktewater en buisdrainage. Het DSM-model bestaat uit 24 modellagen, regionaal
      met cellen van 100*100 m 2 en lokaal rond Delft met cellen van 25*25 m 2. Het holoceen is
      gemodelleerd met 5 “confined” lagen die ieder bestaan uit een watervoerend element en een
      waterremmend (met kD en c-waarde). De formatie van Kreftenheije bestaat in het model uit
      meerdere lagen en de betreffende bovenste Waalreklei is 1 modellaag dik. Het detailmodel van
      de deklaag beslaat 7*7 km 2 met cellen 25*25*0,25 m 3 tot een diepte van 20,75 m. C en kD-
      waarden zijn per cel toegekend op basis van voorkomende procentuele lithologische verdeling
      volgens GeoTop. Dat betreft echter slechts het gebied in en direct rondom Delft. Het
      voorkomen van lagen is afgeleid uit verbreidingskaarten van de afzettingen volgens REGIS.
      IJking van het model is verricht volgens representer-methode en leverde een goede
      overeenkomst met aanwezige meetpunten van grondwaterstanden.
      In het stationaire model dat voor de controleberekeningen door Deltares is gebruikt, is de
      celgrootte in het rekenraster aangepast naar 25*25 m 2.
      De totale waarden voor verticale hydraulische weerstanden van deklaag en diepe kleilaag zijn
      lokaal op de plek van het voorziene aquaduct respectievelijk 12.900 en 3.650 dagen en het
      doorlaatvermogen van het watervoerende pakket dat gevormd wordt door zand van de
      Kreftenheije Formatie is 700 à 800 m 2/d.
      De DSM-onttrekking is in het model ter grootte van het jaargemiddelde van enkele jaren
      geleden, namelijk 1400 m 3/u (33.600 m 3/d of 12,264 miljoen m3 per jaar).

6.2   Grondwaterstroming en -standen
      De huidige grondwaterstroming in het pleistoceen pakket is op de locatie noordoostelijk
      gericht, samenhangend met het effect van de onttrekking van grondwater door DSM.
      De grondwaterstijghoogte in het watervoerende pakket is volgens het DSM-model NAP – 2,3 à
      – 2,5 m (zie bijlage 5, figuur 1). Dit komt goed overeen met gemeten standen.

6.3   Opstuwing
      Met het DSM-model is door Deltares berekend wat het effect van de verdiepte ligging is. Voor
      de situatie met onttrekking door DSM is met het DSM-model berekend dat de opstuwing in het
      pleistocene watervoerende pakket aan westelijke zijde maximaal 0,09 m bedraagt (zie bijlage
      5, figuur 2). De verlaging aan noordoostelijke zijde van de verdiepte ligging is maximaal 0,06
      m. De maximale verandering van de grondwaterstijghoogte bevindt zich halverwege de lengte
      van de verdiepte ligging. Aan de kopeinden is de opstuwing tot nul afgenomen. Dit is berekend
      met een wand rond de verdiepte ligging die een aanlegdiepte heeft tot in de bovenste Waalre
      kleilaag. De contour van 0,05 m invloed door verandering van de grondwaterstand in het
      pleistoceen watervoerend pakket wordt gevonden op slechts enkele tientallen meters afstand
      van de verdiepte ligging (zie bijlage 5, figuur 2).
      De maximale grootte van de opstuwing is van de zelfde orde van grootte als door A4All
      berekend.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>      Datum                        Ons kenmerk                     Pagina
      25 september 2012            1207119-000-GEO-0005            15/33


      Door uitzetten van de DSM-onttrekking neemt ter plekke van de verdiepte ligging volgens onze
      modelberekening de stijghoogte toe. De grondwaterstijghoogte in het watervoerende pakket
      stijgt ter plekke van de verdiepte ligging ten gevolge van uitschakelen van de DSM-onttrekking
      circa 0,2 à 0,25 m van NAP – 2,3 à – 2,5 m naar NAP – 2,12 à -2,23 m. De richting van de
      stroming van het grondwater draait van noordoostelijke in oostelijke richting. Het patroon van
      de opstuwing verandert daardoor ook alleen in richting (zie bijlage 5, figuur 3).

      Uit het DSM-model blijkt dat het effect van de verandering van de stijghoogte door opstuwing
      niet of nauwelijks doorwerkt in het freatisch niveau (zie bijlage 5, figuren 4). In die figuren is de
      grondwaterstand halverwege de dikte van het holocene pakket bepaald. In figuur 5 is het
      verschil in freatische grondwaterstand getoond door aanleg van de verdiepte ligging bij huidige
      werking van de DSM-onttrekking. Het effect van uitschakeling van DSM op dit beeld is nihil,
      zodat een presentatie daarvan niet is opgenomen. Veranderingen konden slechts voor lagen
      onderin het holoceen worden getoond. Bovenin het holoceen wordt het resultaat voornamelijk
      bepaald door het heersende open waterpeil. Daarbij is in het beschikbare model de
      aanpassing van het oppervlaktewatersysteem rond de verdiepte ligging niet meegenomen.
      Geconcludeerd is dat in het holoceen het verschil in grondwaterstand door aanleg van de
      verdiepte ligging minder is dan enkele centimeters. Dit is voornamelijk het gevolg van de
      aanwezigheid van een zeer dicht stelsel van oppervlaktewater (globale afstand tussen sloten
      60 m) en een redelijk hoge weerstand van het holocene pakket. Met een benaderende
      analytische rekenwijze die hierna is weergegeven, kan men op basis van drainageweerstand
      c0 van de toplaag en de hydraulische weerstand c1 van het holocene lagenpakket nagaan dat
      de verhouding tussen verandering van freatische grondwaterstand en stijghoogte in
      pleistoceen watervoerend pakket hooguit 0,5% is (zie bijvoorbeeld Bemaling van Bouwputten,
      SBR 190, appendix 2, p172-176, Rotterdam 1989). De drainageweerstand van de toplaag is
      daarin gelijk genomen aan de afstand tussen de sloten (volgens artikel K. Maas, Hatsi-kD,
      vuistregel 16, Stromingen jaargang 3 nummer 1, 1997).

               c0
        h
              c0 c1
        c0         60
                               0, 00463
      c0 c1     12900 60

      Het Hoogheemraadschap meent dat de drainage- of slootbodemweerstand in het gebied groter
      is. Ook als de waarde enkele ordes groter is zijn de effecten nihil.
      Aangezien de opstuwing in het pleistoceen al gering is, is de verandering in freatische
      grondwaterstand feitelijk niet meetbaar.

6.4   Vergelijking met geohydrologische gevolgen van een lekkende verdiepte ligging
      De gevolgen van de opstuwing op de stijghoogte kunnen worden vergeleken met de effecten
      van lekkage van de constructie. Dat is echter met handberekeningen gedaan en niet met het
      DSM-model.
      De cement-bentoniet die in de wanden wordt toegepast, laat in geringe mate water door en
      heeft volgens [2] een doorlatendheid van 1.10-8 à 1.10-9 m/s. Met een wanddikte van 0,7 à 0,8
      m is de weerstand van de wand dan 800 tot maximaal 9250 dagen. Bij een stijghoogteverschil
      over de wand van 9,6 m, een wandhoogte in het pleistocene zandpakket van 26 m en een
      omtrek van 2200 m, volgt een lek van 60 tot 690 m 3/d. Door de aannemer wordt aangestuurd
      op een wanddoorlatendheid die nog een orde minder is.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>        Datum                      Ons kenmerk                    Pagina
        25 september 2012          1207119-000-GEO-0005           16/33

        De lekkage is echter ook afhankelijk van imperfecties in de wand door incidentele
        aansluitproblemen tussen gegraven panelen. Met benaderende lekformules kan de omvang
        van incidentele lekkages worden berekend. Deze kunnen in probabilistische berekeningen
        worden meegenomen. Door de rapporteur van Deltares is die werkwijze ontwikkeld bij de
        bepaling van de lekkage van diepwanden rond bouwkuipen van de HSL-tunneltoeritten in het
        Groene Hart. De schatting van de lekkage bleek toen volgens de monitoring gedurende bouw
        aan de veilige kant te zijn. Het totale debiet viel wel tegen omdat de bouwtijd uitliep (Van
        Meerten, Presentatie Risicogestuurde benadering bemalingsontwerp lekkage dichte
        bouwkuipen Groene Harttunnel HSL, Symposium Lekmanagement GeoDelft, 2007).
        Zoals door de aannemer voorzien zullen reparaties aan grote afwijkingen worden uitgevoerd
        maar het zal lastig zijn om kleine lekkages te vinden en te repareren. Afhankelijk van de
        uitvoeringszorgvuldigheid en slagingskans van reparaties is een resterend lekdebiet van
        puntlekken geschat van 150 tot 1500 m 3/d. Omdat het een doorgaande cementbentonietwand
        betreft zonder voegen en een maximale inspanning wordt voorzien om reparaties uit te voeren,
        schatten wij in dat de puntlek dichter bij de kleinst vermelde hoeveelheid zal uitkomen. De
        puntlekkages komen bovenop de berekende lek van cement-bentoniet. De hoeveelheid stemt
        globaal overeen met ervaringscijfers voor diepwanden met een lek van 5 tot 25 l/m 2/dag
        (persoonlijke ervaring en handboeken zoals Grundbau Taschenbuch). Referenties voor
        cement-bentonietwanden zijn echter niet gevonden.

        Door de lek treedt een verlaging op buiten de polderconstructie. Berekend met putformules
        bedraagt deze verlaging van grondwaterstand in het pleistoceen watervoerende pakket direct
        naast de wand 0,06 m tot hooguit bij een imperfecte wand 0,6 m.
        Aangezien over de uiteindelijk gerealiseerde kwaliteit van de wand vooralsnog onzekerheid
        bestaat, is dit aspect gezien de grootte van de verlaging belangrijker dan het effect van
        opstuwing tegen de constructie. Uit globale berekening blijkt dat ook dan nog de daling van de
        freatische grondwaterstand nihil (hooguit enkele centimeters) is, weer vanwege de geringe
        doorwerking van verandering van stijghoogte in het watervoerend pakket naar freatisch
        grondwater.

 6.5    Effecten van geohydrologische veranderingen op de omgeving

6.5.1   Vernatting en verdroging
        Zoals in paragraaf 6.3 aangegeven is de stijging van de grondwaterstand bovenstrooms en
        daling benedenstrooms gering ten gevolge van de grote hydraulische weerstand van de
        holocene deklaag die in het gebied voorkomt. Aan weerszijden van de verdiepte ligging
        worden sloten aangelegd bij de realisatie van waterhuishoudkundige maatregelen in het kader
        van dit project. Daardoor zal verlaging van grondwaterstand aan ene zijde gecompenseerd
        worden door voeding vanuit oppervlaktewater. Verhoging van grondwaterstand aan andere
        zijde zal gecompenseerd worden door afstroming naar oppervlaktewater. Aangezien het
        oppervlaktewatersysteem dat aan weerszijden van de verdiepte ligging wordt gemaakt,
        doorverbonden zal worden, zal de geringe hoeveelheid water die in de bodem infiltreert aan
        ene zijde worden gecompenseerd met de geringe hoeveelheid water die vrijkomt aan andere
        zijde. Netto treedt er in het poldersysteem dus geen verlies op. Daaruit volgt dat het
        verschijnsel van opstuwing geen bezwaar is met betrekking tot de eis dat het project
        waterneutraal moet zijn.

6.5.2   Kwel en waterkwaliteit
        Het gebied rond de verdiepte ligging is een kwelgebied. Dat blijft het ook na de aanleg van de
        verdiepte ligging. De veranderingen in stijghoogte door opstuwing zijn dermate klein dat er
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>        Datum                       Ons kenmerk                    Pagina
        25 september 2012           1207119-000-GEO-0005           17/33

        nauwelijks sprake is van wijziging van de kwel. Daarmee is er feitelijk geen drijvende kracht
        voor een wijziging van de waterkwaliteit van enige betekenis.
        De waterkwaliteit zal alleen kunnen veranderen door de stopzetting van de winning van DSM
        [6]. In die situatie stijgt het grondwaterniveau in het pleistocene pakket in enige mate en neemt
        de kwel dientengevolge weinig toe. Dit heeft echter volgens [6] nog maar een zeer gering
        effect op de toename van het chloridegehalte van het grondwater in het watervoerende pakket.
        In het oppervlaktewater leidt de uitschakeling van DSM tot een toename van 5 tot hooguit 30
        mg/l ten opzichte van huidige situatie met een voorkomend gehalte van circa 200 mg/l. De
        stijging van de stijghoogte ter plekke van de verdiepte ligging door uitschakeling van DSM is
        circa 0,25 m. Het effect van opstuwing in het pleistoceen is plaatselijk hooguit circa 0,1 m. Het
        effect van opstuwing op de waterkwaliteit is daarom van geen betekenis en van ondergeschikt
        belang.
        Er moet worden vermeld dat het effect van lekkage van de verdiepte ligging van dezelfde
        ordegrootte kan zijn als de stopzetting van DSM maar tegengesteld. Dat zal dus leiden tot een
        tegengesteld effect op de verandering van waterkwaliteit. Mogelijk vlakt lekkage rond de
        verdiepte ligging de veranderingen door uitschakeling van DSM juist af.

6.5.3   Bodemdaling
        Voor wat betreft de berekening van bodemdaling moeten diverse uitgangspunten worden
        onderscheiden:
        •    Stijging van de stijghoogte met maximaal 0,09 m aan zuidwestelijke zijde door opstuwing.
        •    Daling van de stijghoogte met 0,06 m door het barrière-effect aan noordoostelijke zijde.
        •    Daling van de stijghoogte met 0,06 m tot maximaal 0,6 m rondom door lekkage.

        Aangezien de bodem bij rijzing als gevolg van stijging van de grondwaterdruk zeer stijf
        reageert is dat effect verwaarloosbaar.
        De zetting als gevolg van stijghoogtedaling door het barrière-effect is dermate gering dat dit
        effect niet waarneembaar is.
        De zetting die het gevolg is van lekkage-effecten kan globaal worden berekend met de
        waarden voor zettingsparameters die in de DSM-studie [6] zijn verzameld. Voor een globale
        schatting worden uitgaande van een profiel dat onderin het holoceen tamelijk veel zandige klei
        bevat waarden voor primaire en secundaire zettingsconstanten volgens methode Koppejan
        aangehouden van respectievelijk 50 en 600 of in het slechtste geval de helft daarvan. De
        aanpassing van de korrelspanning zal voornamelijk over het onderste deel van de deklaag
        optreden aangezien de verandering van het freatisch vlak nihil is. De zetting van maaiveld die
        het gevolg is van lekkage door de wand is minder dan 1 mm tot hooguit 1 cm in het slechtste
        geval.

        Vanwege de zeer geringe invloed op de stijghoogte moet het effect van de opstuwing op
        waterhuishouding, bodemdaling, waterkwaliteit en natuurbelangen als verwaarloosbaar worden
        aangeduid.

6.5.4   Monitoring van opstuwingseffecten
        Zoals uit onze beschouwing kan worden afgeleid, worden op grond van de modellering van de
        opstuwing zeer geringe effecten verwacht. Hoewel verwacht mag worden dat de marge in de
        resultaten niet tot significante afwijkingen zal leiden, is het aan te bevelen om in de eerste
        jaren na realisatie op enkele plaatsen de ontwikkeling van grondwaterstanden en
        maaiveldniveau te volgen met metingen. Het aantal meetpunten hoeft naar onze mening niet
        groot te zijn (2 tot maximaal 4 posities) en de meetfrequentie kan 2-jaarlijks zijn.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>  Datum                      Ons kenmerk                  Pagina
  25 september 2012          1207119-000-GEO-0005         18/33


7 Conclusies

  Deltares komt op basis van de onderzochte stukken tot een aantal conclusies. Deze zijn
  hieronder gerubriceerd bij de beantwoording van de vraagstelling van RWS:

  1. onvolkomenheden en/of strijdigheden in het onderzoek naar te verwachten
     omgevingsbeïnvloeding door opstuwing van de combinatie A4all en het verschil met eigen
     bevindingen.

  •    Het door A4All ontwikkelde grondwatermodel is zeer eenvoudig van opzet. Door het
       lokale stijghoogtepatroon in het model overeen te laten stemmen met het uit
       peilbuismetingen bekende lokale verhang, heeft A4All een reële waarde voor de
       maximale opstuwing van het grondwater in het pleistocene watervoerende pakket
       weten te berekenen. Die berekende opstuwing is vrijwel gelijk aan de uitkomst die
       door Deltares is bepaald met het complexere DSM-model.
  •    Het model van A4All is niet geijkt. Daardoor is het niet mogelijk geweest om de
       hydrologische veranderingen in de omgeving door de opstuwing goed te kunnen
       bepalen. A4All heeft de effecten op de freatische grondwaterstand en omgeving
       proberen in te schatten. Naar de mening van Deltares konden de interpretaties van
       mogelijke effecten voor de omgeving met het door A4All ontwikkelde model niet goed
       worden onderbouwd, maar dat was ook niet de doelstelling van hun berekening.
  •    Het door A4All opgestelde model is niet geschikt om analyses te verrichten voor de
       gevolgen bij veranderingen van randvoorwaarden (uitschakeling van DSM) en het
       stromingspatroon.
  •    Van het gebied is het DSM-model bij Deltares beschikbaar. Dat model verschilt wat
       betreft benodigde detaillering van de geohydrologische bodemeigenschappen en
       hydrologische randvoorwaarden in belangrijke mate met het model van A4All.

  •    Deltares concludeert dat het A4All wel is gelukt om een redelijke predictie van de
       maximale grootte van de opstuwing af te geven. Het door A4All gebruikte model is
       echter niet geschikt om de effecten voor de omgeving ten gevolge van de aanleg van
       de polderconstructie binnen cement-bentonietwanden op het grondwater te
       analyseren. Dat laatste is feitelijk slechts uitvoerbaar met een uitvoerig geijkt
       geohydrologisch model, dat echter alleen door grote inspanning en tegen hoge
       kosten kan worden gemaakt. Het voor de vergelijking gebruikte DSM-model van
       Deltares is wel een geijkt model.

  2.   (mogelijke) gevolgen en effecten voor de omgeving door opstuwing.

  •    Uit de berekening van Deltares volgt dat de verhoging van de stijghoogte door
       opstuwing in het Pleistocene watervoerende zandpakket niet meer is dan 0,09 m.
  •    De zone met verhoging en verlaging van de stijghoogte in het watervoerende pakket
       door opstuwing tegen de wand van de verdiepte ligging reikt niet verder dan enkele
       tientallen meters.
  •    Bij uitschakeling van de onttrekking van DSM verandert het invloedsgebied van de
       opstuwing niet in omvang maar in zeer geringe mate in ligging.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Datum                    Ons kenmerk            Pagina
25 september 2012        1207119-000-GEO-0005   20/33

Bijlage 1 Kaart met polders en peilen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Datum                     Ons kenmerk                  Pagina
25 september 2012         1207119-000-GEO-0005         21/33




Kaart met polderpeilen in de omgeving van A4 Delft-Schiedam [m-NAP] [2]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Datum                   Ons kenmerk                Pagina
25 september 2012       1207119-000-GEO-0005       22/33

Bijlage 2 Omgevingsbelangen natuur (website Provincie Zuid-Holland)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Datum               Ons kenmerk            Pagina
25 september 2012   1207119-000-GEO-0005   23/33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Datum                   Ons kenmerk                Pagina
25 september 2012       1207119-000-GEO-0005       24/33

Bijlage 3 Geinterpreteerde sonderingen van A4All
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Datum               Ons kenmerk            Pagina
25 september 2012   1207119-000-GEO-0005   25/33




                                                    Traject
                                                    Verdiepte
                                                    Ligging
                                                    A4DS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Datum                   Ons kenmerk               Pagina
25 september 2012       1207119-000-GEO-0005      26/33

Bijlage 4 Geohydrologische schematisatie bodemlagen volgens informatie uit REGIS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Datum               Ons kenmerk            Pagina
25 september 2012   1207119-000-GEO-0005   27/33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Datum                  Ons kenmerk               Pagina
25 september 2012      1207119-000-GEO-0005      28/33

Bijlage 5 Resultaten van grondwaterstromingsberekeningen met DSM-model
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Datum                       Ons kenmerk                    Pagina
25 september 2012           1207119-000-GEO-0005           29/33




Figuur 1. Locatie van verdiepte ligging ten opzichte van isostijghoogtelijnen [m-NAP] bij huidig
stromingspatroon in het eerste watervoerende pakket
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Datum                     Ons kenmerk                   Pagina
25 september 2012         1207119-000-GEO-0005          30/33




Figuur 2. Lijnen van gelijke stijghoogteverandering [m] in het eerste watervoerende pakket
door barrièrewerking van de verdiepte ligging bij huidig stromingspatroon door winning DSM
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Datum                      Ons kenmerk                   Pagina
25 september 2012          1207119-000-GEO-0005          31/33




Figuur 3. Lijnen van gelijke stijghoogteverandering [m] in het eerste watervoerende pakket
door barrièrewerking van de verdiepte ligging bij stromingspatroon na uitschakeling winning
DSM
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Datum                     Ons kenmerk                   Pagina
25 september 2012         1207119-000-GEO-0005          32/33




Figuur 4. Grondwaterstand onderin holocene pakket [m-NAP] met barrièrewerking (boven) en
zonder barrièrewerking (beneden) door de verdiepte ligging in het watervoerende pakket bij
huidig stromingspatroon met winning DSM
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Datum                     Ons kenmerk                  Pagina
25 september 2012         1207119-000-GEO-0005         33/33




Figuur 5. Verandering van grondwaterstand onderin holocene pakket [m] ten gevolge van
barrièrewerking door de verdiepte ligging in het watervoerende pakket (bij huidig
stromingspatroon met winning DSM)

In deze figuur is geen rekening gehouden met aanleg van extra open water rondom de
verdiepte ligging.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>     Bijlage 4




184200.16744.00       Adviesbureau RBOI
                  Rotterdam / Middelburg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>