<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>BEDRIJVENSCHAP HARNASCHPOLDER
   PROGRAMMABEGROTING 2018
                              1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>1. AANBIEDING PROGRAMMABEGROTING 2018
Op grond van de door het Algemeen Bestuur vastgestelde (en gewijzigde) Gemeenschappelijke
Regeling Bedrijvenschap HarnaschPolder leggen wij u de programmabegroting 2018 voor. Hierin
worden de activiteiten en de daarmee samenhangende geldstromen voor de projectontwikkeling
bedrijventerrein HarnaschPolder geraamd.
De begroting is de kaderstellende begroting van het Algemeen Bestuur en vormt de grondslag
voor het door het Dagelijks Bestuur te voeren beheer. De indeling van de jaarrekening 2018 zal
aansluiten op deze begroting.
De begroting 2018 is een nadere uitwerking van de geactualiseerde grondexploitatieberekening
met peildatum 1 januari 2017 voor zowel de jaarschijf 2018 als de meerjarenraming 2019 tot en
met 2021 uit deze grondexploitatieberekening. Tegelijk is (apart) op basis van deze
grondexploitatieberekening een begrotingswijziging voor 2017 voorgelegd.
Door wijzigingen in het Besluit Begroting en verantwoording (BBV) is het niet onmogelijk dat het
Bedrijvenschap te maken krijgt met tweede begrotingspost (naast grondexploitatie) in de
programmabegroting en jaarrekening. Het is namelijk mogelijk dat de een grondeigenaar die nog
niet door het Bedrijvenschap is verworven zijn grond niet verkoopt aan het Bedrijvenschap en de
grond zelf wil ontwikkelen tegen betaling van een exploitatiebijdrage aan het Bedrijvenschap. Dit
valt niet onder de nieuwe definitie van grondexploitatie uit het BBV en wordt faciliterend
grondbeleid genoemd. Dergelijke transacties moeten voortaan apart van de grondexploitatie in
de begroting en de jaarrekening worden verantwoord. In de grondexploitatieberekening wordt er
vooralsnog van uitgegaan dat de grond van de betrokken eigenaar wordt verworven en door het
Bedrijvenschap wordt uitgegeven.
Voorgesteld wordt om de programmabegroting voor het jaar 2018 vast te stellen.
Namens het bestuur,                              Datum :              2017
de secretaris,
Ir. A. Vitner
de voorzitter,
Ir. P.G.M. Houtenbos
                                                                                                 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>2. SAMENSTELLING BESTUUR EN MANAGEMENT
Ten tijde van het opstellen van de begroting 2018 bestaat het Dagelijks Bestuur en het Algemeen
Bestuur uit de volgende personen.
Voorzitter       de heer ir. P.G.M. Houtenbos, wethouder gemeente Midden-Delfland
Lid              de heer drs. K.P. Klein, wethouder gemeente Den Haag
Lid              de heer H.H.V. Horlings, wethouder gemeente Midden-Delfland
Het Algemeen Bestuur bestaat uit de volgende personen:
        de heer drs. K.P. Klein, wethouder gemeente Den Haag
        de heer drs. J. Wijsmuller, wethouder gemeente Den Haag
        de heer drs. Th. J.A.M. de Bruijn, wethouder gemeente Den Haag
        de heer ir. P.G.M. Houtenbos, wethouder gemeente Midden-Delfland
        de heer H.H.V. Horlings, wethouder gemeente Midden-Delfland
        de heer ir. G.D. van Oord, wethouder gemeente Midden-Delfland
De voorzitter van het Dagelijks Bestuur is ook de voorzitter van het Algemeen Bestuur.
Het bestuur wordt vanuit het Bedrijvenschap ondersteund door de volgende functies zoals
specifiek opgenomen in de gemeenschappelijke regeling:
Directeur        de heer C. Boele
Secretaris       de heer A. Vitner
Administrateur de heer K. Kool
                                                                                              3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>3. PROGRAMMABEGROTING
3.1 Inleiding
In deze begroting 2018 is slechts één programma uitgewerkt, aangezien het Bedrijvenschap
alleen het programma Ontwikkeling gronden kent. Het programma is gericht op de ontwikkeling
van het bedrijventerrein voor de vestiging van een mix van standaard en hoogwaardige bedrijven
in de HarnaschPolder met de doelstelling om in voldoende mate te kunnen voorzien in de vraag
naar bedrijventerrein in de regio Haaglanden. De hoofdactiviteiten om dit te realiseren bestaan
uit de verwerving van gronden, het bouw- en woonrijp maken hiervan en de uitgifte van deze
gronden aan bedrijven. Vanwege een wijziging van het Besluit Begroting en Verantwoording
worden programma’s ondergebracht in taakvelden. Het programma van het Bedrijvenschap valt
onder het taakveld “3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur”.
De grondexploitatieberekening per 1 januari 2017 geldt als basisdocument voor het opstellen van
de begroting 2018 en de meerjarenbegroting 2019 tot en met 2021 en geldt derhalve als
toetsingskader. De grondexploitatieberekening zelf loopt tot en met 2023. Dit is een wijziging ten
opzichte van de grondexploitatie per 31-12-2015. Door aanhoudende procedures tegen de
bestemmingsplannen Harnaschpolder Noord en - Zuid is het merendeel van de verwachte
gronduitgiften van 2016 doorgeschoven naar 2017. Het Bedrijvenschap verwacht de nodige
inspanning te moeten leveren voor de juridische procedures (onteigening, bestemmingsplannen)
en eventuele bezwaren en beroepen tegen omgevingsvergunningen.
Per 1 januari 2014 is van rechtswege de Gemeenschappelijke regeling Bedrijvenschap
HarnaschPolder afgelopen. Per die datum is de vijfde wijziging van de gemeenschappelijke
regeling in werking getreden. De gemeenschappelijke regeling is daarmee geactualiseerd
voortgezet voor onbepaalde tijd tussen de gemeente Den Haag en Midden-Delfland (zonder de
gemeente Delft die voordien wel deelnam).
Grotere organisaties kennen naast een programmabegroting ook vaak nog een verder
uitgesplitste begroting (bijvoorbeeld werkbegroting genoemd) voor de verdeling van budgetten
over organisatieonderdelen. Vanuit die werkbegroting wordt meestal de informatie aan het CBS
aangeleverd volgens de indeling zoals die op grond van het BBV (Besluit Begroting en
Verantwoording) verplicht is gesteld. Middels een wijziging van het BBV is die indeling gewijzigd
en is een taakveldenlijst samengesteld waaraan de vroegere producten toebedeeld moeten
worden. Het Bedrijvenschap kent geen aparte werkbegroting, en de activiteiten blijven volledig
vallen onder het product grondexploitatie. Het enige (administratieve) verschil is dat de
activiteiten nu vallen onder het taakveld 3, Economie, 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur.
                                                                                                  4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>3.2 Programmaplan Ontwikkeling gronden
Wat willen we bereiken?
Zoals reeds in de inleiding is aangegeven heeft het Bedrijvenschap als doelstelling om in
voldoende mate te kunnen voorzien in de vraag naar bedrijventerrein in de regio Haaglanden
voor de vestiging van een mix van standaard en hoogwaardige bedrijven in de HarnaschPolder.
De economische vooruitgang van de regio en de werkgelegenheid worden daarmee gediend.
Wat gaan we daarvoor doen?
Overeenkomstig de grex per 1-1-2017 wordt uitgegaan van het volgende uitgiftetempo.
 Omschrijving                              2018 2019 2020 2021 2022 2023
 Uitgeefbare hectares bedrijventerrein        5,54     5,84    5,56    4,67   3,45   3,11
Het Bedrijvenschap tracht deze doelstelling verder te realiseren door:
Sparringpartner te zijn voor bedrijven: klanten te woord staan bij een ruimtevraag waarbij
de ondernemers kritische vragen stellen over hun programma en plannen, waarbij aansluiting is
bij de belevingswereld en omstandigheden van de ondernemers. Hierbij is een neutrale opstelling
noodzakelijk.
De klant de juiste faciliteiten te kunnen aanbieden: dit betreft advisering van de klant met
als doel om hem te ondersteunen. Hierbij neemt het Bedrijvenschap de faciliterende rol zonder
de bedrijfskundig adviseur te zijn.
Expert te zijn: de betrokken medewerkers van het Bedrijvenschap weten veel af van diverse
facetten om de klant goed te kunnen helpen. Dit heeft betrekking op kennis van de markt, de
regio, bouwproces, ruimtelijke ordening, financieringsmogelijkheden, contractvorming,
onderhandelingen, markttrends, etc. Deskundigen vanuit de backoffices kunnen hierbij
ondersteuning verlenen.
In de markt te staan: de betrokken medewerkers staan midden in de markt en voelen zich er
thuis om zodoende klanten optimaal te kunnen faciliteren. Onderdeel hiervan is ook om nauw
contact te onderhouden met andere grotere gebiedontwikkelaars in de omliggende
stadsgewesten.
Gedifferentieerd aanbod te hebben: een groot deel van je aantrekkelijkheid als marktspeler
wordt bepaald door de beschikking te hebben over voldoende en gevarieerd aanbod aan
percelen.
Kennis te hebben van zowel bestaand als nieuw vastgoed: alleen dan kan je de klant
goed faciliteren die nog niet weet wat hij/zij wil. Je kan alleen nieuwe kansen en mogelijkheden
creëren als je weet wat er op de markt is en welke bewegingen er gaande zijn.
Korte lijnen te hebben met de gemeentelijke afdelingen: in de huidige vragersmarkt sluit
de vraag vaak niet aan bij het aanbod. Als dat het geval is kijken wij of de klant meerwaarde
biedt en of wij hem kunnen helpen door te bezien of de kaders ruimte bieden voor verandering.
Daarvoor schakelen wij snel, omdat de accountmanager goede relaties onderhoudt met de
betrokken afdelingen van de gemeente Midden-Delfland en met betrokkenheid van de gemeente
Den Haag. Dit is een groot voordeel ten opzichte van bijvoorbeeld makelaars die daartoe
moeilijker ingang hebben bij de gemeente.
                                                                                                 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Intensieve samenwerking te zoeken met bedrijven: uit de dagelijkse contacten met het
bedrijfsleven concluderen we dat bijvoorbeeld ontwikkelende bouwers verregaande contacten
met potentiële klanten hebben. Wij zoeken daarom de samenwerking met dergelijke bouwers op.
Intensieve contacten met ondernemers: we gaan voor een proactieve benadering: niet
alleen naar bijeenkomsten gaan, maar proactief contact zoeken met netwerken/ondernemers-
pleinen/brancheverenigingen, presentaties geven, gesprekken vooraf initiëren, en informatie
stands bij bijeenkomsten met uitdeling van communicatiemiddelen. We hebben overzicht welke
netwerken er allemaal zijn, wie waar naar toe gaat en wie welke rol waar vervult, en welke
proactieve activiteiten we willen ondernemen.
Conceptontwikkeling: zelf nieuwe kansen creëren of stimuleren door middel van het
ontwikkelen van nieuwe (gebouw)concepten. Het Bedrijvenschap realiseert niet zelf. De markt zal
dit uiteindelijk op moeten pakken, ontwikkelen en realiseren. Het streven is om
conceptontwikkeling uit te voeren met een of meerdere partnes en marktpartijen (zoals SADC).
Acquisitie, netwerken, marketing en communicatie: dit voeren wij uit vanuit het
Businesspark Haaglanden. Centraal daarbij staat en marktbenadering door het gebruik maken en
uitbreiden van de diverse netwerken, ondersteund door eigentijds middelen zoals websites,
Linked-IN en Twitter.
Wat mag het kosten ?
De kosten die geraamd worden voor het realiseren van de uitgiften zijn opgenomn in de grex per
1-1-2017. In onderdeel 4.2 van deze begroting zijn de kosten gespecificeerd zoals die voor het
jaar 2018 worden ingeschat.
De kerngegevens van het Bedrijvenschap zijn als volgt:
De gemeenschappelijke regeling aangegaan voor onbepaalde tijd. Naar huidige inzichten loopt de
grondexploitatie per 31-12-2023 af.
Ruimtegebruik in m² (1-1-2017)
Ruimtegebruik                                                          2017                         Totaal
                                                           Woud-             Hoog-           Vrij-
                                                        Harnasch         Harnasch      Harnasch       BHP
Plangebied                                                 329.773          245.125      302.687   877.585
- buiten exploitatie                                        45.277                -        21.888   67.165
Exploitatiegebied                                          284.496          245.125      280.799   810.420
- wegenstructuur                                            19.669           28.388        11.877   59.934
- reservering OV tracé                                                        6.100         3.900   10.000
- groen/overig                                              22.765           45.976        51.990  120.731
- water                                                     17.400           22.120        22.700   62.220
- zelfrealisatie met anterieure ovk al uitgegeven                                           7.771    7.771
                                                                                                 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>- zelfrealisatie Meegaa en van Leeuwen                                                    16.313    16.313
- wonen en woonwerkwoningen al uitgegeven                                                   3.700    3.700
- wonen en woonwerkwoningen nog uit te
geven                                                                                       2.199    2.199
- nog uit te geven strook Tennet WH3A                        8.029                                   8.029
- bedrijven uitgeefbaar                                 216.634         142.541         160.349   519.524
- al uitgegeven                                              4.859         35.679         63.748   104.286
- al verplicht                                            123.959          25.000         74.138   223.097
- nog niet verplicht                                       87.816          81.862         22.463   192.141
Plangebied                                                    38%            28%             34%     100%
- buiten exploitatie                                          67%             0%             33%     100%
Exploitatiegebied                                             35%            30%             35%     100%
- wegenstructuur                                              33%            47%             20%     100%
- reservering OV tracé                                         0%            61%             39%     100%
- groen                                                       19%            38%             43%     100%
- water                                                       28%            36%             36%     100%
- zelfrealisatie met anterieure ovk al uitgegeven              0%             0%             32%      32%
- zelfrealisatie Meegaa en van Leeuwen                         0%             0%             68%      68%
- wonen en woonwerkwoningen al uitgegeven                      0%             0%             63%      63%
- wonen en woonwerkwoningen nog uit te
geven                                                          0%             0%             37%      37%
- nog uit te geven strook Tennet WH3A                       100%                                     100%
- bedrijven uitgeefbaar                                      42%            27%             31%     100%
- al uitgegeven                                                2%            25%             40%      20%
- al verplicht                                                57%            18%             46%      43%
- nog niet verplicht                                          41%            57%             14%      37%
3.4 Paragrafen
Het BBV schrijft de vorm en de inhoud van de begroting en het jaarverslag voor. In dit besluit
wordt een aantal paragrafen verplicht gesteld voor opname in zowel de begroting als in de
verantwoording over de begroting, het jaarverslag. In het hiernavolgende worden de paragrafen
benoemd en uitgewerkt, dan wel wordt gemotiveerd aangegeven waarom de paragrafen niet van
toepassing zijn voor het Bedrijvenschap.
                                                                                                7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>3.4.1 Paragraaf lokale heffingen
De gemeenschappelijke regeling geniet geen inkomsten uit lokale heffingen, aangezien het
opleggen van lokale heffingen niet tot de taken van de gemeenschappelijke regeling behoort.
Deze paragraaf is derhalve niet van toepassing.
3.4.2 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing
Onder het weerstandsvermogen wordt verstaan de mate waarin het Bedrijvenschap in staat is
om financiële tegenvallers op te kunnen vangen, zonder dat het beleid van de
Gemeenschappelijke regeling hierop dient te worden aangepast. Het weerstandsvermogen is van
belang voor de beoordeling van de gezondheid van de financiële positie van het Bedrijvenschap.
Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit (de middelen en
mogelijkheden waarover het Bedrijvenschap beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten
te dekken) en uit de risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen (risico’s van materiële
betekenis in relatie tot de financiële positie).
Het Bedrijvenschap inventariseert de risico’s periodiek en kwantificeert deze zo goed als mogelijk
is. Verslag hierover vindt plaats via de jaarlijkse actualisatie van de grondexploitatieberekening.
Bij het actualiseren van de grondexploitatieberekening zijn zowel incidentele als structurele
risico’s verwerkt, uitgezet tegen de looptijd van het plan. Zie verder hoofdstuk 4.3.
Op dit moment is de weerstandscapaciteit niet op voldoende niveau aangezien het saldo van de
grondexploitatieberekening een negatief saldo vertoont en het Bedrijvenschap niet beschikt over
een positief eigen vermogen. In de gemeenschappelijke regeling participeren de deelnemende
gemeenten risicodragend, de deelnemers hebben zich geconfirmeerd aan het zorgen voor
dekking hiervoor. Uitgaande van ongewijzigde omstandigheden in de ontwikkeling van het
verwachte planresultaat zullen de deelnemende gemeenten moeten bijdragen. Dit is bij de
deelnemende gemeenten bekend. Hierop wordt in de paragraaf grondbeleid nader ingegaan, in
de risicoparagraaf wordt de oorzaak nader toegelicht en wordt de relatie met en de gevolgen van
de huidige marktontwikkelingen nader beschreven.
Het ontbreken van eigen vermogen en het volledig financieren met geldleningen komt ook tot
uitdrukking in de volgende kengetallen die vanaf 2017 in de begrotingen wordt opgenomen:
 Kengetallen                                                              Rek. 2016     Begr. 2017 Begr. 2018
 Netto schuldenquote                                                            826%           406%        502%
 Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen                 826%           406%        502%
 solvabiliteitsratio                                                                0%             0%          0%
 grondexploitatie                                                               636%           460%        202%
 structurele exploitatieruimte                                               n.v.t.         n.v.t.      n.v.t.
 belastingcapaciteit                                                         n.v.t.         n.v.t.      n.v.t.
Toelichting bij de kengetallen:
 De netto schuldenquote geeft alle schulden (minus vorderingen) weer in een percentage van
     de jaarlijkse baten. Het geeft een indicatie in welke mate rentelasten en aflossingen op de
     exploitatie drukken.
 De netto schuldenquote gecorrigeerd voor verstrekte geldleningen geeft hetzelfde weer,
     maar de verstrekt geldleningen worden daarbij buiten beschouwing gelaten (worden door het
     Bedrijvenschap niet verstrekt, en het percentage is derhalve hetzelfde)).
 Het solvabiliteitsratio geeft het eigen vermogen weer in verhouding tot alle passiva op de
     balans. Het geeft inzicht in de mate waarin het Bedrijvenschap in staat is aan zijn financiële
                                                                                                      8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>     verplichtingen te voldoen. Zo lang er geen eigen vermogen is gevormd zal dit percentage
     altijd 0% bedragen.
    Het kengetal voor de grondexploitatie geeft de verhouding van de boekwaarde van de
     investeringen weer in een percentage van de jaarlijkse baten.
    Door het ontbreken van andere inkomsten en de mogelijkheid om belastingen te heffen zijn
     de laatste twee genoemde kengetallen voor het Bedrijvenschap niet van toepassing.
3.4.3 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen
Het Bedrijvenschap beschikt niet over kapitaalgoederen, aangezien de gronden in ontwikkeling
en de investeringen worden opgenomen onder de balanspost Onderhanden werk. Deze
investeringen staan niet duurzaam ten dienste van de bedrijfsuitoefening van het Bedrijvenschap.
Zodra de uitgeefbare gronden volledig bouwrijp zijn opgeleverd en de openbare ruimte in
eigendom, onderhoud en beheer is overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland, wordt de
Gemeenschappelijke regeling opgeheven.
Voor zover de openbare gronden nog niet zijn overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland,
behoort het beheer en onderhoud hiervan tot de taken van het Bedrijvenschap en vormen deze
kosten (kosten tijdelijk beheer) onderdeel van het Onderhanden werk.
3.4.4 Financieringsparagraaf
Voor de financiering van de investeringen door het Bedrijvenschap en om tijdig te kunnen
voldoen aan de financiële verplichtingen, dient het Bedrijvenschap te beschikken over voldoende
geldmiddelen. Deze paragraaf richt zich op de treasuryfunctie; de wijze waarop het
Bedrijvenschap omgaat met haar financiële geldstromen en vermogensposities. Het is relevant
voor de bedrijfsvoering en voor de financieringsfunctie om inzicht te geven hoe het
Bedrijvenschap omgaat met financiële risico’s, de mate waarin over voldoende geldmiddelen kan
worden beschikt om op korte termijn aan haar verplichtingen te kunnen voldoen (liquiditeit) en
de manier waarop op lange termijn de financiering is geregeld.
Het Bedrijvenschap verstrekt geen leningen aan derden en zal alleen in bijzondere
omstandigheden overtollige middelen beleggen met inachtneming van de kaders van het
zogenoemde schatkistbankieren.
Voor het Bedrijvenschap is het van belang dat de ontwikkeling van de werkzaamheden in de pas
lopen met de in de grondexploitatieberekening opgenomen ramingen van kosten en opbrengsten
en de daarbij behorende tijdsplanning (fasering). De activiteiten van het Bedrijvenschap laten
zich echter niet eenvoudig ramen. Het verschuiven van werkzaamheden rondom de
kernprocessen investeringen, grondverwervingen en gronduitgiften in de tijd is derhalve inherent
aan de aard van de activiteiten en hebben mogelijk gevolgen voor de financiering, het beslag op
de financieringsmiddelen en dus ook op de verwachte uitkomsten en boekwaarden.
3.4.5 Paragraaf bedrijfsvoering
De paragraaf betreffende de bedrijfsvoering behandelt de stand van zaken en de
beleidsvoornemens ten aanzien van de bedrijfsvoering.
Het Bedrijvenschap is georganiseerd als een projectorganisatie. Op bestuurlijk niveau heeft het
Algemeen bestuur alle bevoegdheid die niet in of ingevolge de regeling aan het Dagelijks bestuur
of de voorzitter is opgedragen (artikel 7 Gemeenschappelijke regeling Bedrijvenschap
HarnaschPolder). Voor het Dagelijks bestuur zijn diverse taken opgedragen zoals beschreven in
artikel 14 lid 1 van de Gemeenschappelijke regeling. De dagelijkse leiding van het Bedrijvenschap
berust bij de directeur, ondersteund door het managementteam. Er zijn geen personeelsleden in
dienst van het Bedrijvenschap. De benodigde personele capaciteit wordt ingehuurd van de
deelnemende gemeenten of extern.
                                                                                                9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>In de (wettelijk verplichte) controleverordening zijn regels opgenomen inzake de uitvoering van
de controle op het gebied van getrouwheid en rechtmatigheid van de administratie en de
jaarrekening door een registeraccountant.
De spelregels ten aanzien van het financiële beleid en beheer, de organisatie, de financiële
administratie en het kasbeheer van het Bedrijvenschap zijn vastgelegd in de financiële
verordening 2004. Een nadere invulling hiervan ligt vast in het Handboek Administratieve
Organisatie, welke op 31 maart 2010 door het Dagelijks bestuur is vastgesteld en in de
organisatie is geoperationaliseerd.
Conform de financiële verordening en gemaakte afspraken in de (gewijzigde)
Gemeenschappelijke regeling vinden gedurende de looptijd van het project geen tussentijdse
onttrekkingen van positieve resultaten plaats. Eveneens wordt van de deelnemende gemeenten
geen bijdrage gevraagd bij een te verwachten negatief saldo gedurende de looptijd van het
project. Verrekening van het resultaat vindt derhalve plaats bij afronding van het project dan wel
bij beëindiging van de Gemeenschappelijke regeling. Per 1 januari 2014 is de
Gemeenschappelijke regeling geactualiseerd voortgezet voor onbepaalde tijd.
3.4.6 Paragaaf verbonden partijen
Het Bedrijvenschap is een samenwerkingsverband in de vorm van een gemeenschappelijke
regeling waaraan de gemeenten Den Haag en Midden-Delfland deelnemen en waaraan tot en
met september 2013 de gemeente Delft heeft deelgenomen. De deelnemende gemeenten Den
Haag en Midden-Delfland participeren risicodragend. De gemeente Delft heeft bij haar uittreden
het risico afgekocht.
Het Bedrijvenschap heeft geen bestuurlijke relaties gecombineerd met financiële belangen in
andere partijen.
3.4.7 Paragaaf grondbeleid
Het Bedrijvenschap voert een actief grondbeleid. Hieronder volgt een weergave van de door het
Bedrijvenschap opgestelde kaders ter uitvoering van het grondbeleid. Het beleid heeft tot doel
het realiseren van ruimtelijke plannen op het bedrijventerrein en is erop gericht om alle
werkzaamheden uit te voeren die tot het traditionele grondproductieproces behoren, bestaande
uit de voorbereiding, de (coördinatie van de) uitvoering en de afronding (c.q. overdracht).
Samenwerkingsconvenant
Het Samenwerkingsconvenant Schipluiden-Delft-Den Haag (17 april 2001) heeft aan de basis
gestaan van de planontwikkeling.
Bestemmingsplannen
Binnen het bedrijventerrein Harnaschpolder worden drie deelgebieden onderscheiden: Vrij-
Harnasch, Hoog-Harnasch en Woud-Harnasch. Aan deze gebieden liggen twee vastgestelde
bestemmingsplannen ten grondslag. Op 26 mei 2015 is het bestemmingsplan Harnaschpolder
Noord 2014 vastgesteld, waartegen een verzoek voor een voorlopige voorziening is aangevraagd
en beroep is ingesteld. Bij uitspraak van de voorzieningenrechter van de Raad van State d.d. 20
november 2015 is het bestemmingsplan Harnaschpolder Noord 2014 in werking getreden. Het
beroep (7 stuks) is behandeld op 28 april 2016, waarna de Raad van State op 24 augustus 2016
tussenuitspraak heeft gedaan. De einduitspraak wordt begin februari 2017 verwacht.
Op 17 november 2015 is het bestemmingsplan Harnaschpolder Zuid 2014 vastgesteld, welke ter
inzage heeft gelegen tot medio februari 2016. Ook tegen dit bestemmingsplan is een verzoek
voor een voorlopige voorziening aangevraagd en is een viertal beroepen ingesteld. Bij uitspraak
van de voorzieningenrechter van de Raad van State d.d. 13 mei 2016 is het bestemmingsplan
                                                                                                10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Harnaschpolder Zuid 2014 in werking getreden. Het beroep (4 stuks) wordt behandeld op 24
januari 2017.
Beeldkwaliteitplan
Tezamen met vaststelling van het bestemmingsplan Harnaschpolder Noord 2014 is in mei 2015 is
het Beeldkwaliteitplan bedrijventerrein Harnaschpolder vastgesteld. In november 2015 is
tezamen met de vaststelling van het bestemmingsplan Harnaschpolder Zuid 2014 een erratum bij
het Beeldkwaliteitplan bedrijventerrein Harnaschpolder vastgesteld. In 2017 zal het
Beeldkwaliteitsplan op onderdelen geactualiseerd worden.
Samenwerking met de grondgebiedgemeente Midden-Delfland
De grondgebiedgemeente is gelet op haar publiekrechtelijke taken en bevoegdheden
onontbeerlijk voor de uitvoering van de taken van het Bedrijvenschap. De basis voor een goede
samenwerking is gelegd in een Uitvoeringsconvenant en de Gemeenschappelijke regeling. Het
bestuur van het Bedrijvenschap kan in dit kader worden beschouwd als opdrachtgever van
(bestuurlijke) besluitvorming betreffende een beperkt aantal publiekrechtelijke taken in het
werkingsgebied van het Bedrijvenschap.
Grondexploitatieberekening
Met de grondexploitatieberekening en de daarbij behorende planning wordt inzicht gegeven in de
meerjarige ontwikkeling van het resultaat op de bouwgrondexploitatie en is als zodanig het
belangrijkste inhoudelijke beheers- c.q. sturingsinstrument van het Bedrijvenschap. Gelet op de
financiële risico’s en de lange doorlooptijd vindt een jaarlijkse herziening van de
grondexploitatieberekening en planning plaats. In de jaarlijkse herziening worden de
gerealiseerde kosten en opbrengsten meegenomen, de verwachte kosten en opbrengsten
geraamd, rekening houdend met de invloed van rente- en prijswijzigingen. Om de risico’s te
actualiseren en beheersbaar te houden, wordt jaarlijks de risicoanalyse geactualiseerd. In de
grondexploitatieberekening per 1-1-2017 is uitgegaan van een looptijd tot en met 2023.
Resultaatverdeling
Over de verdeling van het nadelig saldo zijn met de deelnemende partijen afspraken gemaakt in
de gewijzigde Gemeenschappelijke Regeling. Bij een nadelig resultaat wordt dit ten laste
gebracht van de gemeenten Den Haag en Midden-Delfland in de verhouding 85-15.
Voorziening voor plantekorten
Tot en met 2015 is een bedrag gedoteerd aan de verliesvoorziening van afgerond € 14,76
miljoen. Overeenkomstig de grondexploitatieberekening per 1-1-2017 bedraagt de contante
waarde van het tekort per 1-1-2017 € 18,24 miljoen. De voorziening is bij de jaarrekening 2016
hiermee in overeenstemming worden gebracht. Het blijft de doelstelling om dit negatieve saldo
de komende jaren terug te brengen tot een minder negatief resultaat.
Vennootschapbelasting
De SVLO (Samenwerking Vennootschapsbelasting Lokale Overheden) heeft een zogenoemde
QuickScan uitgebracht die een indicatie geeft of een overheidsorganisatie belastingplichtig is voor
de vennootschapsbelasting. Mede op basis van deze QuickScan kan worden aangetoond dat het
Bedrijvenschap Harnaschpolder bij de invoering van de vennootschapsbelasting geen winst
beoogt. Op basis hiervan is ook geen vennootschapsbelasting verschuldigd. Het Bedrijvenschap
is hierbij begeleid door de fiscaal adviseur van de gemeente Den Haag.
3.4.8 Risicoparagraaf
Aan het produceren en afzetten van bouwrijpe grond zijn aanzienlijke financiële en beleidsmatige
risico’s verbonden. De risico’s voor de grondexploitatie zijn voor rekening van het Bedrijvenschap.
                                                                                                 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Om deze risico’s te actualiseren en beheersbaar te houden, wordt jaarlijks de
grondexploitatieberekening en risicoanalyse geactualiseerd.
Met de grondexploitatieberekening en de daarbij behorende planning wordt inzicht gegeven in de
meerjarige ontwikkeling van het resultaat op de bouwgrondexploitatie. De
grondexploitatieberekening is als zodanig het belangrijkste inhoudelijke beheers- en
sturingsinstrument van het Bedrijvenschap. Gelet op de financiële risico’s en de lange
doorlooptijd is een jaarlijkse herziening van de grondexploitatieberekening en planning een
vereiste. In de jaarlijkse herziening worden de gerealiseerde kosten en opbrengsten
meegenomen en de verwachte kosten en opbrengsten geraamd, rekening houdend met de
invloed van rente- en prijswijzigingen. Bij de herziening van de grondexploitatie wordt een
risicoanalyse samengesteld. In deze risicoanalyse en gevoeligheidsanalyse wordt inzichtelijk
gemaakt welke kansen en bedreigingen zich kunnen voordoen, wat daarvan de financiële
consequenties zijn en in hoeverre de diverse nog te beïnvloeden kosten- en opbrengstenposten
kansen bieden tot optimalisatie dan wel bedreigingen in zich hebben om het saldo te kunnen
verslechteren.
Volgens de grondexploitatieberekening per 1 januari 2017 wordt uitgegaan van een saldotekort
van € 18,24 miljoen op netto contante waarde per 1 januari 2017 (per 1-1-2016 was dit € 14,76
miljoen). Het Bedrijvenschap houdt met een risicobandbreedte rekening met een verwacht
exploitatieresultaat tussen € 29,02 miljoen negatief en € 21,86 miljoen negatief. Afspraken zijn
met de deelnemende partijen gemaakt over de verdeling van het nadelige saldo op einddatum.
Voor het Bedrijvenschap is het van belang dat de ontwikkeling van de werkzaamheden in de pas
lopen met de in de grondexploitatieberekening opgenomen ramingen van kosten en opbrengsten
en de daarbij behorende tijdsplanning. Afwijkingen hiervan kunnen belangrijke financiële
consequenties hebben. Binnen haar doelstelling heeft het Bedrijvenschap tot taak het
bedrijventerrein te ontwikkelen. Aan deze werkzaamheden zijn financiële en beleidsmatige risico’s
verbonden.
Het Bedrijvenschap onderkent de volgende risico’s van grotere omvang :
 Hogere plankosten vanwege de aanname in de grex dat vanaf 2018 deze kosten kunnen
     dalen omdat de meeste gronden dan al middels overeenkomsten verplicht zijn en de
     juridische en bestemmingsplanprocedures zijn doorlopen.
 De in de grondexploitatie opgenomen opbrengsten worden niet gehaald en de in de
     grondexploitatie opgenomen prijsstijging van 2,5% per jaar voor alle nog te verplichten
     gronduitgiften wordt niet gehaald.
 Risico dat de bijdragen op grond van de exploitatie-overeenkomsten niet ontvangen worden.
 De in de grex opgenomen bedragen voor aanvullende rente-opbrengsten van de uitgiften in
     erfpacht door de gemeente Midden-Delfland zijn gebaseerd op rente-indicaties van medio
     december 2016. Het risico bestaat dat de rente nog stijgt tot het moment dat de benodigde
     financiering is afgeregeld.
 De claim op TenneT TSO betreffende de schade door de realisatie van de Randstad 380 kV-
     leiding wordt niet volledig gehonoreerd, ook al is in de grondexploitatie vooralsnog een lager
     bedrag opgenomen dan het bedrag dat is geclaimd.
Voor de hierboven genoemde negatieve risico’s is in de risicoanalyse rekening gehouden tot een
totaalbedrag van € 10,78 miljoen.
Naast negatieve risico’s zijn er ook positieve risico’s van grotere omvang :
 Lagere kostenstijgingen bij de nog uit te voeren civiele werken en de mogelijkheid dat de
     kosten nog kunnen dalen.
                                                                                                 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>    Nieuwe inzichten ten aanzien van de noodzakelijke watercompensatie kunnen leiden tot
     vergroting van het uitgeefbaar gebied. Deze mogelijkheid is afhankelijk van de medewerking
     van het Hoogheemraadschap Delfland.
    De mogelijkheid dat van de ingediende schadeclaim bij TenneT TSO een groter bedrag wordt
     toegekend dan waarmee vooralsnog in de grondexploitatie rekening is gehouden.
In de risicoanalyse is met de positieve risico’s rekening gehouden tot een totaalbedrag van € 3,62
miljoen.
3.5 Overhead
Door een wijziging van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) mogen indirecte kosten
(overhead en met een verdeelsleutel toegerekende rente) bij grondexploitaties wel toegerekend
blijven worden, maar moeten deze tegelijkertijd in de begroting zichtbaar zijn. Directe kosten
moeten zoveel mogelijk toegerekend blijven worden aan activiteiten/taakvelden. Het
Bedrijvenschap kent geen indirecte kosten die over meerdere taakvelden verdeeld zouden
moeten worden, maar alleen directe kosten. Op dit punt is de begroting derhalve niet gewijzigd.
3.6 Financieel Toezicht
De provincie Zuid-Holland is als toezichthouder belast met het houden van toezicht op het
Bedrijvenschap. Het toezicht vindt grondslag in wet- en regelgeving, waaronder de
Gemeentewet, de Wet dualisering gemeentebestuur en het BBV.
Het object van toezicht is een reëel sluitende begroting en meerjarenraming en de jaarrekening.
De toezichthouder vormt op grond van beoordelingselementen een oordeel, waarop zij
vervolgens een passend toezichtregime bepaalt. Zolang de begrotingspositie naar mening van de
toezichthouder materieel in evenwicht is, de jaarrekening sluitend is en het schap tevens voldoet
aan de wettelijke termijnen voor inzending van begroting en jaarrekening, is het toezicht
terughoudend.
3.7 Rechtmatigheid
Het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden schrijft voor dat de accountant bij de
controle van de jaarrekening van het Bedrijvenschap moet vaststellen dat de baten, lasten en
balansmutaties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begroting en met van
toepassing zijnde wettelijke regelingen.
De baten, lasten en balansmutaties 2018 behoren te voldoen aan de jaarschijf 2018 van de
geactualiseerde grondexploitatieberekening per 1 januari 2017. De primaire begroting 2017
wordt geactualiseerd aan de hand van de grondexploitatieberekening per 1 januari 2017. Dit
resulteert in de gewijzigde begroting 2017 welke apart besluitvorming behoeft. Aangezien
rechtmatigheid volledig is geïntegreerd in de interne controle bij het Bedrijvenschap, wordt ook
voor de komende jaren een goedkeurend oordeel ten aanzien van rechtmatigheid verwacht.
Het Dagelijks Bestuur heeft het normenkader rechtmatigheid 2016 vastgesteld en ter kennis
gebracht van het Algemeen Bestuur.
                                                                                                 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>4. FINANCIËLE BEGROTING 2018
4.1 Inleiding
Zoals uiteengezet in paragraaf 3.1 dient het BBV als uitgangspunt bij het opstellen van deze begroting.
Artikel 3 van het BBV schrijft voor dat de begroting een zodanig inzicht dient te geven dat een verantwoord
oordeel kan worden gevormd over de financiële positie en over de baten en lasten.
De financiële begroting bestaat uit de programmabegroting met een prognose voor de drie daarop
volgende jaren, inclusief een prognose van de begin- en eindbalans per jaar. Daarnaast een specificatie van
de baten en lasten voor het begrotingsjaar en de toelichting (4.2). Tevens een uiteenzetting van de
financiële positie en toelichting (4.3).
   Programmabegroting
   Programmabegroting                Rekening      Begroting      Begroting                 Meerjarenraming
   2018                                2016          2017            2018             2019        2020        2021
                                                   (na wijz.)
   LASTEN
   grondexploitatie
   Lasten                           15.068.242    16.934.376      9.121.375         5.389.824   5.265.134   3.242.000
   Storting in de voorziening        3.480.000               0               0              0           0           0
   Totaal lasten
   grondexploitatie                 18.548.242    16.934.376      9.121.375         5.389.824   5.265.134   3.242.000
   BATEN
   grondexploitatie
   Baten                             1.249.027    36.786.655    19.876.405         18.464.880 15.765.202 21.630.000
   Vrijval van de voorziening                0               0               0              0           0           0
   Mutatie onderhanden                                        -              -              -           -           -
   werk                             13.819.215    19.852.279    10.755.030         13.075.056 10.500.068 18.388.000
   Totaal baten
   grondexploitatie                 15.068.242    16.934.376      9.121.375         5.389.824   5.265.134   3.242.000
   Resultaat voor
   bestemming                       -3.480.000               0               0              0           0           0
   Toevoeging/onttrekking
   reserves                                  0               0               0              0           0           0
   Resultaat na bestemming          -3.480.000               0               0              0           0           0
                                              -
   EMU-saldo - = tekort)            13.819.215    19.852.279      10.755.030       13.075.056 10.500.068 18.388.000
   Bedragen in euro’s.
De meerjarenraming is gebaseerd op de ramingen voor baten en lasten uit de
grondexploitatieberekening per 1-1-2017 voor de jaren 2019 tot en met 2023.
Op basis van de begroting en meerjarenbegroting kan de volgende prognose gegeven worden
van de ontwikkeling van de balansposten:
                                                                                                 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>   Prognose balansposten          Rekening      Begroting      Begroting            meerjarenraming
   per einde jaar                   2016          2017           2018         2019       2020       2021
                                                (na wijz.)
   Activa
   Voorraad onderhanden werk        114.028         94.176         74.324      61.249     50.749     32.361
   Af : voorz. Plantekorten         -18.240        -18.605        -18.977     -19.357    -19.744    -20.139
   Vorderingen                        1.309          1.309          1.309       1.309      1.309      1.309
   Positieve banksaldi                4.455         10.737         30.589       8.664
   Overlopende activa                   301            301             301        301        301        301
                                    101.852         87.918         87.546      52.166     32.615     13.832
   Passiva
   Eigen vermogen                   -18.240        -18.605        -18.977     -19.357    -19.744    -20.139
   Vaste schulden                   105.037       105.037          70.037      25.037         37         37
   Crediteuren/overige
   schulden                          12.357            357         35.357      45.357     25.357        357
   Waarborgsommen                     1.569               0              0           0         0          0
   Negatieve banksaldi                     0              0              0           0    25.836      4.784
   Overlopende passiva                1.129          1.129          1.129       1.129      1.129      1.129
                                    101.852         87.918         87.546      52.166     32.615    -13.832
   Bedragen x € 1.000
4.2 Specificatie baten en lasten met toelichting
De in de programmabegroting 2017 opgenomen cijfers kunnen als volgt worden gespecificeerd:
   Specificatie baten en lasten
                                             Rekening       Begroting      Begroting
                                               2016           2017           2018
   LASTEN                                                   (na wijz.)
   Verwervingen                              8.915.448       6.603.996       802.899
   Civiele techniek :
   Slopen, saneren en voorbelasten             416.501       1.983.288     1.170.960
   Bouwrijp maken                              455.037       1.124.874       655.007
   Woonrijp maken                              318.431         515.124       721.105
   CT diversen                                  23.180          37.873       131.344
   Plankosten en VTU
   Planontwikkelingskosten                   1.807.815       1.602.946     1.112.899
   Voorbereiding en toezicht op uitvoering     461.045         564.850       321.410
                                                                                            15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>   Overige kosten
   Rentekosten                                1.673.024      1.683.000      1.426.000
   Fondsvorming                                   9.348        611.093      2.288.127
   Overig                                       988.414      2.207.332        491.624
   Totaal                                    15.068.242     16.934.376      9.121.375
   BATEN
   Opbrengsten niet-woningbouw                  665.845     34.143.601    15.005.916
   Overige opbrengsten :
   Subsidies                                          0                               0
   Overig                                       583.182      2.643.054      4.870.489
                                                                     -                -
   Mutatie onderhanden werk                  13.819.215     19.852.279    10.755.030
   Totaal                                    15.068.242     16.934.376      9.121.375
   Bedragen in euro’s
De in de specificatie opgenomen bedragen zijn overeenkomstig de grondexploitatieberekening
per 1-1-2017.
Investeringen
Verwerving
In 2018 staat alleen een verwerving gepland van een voor bedrijven bestemde kavel grond die
nog in eigendom is van een particulier.
Civiele techniek
Hieronder worden geraamd de werkzaamheden ten aanzien van voorbelasting, bouwrijp maken
en woonrijp maken. Het grootste deel van de geraamde kosten heeft betrekking op Woud-
Harnasch waarvan de civiele werkzaamheden reeds in 2017 starten.
Plankosten en VTU
Hieronder worden geraamd de planontwikkelingskosten en de kosten voor voorbereiding en
toezicht op de uitvoering. Hieronder vallen de gedetacheerde en ingehuurde medewerkers en
overige plankosten. Specifiek voor deze kosten is een plankostenbegroting opgesteld tot einde
looptijd. Ook algemene kosten zoals kosten huisvesting en ondersteuning worden als onderdeel
van deze post geraamd.
Fondsvorming
Hieronder wordt de bijdrage aan de Stichting Groenfonds Midden-Delfland verantwoord die een
bijdrage ontvangt per uitgegeven m2. Tevens is in 2018 een betaling van € 2 miljoen voorzien
aan de gemeente Midden-Delfland als bijdrage in de aanlegkosten van de nieuwe
Zuidhoornseweg (na gereedkomen weg).
                                                                                              16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Overige kosten
De raming heeft betrekking op de kosten van tijdelijk beheer, belastingen en de vergoeding van
de erfpachtcanon van DHG voor de 1e fase op grond van de overeengekomen kortingsregeling.
Opbrengsten
Gronduitgiften bedrijven
In 2018 worden inkomsten geraamd uit de gronduitgifte voor de 2e fase van Paardekooper. Over
andere gronduitgiften lopen nog onderhandelingen.
Overige opbrengsten
Bij een Paardekooper worden de gronden overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland die
de gronden in erfpacht aan de bedrijven uitgeeft. Het Bedrijvenschap ontvangt naast de
koopsom van de grond een afkoopsom voor de verschillen tussen de canons en de rente van
geldleningen die ter financiering van de gronden wordt aangetrokken. Daarnaast wordt er
rekening mee gehouden dat in 2018 een eerste betaling wordt ontvangen ter zake van de
schadevergoedingen van TenneT.
Onderhanden werk
De mutatie Onderhanden werk betreft een sluitpost. Zolang het Bedrijvenschap grond ontwikkelt
worden alle opbrengsten en kosten geactiveerd als Onderhanden werk.
4.3. Financiële positie met toelichting
Als onderdeel van de actualisatie van de grondexploitatieberekening is een risicoanalyse
opgesteld in hoeverre te beïnvloeden kosten- en opbrengstenposten kansen bieden tot
optimalisatie dan wel bedreigingen in zich hebben tot verslechtering van het saldo.
De uitkomsten daarvan zijn opgenomen in de risicoparagraaf.
                                                                                              17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>5. VASTSTELLING BEGROTING DOOR ALGEMEEN BESTUUR
Het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Bedrijvenschap HarnaschPolder
besluit:
1. De begroting 2018 met daarin opgenomen de meerjarenraming voor de periode 2019 tot en
     met 2021 vast te stellen.
Namens het bestuur,                         Datum :                2017
de secretaris,
Ir. A. Vitner
de voorzitter,
Ir. P.G.M. Houtenbos
                                                                                       18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>