<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Audit BOV-kosten lokaalspoor
vervoerregio's
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in
Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
19 april 2017
Metropoolregio Rotterdam-Den Haag
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald
Amsterdamseweg 15
6814 CM Arnhem
PO Box 441, 6800 AK,
Arnhem
The Netherlands
T +31 (0)26 3577 111
mottmac.nl
Metropoolregio Rotterdam-
Den Haag
Grote Marktstraat 43
                                      Audit BOV-kosten lokaalspoor
Postbus 66
2501 CB Den haag                      vervoerregio's
                                               381919          1
                                                      Mott MacDonald
                                                                        E
                                      Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in
                                      Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
                                      19 april 2017
Registered in Arnhem, The Netherlands
                                      Metropoolregio Rotterdam-Den Haag
no. 30199525.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Revisiebeheer
  Revisie                                                                                                            Daum                                                                                                                                                      Opsteller                                                                                                                                                               Controle                                                                                                     Vrijgave Beschrijving
  A                                                                                                                  6 maart 2017                                                                                                                                              R. Schalk                                                                                                                                                               M. Donders                                                                                                   J. Bolck Conceptrapport
                                                                                                                                                                                                                                                                               T. Teunissen                                                                                                                                                            B. Godziejewski
                                                                                                                                                                                                                                                                               K. Verbruggen
  B                                                                                                                  10 maart 2017                                                                                                                                             T. Teunissen                                                                                                                                                            M. Donders                                                                                                   J. Bolck Definitief rapport
  C                                                                                                                  15 maart 2017                                                                                                                                             T. Teunissen                                                                                                                                                            M. Donders                                                                                                   J. Bolck Definitief rapport met
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             enkele aanpassingen
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             n.a.v. overleg met
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             stuurgroep
  D                                                                                                                  22 maart 2017                                                                                                                                             T. Teunissen                                                                                                                                                            M. Donders                                                                                                   J. Bolck Definitief rapport met
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             update
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             exploitatieresultaat
  E                                                                                                                  19 april 2017                                                                                                                                             T. Teunissen                                                                                                                                                            M. Donders                                                                                                   J. Bolck Definitief rapport met
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             kleine aanpassingen na
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             overleg met opdracht-
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             gevers
Document referentie: 381919 | 1 | E
Information class: Standard
  This document is issued for the party which commissioned it and for specific purposes connected with the above-
  captioned project only. It should not be relied upon by any other party or used for any other purpose.
  We accept no responsibility for the consequences of this document being relied upon by any other party, or being
  used for any other purpose, or containing any error or omission which is due to an error or omission in data supplied
  to us by other parties.
  This document contains confidential information and proprietary intellectual property. It should not be shown to other
  parties without consent from us and from the party which commissioned it.
  This report has been prepared solely for use by the party which commissioned it (the ‘Client’) in connection with the captioned project. It should not be used for any other purpose. No person other than the Client or any party who has expressly agreed terms of reliance with us (the ‘Recipient(s)’) may rely on the content, information or any views expressed in the report. We accept no duty of care, responsibility or liability to any other recipient of this document. This report is confidential and contains proprietary intellectual property.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Inhoudsopgave
Samenvatting                                                                   1
1        Introductie                                                           6
         1.1        Aanleiding                                                 6
         1.2        Doel                                                       6
         1.3        Scope                                                      7
         1.4        Beheer lokaalspoor                                         7
         1.5        Leeswijzer                                                 8
2        Aanpak                                                                9
         2.1        Dataverzameling en -analyse                                9
         2.2        Aannames ontbrekende data                                 10
         2.3        Majeure gebeurtenissen                                    11
         2.4        Praktisch referentiekader                                 12
3        Algemene bevindingen                                                 13
         3.1        Definitie BOV-kosten                                      13
         3.2        Prijsindexatie                                            14
         3.3        Toekomstige BOV-kosten                                    15
         3.4        Groei aanbod openbaar vervoer                             15
         3.5        Algemene historische en toekomstige ontwikkelingen        17
         3.6        Levenscyclus assets                                       18
4        BOV-kosten HTM                                                       21
         4.1        Infrastructuur                                            21
         4.2        Voertuigen                                                23
5        BOV-kosten RET                                                       25
         5.1        Infrastructuur                                            25
         5.2        Voertuigen                                                27
6        BOV-kosten GVB                                                       29
         6.1        Infrastructuur                                            29
         6.2        Voertuigen                                                30
7        BOV-kosten vervoerregio’s en totaal                                  33
         7.1        Metropoolregio Rotterdam-Den Haag                         33
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
         7.2        Vervoerregio Amsterdam                                    35
         7.3        Totaal beide vervoerregio’s                               37
         7.4        Prognoses toekomstige ontwikkeling BOV-kosten             38
8        Conclusies en aanbevelingen                                          41
         8.1        Conclusies                                                41
         8.2        Aanbevelingen                                             44
Bijlagen                                                                      46
A.       Referentielijst                                                      47
B.       Afkortingen                                                          50
C.       Overzicht majeure gebeurtenissen                                     51
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                 1
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Samenvatting
Aanleiding en aanpak
Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) financiert de Metropoolregio Rotterdam-Den
Haag (MRDH) en Vervoerregio Amsterdam (VRA) middels de Brede Doeluitkering (BDU). De
vervoerregio’s gebruiken de BDU onder andere om de Beheer-, Onderhouds- en
Vervangingskosten (BOV-kosten) van het lokaalspoor in Rotterdam, Amsterdam en Den Haag
te dekken. De afgelopen jaren is de vraag naar en het aanbod van regionaal OV sterk gegroeid.
Dit heeft een positief effect gehad op bereikbaarheid en economische groei van de Randstad,
maar ook geleid tot een toename van de BOV-kosten. De vervoerregio’s verwachten dat de
groei van passagiers en BOV-kosten doorzet in de komende jaren. IenM en de vervoerregio’s
willen graag meer inzicht krijgen in de factoren die de groei van de BOV-kosten beïnvloeden en
de verwachte toekomstige trend.
De vervoerregio’s en IenM hebben Mott MacDonald daarom gezamenlijk opdracht gegeven om
de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten van lokaalspoor infrastructuur en voertuigen in
beeld te brengen voor de periode 2005-2026. Om deze ontwikkeling te verklaren zijn historische
en toekomstige majeure gebeurtenissen geïdentificeerd. Dit onderzoek is uitgevoerd in een
korte doorlooptijd van zeven weken tussen eind januari en medio maart 2017.
Mott MacDonald heeft een data-analyse van de beschikbare gegevens uitgevoerd. Aangezien
niet voor de gehele periode data beschikbaar is, zijn hiaten gevuld op basis van onderbouwde
aannames. Dit vermindert de nauwkeurigheid van het onderzoek, maar maakt het wel mogelijk
om over de gehele periode een trend weer te geven. De majeure gebeurtenissen zijn
vastgesteld middels interviews met de beheerders en eigenaars van de lokaalspoor assets.
Beheer, onderhoud en vervangingen van lokaalspoor
Het beheer van het lokaalspoor is door de vervoerregio’s middels beheerconcessies belegd bij
lokale beheerders. De verschillende beheerders, concessies en omvang van de assets zijn
samengevat in Tabel 1. De beheertaak omvat het dagelijks en regulier beheer en onderhoud en
een-op-een vervanging van railinfrastructuur en railvoertuigen. Vervangingen worden soms à
fonds perdu (direct) betaald en soms via kapitaallasten (afschrijvingen en rente) gefinancierd.
Tabel 1: Overzicht omvang huidige netwerk en vloot en beheerconcessie per beheerder
                                                Infrastructuur                                Voertuigen
                                 Netwerk         Beheerconcessie                Vloot    Beheerconcessie
                                 (enkelspoor)                                   (vtg.)
           Tramnet               259 km          Railconcessie Haaglanden       168      Railconcessie Haaglanden (2016-
                                                 (2016-2026)                             2026)
   HTM
           Light Rail net        78 km                                          71
           Totaal                337 km                                         239
           Tram                  194 km          Concessie Rail Rotterdam       112      Concessie Rail Rotterdam (2016-
                                                 (2016-2026)                             2026)
   RET
           Metro                 162 km                                         167
           Totaal                356 km                                         279
           Tram                  213 km          Convenant BORI 2013-2024       200      Concessie Amsterdam met GVB
                                                 Convenant MVP Metro 2015-               Vervoer (2013-2024)
           Metro                 117 km                                         90
   GVB                                           2031                                    Convenant Strategische Activa met
           Totaal                330 km                                         290      GVB Activa (eigendom voertuigen)
           Totaal                1.023 km                                       808
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                                         2
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 1: BOV-kosten infrastructuur en voertuigen lokaalspoor (2005-2026)1
                                                                                                                                  3
                                                 Totaal                                                                2
                                           120                                                                     4
                                                                                                                                                                                                                             13
                                                                                                                                                                                     11
                                                                                                                                             7
                                                                                                                                                         9
                                           100                                                                                                                 10                                              12             14
                                                                               1                                                      6           8
        index (totaal kosten 2017 = 100)
                                                                                                        5
                                            80
                                            60
                                            40
                                            20
                                             0
                                                 2005    2006   2007    2008       2009   2010   2011       2012   2013    2014       2015       2016   2017   2018   2019    2020        2021   2022   2023   2024   2025    2026
                                             I. Beheer & onderhoud                                          II. Kapitaallasten                                               III. Vervangingen
                                             Voortschrijdend gemiddelde B&O                                 Voortschrijdend gemiddelde kapitaallasten                        Voortschrijdend gemiddelde vervangingen
Tabel 2: Majeure gebeurtenissen BOV-kosten lokaalspoor (2005-2026)
    Nummer                                              Jaar                   Majeure gebeurtenis
    I. Beheer & onderhoud
    1                                                    2006-2011             Uitbreiding areaal met RandstadRail (HTM +77,5 km enkelspoor, RET +16,6 km enkelspoor)
    6                                                            2015          Introductie Wet Lokaalspoor
    9                                                            2017          Uitbreiding areaal met Hoekse Lijn (+48 km enkelspoor Metro RET)
    10                                                           2018          Uitbreiding areaal GVB met Noord/Zuidlijn (+20 km enkelspoor Metro)
    11                                                   2020-2021             Uitbreiding vloot GVB met 18 CAF 15G Tramvoertuigen (plus 45 CAF 15G ter vervanging)
    II. Kapitaallasten
    5                                                    2011-2012             Aanschaf 53 Citadis II voertuigen RET
    8                                                            2016          60 nieuwe Siemens Avenio voertuigen HTM (uitstroom reeds afgeschreven GTL-I voertuigen)
    13                                                   2025-2026             70 nieuwe NST2 voertuigen HTM (uitstroom reeds afgeschreven GTL-I en GTL-II voertuigen)
    14                                                           2026          Optie voor 30 extra M7 Metrovoertuigen GVB2
    III. Vervangingen
    2                                                    2008-2018             Renovatie Oostlijn (Metro GVB)
    3                                                    2009-2020             Verbeteren brandveiligheid stations en vernieuwing spoorbeveiligingssysteem Metro RET
    4                                                    2010-2015             Netwerk RandstadRail (aanpassingen en vernieuwing infra HTM voor bredere Avenio voertuigen)
    7                                                    2015-2016             Vernieuwing beveiligingssysteem Metro GVB
    12                                                          2024?          Aanpassen tramnet HTM voor NST-2 voertuigen (jaar nog onbekend)2
1
    Een deel van de gegevens is niet beschikbaar (RET infrastructuur 2005-2006, beheer en onderhoud RET tramvoertuigen 2005-2006,
      GVB voertuigen 2005-2011 en 2016-2026) en daarom geëxtrapoleerd (gearceerd in grafiek), zie ook paragraaf 2.2. Over het budget
      van vervangingen tussen 2017 en 2026 zijn RET en MRDH nog in gesprek, waardoor deze waarschijnlijk lager zullen zijn.
2
    Niet opgenomen in huidig overzicht BOV-kosten
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                       3
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Meerjarige ontwikkeling BOV-kosten
Figuur 1 geeft een overzicht van de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten van het
lokaalspoor tussen 2005 en 2026. De majeure gebeurtenissen worden toegelicht in Tabel 2. De
historische trend toont een sterke stijging van de BOV-kosten tot 2018. Dit is grotendeels
verklaarbaar door de groei van het netwerk met ca. 17% en de vlootcapaciteit met ca. 20%, in
combinatie met een intensiever gebruik van het netwerk en de metro- en tramvoertuigen.
Tegelijkertijd is de complexiteit van de voertuigen en de omvang van het assetbeheer
toegenomen. Dit betreft onder andere elektronische beveiligingssystemen en waarde
toevoegingen ten bate van het reizigerscomfort zoals airconditioning, dynamische
reizigersinformatie en de OV-chipkaart. Tot slot heeft in deze periode een aantal grote
vervangingsprojecten plaatsgevonden.
De toekomstige trend van 2018 tot 2026 toont een stabilisatie van de BOV-kosten. Dit is
opmerkelijk aangezien een aantal grote netwerkuitbreiding is gepland, zoals de Noord/Zuidlijn in
Amsterdam en Hoekse Lijn in Rotterdam. Bovendien vindt er in Amsterdam en Den Haag
modernisering en uitbreiding van de voertuigvloot plaats. Een verdere professionalisering en
verhoogde efficiëntie van de beheerorganisaties verklaart de stabilisatie deels. De trend lijkt
echter ook veroorzaakt te zijn door opgelegde taakstellingen in de beheerconcessies. Hierdoor
ontstaat het risico dat onderhoud en vervangingen uitgesteld worden, wat op de lange termijn
kan leiden tot een afname van prestaties, verminderde reizigerswaardering en/of een grote piek
in de BOV-kosten na het aflopen van de concessies in 2024 en 2026. Beheerders geven
bovendien inzicht in de BOV-kosten die nu bekend zijn. Gewijzigde regelgeving of additionele
(politieke) wensen zijn niet meegenomen in de BOV-kosten.
Om deze onzekerheid over de toekomstige ontwikkeling van de BOV-kosten beter in beeld te
brengen zijn daarom drie prognoses opgesteld. Prognose 1 is gebaseerd op de strikte naleving
van de concessieafspraken tussen vervoerregio’s en beheerders. Daarnaast zijn twee
prognoses (prognose 2 en 3) opgesteld waarin het optreden van risico’s, onverwachte
gebeurtenissen en een groei van voertuig- en passagierskilometers zijn beschouwd. Prognose
2 is gebaseerd op het optreden van een beperkt deel van de risico’s en een laag groeiscenario,
wat leidt tot een jaarlijkse groei van 1%. Prognose 3 gaat uit van een jaarlijkse groei van 2%, op
basis van het optreden van een groter aantal risico’s en een hoog groeiscenario. Dit is
weergegeven in Figuur 2. Hierin zijn de bedragen weergegeven in prijspeil 2016.
Figuur 2 laat ook de BDU-inkomsten zien van de vervoerregio’s. De figuur laat zien dat in 2005
het aandeel van de BOV-kosten circa 36% van de totale BDU-inkomsten bedroeg, in 2016 is dit
aandeel gestegen tot 67%. De BDU-inkomsten van de vervoerregio’s zijn bedoeld voor alle
mobiliteitstaken van deze regio’s. Een analyse van de BDU-inkomsten maakt geen deel uit van
dit onderzoek. In het hoofdrapport in hoofdstuk 7.4, worden de BOV-kosten nader gerelateerd
aan de exploitatiekosten van het OV en de BDU-inkomsten
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                    4
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 2: Meerjarige ontwikkeling BOV-kosten inclusief prognoses na 2016, afgezet tegen de BDU-
gelden
Conclusies
De belangrijkste conclusies van dit onderzoek zijn:
a. Financiering van vervangingen verschilt tussen de beheerders. Dit gebeurt soms à fonds
    perdu en soms middels kapitaallasten. Dit bemoeilijkt een goede voorspelling van de BOV-
    kosten op de langere termijn en een vergelijking tussen de beheerders;
b. In de periode 2005-2018 tonen de BOV-kosten een stijgende trend. Deze trend is
    verklaarbaar door de groei van het netwerk, vloot, passagiers en reizigerscomfort;
c. Het aandeel van de BOV-kosten in de totale beschikbare BDU-gelden is sterk toegenomen
    tussen 2005 en 2016 (zie Figuur 2);
d. Ondanks geplande uitbreidingen stabiliseren de BOV-kosten tussen 2018 en 2026. Deze
    trendbreuk lijkt optimistisch en voornamelijk budget-gestuurd;
e. Prognoses op basis van risico’s, onvoorziene gebeurtenissen en passagiersgroei tonen dat
    een kleine jaarlijkse groei al leidt tot significant hogere BOV-kosten;
f. De huidige BOV-kosten zijn binnen de bandbreedte van de kostenkengetallen. Enkel de
    vervangingen van metro- en traminfrastructuur in Amsterdam zijn hoger, wat verklaarbaar is
    door de piek in de vervangingscycli in die periode;
g. Beheersing van de BOV-kosten is slechts beperkt mogelijk, omdat het benodigde onderhoud
    en vervangingen voornamelijk gestuurd worden door de netwerkgrootte, voertuigvloot,
    veiligheidsvoorschriften en garantievoorwaarden van leveranciers;
h. Beheerconcessies hebben een doorlooptijd van tien jaar terwijl de typische levensduur van
    assets twintig tot dertig jaar is. Dit beperkt de beheersing van de levenscycluskosten;
i. De beheerconcessies eindigen in 2024 en 2026, waardoor een risico ontstaat dat
    vervangingen uitgesteld worden tot na het aflopen van de concessie.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                     5
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Aanbevelingen
De belangrijkste aanbevelingen om de beheersbaarheid en voorspelbaarheid van de
toekomstige BOV-kosten te verhogen zijn:
1. Omzetting naar financiering van vervangingen à fonds perdu, omdat dit op lange termijn leidt
    tot lagere totale kosten. Hiervoor moeten voldoende liquide middelen beschikbaar zijn;
2. Heldere afspraken maken tussen vervoerregio’s en IenM over daadwerkelijke toekomstige
    BOV-kosten bij optreden van risico’s, onvoorziene majeure gebeurtenissen en groei
    voertuigkilometers;
3. Mutaties in beheertaken, zoals netwerkuitbreidingen, duidelijk vastleggen en hierover
    heldere afspraken maken wat betreft het effect op de BOV-kosten;
4. Uitvoeren van een benchmarkstudie met vergelijkbare Light Rail systemen in noordwest
    Europa. Dit maakt een betere vergelijking van de BOV-kosten mogelijk;
5. In beeld brengen van de vervangingscycli en bijbehorende repeterende vervangingskosten
    over volledige levensduur van assets. Dit betreft een periode van tenminste dertig jaar, in
    plaats van de concessieperiode van tien jaar. Dit vereenvoudigt sturing op optimalisatie van
    levenscycluskosten;
6. Een levenscyclusbenadering wordt ondersteund door een verdere professionalisering van de
    assetmanagementorganisatie en -systemen. Het stimuleren van nauwere samenwerking
    tussen beheerders kan de kwaliteit verhogen.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                       6
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
1 Introductie
Dit hoofdstuk geeft een introductie van het onderzoek. Eerst wordt de aanleiding toegelicht,
gevolgd door de hieruit volgende doelstelling. Op basis hiervan wordt de scope van het
onderzoek besproken. Vervolgens wordt een korte beschrijving gegeven hoe het beheer van
het lokaalspoor georganiseerd is. Tot slot geeft een leeswijzer aan hoe de rest van dit rapport is
opgebouwd.
1.1       Aanleiding
Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) financiert de Metropoolregio Rotterdam-Den
Haag (MRDH) en Vervoerregio Amsterdam (VRA) middels de Brede Doeluitkering (BDU)
verkeer en vervoer. De BDU bestaat sinds 2005 en had destijds als doel om de regionale
bereikbaarheid middels het Openbaar Vervoer (OV) en verkeer integraal te bevorderen binnen
de toenmalige stadsregio’s en provincies. Per 2015 bestaat de BDU enkel nog voor de twee
eerdergenoemde vervoerregio’s MRDH en VRA. De BDU heeft de volgende doelstellingen:
● Bekostiging regionaal OV (beheer, onderhoud, vervangingen en exploitatiesubsidies);
● Investeringen in bereikbaarheid (OV, wegen, fiets, P+R, etc.);
● Uitvoeren wettelijke taken (zoals Wet Lokaal Spoor) en apparaatslasten van de vervoerregio.
Het ministerie, beide vervoerregio’s en het Interprovinciaal Overleg (IPO) hebben gezamenlijk
een betaalbaarheidsonderzoek laten uitvoeren. Hieruit blijkt dat het regionale OV steeds meer
onder (financiële) druk staat. De oorzaak van deze druk bij de vervoerregio’s wordt voor een
belangrijk deel veroorzaakt door de (toekomstige) beheer-, onderhouds- en vervangingskosten
(BOV-kosten) van het railinfrastructuursysteem en de railgebonden voertuigen (lokaalspoor).
Tegelijkertijd zien de vervoerregio’s dat de vraag naar en aanbod van het regionale OV in de
afgelopen jaren sterk is toegenomen. Dit heeft een positieve bijdrage geleverd aan de groei van
de economie en leefbaarheid van de Randstad. De verwachting is dat deze groei doorzet en
een goed OV-aanbod essentieel is om de Randstad bereikbaar en leefbaar te houden. IenM
heeft anderzijds slechts beperkt inzicht in de bestedingen van de BDU aan de BOV-kosten van
lokaalspoor. De vervoerregio’s en IenM willen beiden graag beter begrijpen waardoor de groei
in BOV-kosten veroorzaakt is en wat de verwachting voor de toekomst is.
1.2       Doel
IenM en de vervoerregio’s hebben een gedeelde behoefte om de meerjarige ontwikkeling van
de BOV-kosten scherper in beeld te krijgen. Dit betreft een beter inzicht in de historische en
toekomstige trend, inclusief factoren die deze ontwikkeling verklaren. Het doel van dit
onderzoek is om deze meerjarige ontwikkeling in beeld te brengen en duiding te geven aan
welke gebeurtenissen deze beïnvloeden.
Een nevendoel van dit onderzoek is het geven van een expertadvies over de huidige hoogte
van de BOV-kosten op basis van een praktisch referentiekader. Op basis hiervan wordt een
uitspraak gedaan over de mate waarin de BOV-kosten in de toekomst beheersbaarder en
voorspelbaarder kunnen worden. De vervoerregio’s en IenM willen dit verbeterde inzicht en
conclusies vervolgens gebruiken om de BDU te evalueren en mogelijk te herijken op basis van
de vervoersvraag en het bijbehorende OV-aanbod.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                      7
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
1.3       Scope
Vanuit IenM en de vervoerregio’s is een gezamenlijke behoefte uitgesproken om voor de
Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart 2017 het onderzoek afgerond te hebben. De scope
van deze audit is afgestemd op deze korte doorlooptijd van ongeveer zeven weken. Binnen dit
onderzoek is daarom enkel gekeken naar het volgende:
● De beheer-, onderhouds- en vervangingskosten. Gedurende het onderzoek is gebleken dat
    wegens de financiering van de vervangingen ook de kapitaallasten beschouwd moeten
    worden. Een definitie hiervan is opgenomen in hoofdstuk 3 van dit rapport;
● Alle lokaalspoor assets van de vervoerregio’s zijn beschouwd. Dit betreft de railinfrastructuur
    en railvoertuigen van de tram- en metrosystemen in Rotterdam, Amsterdam en Den Haag;
● De beschouwde periode van deze audit is 2005-2026;
● De historische en toekomstige majeure gebeurtenissen die trendbreuken in de meerjarige
    ontwikkeling van de BOV-kosten veroorzaken zijn in beeld gebracht;
● Expertadvies op basis van een praktisch referentiekader voor de omvang van de BOV-
    kosten. Dit betreft nadrukkelijk geen benchmark tussen de beheerders.
Op basis van bovenstaande behoefte hebben wij een aantal belangrijke kernwoorden die de
scope beschrijven en centraal staan in onze aanpak geïdentificeerd:
1.4       Beheer lokaalspoor
Het beheer van de railinfrastructuur en railvoertuigen van het lokaalspoor wordt door de
vervoerregio’s belegd bij lokale beheerders van de assets. In Rotterdam wordt dit onderhoud
uitgevoerd door RET, in Den Haag door HTM en in Amsterdam door GVB. Dit is vastgelegd in
beheerconcessies tussen de vervoerregio’s en beheerders.
Voor Rotterdam en Den Haag ligt het juridisch eigendom van de assets bij de Gemeente
Rotterdam en de Gemeente Den Haag, met uitzondering van de RandstadRail infrastructuur
waarvan het Rijk juridisch eigenaar is. MRDH is door deze partijen gemandateerd op te treden
als asset owner. Het beheer van de lokaalspoor assets is belegd middels de Railconcessie
Haaglanden en de Concessie Rail Rotterdam. Beide concessies lopen van december 2016 tot
en met 2026.
In Amsterdam is het juridisch eigendom van de lokaalspoor assets door de Vervoerregio
Amsterdam belegd bij GVB Activa voor voertuigen en bij Metro en Tram (MET) voor
infrastructuur. Vervoerregio Amsterdam heeft als financier wel meerdere concessies en
convenanten vastgesteld voor het beheer van de lokaalspoor assets. Voor het beheer van de
infrastructuur zijn dit het Convenant Beheer en Onderhoud Railinfrastructuur (BORI) en het
Convenant Meerjaren Vervangingsonderhoud Programma Metro (MVP Metro), beiden met
MET. Voor het dagelijks beheer van de railvoertuigen is dit de Concessie Amsterdam met GVB
Vervoer en voor het eigendom van de voertuigen het Convenant Strategisch Activa met GVB
Activa.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de beheerconcessies, en de omvang van de te
beheren netwerken en vloot per beheerder.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                   8
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Tabel 3: Overzicht omvang huidige netwerk en vloot en beheerconcessie per beheerder
                                                Infrastructuur                                Voertuigen
                                 Netwerk          Beheerconcessie               Vloot      Beheerconcessie
                                 (enkelspoor)                                   (vtg.)
           Tramnet               259 km           Railconcessie Haaglanden      168        Railconcessie Haaglanden (2016-
                                                  (2016-2026)                              2026)
   HTM     Light Rail net        78 km                                          71
           Totaal                337 km [7]                                     239 [5]
           Tram                  194 km           Concessie Rail Rotterdam      112        Concessie Rail Rotterdam (2016-
                                                  (2016-2026)                              2026)
   RET     Metro                 162 km                                         167
           Totaal                356 km [23]                                    279 [28]
           Tram                  213 km           Convenant BORI 2013-2024      200        Concessie Amsterdam met GVB
                                                                                           Vervoer (2013-2024)
   GVB     Metro                 117 km           Convenant MVP Metro 2015-     90
                                                  2031                                     Convenant Strategische Activa met
           Totaal                330 km [32]                                    303 [53]   GVB Activa (eigendom voertuigen)
           Totaal                1.023 km                                       808
1.5       Leeswijzer
Na deze introductie wordt de gebruikte aanpak toegelicht in hoofdstuk 2 van dit rapport.
Vervolgens worden de algemene bevindingen toegelicht, die betrekking hebben op alle
beheerders en vervoerregio’s. De daaropvolgende hoofdstukken 4, 5 en 6 presenteren
achtereenvolgens de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten van de beheerders,
opgesplitst naar infrastructuur en voertuigen. Hierin wordt ook de trend toegelicht evenals de
historische en verwachte majeure gebeurtenissen. In hoofdstuk 7 zijn deze BOV-kosten
geaggregeerd per vervoerregio en wordt de omvang van de kosten getoetst aan een praktisch
referentiekader. In dit hoofdstuk wordt ook de prognose voor toekomstige BOV-kosten
toegelicht. Tot slot worden in hoofdstuk 8 de belangrijkste conclusies en aanbevelingen
uiteengezet.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                     9
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
2 Aanpak
Dit hoofdstuk beschrijft de toegepaste aanpak van het onderzoek. Allereerst wordt toegelicht
hoe de dataverzameling en -analyse heeft plaatsgevonden. Vervolgens wordt uitgelegd hoe is
omgegaan met ontbrekende data voor de analyse. Daarna wordt het proces om de majeure
gebeurtenissen vast te stellen beschreven. Tot slot wordt het gebruik van het praktisch
referentiekader behandeld.
2.1       Dataverzameling en -analyse
Het oorspronkelijke uitgangspunt van dit onderzoek was dat alle benodigde data beschikbaar
werd gesteld bij opdrachtverlening. In de praktijk bleek echter dat niet alle data direct
beschikbaar was en gedurende de gehele doorlooptijd van het onderzoek heeft de
dataverzameling doorgelopen. In totaal zijn tientallen bronnen geanalyseerd, waaronder
jaarplannen, jaarverslagen, (Strategisch) Asset Management Plannen ((S)AMP), meerjaren
vernieuwingsprogramma’s. Op basis van deze brondocumenten is de data-analyse uitgevoerd.
De beschikbare data is vervolgens gestructureerd en gecategoriseerd. Gedurende de data-
analyse bleek dat het detailniveau van de onderliggende data sterk verschilde. Hierdoor was
het niet mogelijk om over de gehele analyseperiode een gedetailleerde datareeks op te
bouwen. Voor de jaren waarvan deze gedetailleerdere data wel beschikbaar is, is de
onderliggende data wel bewaard om trends nader te kunnen analyseren. De datareeksen zijn
daarom op hoofdlijnen gecategoriseerd, op basis van de volgende categorieën:
● Beheerder: HTM, RET en GVB;
● Infrastructuur en railvoertuigen;
● Type BOV-kosten: beheer en onderhoud, vervangingen en kapitaallasten (voor de definitie
    hiervan zie paragraaf 3.1).
Vervolgens is alle data gestandaardiseerd door deze uit te drukken in prijspeil 2016. Dit geldt
voor zowel de historische als toekomstige BOV-kosten. Deze standaardisering is gebaseerd op
de OV-index, die ook wordt toegepast om de jaarlijkse groei van de beschikkingen voor de
beheerders te bepalen. Van deze gestandaardiseerde data is vervolgens per jaar en categorie
de meest relevante bron geselecteerd. Hierbij is rekening gehouden met de betrouwbaarheid
(realisatie prevaleert bijvoorbeeld boven begroting) en de consistentie van de bronnen. In
sommige gevallen zijn meerdere bronnen gecombineerd, bijvoorbeeld om toekomstige
uitbreidingen mee te nemen in de data.
De gebruikte bronnen voor elke datareeks is opgenomen in Bijlage A. Belangrijk om hierbij te
vermelden is dat ook in het verleden niet altijd de daadwerkelijk gerealiseerde kosten
beschikbaar zijn en dat hiervoor soms ook de offertes gebruikt zijn. Hierdoor kan de historische
realisatie afwijken van de gebruikte data, hoewel dit verschil waarschijnlijk beperkt is.
Op basis van deze selectie is vervolgens voor elke van de hierboven genoemde categorieën
een jaarreeks ingevuld. Hiervoor is het in sommige gevallen nodig geweest om aannames te
maken om missende data te vullen. Hoe dit is gedaan wordt in de volgende paragraaf in meer
detail toegelicht. Voor de jaarreeksen is vervolgens een voortschrijdend gemiddelde berekend
om de trend in BOV-kosten in beeld te brengen. Dit is gebaseerd op het voortschrijdend
gemiddelde van het jaar zelf en de vier voorgaande jaren. Voor de eerste vier jaren (2005-2008)
is hier een kortere periode beschouwd voor het voortschrijdend gemiddelde.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                    10
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Tot slot zijn de BOV-kosten geïndexeerd. Hierbij is de som van BOV-kosten voor het jaar 2017
gelijkgesteld aan de index 100. Voor alle andere jaren is de index van de BOV-kosten berekend
ten opzichte van de kosten in 2017. Voor alle beheerders en infrastructuur en voertuigen zijn
separate indices gebruikt. Dit maakt het eenvoudiger om de trend van de verschillende
beheerders te vergelijken.
2.2        Aannames ontbrekende data
Gedurende deze studie is gebleken dat voor sommige jaren data niet beschikbaar is (gesteld).
In het bijzonder over de BOV-kosten van de GVB voertuigen is zeer beperkt data beschikbaar.
Hierdoor zijn wij genoodzaakt geweest om een aantal aannames te maken om deze
ontbrekende data te kunnen invullen en een compleet overzicht van de meerjarige ontwikkeling
te geven. Wij benadrukken dat dit de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van de data wel
vermindert. In jaren waarvan geen enkele data, of slechts een deel van de data, beschikbaar
was is dit daarom gearceerd weergegeven in de figuren. De belangrijkste aannames die wij
gemaakt hebben voor het vullen van de ontbrekende data zijn:
1. HTM – infrastructuur:
    a. 2005-2007: beheer- en onderhoudskosten op basis van kosten in 2008 minus lagere
         kosten in verleden voor dagelijks beheer en onderhoud van Light Rail netwerk
         (uitbreiding sinds 2006);
    b. 2005-2007: kapitaallasten op basis van verschil totaal beheer infrastructuur (beheer en
         onderhoud en kapitaallasten) en beheer-en onderhoudskosten;
    c. 2009: beheer- en onderhoudskosten op basis van kosten in 2008 plus hogere kosten
         voor dagelijks beheer en onderhoud van Light Rail netwerk in 2009;
    d. 2009: kapitaallasten op basis van verschil totaal beheer infrastructuur (beheer en
         onderhoud en kapitaallasten) en beheer-en onderhoudskosten;
    e. 2010: kapitaallasten op basis van verschil totaal beheer infrastructuur en beheer- en
         onderhoudskosten;
    f. 2018-2026 (Bleizo) en 2019-2026 (tram 19B naar Delft): extra beheer en onderhoud als
         gevolg van uitbreidingen op basis van 1,5% van CAPEX kosten voor beheer en
         onderhoudskosten per jaar.
2. HTM – voertuigen:
    a. 2011-2016: beheer- en onderhoudskosten op basis van aandeel B&O in kilometerkosten
         in periode 2008-2010;
    b. 2011:2014: kapitaallasten op basis van aandeel kapitaallasten in capaciteitskosten in
         periode 2005-2010.
3. RET – infrastructuur (geen data 2005-2006):
    a. 2005-2006: beheer- en onderhoudskosten gelijk aan 2007 verminderd met extra kosten
         t.g.v. RandstadRail in 2007;
    b. 2005-2006: kapitaallasten op basis van gemiddelde voor opvolgende vijf jaar;
    c. 2018-2020: beheer- en onderhoudskosten lokaalspoor op basis van totaal exclusief
         aandeel FastFerry en Zorobus in B&O kosten 2017;
    d. 2018-2026: extra beheer en onderhoud als gevolg van uitbreidingen nieuw
         beveiligingssysteem metro, brandveiligheid metrotunnels en remise Kleijweg op 1,5% van
         CAPEX kosten voor beheer en onderhoudskosten per jaar;
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                        11
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
    e. 2021-2026: extra beheer- en onderhoudskosten als gevolg van Hoekse Lijn op basis van
         raming tijdens interview met RET (ca. €5 miljoen per jaar). Voor periode 2017-2020 zijn
         deze kosten wel opgenomen in totaal B&O maar niet gespecificeerd.
4. RET – voertuigen (geen data onderhoud tramvoertuigen 2005-2006):
    a. 2005-2006: de gemiddelde beheer- en onderhoudskosten per tram voertuigeenheid van
         30 meter zijn berekend op basis van gegevens 2007-2016. Op basis van de
         vlootsamenstelling per jaar zijn de beheer- en onderhoudskosten geschat;
5. GVB – infrastructuur:
    a. 2017-2026: areaalmutaties t.o.v. BORI meegenomen in beheer- en onderhoudskosten
         (onderbouwd in subsidieaanvraag 2016);
    b. 2018-2024: extra beheer- en onderhoudskosten als gevolg ingebruikname Noord/Zuidlijn
         toegevoegd. Voor 2018 is de helft toegevoegd (ingebruikname medio 2018);
    c. 2020:2026: extra beheer- en onderhoudskosten als gevolg van ombouw Amstelveenlijn
         toegevoegd;
    d. 2022-2026: extra beheer- en onderhoudskosten als gevolg van ingebruikname
         Uithoornlijn op basis van zelfde kosten per kilometer enkelspoor als voor Amstelveenlijn.
6. GVB – voertuigen (enkel data voor groot onderhoud, kilometerkosten 2006-2014, regulier
    onderhoud 2013-2016 en kapitaallasten 2012-2017):
    a. Beheer en onderhoud 2006-2012: op basis van de kilometerkosten tram en metro in
         combinatie met kosten voor energieverbruik zijn onderhoudskosten geschat;
    b. Beheer en onderhoud 2005, 2017-2026: op basis van de gemiddelde onderhoudskosten
         per voertuigeenheid (30 meter) zijn de onderhoudskosten per voertuigtype geschat,
         onderverdeeld in tram en metro. Op basis van het jaaroverzicht van de
         vlootsamenstelling zijn de totale onderhoudskosten geraamd;
    c. Kosten voor de beschikking “Overige strategische activa” zijn meegenomen als
         vervangingen en niet opgenomen in de kapitaallasten;
    d. Kapitaallasten 2016-2017: berekening aangepast op basis van daadwerkelijke rente
         (1,5%);
    e. Kapitaallasten 2005-2011: teruggerekend tot 2005 of aanschafdatum op basis van
         lineaire afschrijving en rentevoet van 4%;
    f. Kapitaallasten 2018-2026: berekend op basis van lineaire afschrijving en rentevoet van
         1,5%. Volledig afgeschreven assets zijn in volgende jaren niet meer meegenomen;
    g. Aanschaf nieuwe voertuigen M5/M6, 15G en M7: op basis van instroomschema
         voertuigvloot, geraamde kosten, afschrijvingstermijn van 30 jaar, lineaire afschrijving en
         rentevoet van 1,5% zijn assets afgeschreven.
2.3        Majeure gebeurtenissen
Op basis van de data-analyse is een eerste overzicht opgesteld van de majeure
gebeurtenissen. Dit zijn gebeurtenissen die een significant effect op de BOV-kosten hebben.
Deze gebeurtenissen kunnen geobserveerde trendbreuken verklaren. Anderzijds kan het ook
zo zijn dat een majeure gebeurtenis optreedt maar dit niet leidt tot een trendbreuk in de BOV-
kosten. Dit kan suggereren dat de additionele BOV-kosten niet zijn meegenomen en op een
later moment alsnog optreden.
De majeure gebeurtenissen die op basis van de data-analyse zijn geïnventariseerd zijn
vervolgens geverifieerd door middel van interviews met de verantwoordelijke asset managers
van de beheerders en de vervoerregio’s. In deze interviews is het overzicht van majeure
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                             12
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
gebeurtenissen bovendien verder uitgebreid. Een compleet overzicht van de geïdentificeerde
majeure gebeurtenissen is opgenomen in Bijlage C. De interviews zijn ook gebruikt om extra
inzicht te verkrijgen in de beheerconcessies en hoe budgetten voor het beheer, onderhoud en
vervangingen worden toegekend. Dit heeft inzicht verschaft in mogelijke budgetspanningen
tussen vervoerregio’s en beheerders. Een overzicht van de interviews is opgenomen in Tabel 4.
Tabel 4: Overzicht interviews
  Datum                     Beheerder/vervoerregio           Geïnterviewden
  9 februari 2017           HTM Materieel                    Wolter Kok, Kas Blezer
  13 februari 2017          Vervoerregio Amsterdam           Lex Brantenaar, Ben Wiering
  15 februari 2017          RET Infrastructuur               Kees Aerts, Joost van Rossum
  15 februari 2017          RET Materieel                    Hakan Zor
  17 februari 2017          MRDH                             Pim Uijtdewilligen, Max Lamb
  22 februari 2017          GVB voertuigen                   Dave Glandorf, Toine Linders
  24 februari 2017          GVB infrastructuur               Maarten Cassee, Martin Aldus
  2 maart 2017              HTM Infrastructuur               Paul Segaar, Hans van Rooden, Ron de Jager,
                                                             Ruud Witte, Arno van Dijk
Op basis van de jaarreeksen die uit de data-analyse volgen en het overzicht van de majeure
gebeurtenissen zijn infographics ontworpen die de kwantitatieve trend grafisch weergeven en
kwalitatief verklaren. Deze infographics zijn opgesteld voor de verschillende categorieën zoals
eerder gedefinieerd in dit hoofdstuk.
2.4       Praktisch referentiekader
Om een expertadvies over de omvang en aard van de BOV-kosten te kunnen geven is een
praktisch referentiekader toegepast. Hiervoor hebben wij meerdere interne workshops
georganiseerd met Nederlandse en Engelse Light Rail experts. In deze workshops zijn de
uitkomsten van de data-analyse getoetst. Bovendien is in deze workshops besproken hoe de
omvang van de BOV-kosten zich verhoudt tot andere vergelijkbare Light Rail systemen. Tot slot
zijn de workshops gebruikt om expertadvies te vergaren om de beheersbaarheid en
voorspelbaarheid van de BOV-kosten te vergroten.
Naast deze workshops hebben wij ook de BOV-kosten vergeleken met andere Light Rail
systemen in Nederland, België en Engeland waar wij bij betrokken zijn geweest. Daarnaast zijn
de kostenkengetallen van Rijkswaterstaat [50] en CROW [49] gebruikt. Op basis hiervan is
referentiekader opgesteld waarin een bandbreedte van +/- 25% is gehanteerd. Ook de BOV-
kosten van Amsterdam, Rotterdam en Den Haag hebben wij uitgedrukt in eenheidsprijzen om
op hoofdlijnen een vergelijking te kunnen maken en een oordeel te kunnen vormen of de BOV-
kosten hoog, normaal of laag zijn. Het is belangrijk om hierbij op te merken dat dit slechts een
indicatie betreft en geen benchmark is. De drie beschouwde systemen zijn vergelijkbaar in
omvang, maar verschillen sterk in complexiteit, bijvoorbeeld door de mix van tram en metro.
Een diepgaande analyse is noodzakelijk om daadwerkelijk een oordeel te kunnen vormen over
hoe de BOV-kosten zicht tot elkaar verhouden.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                      13
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
3 Algemene bevindingen
Dit hoofdstuk beschrijft de algemene bevindingen van het onderzoek, die van toepassing zijn op
alle beheerders. Ten eerste wordt de definitie voor BOV-kosten toegelicht. Vervolgens wordt de
invloed van de prijsindexatie op de BOV-kosten behandeld. Hierna worden de bevindingen over
de toekomstige BOV-kosten beschreven, gevolgd door de groei van het aanbod van openbaar
vervoer. Tot slot worden de algemene historische en toekomstige ontwikkelingen en de
levenscyclus van de assets besproken.
3.1       Definitie BOV-kosten
Voor dit onderzoek is in samenspraak met de vervoerregio’s en het Ministerie een definitie
opgesteld van de BOV-kosten. Dit is gebaseerd op hoe dit is vastgelegd in de
beheerconcessies tussen de vervoerregio’s en de beheerders. Uit praktische overwegingen is
deze definitie bovendien afgestemd op de wijze waarop de beheerders over BOV-kosten
rapporteren. Om deze reden is het beheer en onderhoud samengevoegd. Daarnaast zijn de
kapitaallasten toegevoegd omdat dit door sommige beheerders gebruikt wordt voor de
financiering van de BOV-kosten. Dit leidt tot de volgende overeengekomen definities:
1. Beheer en onderhoud: het dagelijks beheer en onderhoud van de assets. Dit wordt door de
    verschillende beheerders ook aangeduid als regulier, klein of preventief onderhoud.
    Voorbeelden hiervan zijn inspecties van railvoertuigen en het slijpen van de rails;
2. Vervangingen: het vervangingsonderhoud van de assets die à fonds perdu (direct) worden
    betaald. Dit wordt vaak ook aangeduid als groot onderhoud. Dit betreft enkel een-op-een
    vervangingen. Voorbeelden hiervan is levensduurverlengend onderhoud (LVO) van
    railvoertuigen en het vervangen van bovenleiding;
3. Kapitaallasten: rente en afschrijvingen van (vervangings)investeringen. Kapitaallasten
    kunnen worden gebruikt voor het spreiden in de tijd van grote investeringen. Voorbeelden
    hiervan zijn de aanschaf van nieuwe railvoertuigen en grote infrastructuur vervangingen.
De investeringskosten voor de uitbreiding van het netwerk of de voertuigvloot zijn geen
onderdeel van de BOV-kosten. De invloed van de uitbreidingen op de beheer- en
onderhoudskosten zijn wel onderdeel van de BOV-kosten. De aanlegkosten van bijvoorbeeld de
Noord/Zuidlijn zijn niet opgenomen in dit onderzoek, maar de verhoging van de beheer- en
onderhoudskosten wel. De aanschaf van nieuwe voertuigen is in veel gevallen een combinatie
van een-op-een vervanging en uitbreiding van de vloot. Dit is zoveel mogelijk ook op deze wijze
meegenomen in de BOV-kosten.
Een aantal vervangingen is een combinatie van functie uitbreiding en vervanging van
bestaande systemen. De kosten voor functie uitbreiding zijn geen onderdeel van de BOV-
kosten, maar de kosten voor de vervanging wel. Dit is zoveel mogelijk op deze wijze
meegenomen in dit onderzoek, maar deze scheiding is niet altijd evident. Een voorbeeld is het
project Netwerk RandstadRail (NRR) in Den Haag. Een grote een-op-een vervangingsopgave is
hier samengevoegd met de benodigde aanpassing van de infrastructuur (functie uitbreiding)
door de introductie van de bredere Siemens Avenio voertuigen. De kosten voor de een-op-een
vervanging zijn wel meegenomen in de BOV-kosten, maar de functie uitbreiding niet. Voor
voertuigen is dit in de praktijk lastiger gebleken omdat alle voertuigen doorgaans gezamenlijk in
de kapitaallasten worden opgenomen en hier niet een duidelijk onderscheid is in vervangingen
en uitbreidingen.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                    14
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Gedurende het onderzoek is gebleken dat de verschillende beheerders andere
kostenstructuren gebruiken. Hoewel op hoofdlijnen de scheiding tussen beheer en onderhoud
enerzijds en vervangingen anderzijds vergelijkbaar is, bestaan hier verschillen in. Bovendien is
bij alle beheerders de rapportagestructuur in de loop der jaren veranderd, waardoor de
scheiding tussen beheer, onderhoud en vervangingen mogelijk ook gewijzigd is. Wegens de
korte doorlooptijd van dit onderzoek is dit niet in detail geanalyseerd. Dit heeft bovendien geen
invloed op de totale BOV-kosten, maar kan wel de verhouding tussen beheer, onderhoud en
vervangingen beïnvloeden.
Een belangrijker verschil tussen de beheerders is de financiering van vervangingen. In sommige
gevallen worden alle vervangingen à fonds perdu betaald. Dit betekent dat de financier – in dit
geval de vervoerregio’s – de kosten direct volledig betaalt. Sommige beheerders financieren
echter de vervangingen door middel van kapitaallasten, waarbij geld geleend wordt op de
kapitaalmarkt en jaarlijkse kapitaallasten worden betaald voor de afschrijving van de assets en
de rente over de leningen. MRDH sluit deze leningen inmiddels zelf af, omdat zij als overheid
een gunstiger rentetarief kan bewerkstelligen. Het voordeel van betalen à fonds perdu is dat de
totale kosten lager zijn omdat er geen rente betaald wordt. Het voordeel van financieren middels
kapitaallasten is dat de jaarlijkse kosten redelijk constant zijn, omdat de uitgaven over een
lange periode worden afgelost. Echter, als assets vervangen moeten worden voordat zij volledig
afgeschreven zijn, leidt dit tot kapitaalvernietiging en eenmalige hogere kosten door afschrijving
van de resterende boekwaarde.
Bovenstaande verschil leidt tot verschillen in de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten,
vooral of er grote pieken zijn voor vervangingen of dat deze worden opgevangen middels de
kapitaallasten. Onderstaande tabel geeft daarom een overzicht wat elke beheerder onder
beheer en onderhoud, vervangingen en kapitaallasten rekent.
Tabel 5: Overzicht financiering vervangingen per beheerder
                                 Vervangingen                                           Kapitaallasten
            Infrastructuur       Enkele projecten zoals Netwerk RandstadRail            Normale vervangingsonderhoud
      HTM   Voertuigen           Enkele projecten zoals LVO                             Groot onderhoud en aanschaf
                                                                                        voertuigen
            Infrastructuur       Vanaf 2017 alle vervangingen                           Vervangingen voor 2017
                                 Voor 2017 alleen “speciale projecten”
      RET
            Voertuigen           Vanaf 2017 CAPEX kosten3                               Voor 2017 groot onderhoud en
                                                                                        aanschaf voertuigen
            Infrastructuur       Meerjaren Programma Vervangingsonderhoud               n.v.t.
                                 (MVP) Tram en Metro
      GVB
            Voertuigen           Groot onderhoud en LVO                                 Aanschaf nieuwe voertuigen en
                                                                                        waarde toevoegend onderhoud4
3.2         Prijsindexatie
De BOV-kosten van lokaalspoor worden gefinancierd middels de BDU, die wordt uitgekeerd
vanuit het Ministerie aan de vervoerregio’s. Deze BDU wordt jaarlijks aangepast op basis van
de BDU-index, die de prijsindexatie van de BDU-gelden definieert. Deze BDU-gelden worden
door de vervoerregio’s onder andere gebruikt om de BOV-kosten van de beheerders te
financieren. De beschikkingen die de vervoerregio’s aan de beheerders uitkeren wordt ook
3
    Wegens de hoge risico’s/onzekerheid van het kostenniveau in de toekomst heeft RET deze als CAPEX kosten opgenomen in haar
      SAMP 2016-2026. In de praktijk zullen de daadwerkelijke kosten wel middels kapitaallasten worden betaald.
4
    De aanschaf van nieuwe voertuigen wordt à fonds perdu betaald door de Vervoerregio Amsterdam, maar intern gebruikt GVB
      afschrijvingen en rente van activa. Ten behoeve van dit onderzoek zijn daarom ook toekomstige vervangingen omgezet in
      kapitaallasten.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                     15
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
jaarlijks aangepast op basis van prijsindexatie. Voor deze prijsindexatie wordt de OV-index
gebruikt. De OV-index en BDU-index zijn niet gekoppeld, waarbij de OV-index in de periode
2005-2016 doorgaans hoger is geweest dan de BDU-index.
In de huidige beheerconcessies zijn de toekomstige BOV-kosten niet geïndexeerd. Mogelijk
leidt dit in de toekomst tot een verdere budgetspanning tussen de vervoerregio’s en
beheerders, omdat minder onderhoud en vervangingen gefinancierd kan worden. Het
infrastructuurvervangingsprogramma van de RET wordt bijvoorbeeld niet geïndexeerd. Door
prijsstijgingen nemen de vervangingskosten voor RET echter wel toe wat betekent dat zonder
efficiëntieverbetering niet alle vervangingen uitgevoerd kunnen worden. Het effect hiervan op de
conditie van de assets is nu nog lastig in te schatten, maar dit leidt zeker tot budgetspanning
tussen MRDH en RET.
3.3       Toekomstige BOV-kosten
Dit onderzoek is gebaseerd op een combinatie van historische uitgaven en verwachte
toekomstige kosten. De verwachte toekomstige kosten zijn gebaseerd op de beheerconcessies
tussen de vervoerregio’s en de beheerders. Bij het opstellen van deze concessies zijn vanuit de
vervoerregio’s taakstellingen opgelegd waarbinnen de onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd
moeten worden. Dit maakt het lastig om in te schatten of de BOV-kosten die zijn opgenomen in
de concessies in de praktijk voldoende blijken te zijn om al het benodigde onderhoud uit te
voeren om een service van goede kwaliteit aan de reizigers te kunnen bieden.
Uit de interviews met beheerders blijkt dat het beheer van de assets binnen de gemaakte
afspraken een grote uitdaging biedt. Hiermee ontstaat het risico dat onderhoud of vervangingen
worden uitgesteld, wat niet direct leidt tot verminderde prestaties, maar op lange termijn juist
kan leiden tot grote vervangingsopgaven. Binnen het uitgevoerde onderzoek is de periode na
2026 niet beschouwd. Dit is de periode waarin de huidige beheerconcessies zijn afgelopen. Het
is niet onvoorstelbaar dat een grote investeringsbehoefte optreedt na 2026. Het wordt daarom
aanbevolen om ook over de concessies heen te kijken om te zorgen dat men in de toekomst
niet voor onverwachte grote uitgaven komt te staan.
Een andere onzekerheid in de toekomst zijn de uitbreidingen van het te beheren netwerk en de
vloot. Een aantal uitbreidingen is reeds bekend, zoals de ingebruikname van de Hoekse Lijn in
Rotterdam (eind 2017) en de Noord/Zuidlijn in Amsterdam (medio 2018). Hoewel de effecten op
de BOV-kosten wel geraamd zijn, moet in de praktijk blijken of deze ramingen juist zijn of dat
daadwerkelijke BOV-kosten hoger of lager zijn. Veelal gaan uitbreidingen gepaard met hoge
initiële aanloopkosten in de eerste jaren. Voor uitbreidingen verder in de toekomst is deze
onzekerheid des te groter. Daarnaast is van een aantal uitbreidingen nog onvoldoende bekend
waardoor hiervoor geen raming van de BOV-kosten opgesteld is. Deze toekomstige kosten
zullen sowieso optreden, maar zijn in deze rapportage niet opgenomen in de meerjarige
ontwikkeling van de BOV-kosten. Tenslotte zullen er ontwikkelingen optreden die momenteel
nog niet voorzien kunnen worden door de beheerders, zoals het effect van nieuwe voertuigen
op de slijtage van de infrastructuur.
3.4       Groei aanbod openbaar vervoer
In de beschouwde historische periode 2005-2016 zijn de netwerken en (de capaciteit van) de
voertuigvloten sterk gegroeid. Het is de verwachting dat deze trend zich in de toekomst
voortzet. Deze groei leidt uiteraard tot een toename van de BOV-kosten. Dit wordt verder
versterkt door het succes van lokaalspoor in Rotterdam, Den Haag en Amsterdam. De
afgelopen jaren is er een sterke groei in passagiers geweest, zowel absoluut als in de totale
afgelegde afstand (passagierskilometers). Deze groei is deels veroorzaakt door de
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                              16
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
netwerkuitbreidingen, maar ook door frequentere dienstregelingen, waarmee het aanbod van
openbaar vervoer vergroot is. Dit is terug te zien in de toename van de voertuigkilometers. Deze
ontwikkelingen beïnvloeden de BOV-kosten, omdat dit leidt tot snellere slijtage van de assets
en/of een toename van het aantal assets. Uit de vervoerprognoses blijkt dat de verwachting is
dat de passagiersgroei zich de komende jaren doorzet [55].
Deze historische ontwikkelingen en verwachting voor de toekomst van de netwerkomvang en
vloot zijn weergegeven in onderstaande figuren. Voor de ontwikkeling van voertuigkilometers en
passagierskilometers zijn onvoldoende gegevens beschikbaar om deze grafisch weer te geven.
Het tram- en metronetwerk in alle vervoerregio’s vertoont groei in de periode 2005-2026. Deze
groei is ongeveer 200 km enkelspoor (ca. 20%). De voertuigvloot is uitgedrukt in
voertuigeenheden van 30 meter lengte. Moderne tram- en metrovoertuigen zijn namelijk
doorgaans langer. Hoewel het aantal voertuigen afneemt in de periode 2005-2026, neemt de
capaciteit van de vloot wel toe (ca. 25%).
Figuur 3: Ontwikkeling van infrastructuur HTM, RET en GVB (2005-2026)
                                                               Ontwikkeling infastructuur
                     1,200
                                                                                                                                             RET tram
                                                                                                                                             RET metro
                     1,000
                                                                                                                                             HTM tram
                                                                                                                                             HTM Light Rail
                      800                                                                                                                    GVB tram
   Enkelspoor (km)
                                                                                                                                             GVB metro
                      600
                      400
                      200
                        -
                             2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026
                                                                                 Jaar
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                    17
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 4: Ontwikkeling van voertuigen HTM, RET en GVB (2005-2026)
                                                            Ontwikkeling voertuigeenheden (30m)
                            1,200
                                                                                                                                                    RET tram
                                                                                                                                                    RET metro
                            1,000
                                                                                                                                                    HTM tram
   Voertuigeenheden (30m)
                                                                                                                                                    GVB tram
                             800                                                                                                                    GVB metro
                             600
                             400
                             200
                               -
                                    2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026
                                                                                        Jaar
3.5                            Algemene historische en toekomstige ontwikkelingen
Uit de interviews met de beheerders is gebleken dat er een aantal algemene historische
ontwikkelingen heeft plaatsgevonden die voor alle beheerders van toepassing is. Een
belangrijke wijziging die voor alle beheerders gelijktijdig is ingegaan is de inwerkingtreding van
de Wet Lokaalspoor (WLS) op 1 december 2015. Hiermee is de verhouding tussen
opdrachtgever, beheerder en vervoerder verder geprofessionaliseerd. Dit heeft wel geleid tot
nieuwe taken en een grotere administratieve last voor de beheerders. De vervoerregio’s ramen
dat dit voor Rotterdam, Den Haag en Amsterdam heeft geleid tot implementatiekosten van
ongeveer € 4,9 miljoen en een toename van de structurele jaarlijkse kosten van ongeveer € 3,3
miljoen [51].
Een andere algemene historische ontwikkeling is de invoering van de OV-chipkaart. Hiervoor
zijn in alle tramvoertuigen in Rotterdam, Den Haag en Amsterdam OV-chipkaart validators
geplaatst. Voor de metrosystemen in Rotterdam en Amsterdam zijn op alle stations OV-
chipkaart poortjes geplaatst. De aanlegkosten hiervan zijn geen onderdeel van de BOV-kosten,
maar dit heeft wel invloed op de beheer- en onderhoudskosten. Voor tram valt dit onder het
onderhoud van de voertuigen, terwijl voor metro dit valt onder het onderhoud van de
infrastructuur. Het is bovendien verwachting dat de eerste vervangingen hiervan in de komende
10 jaar plaats zal vinden. Aangezien dit nieuwe systemen zijn is het voor beheerders lastig in te
schatten wat de praktische levensduur van deze systemen is.
Uit alle interviews met de beheerders van voertuigen kwam naar voren dat de voertuigen steeds
geavanceerder worden. Terwijl voertuigen vroeger vooral mechanisch waren, zitten er
tegenwoordig steeds meer ICT-systemen in de voertuigen, zoals OV-chipkaart apparatuur en
dynamische reizigersinformatiesystemen (DRIS). Bovendien zijn voertuigen tegenwoordig
bijvoorbeeld uitgerust met airconditioning en is lagevloer de standaard voor tramvoertuigen. De
modernere voertuigen leveren daarmee een hogere servicekwaliteit en comfortniveau aan de
passagiers, maar dit maakt het onderhoud ook complexer. De voertuigbeheerders geven aan
dat dit de BOV-kosten verhoogt, omdat meer systemen onderhouden moeten worden en
bovendien de vervangingscyclus van ICT-systemen korter is. Onder andere door de extra
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                     18
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
apparatuur is de asbelasting van moderne voertuigen ook hoger. Infrastructuurbeheerders
geven aan dat dit leidt tot versnelde slijtage van het spoor en daardoor hogere BOV-kosten.
3.6       Levenscyclus assets
Voor de vervangingen van de assets is het belangrijk de levenscyclus van de assets te
beschouwen. Hoewel de levensduur voor een groot deel afhankelijk is van het gebruik, is er wel
iets te zeggen over de typische levensduur van verschillende types assets. Voor railvoertuigen
is de typische levensduur 30 jaar, hoewel RET voor tramvoertuigen een levensduur van 25 jaar
gebruikt. Levensduur is te verlengen door middel van levensduurverlengend onderhoud. Hier
kan voor gekozen worden als dit tot lagere levenscycluskosten (life cycle costs – LCC) leidt dan
vervanging van de voertuigen.
Voor railinfrastructuur is de levenscyclus van assets complexer, omdat deze sterk verschilt per
asset type. De HTM gebruikt bijvoorbeeld, afhankelijk van de gebruiksintensiteit, een verwachte
technische levensduur van 25-40 jaar voor spoor in rechtstand, 20-30 jaar voor spoor in
rechtstand op een remtraject, 10-20 jaar voor bogen met een boogstraal van minder dan 30
meter, 40 jaar voor bovenleiding masten, 30 jaar voor onderstations en 15-20 jaar voor
seinstelsels [4]. Deze uiteenlopende levenscycli leiden tot verschillende vervangingscycli van
assets. Dit betekent dat de vervangingskosten het ene jaar hoger zijn dan het andere jaar. Het
is belangrijk deze cyclus in beeld te brengen, zodat er niet onverwachte pieken ontstaan,
bijvoorbeeld direct na het aflopen van de concessieperiode. GVB heeft deze vervangingsgolf
voor de bovenleiding van het tram areaal in beeld gebracht in onderstaande figuur.
Figuur 5: Vervangingsgolven bovenleiding Tram areaal Amsterdam
Bron:      [47]
In de BOV-kosten zijn de investeringskosten van netwerkuitbreidingen niet meegenomen, maar
wel de invloed die deze hebben op de beheer- en onderhoudskosten. Een netwerkuitbreiding
betekent echter ook dat aan het einde van de levensduur van de assets een grote
vervangingsopgave te verwachten is. Dit leidt dus ineens tot een grote toename van de
vervangingen. In Rotterdam en Amsterdam is dit in het verleden opgetreden voor de metro
infrastructuur, waarvoor grote vervangingen uitgevoerd zijn (zoals renovatie Oostlijn Amsterdam
en vernieuwing beveiligingssysteem in Rotterdam). Een ander voorbeeld is de groei van het
tramnetwerk in Amsterdam tussen 1980 en 2006. Dit heeft geleid tot een verhoogde
vervangingsbehoefte vanaf 2012, zoals is weergegeven in onderstaande figuur. Dit illustreert
dat huidige netwerkuitbreidingen leiden tot een toekomstige verhoging van de vervangingen.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                      19
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 6: Toename vervangingsbehoefte Tram infrastructuur Amsterdam
Bron:      [47]
Voor zowel voertuigen als infrastructuur geldt dat de concessieperiode van 10 jaar niet
overeenkomt met de levenscyclus van de assets, die doorgaans langer is, met name voor
voertuigen. Doordat gestuurd wordt op de beheersing van de BOV-kosten binnen de
concessieperiode leidt dit mogelijk niet altijd tot de optimale levenscycluskosten. Om te voldoen
aan de concessieafspraken kan onderhoud uitgesteld worden tot net na de concessie, wat op
de lange termijn leidt tot een hogere LCC en/of verminderde prestaties.
Idealiter wordt het onderhoud zo gepland dat over de gehele levensduur van de assets de
kosten geminimaliseerd worden. In de LCC worden zowel de beheer- en onderhoudskosten
meegenomen als de eenmalige vervangingskosten. Op basis hiervan kunnen de
levenscycluskosten per jaar worden bepaald. Hieruit kan bijvoorbeeld blijken dat een verhoging
van het preventief onderhoud op de korte termijn leidt tot verhoogde onderhoudskosten, maar
dat dit op de lange termijn kosten bespaart doordat de levensduur verlengd wordt en de
vervanging een aantal jaren later plaatsvindt.
Om tot optimale levenscycluskosten te komen is het essentieel dat ‘over de concessie heen
gekeken’ wordt. Dit betekent dat niet alleen de concessieperiode van doorgaans 10 jaar, maar
de gehele levenscyclus van de assets (circa 30 jaar) beschouwd wordt. In een dergelijke 30-
jarige doorkijk kunnen de vervangingscycli van de assets inzichtelijk gemaakt worden. In
Manchester heeft de vervoersautoriteit recentelijk een model ontwikkeld waarin zowel de BOV-
kosten als exploitatiekosten voor een periode van 30 jaar zijn opgenomen. Op basis hiervan
kan bewust gekozen worden voor het optimaliseren van de meerjarige BOV-kosten en wordt
bovendien de meerjarige ontwikkeling van de kostendekkingsgraad inzichtelijk gemaakt. Een
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                       20
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
dergelijk model kan ook voor de vervoerregio’s en het Ministerie nuttig zijn om de
levenscycluskosten beheersbaarder, voorspelbaarder en beter inzichtelijk te maken.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                   21
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
4 BOV-kosten HTM
In dit hoofdstuk worden de BOV-kosten voor HTM gepresenteerd. Allereerst wordt de
meerjarige ontwikkeling van de infrastructuur geanalyseerd en gepresenteerd. Vervolgens wordt
hetzelfde gedaan voor de voertuigen.
4.1       Infrastructuur
Figuur 7 geeft de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten van de HTM infrastructuur weer.
De majeure gebeurtenissen worden toegelicht in Tabel 6. De verdeling tussen beheer en
onderhoud en kapitaallasten van de BOV-kosten is in de periode 2005-2010 gebaseerd op een
combinatie van bronnen, waardoor de verhouding tussen beheer en onderhoud en
kapitaallasten niet accuraat is. De som van beiden is echter wel correct.
Tussen 2005 en 2015 laten de BOV-kosten een stijgende trend zien. Deze trend wordt deels
veroorzaakt door het toegenomen beheer en onderhoud door netwerkuitbreidingen van in totaal
93 km – een groei van bijna 40% – en in het bijzonder de ingebruikname van RandstadRail.
Hoewel RandstadRail voor HTM een nieuwe lijn is, zijn de assets overgenomen van ProRail,
waardoor deze niet nieuw waren en dus een afwijkende vervangingscyclus hebben van
nieuwbouw. Verder zijn grote vervangingen uitgevoerd voor Netwerk RandstadRail en de
Zoetermeerlijn. De stijgende trend van de beheer- en onderhoudskosten en kapitaallasten is
goed verklaarbaar en binnen de marge van de netwerkgroei. Daarnaast heeft HTM een aantal
vervangingswerkzaamheden uitgevoerd die niet (volledig) zijn vergoed door toenmalig
Stadsgewest Haaglanden. Deze zijn dus niet gefinancierd vanuit de BDU en niet opgenomen in
deze overzichten.
De toekomstige trend is een stabilisering van de BOV-kosten vanaf 2019. In de komende tien
jaar worden geen grote uitbreidingen van het netwerk verwacht, waardoor deze trend realistisch
lijkt. Wel is er een aantal onzekerheden in de toekomst. Het is de verwachting dat in de
toekomst groot onderhoud aan de kunstwerken nodig is, wat nog niet is opgenomen in de
huidige BOV-kosten. Mogelijk vindt dit echter buiten de huidige concessieperiode plaats.
Daarnaast moet door de vervanging van de GTL-voertuigen door de waarschijnlijk bredere
NST2-voertuigen een deel van het netwerk aangepast worden (Netwerk RandstadRail 2). De
kosten hiervan zijn nog niet opgenomen in de huidige BOV-kosten. In het verleden heeft HTM
verhoogde spoorslijtage gehad door de introductie van nieuwe voertuigen. Vergelijkbare
problemen treden mogelijk op door de nieuwe Siemens Avenio en/of NST-2 voertuigen. Deze
effecten zijn nauwelijks voorspelbaar en kunnen wel impact hebben op de BOV-kosten.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                          22
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 7: BOV-kosten HTM infrastructuur (2005-2026)
                                                                                                                HTM - Infrastructuur
                                           160
                                                                                                           6
                                                                                       4
                                           140
                                                                       2
                                                                                                                                     7
        index (totaal kosten 2017 = 100)
                                           120                                                                                                                                                          12
                                                         3                                                                                                    9                    10            11
                                                                                           5
                                           100                                                                                            8
                                            80
                                                 1
                                            60
                                            40
                                            20
                                             0
                                                 2005    2006   2007    2008    2009       2010   2011   2012      2013   2014   2015    2016   2017   2018   2019   2020   2021   2022   2023   2024   2025   2026
                                                 I. Beheer & onderhoud                                          II. Kapitaallasten                                   III. Vervangingen
                                                 Voortschrijdend gemiddelde B&O                                 Voortschrijdend gemiddelde kapitaallasten            Voortschrijdend gemiddelde vervangingen
Tabel 6: Majeure gebeurtenissen BOV-kosten HTM infrastructuur (2005-2026)
    Nummer                                              Jaar                   Majeure gebeurtenis
    I. Beheer & onderhoud
    1                                                            2005          Ingebruikname Tramtunnel Grote Marktstraat
    2                                                    2006-2010             Uitbreiding areaal met RandstadRail (+77,5 km enkelspoor)
    3                                                            2006          Ingebruikname remise Zichtenburg
    5                                                            2010          Uitbreiding areaal met tram 19 Leidschendam - Voorburg - Delft (+16 km enkelspoor)
    7                                                            2015          Introductie Wet Lokaalspoor
    8                                                            2016          Ingebruikname Haags Startstation Erasmuslijn
    9                                                            2019          Uitbreiding areaal met tram 19B naar Delft
    II. Kapitaallasten
    10                                                           2022          Vervanging beveiliging Tramtunnel Grote Marktstraat en vervanging sporen
    12                                                           2025          Vervanging beveiliging Samenloop en vervanging sporen
    III. Vervangingen
    4                                                    2006-2013             Vervanging sporen Zoetermeerlijn
    6                                                    2010-2015             Netwerk RandstadRail (aanpassingen en vernieuwing infra voor bredere Avenio voertuigen)
    11                                                          2024?          Aanpassen tramnet voor NST-2 voertuigen (jaar nog onbekend)5
5
    Niet opgenomen in huidig overzicht BOV-kosten
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                       23
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
4.2                        Voertuigen
In Figuur 8 wordt de vlootsamenstelling van HTM door de jaren heen getoond, inclusief de
ontwikkeling van de gemiddelde leeftijd van de vloot. Uit dit overzicht blijkt dat de voertuigvloot
van HTM relatief oud is, met een gemiddelde leeftijd van circa 20 jaar tot en met 2023. Door de
verwachte instroom van de nieuwe NST2-voertuigen wordt vanaf 2024 de voertuigvloot jonger
en moderner.
Figuur 9 geeft de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten van de HTM voertuigen weer. De
majeure gebeurtenissen worden toegelicht in Tabel 7. In de periode 2005-2016 is een stijgende
trend zichtbaar. Deze trend is verklaarbaar door de groei van het wagenpark van 163
voertuigen in 2005 naar 239 voertuigen in 2016. Deze groei wordt veroorzaakt door een
verhoogd aanbod, met name door de introductie van de RandstadRail. Bovendien zijn
verschillende ITC-systemen geïntroduceerd in de vloot die het onderhoud complexer maken.
Tot slot is in deze periode het eerste deel van de oude en reeds afgeschreven GTL8-I vloot
afgevoerd en vervangen door nieuwe Siemens Avenio voertuigen, wat de kapitaallasten heeft
verhoogd.
De toekomstige trend is een toename van de BOV-kosten tot 2021, waarna de BOV-kosten
stabiliseren. Vanaf 2025 tonen deze echter weer een stijgende lijn, door de aanschaf van
nieuwe NST2-voertuigen die het restant van de reeds afgeschreven GTL8-I en GTL8-II
voertuigen vervangen. In de tussenliggende periode worden waarschijnlijk nog 10 extra
Siemens Avenio voertuigen aangeschaft, wat de kapitaallasten al eerder verhoogt. Bovendien
wordt levensduurverlengend onderhoud aan de resterende GTL8-I voertuigen uitgevoerd,
waarvan de kosten nog niet zijn opgenomen in de BOV-kosten. Hierdoor is het waarschijnlijk
dat in de praktijk een licht stijgende trend over de gehele periode 2017-2026 zal optreden.
Figuur 8: Overzicht vlootsamenstelling HTM (2005-2026)
                                                                        Vlootsamenstelling HTM
                           250                                                                                                                   30              Tram
                                                                                                                                                                        NST2
                                                                                                                                                 25                     Siemens
                           200
                                                                                                                                                                        Avenio
                                                                                                                                                                        RegioCitad
       Aantal voertuigen
                                                                                                                                                 20
                                                                                                                                                                        is
                           150                                                                                                                                          TW6000
                                                                                                                                                      Leeftijd
                                                                                                                                                 15
                                                                                                                                                                        GTL8 I/II
                           100
                                                                                                                                                 10                     Gem.
                                                                                                                                                                        Leeftijd
                            50
                                                                                                                                                 5
                             0                                                                                                                   -
                                 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026
                                                                                     Jaar
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                                               24
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 9: BOV-kosten HTM voertuigen (2005-2026)
                                                                                                         HTM - Voertuigen                              6                                                                14
                                           120                                                                                                  8                                                                              16
                                                                                                                                                                  11                                        13
                                                                                                                                                           10            12                                             15
                                           100                                                           5
        index (totaal kosten 2017 = 100)
                                                                                                                                                9
                                                                                                                                          7
                                            80
                                                                              2
                                            60                   1                   3     4
                                            40
                                            20
                                             0
                                                  2005    2006       2007   2008    2009   2010   2011       2012       2013   2014      2015   2016       2017   2018   2019   2020   2021   2022   2023        2024   2025        2026
                                                 I. Beheer & onderhoud                                              II. Kapitaallasten                                          III. Vervangingen
                                                 Voortschrijdend gemiddelde B&O                                     Voortschrijdend gemiddelde kapitaallasten                   Voortschrijdend gemiddelde vervangingen
Tabel 7: Majeure gebeurtenissen BOV-kosten HTM voertuigen (2005-2026)
    Nummer                                               Jaar                      Majeure gebeurtenis
    I. Beheer & onderhoud
    1                                                     2006-2007                Instroom 54 nieuwe Alstom RegioCitadis I voertuigen
    3                                                                2009          Introductie OV-chipkaartsysteem in tramvoertuigen
    4                                                                2010          Instroom 18 nieuwe Alstom RegioCitadis II voertuigen
    6                                                     2014-2019                Uitstroom 57 GTL-I voertuigen
    7                                                                2015          Introductie Wet Lokaalspoor
    8                                                     2015-2017                Instroom 60 nieuwe Siemens Avenio voertuigen
    14                                                    2024-2026                Instroom 70 nieuwe NST2 voertuigen
    15                                                               2025          Uitstroom 66 GTL-I en GTL-II voertuigen
    II. Kapitaallasten
    9                                                                2016          60 nieuwe Siemens Avenio voertuigen (uitstroom reeds afgeschreven GTL-I voertuigen)
    12                                                           2019?             10 extra Siemens Avenio voertuigen (jaar nog onzeker) 6
    13                                                    2023-2024                Draaistelrevisies van Siemens Avenio en Alstom RegioCitadis voertuigen
    16                                                    2025-2026                70 nieuwe NST2 voertuigen (uitstroom reeds afgeschreven GTL-I en GTL-II voertuigen)
    III. Vervangingen
    2                                                     2006-2010                LVO GTL-I voertuigen
    5                                                     2008-2015                LVO en ML revisie van GTL-I en GTL-II voertuigen
    10                                                               2017          Wielflenssmering 25 GTL8-II voertuigen en Alstom RegioCitadis voertuigen6
    11                                                           2018?             Verwachte start van LVO-II van GTL-I voertuigen (looptijd nog onbekend)6
6
    Niet opgenomen in huidig overzicht BOV-kosten
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                  25
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
5 BOV-kosten RET
In dit hoofdstuk worden de BOV-kosten voor RET gepresenteerd. Allereerst wordt de meerjarige
ontwikkeling van de infrastructuur geanalyseerd en gepresenteerd. Vervolgens wordt hetzelfde
gedaan voor de voertuigen.
5.1       Infrastructuur
Figuur 10 geeft de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten van de RET infrastructuur weer.
De majeure gebeurtenissen worden toegelicht in Tabel 8. Voor 2005 en 2006 zijn geen
brongegevens beschikbaar. Hier zijn daarom aannames voor gemaakt op basis van de
gegevens van 2007.
Tussen 2010 en 2021 is een stijgende trend in de BOV-kosten zichtbaar. Dit wordt voornamelijk
veroorzaakt door grootschalige vervangingen die hebben plaatsgevonden in deze periode. Dit
betreft in het bijzonder de volledige vernieuwing van het beveiligingssysteem van de metro en
grootschalige vervangingen in de tunnels in verband met verbetering van de brandveiligheid.
Daarnaast worden sinds 2017 de vervangingen à fonds perdu betaald. Hierdoor nemen de
vervangingskosten toe, maar dalen de kapitaallasten langzaam totdat alle vervangingen van
voor 2017 volledig zijn afgeschreven. Op de lange termijn moet dit daarom een besparing
opleveren.
De beheer- en onderhoudskosten zijn redelijk stabiel. Tussen 2010 en 2016 zijn deze zelfs
afgenomen, voornamelijk door twee opgelegde taakstellingen vanuit de Stadsregio Rotterdam
en MRDH. Uit de interviews blijkt dat dit tot een afname van onderhoudswerkzaamheden heeft
geleid, wat in de toekomst mogelijk tot eerdere vervangingen leidt. Het beheer en onderhoud
zal vanaf eind 2017 toenemen door de ingebruikname van de Hoekse Lijn.
De toekomstige vervangingen zijn ook grotendeels gedreven door de budgetdoelstellingen die
zijn opgenomen in de beheerconcessie. RET en MRDH zijn hierover momenteel nog in overleg,
omdat de beschikbare budgetten vanuit MRDH niet overeenkomen met de benodigde
budgetten van RET. Over de periode 2017-2026 is hierdoor nog een verschil van €62 miljoen
voor het vervangingsprogramma. Aangezien er geen prijsindexatie voorzien is, verwacht RET
nog een additioneel verschil van €68 miljoen. Aangezien deze afnames nog niet zijn
overeengekomen en daarom niet zijn opgenomen in de jaaroverzichten, zijn deze niet
opgenomen in onderstaande figuur. Daarnaast moet RET nog €73 miljoen van het
vervangingsprogramma van vorige jaren doorschuiven. Door dit grote verschil tussen
beschikbaar budget vanuit MRDH en aangevraagd budget door RET bestaat het risico dat
vervangingen worden uitgesteld tot net na de einddatum van de huidige concessie. Door extra
levensduurverlengend onderhoud kunnen vervangingen tot net na de concessie worden
uitgesteld.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                   26
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 10: BOV-kosten RET infrastructuur (2005-2026)7
                                                                                                        RET - Infrastructuur
                                        140                                                                             5
                                                                                                                 4
                                        120
                                                                                                                                       8
                                                                      1
     index (totaal kosten 2017 = 100)
                                                                                                                                      9      10
                                        100                                                                                                                                 11
                                                                                          3                                                                                                             12
                                         80                                                                             7
                                                                                                                6
                                         60
                                                                    2
                                         40
                                         20
                                          0
                                              2005    2006   2007   2008    2009   2010   2011   2012   2013   2014     2015   2016   2017   2018   2019      2020   2021   2022   2023   2024   2025   2026
                                              I. Beheer & onderhoud                                II. Kapitaallasten                                      III. Vervangingen
                                              Voortschrijdend gemiddelde B&O                       Voortschrijdend gemiddelde kapitaallasten               Voortschrijdend gemiddelde vervangingen
Tabel 8: Majeure gebeurtenissen BOV-kosten RET infrastructuur (2005-2026)
    Nummer                                           Jaar                  Majeure gebeurtenis
    I. Beheer & onderhoud
    1                                                 2006-2011            Uitbreiding areaal met RandstadRail (gefaseerd, +16,6 km enkelspoor)
    2                                                        2008          Introductie OV-chipkaartsysteem RET rail
    3                                                        2011          Door SRR opgelegde taakstelling afname B&O met €6,5 miljoen/jaar
    7                                                        2015          Introductie Wet Lokaalspoor
                                                                           Door SRR opgelegde taakstelling afname B&O met €4 miljoen/jaar
    9                                                        2017          Uitbreiding areaal met Hoekse Lijn (+48 km enkelspoor Metro)
    II. Kapitaallasten
    8                                                        2017          Omzetting van betaling vervangingen via kapitaallasten naar à fonds perdu
    III. Vervangingen
    4                                                 2009-2019            Vernieuwing spoorbeveiligingssysteem Metro
    5                                                 2010-2020            Verbeteren brandveiligheid stations n.a.v. Bouwbesluit 2012
    6                                                        2014          Door SRR opgelegde taakstelling afname vervangingen van gem. €68 mio naar €60 mio per jaar
    8                                                        2017          Omzetting van betaling vervangingen via kapitaallasten naar à fonds perdu
    10                                                       2018          Vervangingen DRIS en OV-chipkaartsysteem
    11                                                       2022          Grote vervangingen kunstwerken en beveiligingssysteem
    12                                                       2026          Grote vervangingen kunstwerken en beveiligingssysteem
7
    De brongegevens voor 2005 en 2006 zijn niet beschikbaar en daarom geëxtrapoleerd op basis van gegevens van 2007. Over de totale
      omvang van het budget van vervangingen tussen 2017 en 2026 zijn RET en MRDH momenteel nog in gesprek, waardoor deze
      waarschijnlijk lager zullen zijn.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                            27
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
5.2                          Voertuigen
In Figuur 11 wordt de vlootsamenstelling van RET door de jaren heen getoond, inclusief de
ontwikkeling van de gemiddelde leeftijd van de vloot. Hieruit blijkt dat de RET haar vloot recent
gemoderniseerd heeft en er in de komende periode geen vervangingen nodig zijn. Rond 2030
ligt er waarschijnlijk wel een grote vervangingsopgave voor de voertuigvloot van RET.
Figuur 12 geeft de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten van de RET voertuigen weer.
De majeure gebeurtenissen worden toegelicht in Tabel 9. Voor de periode 2005-2006 zijn geen
gegevens beschikbaar over het beheer en onderhoud van de tramvoertuigen. De BOV-kosten
zijn hiervoor daarom gebaseerd op de omvang van de voertuigvloot en de gegevens van de
periode 2007-2016.
De beheer- en onderhoudskosten zijn sterk afgenomen tussen 2009 en 2012. In dezelfde
periode is een deel van de vloot vernieuwd, waardoor het benodigde onderhoud mogelijk is
verlaagd. Vanaf 2013 is voor de beheer- en onderhoudskosten en kapitaallasten een redelijk
stabiele trend zichtbaar. Dit is verklaarbaar door de relatief homogene en jonge vloot die RET
sindsdien heeft. De oudste voertuigen van de huidige vloot komen uit 1997, waardoor geen
vervangingen verwacht worden tot en met 2026. Enkel in 2017 is een uitschieter zichtbaar, wat
wordt veroorzaakt door eenmalige kosten die gemaakt worden om de kapitaallasten om te
zetten van annuïtaire naar lineaire aflossing. Bovendien zijn de kosten voor groot onderhoud
vanaf 2016 niet meer opgenomen in de kapitaallasten, vanwege de grote mate van
onzekerheid. Dit veroorzaakt een stijgende trend, die minder sterk zou zijn indien deze kosten
worden opgenomen in de kapitaallasten.
Hoewel de toekomstige BOV-kosten relatief constant zijn, zal de daadwerkelijke ontwikkeling
voor een groot deel afhankelijk zijn van het aantal voertuigkilometers. Deze zijn al sterk
gestegen voor de metro in de periode 2011-2016 en ook voor de tram is de verwachting dat
deze verder toenemen, afhankelijk van de vervoersvraag. Dit betekent een toename van het
benodigde onderhoud. Bovendien kan dit leiden tot het passeren van het optimum waardoor de
onderhoudskosten per voertuigkilometer ook weer toenemen.
Figuur 11: Overzicht vlootsamenstelling RET (2005-2026)
                                                                           Vlootsamenstelling RET
                            250                                                                                                                   30                Tram
                                                                                                                                                                           Citadis II
                                                                                                                                                  25                       Citadis I
                            200
                                                                                                                                                                           Werkspoor
       Aantal voertuigen
                                                                                                                                                  20
                            150
                                                                                                                                                                           ZGT1/2
                                                                                                                                                       Leeftijd
                                                                                                                                                  15
                                                                                                                                                                           Gem.
                            100                                                                                                                                            Leeftijd
                                                                                                                                                  10
                             50
                                                                                                                                                  5
                              0                                                                                                                   -
                            250                                                                                                                   30                Metro
                                                                                                                                                                            Bomb.
                                                                                                                                                                            (R)(H)SG3
                                                                                                                                                  25
                            200                                                                                                                                             Bomb.
                                                                                                                                                                            SG2/1
        Aantal voertuigen
                                                                                                                                                  20                        Duwag
                            150                                                                                                                                             (R)SG2
                                                                                                                                                         Leeftijd
                                                                                                                                                  15                        MG2/1
                            100                                                                                                                                             Gem.
                                                                                                                                                  10                        Leeftijd
                             50
                                                                                                                                                  5
                              0                                                                                                                   -
                                  2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026
                                                                                      Jaar
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                                        28
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 12: BOV-kosten RET voertuigen (2005-2026)8
                                                                                                                       RET - Voertuigen
                                           120
                                                                                                                                                    8
                                                                                                                      4                                 9
                                           100
                                                                                                                      5
        index (totaal kosten 2017 = 100)
                                                                                               2                                                                                10
                                                                                                                                             7
                                            80
                                                                             1
                                                                                                          3
                                                                                                                                      6
                                            60
                                            40
                                            20
                                             0
                                                 2005   2006   2007   2008       2009   2010       2011       2012   2013    2014     2015   2016       2017   2018   2019      2020   2021      2022   2023   2024   2025   2026
                                                   I. Beheer & onderhoud                                         II. Kapitaallasten                                          III. Vervangingen
                                                   Voortschrijdend gemiddelde B&O                                Voortschrijdend gemiddelde kapitaallasten                   Voortschrijdend gemiddelde vervangingen
Tabel 9: Majeure gebeurtenissen BOV-kosten RET voertuigen (2005-2026)
    Nummer                                              Jaar                     Majeure gebeurtenis
    I. Beheer & onderhoud
    1                                                    2008-2009               Uitbreiding vloot met 22 RSG3 Metrovoertuigen (voor E-lijn / RandstadRail)
    2                                                    2009-2012               Instroom 42 SG3 Metrovoertuigen
    3                                                    2011-2012               Instroom 53 Citadis II Tramvoertuigen
    4                                                    2012-2014               Uitstroom 58 SG2 Metrovoertuigen
    5                                                    2012-2014               Uitstroom 63 ZGT tramvoertuigen
    6                                                           2015             Introductie Wet Lokaalspoor
    8                                                    2016-2017               Uitbreiding vloot met 22 HSG3 Metrovoertuigen (16 voor Hoekse Lijn, 6 voor capaciteitsverhoging
                                                                                 E-lijn)
    II. Kapitaallasten
    1                                                    2008-2009               Aanschaf 22 RSG3 Metrovoertuigen
    2                                                    2009-2012               Aanschaf 42 SG3 Metrovoertuigen
    3                                                    2011-2012               Aanschaf 53 Citadis I voertuigen
    4                                                    2012-2014               Uitstroom 58 SG2 Metrovoertuigen
    5                                                    2012-2014               Uitstroom 63 ZGT tramvoertuigen
    8                                                    2016-2017               Aanschaf 22 HSG3 Metrovoertuigen
    9                                                           2017             Eenmalige afkoopsom omzetting annuïtaire naar lineaire kapitaallasten
    III. Vervangingen
    7                                                           2016             Midlife revisie MG2/SG2 Metrovoertuigen
    10                                                          2020             Midlife revisie Metrovoertuigen RSG3/SG3
8
    Voor de periode 2005-2006 is geen data beschikbaar over het beheer en onderhoud van de tramvoertuigen. Deze kosten zijn
      geëxtrapoleerd op basis van kosten in 2007-2016.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                   29
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
6 BOV-kosten GVB
In dit hoofdstuk worden de BOV-kosten voor GVB gepresenteerd. Allereerst wordt de
meerjarige ontwikkeling van de infrastructuur geanalyseerd en gepresenteerd. Vervolgens wordt
hetzelfde gedaan voor de voertuigen.
6.1       Infrastructuur
Figuur 13 geeft de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten van de GVB infrastructuur weer.
De majeure gebeurtenissen worden toegelicht in Tabel 10. Over de periode 2005-2016 is een
stijgende trend in de BOV-kosten zichtbaar. Dit wordt veroorzaakt door grote vervangingen,
want de beheer- en onderhoudskosten blijven nagenoeg constant. De grote toename van de
vervangingen is goed verklaarbaar. Het Amsterdamse metrosysteem is inmiddels 40 jaar oud,
wat betekent dat veel systemen vernieuwd moesten worden in de afgelopen periode.
Voorbeelden zijn de renovatie van de Oostlijn en de vernieuwing van het beveiligingssysteem,
wat gecombineerd is met de Noord/Zuidlijn. Voor het tramnetwerk zijn de vervangingskosten
ook gestegen. In de periode 1980-2006 is het tramnetwerk sterk gegroeid van 138 km naar ruim
200 km. Op basis van een gemiddelde levensduur van 26 jaar, heeft dit sinds 2006 tot hogere
vervangingskosten geleid [47].
De grote vervangingsprojecten zijn nagenoeg afgerond, waardoor de toekomstige trend een
afname in de vervangingskosten laat zien. Tegelijkertijd nemen de beheer- en
onderhoudskosten in de toekomst juist toe door de uitbreiding van het netwerk, onder andere
met de Noord/Zuidlijn en de Uithoornlijn. Hiervoor moet in de praktijk blijken of de huidige
ramingen voldoende zijn om dit onderhoud uit te voeren. Hetzelfde geldt voor de impact van het
nieuwe beveiligingssysteem op de onderhoudskosten.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                           30
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 13: BOV-kosten GVB infrastructuur (2005-2026)
                                                                                                         GVB - Infrastructuur
                                        160                                                               2
                                                                                                                                   5
                                        140                                                                      3
                                                                                                                            4                                7
     index (totaal kosten 2017 = 100)
                                        120
                                                                                                                                                                                    10
                                                                                                                                                                      9
                                        100                                                                                                                 8                       11                   12
                                                                             1                                                                       6
                                         80
                                         60
                                         40
                                         20
                                          0
                                               2005   2006   2007   2008    2009    2010   2011   2012    2013       2014   2015       2016   2017   2018   2019      2020   2021   2022   2023   2024   2025   2026
                                                  I. Beheer & onderhoud            III. Vervangingen             Voortschrijdend gemiddelde B&O                    Voortschrijdend gemiddelde vervangingen
Tabel 10: Majeure gebeurtenissen BOV-kosten GVB infrastructuur (2005-2026)
 Nummer                                               Jaar                 Majeure gebeurtenis
 I. Beheer & onderhoud
 1                                                           2009          Introductie OV-chipkaartsysteem Metro
 4                                                           2015          Introductie Wet Lokaalspoor
 6                                                           2018          Uitbreiding areaal met Noord/Zuidlijn (+20 km enkelspoor Metro)
                                                                           Indiensttreding nieuw Vervoerplan Amsterdam (andere dienstregeling, voertuigkm's gelijk)
 9                                                           2020          Ombouw Amstelveenlijn van Metro naar Tram (21,3 km enkelspoor)
 11                                                          2022          Uitbreiding areaal met Uithoornlijn (+8,9 km enkelspoor Tram)
 III. Vervangingen
 2                                                    2008-2018            Renovatie Oostlijn (Metro)
 3                                                    2012-2015            Verhoging MVP Tram t.g.v. start vervangingscyclus assets areaaluitbreiding sinds 1980
 5                                                    2015-2016            Vernieuwing beveiligingssysteem Metro
 7                                                    2018-2020            Bijdrage ombouw Amstelveenlijn vanuit MVP Metro (uitgestelde vervangingen Metro)
 8                                                           2019          Stationsrenovaties
 10                                                   2021-2023            Vernieuwing OV-chipkaart paaltjes
 12                                                          2025          Mid-life revisie transfersystemen Noord/Zuidlijn
6.2                                           Voertuigen
In Figuur 14 wordt de vlootsamenstelling van GVB door de jaren heen getoond, inclusief de
ontwikkeling van de gemiddelde leeftijd van de vloot. Hieruit blijkt dat er vooral voor de
tramvoertuigen een grote vervangingsopgave ligt. De laatste jaren zijn er namelijk voertuigen
uitgestroomd die nog niet vervangen zijn. De komst van de nieuwe 15G voertuigen brengt de
capaciteit van de vloot weer richting het oude niveau. De Metrovloot is recent gemoderniseerd.
Hoewel het aantal voertuigen is afgenomen, is de capaciteit toegenomen doordat de voertuigen
langer zijn en de voertuigcapaciteit van de M5/M6 ruim drie keer groter is dan van de M2/M3.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                       31
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 15 geeft de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten van de GVB voertuigen weer.
De majeure gebeurtenissen worden toegelicht in Tabel 11. Het is belangrijk om hierbij te
vermelden dat er vanuit GVB beperkt gegevens beschikbaar zijn. Door middel van extrapolatie
van de kapitaallasten in 2012-2017 en het beheer en onderhoud in 2006-2016 zijn ramingen
gemaakt van de BOV-kosten in de overige jaren. Hiervoor is een direct verband tussen de
kosten en voertuiglengte aangenomen. In de praktijk spelen ook andere factoren als
complexiteit van de voertuigen een rol, maar die zijn niet meegenomen omdat er geen data over
beschikbaar is.
De historische trend van de BOV-kosten is redelijk constant tussen 2005 en 2013. Dit is
verklaarbaar door de omvang van de voertuigvloot, die constant was voor de metro en is
afgenomen voor de tram. Er zijn in de periode tramvoertuigen uitgestroomd zonder dat deze
vervangen zijn, wat geleid heeft tot een hogere druk op de beschikbaarheid en daarmee het
onderhoud van de voertuigen. De laatste jaren is groot onderhoud uitgevoerd aan de
voertuigvloot, zoals revisies en grote onderhoudsbeurten voor de Combino tramvoertuigen.
Daarnaast zijn nieuwe M5/M6 voertuigen ingestroomd, wat de kapitaallasten en het beheer en
onderhoud heeft verhoogd.
De toekomstige trend toont een lichte stijging van de BOV-kosten. Deze trend is goed
verklaarbaar door de instroom van nieuwe tramvoertuigen (15G) en metrovoertuigen (M7).
Deels zijn deze ter vervanging van oude voertuigen, maar deels is dit ook een uitbreiding van
de vloot, waardoor meer voertuigen onderhouden moeten worden. Zowel voor de nieuwe
tramvoertuigen als metrovoertuigen zijn of worden opties in het contract opgenomen om extra
voertuigen aan te schaffen. Als hier voor gekozen wordt, zorgt dit voor een verhoging van de
BOV-kosten. Gezien de verwachte passagiersgroei, is het realistisch dat deze opties tenminste
deels gelicht worden.
Figuur 14: Overzicht vlootsamenstelling GVB (2005-2026)
                                                                            Vlootsamenstelling GVB
                             250                                                                                                                   30                Tram
                                                                                                                                                                        15G CAF
                                                                                                                                                   25                   Combino
                             200
                                                                                                                                                                        11G/12G
        Aantal voertuigen
                                                                                                                                                   20
                                                                                                                                                                        9G/10G
                             150
                                                                                                                                                        Leeftijd
                                                                                                                                                                        Gem. Leeftijd
                                                                                                                                                   15
                             100
                                                                                                                                                   10
                              50
                                                                                                                                                   5
                               0                                                                                                                   -
                             250                                                                                                                   30              Metro
                                                                                                                                                                        M7
                                                                                                                                                   25                   M5/M6
                             200
                                                                                                                                                                        S1/S2
         Aantal voertuigen
                                                                                                                                                   20
                             150                                                                                                                                        M4
                                                                                                                                                          Leeftijd
                                                                                                                                                   15                   S3
                             100                                                                                                                                        M2/M3
                                                                                                                                                   10                   Gem. Leeftijd
                              50
                                                                                                                                                   5
                               0                                                                                                                   -
                                   2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026
                                                                                       Jaar
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                                      32
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 15: BOV-kosten GVB voertuigen (2005-2026)9
                                                                                                                        3
                                                                GVB - Voertuigen                                                                                                                             12
                                            140
                                                                                                                                   5
                                                                                                                                                                                                      10
                                                                                                                            6                                                                                              13
                                                                                                                                                                                                      11
                                            120                                                                                        7
                                                                                       2
                                                                                                                                                             8                      9
         index (totaal kosten 2017 = 100)
                                            100                                 1                                4
                                             80
                                             60
                                             40
                                             20
                                              0
                                                  2005   2006   2007   2008     2009       2010   2011   2012    2013       2014       2015   2016   2017   2018   2019      2020       2021   2022   2023   2024   2025   2026
                                                   I. Beheer & onderhoud                                    II. Kapitaallasten                                            III. Vervangingen
                                                   Voortschrijdend gemiddelde B&O                           Voortschrijdend gemiddelde kapitaallasten                     Voortschrijdend gemiddelde vervangingen
Tabel 11: Majeure gebeurtenissen BOV-kosten GVB voertuigen (2005-2026)
     Nummer                                              Jaar                 Majeure gebeurtenis
     I. Beheer & onderhoud
     1                                                          2009          Introductie OV-chipkaartsysteem
     2                                                   2009-2010            Uitstroom 21 9G/10G Tramvoertuigen
     4                                                          2013          Start omvormen onderhoudsregime voertuigen van correctief naar preventief onderhoud
     5                                                   2014-2015            Uitstroom 16 9G/10G Tramvoertuigen
     7                                                          2015          Introductie Wet Lokaalspoor
                                                                              Uitbreiding vloot met 8 M5/M6 Metrovoertuigen voor Noord/Zuidlijn (plus 20 M5/M6 ter vervanging)
     8                                                          2018          Indiensttreding nieuw Vervoerplan Amsterdam (andere dienstregeling, voertuigkm's gelijk)
     9                                                   2020-2021            Uitbreiding vloot met 18 CAF 15G Tramvoertuigen (plus 45 CAF 15G ter vervanging)
     12                                                  2023-2025            Uitbreiding vloot met 5 M7 Metrovoertuigen (plus 25 M7 ter vervanging)
     II. Kapitaallasten
     2                                                   2009-2010            Uitstroom 21 9G/10G Tramvoertuigen
     3                                                   2012-2015            28 nieuwe M5/M6 Metrovoertuigen ter vervanging 44 M2/M3 voertuigen en uitbreiding Noord/Zuidlijn
     5                                                   2014-2015            Uitstroom 16 9G/10G Tramvoertuigen
     9                                                   2020-2021            63 nieuwe CAF15G Tramvoertuigen ter vervanging 20 11G en 13 S1 voertuigen en uitbreiding capaciteit
     11                                                         2023          Optie voor 60 extra CAF 15G Tramvoertuigen10
     12                                                  2023-2025            30 nieuwe M7 Metrovoertuigen ter vervanging 33 M4 en 12 S2 voertuigen en uitbreiding capaciteit
     13                                                         2026          Optie voor 30 extra M7 Metrovoertuigen10
     III. Vervangingen
     6                                                          2014          Divers groot onderhoud voor Tram- en Metrovoertuigen
     10                                                  2022-2024            P8 beurt voor Combino Tramvoertuigen
9
    Een groot deel van de gegevens is niet beschikbaar en daarom geëxtrapoleerd (gearceerd in grafiek), zie ook paragraaf 2.2.
10
     Niet opgenomen in huidig overzicht BOV-kosten
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                     33
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
7 BOV-kosten vervoerregio’s en totaal
In dit hoofdstuk worden de BOV-kosten voor de twee vervoerregio’s en het totaal
gepresenteerd. Hierbij zijn de BOV-kosten van de infrastructuur en voertuigen geaggregeerd.
Allereerst wordt de meerjarige ontwikkeling voor de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag
geanalyseerd en gepresenteerd. Vervolgens wordt hetzelfde gedaan voor de Vervoerregio
Amsterdam. Hierna worden de totale BOV-kosten van beide vervoerregio’s gepresenteerd. Tot
slot wordt een prognose gegeven voor mogelijke alternatieve ontwikkelingen van de
toekomstige BOV-kosten, inclusief hoe deze zich ontwikkeld hebben ten opzichte van de BDU.
7.1       Metropoolregio Rotterdam-Den Haag
Figuur 16 geeft de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten voor de Metropoolregio
Rotterdam-Den Haag weer. De majeure gebeurtenissen worden toegelicht in Tabel 12. De
historische ontwikkeling van de BOV-kosten toont een stijgende trend. Deze trend is
verklaarbaar door de groei van het netwerk en de vloot. Met name de introductie van
RandstadRail heeft een grote invloed gehad op de BOV-kosten. Dit heeft namelijk geleid tot een
groei van zowel het netwerk als de vloot, voornamelijk voor HTM maar ook voor RET.
Daarnaast heeft bij RET een grote vernieuwing van de voertuigen plaatsgevonden, waardoor zij
nu beschikt over een moderne vloot. Enkele grote infrastructuurvervangingen hebben ook
plaatsgevonden, met name de vernieuwing van het beveiligingssysteem en tunnelveiligheid van
de metro in Rotterdam en Netwerk RandstadRail in Den Haag.
De komende tien jaar lijken de BOV-kosten voor MRDH te stabiliseren. Dit is deels verklaarbaar
doordat het netwerk nagenoeg gelijkt blijft, met uitzondering van de uitbreiding Hoekse Lijn. De
voertuigvloten zijn ook redelijk stabiel in omvang; de eerste vervangingen en uitbreidingen
worden pas verwacht in 2025. Uit de interviews met de beheerders blijkt echter dat deze
stabilisatie deels is af te leiden uit afspraken in de beheerconcessies. Binnen de huidige
budgetten moet onderhoud efficiënter uitgevoerd worden en soms ook minder frequent. Hoe dit
de toekomstige conditie van de assets beïnvloedt is niet bestudeerd, maar dit kan wel leiden tot
een grote vervangingsopgave na 2026. Daarnaast is er een aantal onderhoudswerkzaamheden
en vervangingen die uitgevoerd gaan worden, maar die door de grote mate van onzekerheid
nog niet zijn opgenomen in de verwachte BOV-kosten. Alleen wat de beheerders weten is
begroot. Nog onbekende mutaties in het beheerpakket zijn niet meegenomen.
Op basis van kostenkengetallen is op hoofdlijnen een vergelijking gemaakt met andere Light
Rail systemen in de Benelux en Engeland. Op basis van dit referentiekader is beoordeeld of de
omvang en de aard van de huidige BOV-kosten conform standaard is. Voor de
traminfrastructuur zijn de beheer- en onderhoudskosten van HTM en RET binnen de
bandbreedte, waardoor de omvang normaal is. Ook de verhouding tussen beheer en
onderhoud enerzijds en vervangingen anderzijds is vergelijkbaar met andere tramsystemen.
Voor de metro infrastructuur in Rotterdam zijn de BOV-kosten ook binnen de normale
bandbreedte. De verhouding tussen onderhoud en vervangingen is normaal, hoewel dit
grotendeels komt door twee grote vervangingsprojecten in Rotterdam.
De BOV-kosten van de tram- en metrovoertuigen vallen ook binnen de bandbreedtes van het
referentiekader. De kapitaallasten van de voertuigen zitten aan de onderzijde van het
referentiekader, voornamelijk voor HTM. Dit wordt waarschijnlijk veroorzaakt door het grote
aandeel van relatief oude en minder geavanceerde GTL-voertuigen in de huidige vloot. Over
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                                   34
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
het algemeen kan daarom geconcludeerd worden dat de BOV-kosten van zowel de voertuigen
als infrastructuur passen binnen de gestelde kaders.
Figuur 16: BOV-kosten infrastructuur en voertuigen MRDH (2005-2026)11
                                                                                                                                             4                   Metropoolregio Rotterdam-Den Haag
                                            120                                                                             5
                                                                                                                                                        9
                                                                                                                        3
                                                                                                                                                        10
                                            100                                    1                                                                                                                                   12
                                                                                                             6                                                                                           11
         index (totaal kosten 2017 = 100)
                                                                                                                                         7       8
                                             80
                                                                 2
                                             60
                                             40
                                             20
                                              0
                                                  2005    2006       2007   2008        2009   2010   2011       2012     2013   2014   2015     2016   2017   2018   2019   2020   2021   2022   2023   2024   2025    2026
                                                    I. Beheer & onderhoud                                               II. Kapitaallasten                                    III. Vervangingen
                                                    Voortschrijdend gemiddelde B&O                                      Voortschrijdend gemiddelde kapitaallasten             Voortschrijdend gemiddelde vervangingen
Tabel 12: Majeure gebeurtenissen BOV-kosten MRDH (2005-2026)
     Nummer                                              Jaar                          Majeure gebeurtenis
     I. Beheer & onderhoud
     1                                                    2006-2011                    Uitbreiding areaal met RandstadRail (HTM +77,5 km enkelspoor, RET +16,6 km enkelspoor)
     2                                                    2006-2007                    Instroom 54 nieuwe Alstom RegioCitadis I voertuigen HTM
     6                                                    2011-2012                    Instroom 53 Citadis II Tramvoertuigen RET
     7                                                               2015              Introductie Wet Lokaalspoor
     10                                                              2017              Uitbreiding areaal met Hoekse Lijn (+48 km enkelspoor Metro)
     II. Kapitaallasten
     6                                                    2011-2012                    Aanschaf 53 Citadis II voertuigen RET
     8                                                               2016              60 nieuwe Siemens Avenio voertuigen HTM (uitstroom reeds afgeschreven GTL-I voertuigen)
     9                                                               2017              Omzetting van betaling vervangingen infra RET via kapitaallasten naar à fonds perdu
                                                                                       Eenmalige afkoopsom omzetting annuïtaire naar lineaire kapitaallasten voertuigen RET
     12                                                   2025-2026                    70 nieuwe NST2 voertuigen HTM (uitstroom reeds afgeschreven GTL-I en GTL-II voertuigen)
     III. Vervangingen
     3                                                    2009-2019                    Vernieuwing spoorbeveiligingssysteem Metro RET
     4                                                    2010-2020                    Verbeteren brandveiligheid stations RET n.a.v. Bouwbesluit 2012
     5                                                    2010-2015                    Netwerk RandstadRail (aanpassingen en vernieuwing infra voor bredere Avenio voertuigen)
     9                                                               2017              Omzetting van betaling vervangingen infra RET via kapitaallasten naar à fonds perdu
     11                                                          2024?                 Aanpassen tramnet voor NST-2 voertuigen (jaar nog onbekend)12
11
     De brongegevens voor RET infrastructuur 2005 en 2006 zijn niet beschikbaar en daarom geëxtrapoleerd op basis van gegevens van
       2007. Voor B&O RET tramvoertuigen in de periode 2005-2006 zijn de kosten geëxtrapoleerd op basis van kosten in 2007-2016.
12
     Niet opgenomen in huidig overzicht BOV-kosten
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                     35
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
7.2       Vervoerregio Amsterdam
Figuur 17 geeft de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten voor de Vervoerregio
Amsterdam weer. De majeure gebeurtenissen worden toegelicht in Tabel 13. Voor de
voertuigen is slechts beperkt data beschikbaar. Om dit op te vangen zijn aannames gemaakt,
maar dit beperkt wel de nauwkeurigheid van de data.
De historische trend van de BOV-kosten is stijgend, met pieken in 2015 en 2016. Deze pieken
zijn verklaarbaar doordat in deze jaren grootschalige vervangingen aan de metro infrastructuur
zijn uitgevoerd, met name de vervanging van het volledige beveiligingssysteem en de renovatie
van de Oostlijn. Daarnaast is het vervangingsprogramma van de traminfrastructuur
opgeschaald wegens de eerste vervangingscyclus van netwerkuitbreidingen uit de jaren ’80.
Het beheer en onderhoud en de kapitaallasten zijn relatief constant, wat grotendeels
veroorzaakt wordt doordat het netwerk en de voertuigvloot niet gegroeid zijn.
De toekomstige trend toont een stabilisatie van de BOV-kosten. Dit is opmerkelijk omdat er een
aantal grote netwerkuitbreidingen aankomen, met name de ingebruikname van de
Noord/Zuidlijn. Daarnaast ligt er een grote vervangingsopgave van de relatief oude
voertuigvloot. De capaciteit van deze vloot is in de nabije toekomst waarschijnlijk ontoereikend
voor de groeiende vervoersvraag. Hier wordt op ingespeeld door opties mee te nemen in de
contracten van de leveranciers van de nieuwe tram- en metrovoertuigen. Het lichten van deze
opties is echter nog niet meegenomen in de BOV-kosten. Als daadwerkelijk gebruik gemaakt
wordt van de opties, dan leidt dit ook tot een stijging van de BOV-kosten.
Op basis van kostenkengetallen is op hoofdlijnen een vergelijking gemaakt met andere Light
Rail systemen in de Benelux en Engeland. Op basis van dit referentiekader is beoordeeld of de
omvang en de aard van de huidige BOV-kosten conform standaard is. De beheer- en
onderhoudskosten van de tram en metro infrastructuur zijn binnen de bandbreedtes van het
referentiekader en lijken daarmee normaal. De vervangingskosten van de infrastructuur zijn
echter voor zowel de tram als metro hoger dan de bandbreedte van het referentiekader.
Hierdoor is ook de verhouding tussen onderhoud en vervangingen afwijkend van het
referentiekader. De hoge vervangingskosten zijn grotendeels verklaarbaar door een aantal
grote vervangingen van de metro infrastructuur in de afgelopen jaren. Voor de
traminfrastructuur lijkt dit vooral veroorzaakt door de vervangingscyclus van de
netwerkuitbreidingen 25 tot 30 jaar geleden.
Wegens de beperkte data die beschikbaar is over de voertuigen is een vergelijking met het
referentiekader niet gerechtvaardigd, vooral voor de onderhoudskosten. De kapitaallasten zijn
beter in te schatten. De kapitaallasten van de tramvoertuigen lijkt relatief laag, maar dit is
verklaarbaar door de hogere leeftijd van de vloot. Voor de modernere metrovoertuigen vallen de
kapitaallasten binnen de bandbreedte. Over het algemeen kan geconcludeerd worden dat de
BOV-kosten passen binnen de gestelde kaders, met de uitzondering van de vervangingskosten
van de infrastructuur, die relatief hoog lijken.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                                     36
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Figuur 17: BOV-kosten infrastructuur en voertuigen Vervoerregio Amsterdam (2005-2026)13
                                                                                                                       3
                                                  GVB - Totaal                                                   1
                                            140                                                                                          5
                                                                                                                                  4                                                                         10
                                            120
                                                                                                                                                            6                      7
         index (totaal kosten 2017 = 100)
                                                                                                                                                                                               8     9                    11
                                            100                                       2
                                             80
                                             60
                                             40
                                             20
                                              0
                                                  2005   2006   2007   2008    2009       2010   2011   2012    2013       2014   2015       2016   2017   2018   2019      2020       2021   2022   2023   2024   2025   2026
                                                   I. Beheer & onderhoud                                   II. Kapitaallasten                                            III. Vervangingen
                                                   Voortschrijvend gemiddelde B&O                          Voortschrijvend gemiddelde kapitaallasten                     Voortschrijvend gemiddelde vervangingen
Tabel 13: Majeure gebeurtenissen BOV-kosten Vervoerregio Amsterdam (2005-2026)
     Nummer                                              Jaar                 Majeure gebeurtenis
     I. Beheer & onderhoud
     2                                                    2009-2010           Uitstroom 21 9G/10G Tramvoertuigen
     4                                                          2015          Introductie Wet Lokaalspoor
     6                                                          2018          Uitbreiding areaal met Noord/Zuidlijn (+20 km enkelspoor Metro)
                                                                              8 nieuwe M5/M6 voertuigen in dienst
     7                                                    2020-2021           Uitbreiding vloot met 18 CAF 15G Tramvoertuigen (plus 45 CAF 15G ter vervanging)
     8                                                          2022          Uitbreiding areaal met Uithoornlijn (+8,9 km enkelspoor Tram)
     10                                                   2023-2025           Uitbreiding vloot met 5 M7 Metrovoertuigen (plus 25 M7 ter vervanging)
     II. Kapitaallasten
     2                                                    2009-2010           Uitstroom 21 9G/10G Tramvoertuigen
     9                                                          2023          Optie voor 60 extra CAF 15G Tramvoertuigen14
     10                                                   2023-2025           30 nieuwe M7 Metrovoertuigen ter vervanging 33 M4 en 12 S2 voertuigen en uitbreiding capaciteit
     11                                                         2026          Optie voor 30 extra M7 Metrovoertuigen14
     III. Vervangingen
     1                                                    2008-2018           Renovatie Oostlijn (Metro)
     3                                                    2012-2015           Verhoging MVP Tram t.g.v. start vervangingscyclus assets areaaluitbreiding sinds 1980
     5                                                    2015-2016           Vernieuwing beveiligingssysteem Metro
13
     Een groot deel van de gegevens over de voertuigen is niet beschikbaar en daarom geëxtrapoleerd (gearceerd in grafiek), zie ook
       paragraaf 2.2.
14
     Nog niet opgenomen in huidige BOV-kosten
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                                       37
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
7.3                                            Totaal beide vervoerregio’s
Figuur 18 geeft de meerjarige ontwikkeling van de totale BOV-kosten weer. De belangrijkste
majeure gebeurtenissen worden toegelicht in Tabel 14. In dit overzicht zijn de extra verlagingen
van het vervangingsprogramma van de RET infrastructuur niet opgenomen, omdat MRDH en
RET hier momenteel nog over in overleg zijn en er daardoor nog geen jaarreeksen beschikbaar
zijn.
Onderstaande figuren tonen een sterk stijgende trend van de BOV-kosten tot 2018, waarna de
toename stabiliseert en zelfs licht afneemt. Deze toekomstige trend is gestuurd door
concessieafspraken tussen de vervoerregio’s en beheerders. Dit is grotendeels gebaseerd op
de beschikbare budgetten van de vervoerregio’s. De verwachte BOV-kosten lijken daarom
vooral budget gestuurd te zijn en een (te) optimistisch beeld te schetsen. Hierdoor ontstaat het
risico dat vervangingen worden uitgesteld tot na de concessieperiode, zodat voldaan kan
worden aan de taakstellingen binnen de huidige concessies. Op de lange termijn leidt dit tot
hogere levenscycluskosten.
Een aantal verwachte majeure gebeurtenissen is bovendien nog niet opgenomen in het huidige
overzicht van de BOV-kosten. Dit zijn risico’s en betreffen onder andere opties voor de
uitbreiding van de voertuigvloten in Amsterdam en Den Haag. Deze gebeurtenissen kunnen
optreden, maar dit is nog niet zeker en hiervan is de invloed op de BOV-kosten nog niet
bekend. Daarnaast zijn er altijd onverwachte majeure gebeurtenissen die lastig te voorspellen
zijn, maar waarvan er een aantal zal optreden, zoals extra railslijtage door de introductie van
nieuwe voertuigen met andere wielprofielen. Tot slot is in de huidige concessies geen rekening
gehouden met een intensiever gebruik van het huidige netwerk en vloot. Mott MacDonald heeft
daarom prognoses opgesteld die bovenstaande effecten op hoofdlijnen benaderen.
Figuur 18: BOV-kosten infrastructuur en voertuigen lokaalspoor (2005-2026)15
                                                                                                                                3
                                                Totaal                                                               2
                                         120                                                                     4
                                                                                                                                                                                                                           13
                                                                                                                                                                                   11
                                                                                                                                           7
                                                                                                                                                       9
                                         100                                                                                                                 10                                              12             14
                                                                             1                                                      6           8
      index (totaal kosten 2017 = 100)
                                                                                                      5
                                          80
                                          60
                                          40
                                          20
                                           0
                                                 2005   2006   2007   2008       2009   2010   2011       2012   2013    2014       2015       2016   2017   2018   2019    2020        2021   2022   2023   2024   2025    2026
                                           I. Beheer & onderhoud                                          II. Kapitaallasten                                               III. Vervangingen
                                           Voortschrijdend gemiddelde B&O                                 Voortschrijdend gemiddelde kapitaallasten                        Voortschrijdend gemiddelde vervangingen
15
     Een deel van de gegevens is niet beschikbaar (RET infrastructuur 2005-2006, beheer en onderhoud RET tramvoertuigen 2005-2006,
       GVB voertuigen 2005-2011 en 2016-2026) en daarom geëxtrapoleerd (gearceerd in grafiek), zie ook paragraaf 2.2.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                       38
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Tabel 14: Majeure gebeurtenissen BOV-kosten lokaalspoor (2005-2026)
   Nummer           Jaar               Majeure gebeurtenis
   I. Beheer & onderhoud
   1                 2006-2011         Uitbreiding areaal met RandstadRail (HTM +77,5 km enkelspoor, RET +16,6 km enkelspoor)
   6                         2015      Introductie Wet Lokaalspoor
   9                         2017      Uitbreiding areaal met Hoekse Lijn (+48 km enkelspoor Metro RET)
   10                        2018      Uitbreiding areaal GVB met Noord/Zuidlijn (+20 km enkelspoor Metro)
   11                2020-2021         Uitbreiding vloot GVB met 18 CAF 15G Tramvoertuigen (plus 45 CAF 15G ter vervanging)
   II. Kapitaallasten
   5                 2011-2012         Aanschaf 53 Citadis II voertuigen RET
   8                         2016      60 nieuwe Siemens Avenio voertuigen HTM (uitstroom reeds afgeschreven GTL-I voertuigen)
   13                2025-2026         70 nieuwe NST2 voertuigen HTM (uitstroom reeds afgeschreven GTL-I en GTL-II voertuigen)
   14                        2026      Optie voor 30 extra M7 Metrovoertuigen GVB16
   III. Vervangingen
   2                 2008-2018         Renovatie Oostlijn (Metro GVB)
   3                 2009-2020         Verbeteren brandveiligheid stations en vernieuwing spoorbeveiligingssysteem Metro RET
   4                 2010-2015         Netwerk RandstadRail (aanpassingen en vernieuwing infra HTM voor bredere Avenio voertuigen)
   7                 2015-2016         Vernieuwing beveiligingssysteem Metro GVB
   12                       2024?      Aanpassen tramnet HTM voor NST-2 voertuigen (jaar nog onbekend)16
7.4         Prognoses toekomstige ontwikkeling BOV-kosten
Er is een drietal prognoses opgesteld, waarin de ontwikkeling van de totale BOV-kosten in de
periode 2017-2026 is opgenomen. De prijzen zijn geïndexeerd in prijspeil 2016.
Prognose 1. Strikte naleving van de concessieafspraken. Hierbij is de aanname gemaakt dat
                     de maximaal €590 miljoen voor het vervangingsonderhoud van RET infrastructuur
                     zonder prijsindexatie volledig wordt doorgevoerd. Dit is evenredig verdeeld over
                     de periode van tien jaar;
Prognose 2. Verhoging van de BOV-kosten met jaarlijks 1% ten opzichte van
                     concessieafspraken, als gevolg van optreden aantal risico’s, beperkt aantal
                     onverwachte gebeurtenissen en een groei in voertuig- en reizigerskilometers
                     conform laag groeiscenario;
Prognose 3. Verhoging van de BOV-kosten met jaarlijks 2% ten opzichte van
                     concessieafspraken, als gevolg van optreden meeste risico’s, meerdere
                     onverwachte gebeurtenissen en een groei in voertuig- en reizigerskilometers
                     conform hoog groeiscenario.
De jaarlijkse verhoging van de BOV-kosten in prognose 2 en 3 is gebaseerd op de volgende
risico’s en onverwachte majeure gebeurtenissen die mogelijk kunnen optreden:
       a. Oorspronkelijke raming benodigde budgetten vervangingsonderhoud infrastructuur RET
           blijkt (deels) toch noodzakelijk;
       b. Keuze voor brede NST-2 tramvoertuigen leidt tot benodigde aanpassingen in het tramnet
           van Den Haag;
       c. Nieuw levensduurverlengend onderhoud voor GTL-I voertuigen van HTM;
       d. Aanschaf van 10 extra Siemens Avenio tramvoertuigen door HTM leidt tot additionele
           onderhoudskosten en kapitaallasten;
16
    Niet opgenomen in huidig overzicht BOV-kosten
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                        39
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
    e. Gebruiken van optie voor 30 extra M7 metrovoertuigen door GVB leidt tot additionele
         onderhoudskosten en kapitaallasten;
    f. Gebruiken van optie voor 60 extra CAF 15G voertuigen door GVB leidt tot additioneel
         onderhoudskosten en kapitaallasten;
    g. Nieuwe tramvoertuigen met ander wielprofiel leiden tot (tijdelijk) extra slijtage
         infrastructuur;
    h. Aanpassingen wet- en regelgeving (bijvoorbeeld stringentere geluidsnormen);
    i. Gedwongen winkelnering bij het vervangen van systemen in de railvoertuigen leidt tot
         hogere BOV-kosten;
    j. Extra functie uitbreidingen met apparatuur in de voertuigen, zoals pinautomaten;
    k. Aanloopkosten van het in beheer nemen van netwerkuitbreidingen;
    l. Onderhoud en vervangingen van kunstwerken wordt toegevoegd aan beheertaken;
    m. Extra voertuigkilometers om verwachte passagiersgroei te kunnen accommoderen [55],
         wat leidt tot toename van slijtage en onderhoud van voertuigen en infrastructuur.
De prognoses zijn gebaseerd op het optreden van een deel van bovenstaande risico’s. Het is
namelijk onwaarschijnlijk dat deze allemaal optreden. Ervaring leert dat daarnaast de komende
jaren gebeurtenissen optreden die nu nog niet voorzien zijn en dus niet in bovenstaande lijst
staan. Dit kan bijvoorbeeld een extra netwerkuitbreiding zijn die momenteel nog niet voorzien is.
In Figuur 19 zijn deze prognoses opgenomen om de mogelijke ontwikkeling van de BOV-kosten
na 2016 in beeld te brengen. Hieruit blijkt dat de trend al licht stijgend is bij een structurele
stijging van 1% per jaar (prognose 2). Bij een structurele stijging van 2% per jaar is de stijging
van de BOV-kosten uiteraard nog sterker.
BOV kosten in het perspectief van totale OV-systeemkosten en de BDU
Onderstaande Figuur 19 plaatst de ontwikkeling van de BOV-kosten ook in het bredere
perspectief van zowel de totale systeemkosten voor het regionale OV als de totale beschikbare
middelen voor de vervoerregio’s. Voor een goede vergelijking zijn in deze figuur de bedragen
tot en met 2016 uitgedrukt in het prijspeil van het betreffende jaar. Vanaf 2017 zijn alle
bedragen uitgedrukt in prijspeil 2016.
● De BDU-inkomsten voor MRDH en VRA zijn samen weergegeven. Figuur 19 laat zien dat in
    2005 het aandeel van de BOV-kosten circa 25% van de totale BDU-inkomsten bedroeg, in
    2016 is dit aandeel gestegen tot 60%. De BDU-inkomsten van de vervoerregio’s zijn bedoeld
    voor alle mobiliteitstaken van deze regio’s. Een analyse van de BDU-inkomsten maakt geen
    deel uit van dit onderzoek.
● Ten tweede is de meerjarige ontwikkeling van de OV-exploitatiebijdragen17 opgeteld bij de
    BOV-kosten in de figuur.De BOV-kosten plus de exploitatiebijdragen samen zijn immers de
    totale systeemkosten die de vervoerregio’s maken voor het regionale OV. De
    exploitatiebijdrage van het OV is berekend als het verschil tussen de exploitatiekosten voor
    lokaalspoor, andere OV-exploitatiekosten (bus en ferry) en sociale veiligheid enerzijds en de
    reizigersinkomsten anderzijds. De OV-exploitatiekosten zijn beperkt beïnvloedbaar, omdat
    deze verplichtingen in meerjarige vervoerconcessies zijn vastgelegd. De trend van de
    exploitatiebijdrage is dalend, van 37% van de BDU in 2005 naar 27% in 2016. Deze trend
    zet zich in de toekomst mogelijk verder door. Net als de BDU-inkomsten maakt een analyse
    van de OV-exploitatiekosten geen deel uit van dit onderzoek.
17
    Bron van deze gegevens zijn de vervoerregio’s; analyse van deze gegevens maakt geen deel uit van dit onderzoek.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                                   40
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
De figuur laat zien dat de totale systeemkosten voor OV (BOV-kosten en exploitatiekosten)
vanaf 2012 stabiliseren, maar de BOV-kosten hebben een steeds groter aandeel hierin. De
figuur laat ook zien dat het aandeel van de systeemkosten voor OV ten opzichte van de BDU-
inkomsten sterk is toegenomen van 62% van de BDU in 2005 naar 87% van de BDU in 2016.
Hierdoor is de ‘beleidsvrije ruimte’ binnen de BDU-inkomsten van de vervoerregio’s (de
investeringsruimte) beperkter geworden. Deze neemt, afhankelijk van de daadwerkelijke
ontwikkeling van de toekomstige BOV-kosten, mogelijk verder af in de toekomst.
Figuur 19: Meerjarige ontwikkeling BDU-gelden en BOV-kosten inclusief prognoses na 201618
                                                  Totaal
                                         1200
                                         1000
 miljoenen Euro's (prijspeil per jaar)
                                          800
                                                    38%                                                                                13%
                                          600
                                          400
                                          200
                                            0
                                                 2005   2006   2007   2008   2009   2010   2011   2012     2013   2014   2015   2016    2017   2018   2019   2020   2021   2022    2023   2024   2025   2026
                                                I. Beheer & onderhoud                                    II. Kapitaallasten                                     III. Vervangingen
                                                IV. Exploitatiebijdrage OV                               Voortschrijdend gemiddelde BOV-kosten                  Voortschrijdend gemiddelde exploitatiebijdrage
                                                Prognose 1: Concessieafspraken                           Prognose 2: Concessieafspraken +1%                     Prognose 3: Concessieafspraken +2%
                                                Exploitatiebijdrage & prognose 1                         Exploitatiebijdrage & prognose 2                       Exploitatiebijdrage & prognose 3
                                                BDU-gelden MRDH & VRA
18
                  Bedragen t/m 2016 uitgedrukt in prijspeil van het betreffende jaar. Vanaf 2017 alle bedragen uitgedrukt in prijspeil 2016.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                            41
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
8 Conclusies en aanbevelingen
In dit hoofdstuk worden de belangrijkste conclusies gepresenteerd. Op basis van deze
conclusies worden aanbevelingen gedaan om de beheersbaarheid en voorspelbaarheid van de
BOV-kosten in de toekomst te verbeteren.
8.1       Conclusies
Documentatie en kostenopbouw
Gedurende dit onderzoek is gebleken dat over het algemeen de historische kosten in beperkte
mate gedocumenteerd zijn. Hierdoor zijn vaak meerdere aannames nodig geweest om de data
te kunnen gebruiken. Daarnaast is de verslaglegging in de loop der jaren veranderd. Hierdoor is
niet elk jaar op dezelfde wijze gerapporteerd en zijn de kosten niet altijd een-op-een
vergelijkbaar. In de presentatie van de (historische) BOV-kosten zijn daarom soms
trendbreuken zichtbaar die niet verklaarbaar zijn door majeure gebeurtenissen, maar het gevolg
zijn van aangepaste documentatie. Bovendien is de impact van mutaties in beheertaken op de
BOV-kosten niet altijd duidelijk vastgelegd en overeengekomen.
Anderzijds zijn de verwachte BOV-kosten in de toekomst beter gedocumenteerd in de
beheerconcessies tussen de beheerders en vervoerregio’s. Voor de railvoertuigen van GVB is
dit onbekend omdat hierover geen gegevens beschikbaar zijn gesteld. De nieuwe
beheerconcessies zijn gepaard gegaan met een verdere professionalisering van de
assetmanagement organisaties, die de komende jaren waarschijnlijk wordt voortgezet. Het is
daarom de verwachting dat in de toekomst de documentatie van de BOV-kosten consistenter en
betrouwbaar zal zijn.
De kostenopbouw die wordt toegepast door de beheerders loopt uiteen. Dit geldt in het
bijzonder voor de financiering van de vervangingen, die soms à fonds perdu betaald worden en
soms middels kapitaallasten gefinancierd worden. De eerste heeft als voordeel dat de uitgaven
gekoppeld zijn aan de werkzaamheden en in totaal lager zijn, de laatste heeft als voordeel dat
de uitgaven relatief stabiel zijn in de tijd. Dit leidt echter wel tot verschillen tussen de beheerders
in de meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten. Dit geldt in het bijzonder voor de BOV-kosten
van de RET infrastructuur, waarvoor in 2017 is overgestapt van financiering middels
kapitaallasten naar betaling à fonds perdu.
Budgettering BOV-kosten
De BOV-kosten worden deels gestuurd door opgelegde taakstellingen vanuit de vervoerregio’s.
Beheerders wordt vaak als taak gesteld om binnen de beschikbare budgetten de onderhouds-
en vervangingswerkzaamheden uit te voeren. Uit de interviews met de beheerders blijkt dat dit
deels is op te vangen met efficiëntieverbeteringen, maar dat dit soms ook leidt tot onderhoud
dat uitgesteld of niet uitgevoerd wordt. Op korte termijn heeft dit vooral impact op esthetische
aspecten zoals schilderen, maar op langere termijn heeft dit ook effect op de prestaties van de
vervoerders en de reizigerswaardering. In de ramingen van de toekomstige BOV-kosten geven
de beheerders enkel inzicht in de huidige beheertaken en bekende mutaties. Gewijzigde
regelgeving of additionele (politieke) wensen – zoals strengere eisen aan geluidsemissies – zijn
niet in de kosten meegenomen.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                         42
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Meerjarige ontwikkeling BOV-kosten
De meerjarige ontwikkeling van de BOV-kosten laat een stijgende trend zien over de periode
2005-2018. Dit geldt zowel voor de gehele BOV-kosten, als voor de kosten van de afzonderlijke
beheerders voor voertuigen en infrastructuur. Deze stijgende trend is grotendeels verklaarbaar
door de majeure gebeurtenissen en de groei in de vraag naar en het aanbod van regionaal
openbaar vervoer die hebben plaatsgevonden in deze periode. Tegelijkertijd is de complexiteit
van de voertuigen en de omvang van het assetbeheer toegenomen. Dit betreft onder andere
elektronische beveiligingssystemen en waarde toevoegingen ten bate van het reizigerscomfort
zoals airconditioning, dynamische reizigersinformatie en de OV-chipkaart.
Tussen 2005 en 2016 is een groeiend deel van de BDU-gelden aan de BOV-kosten van
lokaalspoor uitgegeven. Dit is deels veroorzaakt door de stijging van de BOV-kosten, maar ook
door een afname van de beschikbare BDU-gelden. Hoewel de exploitatiebijdragen zijn
afgenomen sinds 2012, zijn de totale kosten voor lokaalspoor niet afgenomen sindsdien.
Hierdoor is een steeds kleiner deel van de BDU beschikbaar voor andere doelen.
Vanaf 2018 tonen de BOV-kosten een trendbreuk door te stabiliseren. De groei lijkt af te
vlakken en zelfs licht af te nemen. Dit is opmerkelijk, omdat er wel een aantal grote
netwerkuitbreidingen plaats zal vinden. Deels is dit te verklaren door een verdere
professionalisering van de assetmanagement organisaties wat de efficiëntie verhoogt.
Desalniettemin lijkt de trendbreuk ook veroorzaakt te zijn door de budget-gestuurde
taakstellingen die zijn opgenomen in de beheerconcessies.
De trend van de toekomstige BOV-kosten lijkt daarom optimistisch geschat en het is de vraag of
deze trendbreuk in de praktijk gerealiseerd kan worden zonder een vermindering van de
prestaties. Een gevoeligheidsanalyse op basis van bekende risico’s, onvoorziene majeure
gebeurtenissen en intensiever gebruik van de infrastructuur en voertuigen als gevolg van
passagiersgroei, toont dat een beperkte jaarlijkse groei van 1% al leidt tot grote verschillen in de
totale BOV-kosten tussen 2017 en 2026. Om toch te voldoen aan concessieafspraken ontstaat
mogelijk een risico door uitgesteld onderhoud en vervangingen. Dit kan leiden tot een grote piek
in BOV-kosten na 2026.
Majeure gebeurtenissen
In de periode 2005-2026 hebben verschillende majeure gebeurtenissen plaatsgevonden.
Centraal hierin is de (geplande) groei van het netwerk. Het totale netwerk lokaalspoor in
Amsterdam, Rotterdam en Den Haag groeit van bijna 900 km enkelspoor in 2005 naar volgens
planning 1.100 km enkelspoor in 2026. Belangrijke uitbreidingen zijn de RandstadRail,
Noord/Zuidlijn en de Hoekse Lijn. Deze toename van het areaal leidt tot extra beheer en
onderhoud. Bovendien gaan uitbreidingen door kinderziektes veelal gepaard met hoge initiële
aanloopkosten bij beheerders. Dit geldt voor zowel voertuigen als infrastructuur.
De netwerkuitbreidingen van voor 2005 hebben ook een invloed op de omvang van de BOV-
kosten. In de beschouwde periode zijn grootschalige vervangingen voor de metrosystemen in
Amsterdam en Rotterdam uitgevoerd. Een vergelijkbare vernieuwingscyclus is opgetreden voor
de traminfrastructuur in Amsterdam, wat geleid heeft tot een structurele verhoging van het
vervangingsonderhoud. Daarnaast zijn systemen als de OV-chipkaartpoortjes en DRIS
geïntroduceerd, die het netwerk niet vergroot hebben, maar wel de omvang van de te beheren
assets.
Tegelijkertijd is de vloot tussen 2005 en 2026 gegroeid met ongeveer 25%, als deze wordt
uitgedrukt in eenheden van 30 meter lengte. Bovendien hebben voertuigen gemiddeld meer
kilometers afgelegd. Deze groei is essentieel geweest om de groei in passagiers op te kunnen
vangen. Dit intensievere gebruik heeft uiteraard invloed op de BOV-kosten.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                     43
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
De passagiersgroei is zo groot dat in Amsterdam en Den Haag voertuigen langer in dienst
worden gehouden om te kunnen voldoen aan de vraag. Hiervoor wordt extra
levensduurverlengend onderhoud aan de voertuigen uitgevoerd. De voertuigvloot is bovendien
steeds geavanceerder geworden tussen 2005 en nu, een trend die waarschijnlijk doorzet. Dit
wordt onder andere veroorzaakt door een toename van ICT-systemen in voertuigen, hogere
aslasten en de introductie van de OV-chipkaart. Deze hogere complexiteit leidt ook tot meer
onderhoud aan de voertuigen en daarmee een toename van de BOV-kosten.
Omvang BOV-kosten
De omvang van de huidige BOV-kosten is vergeleken met kostenkengetallen van vergelijkbare
systemen in de Benelux en Engeland. Een dergelijke vergelijking is echter alleen mogelijk op
hoofdlijnen omdat het lokaalspoor in Den Haag, Rotterdam en Amsterdam sterk van elkaar en
van andere systemen verschilt. Op basis van dit referentiekader wordt geconcludeerd dat de
BOV-kosten voor zowel voertuigen als infrastructuur vergelijkbaar zijn per eenheid (per km
enkelspoor en per voertuig) en dat deze binnen de bandbreedte van +/- 25% vallen. De enige
uitzondering hierop zijn de vervangingen van de metro en tram infrastructuur in Amsterdam, die
buiten deze bandbreedte vallen. Dit is grotendeels verklaarbaar door de grote
vervangingsprojecten voor de metro die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd (vernieuwing
beveiligingssysteem, renovatie Oostlijn) en de vervangingscyclus van de traminfrastructuur.
Over een langere periode vallen deze kosten namelijk wel binnen de bandbreedte.
Gezien de historische ontwikkeling van de BOV-kosten en de geplande uitbreidingen lijkt de
toekomstige stabilisatie van de BOV-kosten echter niet waarschijnlijk. Op basis van ervaring is
een afvlakkende groei realistisch, maar constante kosten of zelfs een afname van de kosten lijkt
niet reëel. De huidige voorstelling van de toekomstige kostenontwikkeling veroorzaakt
vermoedelijk uitstel van het onderhoud en vervangingen tot na 2026 wat leidt tot een piek in de
BOV-kosten in de volgende concessies. Deze spanning wordt versterkt door een lagere
prijsindexatie voor de BDU-gelden dan voor de BOV-kosten.
Beheersbaarheid en voorspelbaarheid
De BOV-kosten kunnen slechts in beperkte mate beheerst worden. Het merendeel van de
onderhoudskosten zijn vaste kosten voor onder andere personeel en materialen. Voor zowel
infrastructuur als voertuigen dienen de beheerders bovendien te voldoen aan
veiligheidsvoorschriften en in sommige gevallen ook aan de garantievoorwaarden van
leveranciers. Dit betekent dat een minimumniveau onderhoud uitgevoerd moet worden om te
voldoen aan de voorschriften en te kunnen blijven rijden. De beheersing van de kosten wordt
verder beperkt door gedwongen winkelnering, waardoor de leveranciers veel invloed op de
kosten hebben. Dit betekent dat uitbreidingen van het netwerk en de vloot die in het verleden
hebben plaatsgevonden, resulteren in noodzakelijk onderhoud en vervangingen, en
bijbehorende kosten, in het heden. Ook voor toekomstige uitbreidingen geldt dat deze per
definitie zullen leiden tot een toename van het onderhoud en vervangingen.
De vervoerregio’s en beheerders maken afspraken over het beheer van de infrastructuur assets
en railvoertuigen middels beheerconcessies, die doorgaans een doorlooptijd van tien jaar
hebben. Echter, de levensduur van de assets is vaak langer dan tien jaar; voor voertuigen is dit
bijvoorbeeld doorgaans dertig jaar en voor de meeste infrastructurele assets twintig tot dertig
jaar. Dit bemoeilijkt het optimaliseren van de levenscycluskosten, omdat onderhoud soms
uitgesteld wordt om te voldoen aan de concessieafspraken. Het is daarom onduidelijk wat de
conditie van de assets is en welke onderhouds- en vervangingsopgave er in 2024 en 2026 na
afloop van de concessieperiodes ligt.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                    44
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Het verschil tussen de concessieperiode en levensduur van assets vermindert de
beheersbaarheid en voorspelbaarheid van de BOV-kosten. Dit wordt versterkt doordat de
vervangingscycli van de assets slechts beperkt in beeld zijn. Hierdoor zijn de repeterende
vervangingskosten, die kunnen leiden tot pieken in de BOV-kosten, beperkt voorspelbaar. Dit is
de afgelopen jaren deels verbeterd door een professionalisering van de beheerorganisaties.
Verdere professionalisering en het vullen van een volledig en correct
assetmanagementsysteem kan de vervangingscycli beter voorspellen en daarmee de
beheersbaarheid van de BOV-kosten verder verbeteren.
8.2       Aanbevelingen
Kostenopbouw
De huidige kostenopbouw verschilt sterk tussen de beheerders. Om IenM en de vervoerregio’s
in de toekomst een beter inzicht in de ontwikkeling van de BOV-kosten te geven wordt het
daarom aanbevolen om deze kostenopbouw op hoofdlijnen hetzelfde te maken. Daarnaast
wordt geadviseerd om mutaties in de beheertaken, en de impact hiervan op de BOV-kosten,
inzichtelijk te maken en vast te leggen in beheerafspraken tussen de vervoerregio’s en
beheerders.
Daarnaast zijn er grote verschillen in de financiering van de vervangingen, wat in sommige
gevallen à fonds perdu gebeurt en in sommige gevallen middels kapitaallasten. Het inzicht van
IenM en de vervoerregio’s in deze ontwikkeling kan het beste verbeterd worden door alle
vervangingen à fonds perdu te betalen. Hierdoor is het voor hen namelijk helder waar elk jaar
de BDU-gelden aan besteed worden. Bovendien zijn de totale kosten zijn voor financiering à
fonds perdu lager, maar hiervoor moeten wel voldoende liquide middelen beschikbaar zijn.
Meerjarige ontwikkeling BOV-kosten
De verwachte toekomstige BOV-kosten lijken optimistisch en budget-gestuurd te zijn. Er is
echter een groot aantal factoren die kunnen optreden waardoor de daadwerkelijke ontwikkeling
van de BOV-kosten anders zal verlopen. Het wordt geadviseerd dat IenM en de vervoerregio’s
hier heldere afspraken over maken, en in het verlengde hiervan mogelijk ook de vervoerregio’s
en de beheerders. Dit betreft onder andere hoe omgegaan wordt met risico’s die optreden, of
majeure gebeurtenissen die nog niet voorzien zijn in de concessies. Een risicoanalyse kan
hieraan bijdragen.
Een factor die de BOV-kosten bijvoorbeeld sterk beïnvloedt is de passagiersgroei en de hierbij
behorende toename van de voertuigkilometers. Dit veroorzaakt versnelde slijtage van de
infrastructuur en voertuigen. Hoewel passagiersgroei leidt tot extra reizigersinkomsten, is het
niet inzichtelijk in welke mate deze de extra exploitatie- en BOV-kosten compenseren. Het wordt
daarom aanbevolen dat de verhouding tussen de extra inkomsten als gevolg van een groei in
passagierskilometers en de hieraan gerelateerde toename van de exploitatie- en BOV-kosten in
meer detail onderzocht worden.
Omvang BOV-kosten
In dit onderzoek is enkel op hoofdlijnen een vergelijking gemaakt met vergelijkbare systemen.
Om een beter inzicht te verkrijgen in de omvang van de BOV-kosten van het lokaalspoor in
Amsterdam, Rotterdam en Den Haag wordt het aanbevolen om een benchmarkstudie uit te
voeren met vergelijkbare Light Rail systemen in noordwest Europa. Hierbij is het van belang dat
factoren als omvang van het netwerk, lokale prijsniveaus en gebruiksintensiteit worden
meegewogen om tot een eerlijke vergelijking te komen.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                     45
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
De omvang van de BOV-kosten voor de voertuigen kan geoptimaliseerd worden door het
optimum in de kilometerprijs beter in te schatten. Intensiever gebruik (meer kilometers per
voertuig per jaar) leidt tot een daling van de kilometerkosten, maar er is een punt waarop dit
extra onderhoudskosten veroorzaakt wat de kilometerkosten weer verhoogt. Dit optimum
verschilt per type voertuig. Als de voertuiginzet wordt afgestemd op dit optimum, neemt de
kostenefficiëntie van het voertuigonderhoud toe.
Beheersbaarheid en voorspelbaarheid
Om op lange termijn de BOV-kosten beter beheersbaar te maken wordt het aanbevolen om
voor de vervangingen niet alleen de concessieperiode te beschouwen, maar ook de volledige
levenscyclus van de assets. Dit betekent een periode van tenminste dertig jaar. Het wordt
geadviseerd om voor deze periode de vervangingscycli van de assets in de komende dertig jaar
in beeld te brengen, waardoor gestuurd kan worden op de optimalisatie van de
levenscycluskosten van de assets. Op basis hiervan kan een onderbouwde afweging tot meer
preventief of juist correctief onderhoud gemaakt worden. Dit maakt op de lange termijn de BOV-
kosten beter beheersbaar.
Het overzicht van vervangingscycli kan jaarlijks worden geüpdatet, waarin uitgevoerde
vervangingen worden meegenomen evenals de vernieuwingscycli van de netwerk- en
vlootuitbreidingen. Dit maakt de repeterende vervangingskosten inzichtelijk. Voor de komende
vijf of tien jaar kan dit nader gedetailleerd worden in meerjaren vervangingsprogramma’s die elk
jaar worden vernieuwd en dus altijd evenveel jaren vooruitkijken. In de jaarplannen wordt dit
dan geconcretiseerd voor het komende jaar, waarin ook het beheer en onderhoud wordt
meegenomen.
Bovenstaande aanpak is recentelijk door Transport for Greater Manchester ingevoerd voor haar
Light Rail systeem (Metrolink). Hiervoor is een geïntegreerd model ontwikkeld waarin zowel
exploitatie- en BOV-kosten als reizigersopbrengsten zijn opgenomen. Dit geeft de vervoerregio
een goed inzicht in de kostenontwikkeling, maar ook de kostendekkingsgraad van het
lokaalspoor. Indien IenM en de vervoerregio’s een dergelijk verbeterd inzicht wensen wordt
aanbevolen ook voor Amsterdam, Rotterdam en Den Haag (gezamenlijk) een dergelijk model te
ontwikkelen.
Een levenscyclusbenadering resulteert in principe op de langere termijn niet alleen in een
afname van de BOV-kosten, maar biedt vooral een verbeterde beheersbaarheid en
voorspelbaarheid van de kosten. Dit kan in grote mate ondersteund worden door een verdere
professionalisering van de assetmanagement organisaties. Een assetmanagementsysteem kan
dit proces ondersteunen. Dit is een opgave waar alle beheerders voor staan. Het wordt daarom
aangeraden om meer samenwerking tussen de beheerders hierin te stimuleren. RET en HTM
kunnen bijvoorbeeld de lessons learned gebruiken van het assetmanagementsysteem
(MADAM) dat momenteel door GVB wordt ontwikkeld.
Deze levenscyclusbenadering van assets betekent dat een cultuuromslag nodig is, die deels al
is ingezet. Dit moet bijvoorbeeld al meegenomen worden bij de aanschaf van nieuwe
voertuigen, waarbij niet alleen beoordeeld wordt op de aanschafkosten, maar op de Total Cost
of Ownership (TCO). Bij de aanbesteding van de nieuwe 15G tramvoertuigen in Amsterdam is
hier al meer nadruk op gelegd door aspecten als beschikbaarheid, betrouwbaarheid en
onderhoudbaarheid zwaar mee te laten wegen in de beoordeling.
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                     46
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
Bijlagen
A.       Referentielijst                                                      47
B.       Afkortingen                                                          50
C.       Overzicht majeure gebeurtenissen                                     51
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                               47
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
A. Referentielijst
A.1       HTM infrastructuur
[1] BOV-kosten 2005-2050 (Excel, Tabblad Overzicht BOV kosten HTM)
[2] Opzet overzicht beschikkingen 2010-2016 (Excel), Uitvoeringskwantiteiten concessie
     Haaglanden-Rail
[3] Asset Management Plan Railinfrastructuur 2017, HTM
[4] SAMP, Strategisch Plan Techniek Bedrijfsmiddelen Railsysteem MRDH Regio Haaglanden
     2016-2026, HTM
[5] Formulier C-2 bieding (2 juni 2016) Formulier C - Financieel economische onderbouwing
     Bieding
[6] Offerte HTM aan Haaglanden Tabel 2 geconsolideerd voor de bedrijven werkzaam binnen
     Haaglanden (2005-2015)
[7] Beheer en onderhoud Assets Railinfrastructuur Jaarplan 2016, HTM
[8] Overzicht betalingen NRR en AROV (Excel)
[9] IPVV SGH Doorkijk Mobiliteitsfonds (Vervangen sporen Zoetermeerlijn)
[10] Areaaluitbreidingen MRDH (Excel)
A.2       HTM voertuigen
[11] BOV-kosten 2005-2050 (Excel, Tabblad Voertuigkosten RET en HTM)
[12] Asset Management Plan Railvoertuigen 2017, HTM
[13] Formulier C-2 bieding (2 juni 2016) Formulier C - Financieel economische onderbouwing
     Bieding
[14] Maand Rapportage Railmaterieel, december (2010-2013), HTM
[15] Offerte HTM aan Haaglanden Tabel 2 geconsolideerd voor de bedrijven werkzaam binnen
     Haaglanden (2005-2015)
[16] Offerte HTM aan Haaglanden, tabel 7B, 7C, 8B en 8C (2006-2009)
[17] Opzet overzicht beschikkingen 2010-2016 (Excel), Uitvoeringskwantiteiten concessie
     Haaglanden-Rail
[18] SAMP, Strategisch Plan Techniek Bedrijfsmiddelen Railsysteem MRDH Regio Haaglanden
     2016-2026, HTM
[19] Financiële verantwoording LVO - ML revisie GTL 2015, HTM
[20] E-mail Brigitte van Beers (d.d. 20/02/2017) LVO GTL 2006-2010
[21] Areaaluitbreidingen MRDH (Excel)
A.3       RET infrastructuur
[22] BOV-kosten 2005-2050 (Excel, Tabblad Overzicht BOV kosten RET)
[23] Beheerplan railinfrastructuur 2017 RET v4.0, Rotterdam, 2016
[24] Jaarplan instandhouding infrastructuur RET (2009-2016)
[25] Areaaluitbreidingen MRDH (Excel)
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                  48
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
A.4       RET voertuigen
[26] BOV-kosten 2005-2050 (Excel, Tabblad Voertuigkosten RET en HTM)
[27] Assetmanagement Plan RET Vlootmanagement 2017-2018, v1.0, Rotterdam, 2016
[28] Strategisch Asset Management Plan - RET Vlootmanagement 2016-2026, v1.0, Rotterdam,
     2015
[29] Overzicht Beheer en Onderhoudskosten vloot 2011-2016 (Excel)
[30] Areaaluitbreidingen MRDH (Excel)
A.5       GVB infrastructuur
[31] BOV-kosten 2005-2050 (Excel, Tabblad Overzicht BOV kosten GVB/MET)
[32] Hoofdlijnen tot wijziging van overeenkomst beheer & onderhoud railinfrastructuur 2013/14
     en opstellen overeenkomst beheer & onderhoud railinfrastructuur 2015-2024, v.2.0,
     Gemeente Amsterdam Dienst Metro/GVB, Amsterdam, 2013
[33] Subsidie aanvragen Beheer en Onderhoud Railinfrastructuur en aflossing voorfinanciering
     (2011-2016)
[34] Convenant MVP Metro 2015-2050, Amsterdam, peildatum 1/1/2015 (Excel)
[35] Business Case Beheer & Onderhoud uitbreiding Noord/Zuidlijn, 2 december 2016
[36] Onderhoudskosten Amstelveenlijn en aanpak optimalisatie bouw-beheer kosten, gemeente
     Amsterdam, 2015
[37] Overzicht diverse investeringen Vervoerregio, VRA (Excel)
A.6       GVB voertuigen
[38] GVB URS staten (2006-2014), tabel 1 t/m 4, Amsterdam
[39] Impact van projecten metro op de exploitatiekosten concessie 2012-2017, GVB, 2013
[40] Herziene beschikking Overige strategische activa en Jaarschijven 2015 en 2016, GVB
     Activa B.V., Amsterdam, 17 september 2015
[41] GVB kapitaallasten 2012-2017 (Excel)
[42] Directe betalingen voertuigen Vervoerregio Amsterdam (Excel)
[43] Overzicht diverse investeringen Vervoerregio, VRA (Excel)
[44] Overzicht onderhoudskosten tram en metro 2013-2016, GVB (Excel)
A.7       Overige referenties
[45] MRDH, Monitor OV infrastructuur, v2, Den Haag, 2016
[46] Materieeloverzichten Nederland ‘Op de rails’ 2005-2014
[47] Notitie Onderbouwing toename financiële omvang Meerjaren Vervanging Programma Tram
     2012-2017, GVB, 2010
[48] Meerjarenplan 2017-2025 GVB Activa BV inclusief 10 jaren-investeringsplan, GVB, 2016
[49] Kostenkengetallen regionaal openbaar vervoer 2015, CROW, 2015
[50] Kostenkengetallen openbaar vervoer, Rijkswaterstaat, 2005
[51] Kosten als gevolg van de introductie Wet Lokaal Spoor, Stadsregio Amsterdam, 2016
[52] Investeringsagenda OV: investeren in een bereikbare regio, Stadsregio Amsterdam, 2013
[53] GVB Activa BV Jaarverslag 2015, GVB, 2016
[54] Indexaties OV-index en BDU-index (Excel), MRDH
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                  49
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
[55] Concept NMCA BTM-2017, Goudappel Coffeng, d.d. 20 februari 2017
[56] Overzicht exploitatiebijdragen 2005-2026 (Excel), MRDH & VRA
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                              50
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
B. Afkortingen
 Afkorting                     Betekenis
 (S)AMP                        (Strategisch) Asset Management Plan
 à fonds perdu                 de financier (vervoerregio) betaalt de kosten direct volledig
 BDU                           Brede Doeluitkering
 BORI                          Convenant Beheer en Onderhoud Railinfrastructuur Amsterdam
 BOV                           Beheer, Onderhoud en Vervanging
 CAPEX                         Capital Expenditures
 IenM                          Ministerie van Infrastructuur en Milieu
 IPO                           Interprovinciaal Overleg
 LCC                           Life Cycle Cost
 LVO                           Levensduurverlengend Onderhoud
 MET                           Resultaatverantwoordelijke eenheid Metro en Tram van de gemeente Amsterdam
 MJOP                          MeerJaren Onderhoudsplan
 MRDH                          Metropoolregio Rotterdam-Den Haag
 MVP                           Meerjaren Vervangingsonderhoud Programma (Tram en Metro Amsterdam)
 NRR                           Netwerk RandstadRail (grootschalig vervangingsproject Den Haag)
 OV                            Openbaar Vervoer
 TfGM                          Transport for Greater Manchester
 VRA                           Vervoerregio Amsterdam
 WLS                           Wet Lokaalspoor
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                           51
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
C. Overzicht majeure gebeurtenissen
 Jaar         HTM                                                             RET                                                          GVB
 2005         Ingebruikname Tramtunnel Grote Marktstraat                      Uitbreiding areaal met Nesselandelijn
              Introductie visiotainment in GTL8
 2006         Eerste deel uitbreiding areaal met RandstadRail (+77,5 km       Eerste deel uitbreiding areaal met RandstadRail (gefaseerd,
              enkelspoor)                                                     +16,6 km enkelspoor)
              Ingebruikname remise Zichtenburg
              Start vervanging sporen Zoetermeerlijn
              Instroom eerste van 54 nieuwe Alstom RegioCitadis I
              voertuigen
              Start LVO GTL-I voertuigen
              Airconditioning in GTL8
 2007         Instroom laatste van 54 nieuwe Alstom RegioCitadis I            Verzelfstandiging van RET in RET N.V.
              voertuigen
              Introductie digitale bestemmingaanduiders GTL8
              Verlenging van lijn 16
 2008         Start LVO en ML revisie van GTL-I en GTL-II voertuigen          Introductie OV-chipkaartsysteem RET rail                     Start Renovatie Oostlijn (Metro)
              Groot onderhoud tramdoor problemen met slijtage wielen en
              infrastructuur
              Ingebruikname meettram wat heeft geleid tot toename
              onderhoud
 2009         Introductie OV-chipkaartsysteem in tramvoertuigen               Start vernieuwing spoorbeveiligingssysteem Metro             Introductie OV-chipkaartsysteem infrastructuur en voertuigen
                                                                              Start uitbreiding vloot met 22 RSG3 Metrovoertuigen (voor    Uitstroom eerste van 21 9G/10G Tramvoertuigen
                                                                              E-lijn / RandstadRail)
                                                                              Instroom eerste van 42 SG3 Metrovoertuigen
 2010         Laatste deel uitbreiding areaal met RandstadRail (+77,5 km      Start verbeteren brandveiligheid stations n.a.v. Bouwbesluit Uitstroom laatste van 21 9G/10G Tramvoertuigen
              enkelspoor)                                                     2012
              Uitbreiding areaal met tram 19 Leidschendam - Voorburg -        Afronding uitbreiding vloot met 22 RSG3 Metrovoertuigen
              Delft (+16 km enkelspoor)                                       (voor E-lijn / RandstadRail)
              Start Netwerk RandstadRail (aanpassingen en vernieuwing
              infra voor bredere Avenio voertuigen)
              Instroom 18 nieuwe Alstom RegioCitadis II voertuigen
              Einde LVO GTL-I voertuigen
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                        52
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
 Jaar         HTM                                                             RET                                                          GVB
 2011                                                                         Laatste deel uitbreiding areaal met RandstadRail (gefaseerd,
                                                                              +16,6 km enkelspoor)
                                                                              Door SRR opgelegde taakstelling afname B&O infrastructuur
                                                                              met €6,5 miljoen/jaar
                                                                              Instroom eerste van 53 Citadis II Tramvoertuigen
                                                                              Uitbreiding areaal met spoorinfrastructuur remise
                                                                              Beverwaard
 2012         Afwaardering RandstadRail investeringen ter waarde van          Instroom laatste van 42 SG3 Metrovoertuigen                  Start verhoging MVP Tram t.g.v. start vervangingscyclus
              €12 miljoen (kosten HTM dus niet opgenomen in BOV-              Instroom laatste van 53 Citadis II Tramvoertuigen            assets areaaluitbreiding sinds 1980
              kosten vervoerregio’s)                                          Uitstroom eerste van 58 SG2 Metrovoertuigen                  Instroom eerste van 28 nieuwe M5/M6 Metrovoertuigen ter
                                                                                                                                           vervanging 44 M2/M3 voertuigen en uitbreiding
                                                                              Uitstroom eerste van 63 ZGT tramvoertuigen
                                                                                                                                           Noord/Zuidlijn
 2013         Afronding vervanging sporen Zoetermeerlijn                                                                                   Start omvormen onderhoudsregime voertuigen van
              Lijn 10 uit exploitatie gehaald                                                                                              preventief naar correctief onderhoud
 2014         Start uitstroom 57 GTL-I voertuigen                             Door SRR opgelegde taakstelling afname vervangingen          Uitstroom eerste van 16 9G/10G Tramvoertuigen
              Start ROTS programma om slijtage wielen en infrastructuur       infrastructuur van gem. €68 mio naar €60 mio per jaar        Divers groot onderhoud voor Tram- en Metrovoertuigen
              te verlagen                                                     Uitstroom laatste van 58 SG2 Metrovoertuigen
                                                                              Uitstroom laaste van 63 ZGT tramvoertuigen
 2015         Introductie Wet Lokaalspoor                                     Introductie Wet Lokaalspoor                                  Introductie Wet Lokaalspoor
              Instroom eerste van 60 nieuwe Siemens Avenio voertuigen         Door SRR opgelegde taakstelling afname B&O infrastructuur    Einde verhoging MVP Tram t.g.v. start vervangingscyclus
              Einde LVO en ML revisie van GTL-I en GTL-II voertuigen          met €4 miljoen/jaar                                          assets areaaluitbreiding sinds 1980
                                                                                                                                           Start vernieuwing beveiligingssysteem Metro
                                                                                                                                           Uitstroom laatste van 16 9G/10G Tramvoertuigen
                                                                                                                                           Uitbreiding vloot met 8 M5/M6 Metrovoertuigen voor
                                                                                                                                           Noord/Zuidlijn (plus 20 M5/M6 ter vervanging)
                                                                                                                                           Instroom laatste van 28 nieuwe M5/M6 Metrovoertuigen ter
                                                                                                                                           vervanging 44 M2/M3 voertuigen en uitbreiding
                                                                                                                                           Noord/Zuidlijn
 2016         Ingebruikname Haags Startstation Erasmuslijn                    Start uitbreiding vloot met 22 HSG3 Metrovoertuigen (16      Afronding vernieuwing beveiligingssysteem Metro
              Afronding Netwerk RandstadRail (aanpassingen en                 voor Hoekse Lijn, 6 voor capaciteitsverhoging E-lijn)
              vernieuwing infra voor bredere Avenio voertuigen)               Midlife revisie MG2/SG2 Metrovoertuigen
              Revisie remsysteem en groot onderhoud draaistellen
              RegioCitadis voertuigen
 2017         Instroom laatste van 60 nieuwe Siemens Avenio voertuigen        Uitbreiding areaal met Hoekse Lijn (+48 km enkelspoor        Afronding uitbreiding Opstelterrein Metro Amsterdam
              Wielflenssmering 25 GTL8-II voertuigen en Alstom                Metro)                                                       Indiening investeringsvoorstel groot onderhoud Combino
              RegioCitadis voertuigen                                         Omzetting van betaling vervangingen infrastructuur via       voertuigen
                                                                              kapitaallasten naar à fonds perdu                            Start uitrol van pinsysteem in tramvoertuigen
                                                                              Afronding uitbreiding vloot met 22 HSG3 Metrovoertuigen
                                                                              (16 voor Hoekse Lijn, 6 voor capaciteitsverhoging E-lijn)
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                                                                                                                                     53
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
 Jaar         HTM                                                             RET                                                    GVB
                                                                              Eenmalige afkoopsom omzetting annuïtaire naar lineaire
                                                                              kapitaallasten voertuigen
 2018         Verwachte start van LVO-II van GTL-I voertuigen (looptijd       Vervangingen DRIS en OV-chipkaartsysteem               Uitbreiding areaal met Noord/Zuidlijn (+20 km enkelspoor
              nog onbekend)                                                                                                          Metro)
              Uitbreiding areaal met verlenging naar Bleizo                                                                          Indiensttreding nieuw Vervoerplan Amsterdam (andere
                                                                                                                                     dienstregeling, voertuigkm's gelijk)
                                                                                                                                     Afronding Renovatie Oostlijn (Metro)
                                                                                                                                     Eerste bijdrage ombouw Amstelveenlijn vanuit MVP Metro
                                                                                                                                     (uitgestelde vervangingen Metro)
 2019         Uitbreiding areaal met tram 19B naar Delft                      Afronding vernieuwing spoorbeveiligingssysteem Metro   Stationsrenovaties
              Einde uitstroom 57 GTL-I voertuigen
              10 extra Siemens Avenio voertuigen (jaar nog onzeker)
 2020                                                                         Afronding verbeteren brandveiligheid stations n.a.v.   Ombouw Amstelveenlijn van Metro naar Tram (21,3 km
                                                                              Bouwbesluit 2012                                       enkelspoor)
                                                                              Midlife revisie Metrovoertuigen RSG3/SG3               Laatste bijdrage ombouw Amstelveenlijn vanuit MVP Metro
                                                                                                                                     (uitgestelde vervangingen Metro)
                                                                                                                                     Start uitbreiding vloot met 18 15G Tramvoertuigen (plus 45
                                                                                                                                     15G ter vervanging)
 2021                                                                                                                                Start vernieuwing OV-chipkaart paaltjes
                                                                                                                                     Afronding uitbreiding vloot met 18 15G Tramvoertuigen (plus
                                                                                                                                     45 15G ter vervanging)
 2022         Vervanging beveiliging Tramtunnel Grote Marktstraat en          Grote vervangingen kunstwerken en beveiligingssysteem  Uitbreiding areaal met Uithoornlijn (+8,9 km enkelspoor
              vervanging spoor                                                                                                       Tram)
                                                                                                                                     Start P8 beurt voor Combino Tramvoertuigen
 2023         Start draaistelrevisies van Siemens Avenio en Alstom                                                                   Afronding vernieuwing OV-chipkaart paaltjes
              RegioCitadis voertuigen                                                                                                Start uitbreiding vloot met 5 M7 Metrovoertuigen (plus 25 M7
                                                                                                                                     ter vervanging)
                                                                                                                                     Optie voor 60 extra 15G Tramvoertuigen
 2024         Aanpassen tramnet voor NST-2 voertuigen (jaar nog                                                                      Afronding P8 beurt voor Combino Tramvoertuigen
              onbekend)
              Einde draaistelrevisies van Siemens Avenio en Alstom
              RegioCitadis voertuigen
 2025         Vervanging beveiliging Samenloop en vervanging spoor                                                                   Mid-life revisie transfersystemen Noord/Zuidlijn
              Instroom eerste van 70 nieuwe NST2 voertuigen (uitstroom                                                               Afronding uitbreiding vloot met 5 M7 Metrovoertuigen (plus
              reeds afgeschreven GTL-I en GTL-II voertuigen)                                                                         25 M7 ter vervanging)
 2026         Instroom laatste van 70 nieuwe NST2 voertuigen (uitstroom       Grote vervangingen kunstwerken en beveiligingssysteem  Optie voor 30 extra M7 Metrovoertuigen
              reeds afgeschreven GTL-I en GTL-II voertuigen)
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Mott MacDonald | Audit BOV-kosten lokaalspoor vervoerregio's                  54
Beheer-, Onderhouds- en Vervangingskosten in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag
  mottmac.nl
381919 | 1 | E | 19 april 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>