<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Analyse bedrijventerreinen MRDH
Eindrapportage
Rotterdam, 22 januari 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                               Strategische
      Inleiding            Trends          Werkmilieus          Aanbod Uitbreidings-vraag                        Vraag & aanbod     Conclusies
                                                                                                opgaven ...
Inleiding
In opdracht van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag                         Om deze reden wordt de behoefteraming van Stec Groep
(MRDH) heeft Ecorys de provinciale behoefteraming                            gezien als bouwsteen voor het opstellen van regionale Agenda
bedrijventerreinen voorzien van een kwalitatieve                             Bedrijventerreinen. Daarbij wordt geadviseerd om aanvullend
verdiepingslag. Deze verdieping dient als bouwsteen de                       onderzoek te verrichten naar de kwaliteiten van het aanbod, de
agenda bedrijventerreinen van de MRDH. Deze rapportage                       vervangingsvraag als gevolg van transformatie en/of
voorziet in de behoefte aan een meer kwalitatieve                            veroudering en de kwalitatieve vraag.
benadering van vraag en aanbod naar bedrijventerreinen in                    Met het oog op deze opgaven, heeft Ecorys de bouwsteen voor
de MRDH. Hiervoor wordt per marktregio kwalitatief inzicht                   de actualisatie van de regionale Agenda Bedrijventerreinen
geboden in de door Stec geraamde ruimtevraag en wordt                        opgesteld. Hierbij is rekening gehouden is met de volgende
de (potentiele) vervangingsvraag als gevolg van                              aspecten:
herprofilering en/of transformatie in kaart gebracht. Tevens                  Er is kwantitatief aangesloten bij de recente Stec raming van
wordt inzicht geboden in een aantal strategische opgaven                         de MRDH voor de droge bedrijventerreinen. Er is dus geen
voor de (nabije) toekomst.                                                       nieuwe raming gemaakt van de ruimtebehoefte.
                                                                              Bij de inventarisatie van het bestaande aanbod aan
Aanleiding en vraagstelling                                                      bedrijventerreinen is rekening houden met kwalitatieve
In het voorjaar van 2017 heeft Stec Groep de                                     aspecten, zoals het feit dat sommige terreinen specifiek
behoefteramingen voor bedrijventerreinen in de provincie Zuid-                   bestemd zijn voor watergebonden/verbonden bedrijvigheid of
Holland aangeboden aan de MRDH aangeboden. Deze                                  voor (agro)logistieke bedrijvigheid.
behoefteraming geeft een inzicht in de kwantitatieve                          De behoefteraming is verbijzonderd aan de hand van
uitbreidingsvraag naar bedrijventerreinen in de periode tot 2030                 kwalitatieve aspecten. Ook dit heeft gevolgen voor de mate
en 2035. Daarbij wordt gesteld dat in de regio sprake is van een                 waarin de becijferde behoefte kan worden doorvertaald naar
overaanbod in een deel van de regio. In een ander deel van de                    concrete locaties.
regio is juist sprake van een tekort. Deze conclusie is getrokken             De gevolgen van (potentiële) transformaties van
op basis van de uitbreidingsvraag, de vervangingsvraag als                       binnenstedelijke bedrijventerreinen en andere (verouderde)
gevolg van bijvoorbeeld transformatie is daarin niet                             locaties.
meegenomen. Daarnaast ontbreekt een kwalitatieve analyse
van zowel het aanbod als de vraag.
                                                                                                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                           Strategische
       Inleiding           Trends           Werkmilieus      Aanbod Uitbreidings-vraag                       Vraag & aanbod      Conclusies
                                                                                            opgaven ...
De nieuwe Agenda Bedrijventerreinen van de MRDH geeft                     Leeswijzer
uiteindelijk inzicht hoe om te gaan met de kwalitatieve                   Voorliggende rapportage volgt zoveel mogelijk de opzet van de
(mis)match tussen vraag en aanbod, de vervangingsvraag in de              Ladder voor Duurzame Verstedelijking.
regio en transformatie-opgaven. Om ‘voor te sorteren’ op het
provinciale beleid, is deze bouwsteen opgebouwd volgens de                Allereerst wordt de behoefte aan bedrijventerreinen in de
“ladder van duurzame verstedelijking”; met nadruk op het                  MRDH uiteengezet. Dat gebeurt aan de hand van de
benutten van het bestaande aanbod, kansen voor                            economische trends en ontwikkelingen die Ecorys heeft
herstructurering en transformatie (met voldoende vervangings-             geïdentificeerd in de MRDH. De basis vormt de eerdere raming
en schuifruimte) en (bij onvoldoende toekomstig aanbod van de             van de Provincie Zuid-Holland. Hierna volgt een overzicht van
juiste kwaliteit) naar de ontwikkeling van nieuwe terreinen.              de bestaande voorraad aan bedrijventerreinen, alsmede de
                                                                          indeling naar werkmilieu.
Om het onderzoek goed te kunnen uitvoeren heeft Ecorys
gewerkt in een interactief proces, waarbij ambtenaren van de              Vervolgens wordt de kwantitatieve provinciale vraagraming
betreffende gemeenten actief betrokken zijn in de uitvoering              vertaald naar werkmilieus in de MRDH en aangevuld met
van het onderzoek en de totstandkoming van deze rapportage.               (potentiele) vervangings- en verplaatsingsvraag als gevolg van
                                                                          transformatie en/of herprofilering. Daarna wordt het nog
                                                                          beschikbare aanbod geanalyseerd. Hierbij wordt per werkmilieu
                                                                          bekeken hoeveel hectare aan bedrijventerreinen geschikt en
                                                                          nog beschikbaar is, wat uiteindelijk per werkmilieu resulteert in
                                                                          een match tussen vraag en aanbod.
                                                                          Detailinformatie per terrein is opgenomen in een apart
                                                                          bijlagenrapport.
                                                                                                                                            3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                        Strategische
      Inleiding          Trends            Werkmilieus        Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                         opgaven ...
Regio-indeling
Om tot een goede, en gedragen, afbakening van
marktgebieden te komen wordt de match tussen vraag en
aanbod niet alleen over de gehele MRDH bekeken, maar wordt
de regio eveneens onderverdeeld in drie afzonderlijke
marktgebieden. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in aan de
hand van de drie belangrijke corridors, respectievelijk de
A12/A13, A20 en A15. Dit leidt tot de volgende subregio’s
(Figuur 1):
Haagse regio (A12-A13-corridor)
 Den Haag, Rijswijk, Wassenaar, Leidschendam-Voorburg,
   Zoetermeer, Pijnacker-Nootdorp, Lansingerland-noord,
   Westland, Delft en Midden-Delfland.
Rechtermaasoever (A20-corridor)
 Rotterdam (Rechter Maasoever), Maassluis, Vlaardingen,
   Schiedam, Lansingerland-zuid, Capelle a/d IJssel, Krimpen
   a/d IJssel.
Linkermaasoever (A15-corridor)
 Rotterdam (Linker Maasoever), Ridderkerk, Barendrecht,
   Albrandswaard, Nissewaard, Hellevoetsluis, Brielle,
   Westvoorne.
NB: een deel van de agrologistieke terreinen in het Westland is
gericht op de A20 corridor, maar toch om praktische redenen
toch in de Haagse regio meegenomen.
                                                                                                                              4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                        Strategische
       Inleiding              Trends              Werkmilieus Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                         opgaven ...
Figuur 1 Indeling van de MRDH in drie marktgebieden
                                                                                                                              5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                           Strategische
      Inleiding          Trends          Werkmilieus         Aanbod Uitbreidings-vraag                       Vraag & aanbod        Conclusies
                                                                                            opgaven ...
Trends en ontwikkelingen
De MRDH kent een grote diversiteit aan bedrijven met                       Toenemende ruimtevraag vanuit logistiek en transport (o.a.
internationale dimensie. De bedrijvigheid varieert van                        e-commerce en stadsdistributie) naar bereikbare en
haven gerelateerde bedrijvigheid (transport & logistiek,                      omvangrijke locaties.
energie, (petro)chemie en maritieme en deltatechnologie),                  De aanwezigheid van gekwalificeerd personeel is steeds
greenport (agri & food, tuinbouw) en de kennisintensieve                      vaker een belangrijk vestigingsfactor in veel sectoren.
sectoren (life sciences & health, clean tech, ICT, security                Toenemend belang van stedelijke netwerken.
en high tech-instrumentatie). Door het ontstaan van cross-
overs versterkt de regio zich tot een samenhangende,                      Wat betekenen deze trends voor de MRDH?
krachtige topregio. Naast een diversiteit aan bedrijvigheid
kent de MRDH een veelheid aan kennis- en                                  Clusteren van bedrijven en inzetten op innovatie
onderwijsinstellingen die bijdragen aan de ontwikkeling                   De geografische concentratie van verschillende typen bedrijven
van de regionale economie door het aantrekken van                         draagt bij aan de innovatiekracht van de MRDH. Het tot stand
gekwalificeerde personen en het bevorderen van                            brengen van cross-over tussen bedrijven zorgt ervoor dat deze
kennisuitwisseling.                                                       van elkaar leren en gezamenlijk nieuwe kennis en toepassingen
                                                                          ontwikkelen. Binnen de MRDH zijn regionale terreinen steeds
Ecorys heeft verschillende trends geidentificeerd die van                 vaker georiënteerd op een cluster, zoals bijvoorbeeld het
invloed zijn op de bedrijvigheid en werkgelegenheid op                    Rotterdam Innovation District (nieuwe maakindustrie).
bedrijventerreinen. Van de volgende trends wordt in dit                   Daarnaast gaat het om creëren van een systeem waarin tevens
hoofdstuk bekeken wat deze betekenen voor de MRDH:                        andersoortige bedrijven met elkaar verbonden zijn en
                                                                          samenwerken. Het versterken van de kruisbestuiving tussen
 Toenemende mate van geografische concentratie en het                    clusters zoals mainport, medisch, greenport, security,
   ontstaan van cross-overs.                                              cleantech, food en veiligheid, gericht op economische
 Het nadrukkelijker optreden van functiemenging.                         vernieuwing en innovatie, is de opgave voor de toekomst
 Toenemende efficiëntie in productie- en logistieke processen            binnen de MRDH.
 Toenemende aandacht voor duurzaamheid en circulaire
   economie.                                                              Een economische vernieuwing vindt plaats door diversificatie
 Digitalisering en technologische innovaties.                            van en kruisbestuiving tussen economische sectoren
                                                                                                                                             6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                             Strategische
       Inleiding           Trends           Werkmilieus        Aanbod Uitbreidings-vraag                        Vraag & aanbod        Conclusies
                                                                                              opgaven ...
resulterend in de ontwikkeling van nieuwe marktniches. Om                   aanwezig die in aanmerking komen voor verkleuring. De
deze vernieuwing te bevorderen is het clusteren van bedrijven               verkleuring van bedrijventerreinen (werklocaties in transitie)
en het ontwikkelen van netwerk van belang. Binnen de MRDH                   naar meer multifunctionele woon-werklocaties sluit aan bij een
zijn relatief nieuwe clusters ontstaan zoals cleantech, medtech,            bredere kwalitatieve vraag naar een aantrekkelijke gebieden
food en security. Deze clusters dienen samenwerking te zoeken               met verschillende functies. De technologische ontwikkeling,
met meer traditioneel in de regio gewortelde sectoren,                      waarbij bedrijven steeds schoner kunnen produceren, vergroot
waaronder ICT, petrochemie, logistiek en tuinbouw. Van deze                 de mogelijkheden voor het mengen van functies. Zo is het met
laatste sectoren zijn voor met name de petrochemie en de                    de transitie naar de next economy mogelijk om onder andere
tuinbouw economische vernieuwing cruciaal; ze zijn hoogst                   kleinschalige, schone productie en bijbehorende verkoop in
productief, maar bieden tegelijkertijd steeds minder                        woongebieden toe te laten.
werkgelegenheid en ruimte voor vernieuwing.
                                                                            Daarnaast is in stedelijke gebieden een toename zichtbaar van
Daarbij is vraag naar vestigingsmilieus die kruisbestuiving en              bedrijvigheid op informele locaties en in interactiemilieus
kennisontwikkeling faciliteren. Denk hierbij aan                            (rondom centra). In deze gebieden doet zich functiemenging
campusontwikkeling, ruimte bieden aan start en doorgroei van                voor en zijn voorzieningen aanwezig, waardoor interactie
nieuwe bedrijvigheid in incubators, scienceparks en open                    plaatsvindt tussen verschillende gebruikersgroepen. In deze
innovatiecentra. Daarnaast ontstaat een vraag naar                          interactiemilieus ontstaat idealiter wederzijdse inspiratie tussen
werklocaties waar een ecosysteem van bedrijven aanwezig is                  de verschillende functies.
dat binnen een (top)sector of een combinatie van sectoren een
sterk netwerk van samenwerkende bedrijven vormt.                            De MRDH heeft een snelgroeiend en zeer actief innovatie-
                                                                            ecosysteem, met hubs en speciale programma's gericht op de
Het nadrukkelijker optreden van functiemenging                              ontwikkeling van nieuwe producten, technologieën en diensten
Veel binnenstedelijke bedrijventerreinen binnen de MRDH                     die de regionale economie verder zullen versterken.
staan onder druk van de stedelijke dynamiek. Deze druk komt                 Verschillende bedrijven vestigen zich veel in interactieve
voort uit de bevolkingsgroei van de stad en de daaruit                      stedelijke milieus, waarbinnen de kennis- en diensteneconomie
voortvloeiende woningbouwopgave. Binnen met name de                         zich concentreert ( ook wel bekend als de kennisas). De
steden Rotterdam en Den Haag zijn bedrijventerreinen                        kennisas in de regio loopt vanaf de Rotterdamse haven, via de
                                                                                                                                                7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                                            Strategische
        Inleiding              Trends              Werkmilieus               Aanbod Uitbreidings-vraag                        Vraag & aanbod      Conclusies
                                                                                                             opgaven ...
binnenstad (EUR, Erasmus MC), naar Delft (Technologische                                  In haven gerelateerde activiteiten en in de (maak)industrie doen
Innovatie Campus, TU), Rijswijk, Den Haag (Centrum,                                       zich kansen voor remanufacturing en hergebruik voor.
Internationale Zone) en uiteindelijk Leiden (Universiteit,                                Remanufacturing is een belangrijke schakel in de circulaire
BioScience Park).                                                                         economie, waarbij bijvoorbeeld de levensduur van machines en
                                                                                          motoren verlengd wordt of onderdelen worden hergebruikt.
Transitie naar een circulaire economie en duurzaamheid                                    Onder andere de Rotterdamse Haven biedt kansen voor
Binnen de MRDH zijn kansen de ontwikkeling naar een                                       remanufacturering. Daarbij ontstaat een nieuwe bedrijvigheid
circulaire economie en een verdere verduurzaming van                                      die zich bezighoudt met het verzamelen, het recyclen en het
bedrijvigheid. Binnen de regio wordt meer dan de helft van het                            opwaarderen materialen. Door deze nieuwe bedrijvigheid
regionale energieverbruik vertegenwoordigd door warmte. Het                               ontstaat een behoefte aan lager gekwalificeerd personeel.
hergebruik van warmte uit de industrie en de tuinbouw
(greenport) door middel van een warmterotonde of het                                      Kansen in agrologistieke bedrijvigheid
verbinden van energiebronnen door een naadloze verbinding                                 In de gemeente Westland ligt het grootste aaneengesloten
(smart multi commodity grid, smart energy delta) zijn in                                  glastuinbouwcomplex ter wereld. Samen met het Oostland is de
ontwikkeling. Onder andere de gemeenten Delft, Den Haag,                                  greenport Westland-Oostland met de aanwezigheid van
Rotterdam, Westland en de provincie Zuid-Holland zetten zich                              topspelers een internationale topregio voor de agrologistiek; de
in voor de ontwikkeling van een warmterotonde. Een ander                                  draaischijf in internationale versketens. Binnen de agrologistiek
initiatief is De Innovatiezone, gelegen aan de Noordrand van                              is een aanbod aan een verscheidenheid aan producten van
het Oostvoornse meer. De Innovatiezone is een zone alwaar                                 belang. De greenport levert deze verscheidenheid aan
experimenten en innovaties in de buitenlucht worden                                       producten en heeft een strategische ligging ten opzichte van
ontwikkeld, getest en getoond1. Daarbij gaat het met name om                              bijvoorbeeld de haven van Rotterdam. Daarnaast beschikt de
innovaties op het gebied van een groene economie:                                         greenport door een sterke concentratie van bedrijven over de
ecologische ontwikkeling, duurzame energieopwekking en                                    noodzakelijke kennis. De kennisuitwisseling vindt plaats
circulaire economie. Nieuwe bedrijven worden daarbij                                      doordat bedrijven dicht bij elkaar zijn gelegen en een deel van
gestimuleerd om zich te vestigen in de regio.                                             de medewerkers zijn geworteld in de gemeente Westland,
                                                                                          waardoor zij elkaar kennen en elkaar tegenkomen.
1
    Fieldlab Green Economy Westvoorne – Agenda economisch vestigingsklimaat.
                                                                                                                                                            8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                              Strategische
       Inleiding            Trends          Werkmilieus        Aanbod Uitbreidings-vraag                        Vraag & aanbod       Conclusies
                                                                                               opgaven ...
De agrologistiek is tevens in Barendrecht en Ridderkerk                     netwerken en de realisatie van distributiecentra aan de rand
gelegen. Het agrologistieke cluster is hier ontstaan rond de                van stedelijke netwerken. De logistiek zorgt voor een vraag
veiling in Barendrecht. Deze gemeenten zetten nadrukkelijk in               naar bereikbare, functionele werkmilieus in, om en nabij
op de versterking van het gebied als agro-/food-cluster. In                 stedelijke netwerken. De opkomst van e-commerce zorgt
Ridderkerk is een bedrijventerrein (Nieuw Reijerwaard) in                   daarnaast voor een 3 tot 5 keer hogere arbeidsdichtheid in de
ontwikkeling dat zich specifiek richt op de agrifood- en                    logistieke sector.
verssector.
                                                                            Naast de versterking van het distributienetwerk leidt de
Binnen deze internationale topregio is een beweging zichtbaar               toename van pakketvervoer in de stad ertoe dat innovatieve
naar een samenhangend netwerk van productie, handel,                        oplossingen, die de efficiëntie van stadsdistributie vergroten,
logistiek, toegevoegde waarde activiteiten, dienstverlening en              noodzakelijk zijn. In binnensteden ontstaan innovatieve
R&D. Enerzijds hebben de keten brede innovaties, zoals                      oplossingen voor ‘last mile’-distributie. In de steden worden
voorraadoptimalisatie, een afnemende ruimte vraag tot gevolg.               daarvoor bijvoorbeeld verschillende initiatieven ontwikkeld,
Anderzijds verschuivende vraag van distributiecentra naar fijn              waarbij wordt ingezet op schoner en duurzamer vervoer. Een
distributie, importactiviteiten en rijpen.                                  voorbeeld is het vervoer van ladingen op de fiets of met
                                                                            elektrische auto’s naar de binnenstad. De vervoerders die actief
Toename van e-commerce en stadsdistributie                                  zijn binnen ‘the last mile’ nemen daarin het voortouw.
Het aantal webshops is de voorbije jaren in Nederland (en
daarbuiten) sterk toegenomen. De webshops weten meer                        Een ander voorbeeld van innovatie in de stadsdistributie is het
werkgelegenheid te creëren, hetgeen duidt op schaalvergroting               gebruik van onbemande afhaalpunten. Bewoners, bezoekers,
en consolidatie. De schaalvergroting is onder andere terug te               werknemers en ondernemers kunnen gebruik maken van een
zien in de schaalvergroting van het ‘Rotterdamse’ Coolblue. De              kluizenwand in verschillende gemeentelijke stadsgarages. In lijn
opkomst van e-commerce zorgt voor een veranderende                          met de ontwikkeling van deze innovatieve initiatieven heeft de
distributieketen en een toename van het pakketvervoer. Om de                MRDH in het ‘Werkprogramma Economisch Vestigingsklimaat’
groeiende stroom aan e-commerce bestellingen beter, sneller                 een ambitie vastgelegd: ‘Het oprichten van een Fieldlab AVLM
en efficiënter te kunnen afhandelen investeren transport- en                met als doel de regio te ontwikkelen tot een internationaal
logistiekbedrijven zoals PostNL, Fedex, UPS en DHL in hun
                                                                                                                                               9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                             Strategische
      Inleiding               Trends         Werkmilieus       Aanbod Uitbreidings-vraag                       Vraag & aanbod        Conclusies
                                                                                              opgaven ...
toonaangevend onderzoeks- en praktijkgebied voor                            Kansen voor kennisintensieve, innovatieve bedrijvigheid
automatisch vervoer op de last mile’.                                       De aanwezigheid van innovatieve bedrijven,
                                                                            onderwijsinstellingen en kennisinstituten binnen de MRDH zorgt
Spin-off nieuwe bedrijven bij universiteiten                                voor kansen voor kennisintensieve, innovatieve bedrijvigheid.
Binnen de MRDH zijn meerdere kennisinstituten gehuisvest, die               Binnen deze bedrijvigheid ontwikkelen zich nieuwe
een positieve bijdrage leveren aan de economische                           technologieën en industrieën. Een voorbeeld is het ontstaan
vernieuwing van de regio. De universiteiten, de hogescholen en              van nieuwe industrieën door de toepassing van nieuwe
het middelbaar beroepsonderwijs in de MRDH maken                            technologieën, zoals 3D-printen. Daarnaast vinden nieuwe
kruisbestuiving tussen disciplines mogelijk (bijvoorbeeld                   technologieën een weg binnen de economie van de MRDH. In
Technische Universiteit Delft en Erasmus Universiteit                       toenemende mate is er sprake van automatisering, robotisering
Rotterdam). Daarnaast dragen zij bij aan de beschikbaarheid                 en het gebruik van smart data. De mogelijkheden van de
van kennis en gekwalificeerd personeel. Deze universiteiten zijn            digitale technologieën (o.a. Internet of Things, Big Data en
gelegen in de eerdergenoemde ‘kennisas’. De spin-off naar                   Augmented Reality) zorgen voor een verbeterde efficiëntie in de
nieuwe bedrijvigheid is rondom deze universiteiten te vinden,               samenwerkingsketens. De informatietechnologie is, met name
maar er zijn ook sterke relaties met bijvoorbeeld de Greenport              op het gebied van logistiek, zeer belangrijk voor de
en de cleantech-bedrijvigheid in de productie- en logistieke                concurrentiepositie van de MRDH.
zone2.
                                                                            De MRDH kent een ‘bijzondere mix’ aan bedrijven met een
In de ‘Agenda Economisch Vestigingsklimaat’ van de MRDH is                  (inter)nationale dimensie. Het clusteren van innovatieve
daarbij de volgende doelstelling vastgelegd: ‘Versterken van de             bedrijven bij onderwijsinstellingen en kennisinstituten draagt bij
ruimtelijke en programmatische kwaliteit van interactiemilieus              aan de verdere innovatie van de economie in de MRDH. Door
op de ‘Kennisas’.                                                           het ontstaan van campussen ontstaat een vliegwiel voor
                                                                            voortuitgang en innovatie, bijvoorbeeld rondom clean tech of life
                                                                            sciences. Binnen de regio Delft-Rotterdam-Drechtsteden is het
                                                                            cleantech-cluster een sterk economisch cluster. Als onderdeel
                                                                            van de Clean Tech Delta wordt deze regio ingezet als proeftuin
2
   Agenda Economisch Vestigingsklimaat MRDH.
                                                                                                                                              10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                   Strategische
        Inleiding                 Trends               Werkmilieus   Aanbod Uitbreidings-vraag                      Vraag & aanbod        Conclusies
                                                                                                    opgaven ...
waarin toegepaste technologieën worden getest, opgeschaald                        Toenemende bevolking in en rondom grote steden
en gevaloriseerd. Op de campus van de TU Delft worden                             Het stedelijk gebied van de Randstad blijft zich verder
daarnaast bijvoorbeeld een ‘Green Village’ en een intelligent                     ontwikkelen, de bevolking in met name de grote steden blijft
warmtenetwerk ontwikkeld.                                                         groeien. Om deze bevolkingsgroei te kunnen faciliteren en
                                                                                  accommoderen is nieuwbouw van woningen noodzakelijk,
Vraag naar vernieuwende verbindingen                                              waardoor de druk op de ruimte in de stad toeneemt. Een deel
Voor de ontwikkeling van de MRDH is het verbinden van                             van de woningen kunnen worden gerealiseerd door de
netwerken van essentieel belang. Een optimale bereikbaarheid                      transformatie en de verdichting van binnenstedelijke gebieden.
draagt bij aan het functioneren van de verschillende markten                      Verouderde, in de stad gelegen bedrijventerreinen hebben
(vastgoed-, arbeids- en woningmarkt) en het versterken van de                     potentie om te transformeren naar woningen. De groeiende
samenwerking tussen economische clusters. Om deze optimale                        bevolking moet ook in staat gesteld worden om te werken. Daar
bereikbaarheid te bereiken is een schaalsprong in het regionale                   is eveneens ruimte voor nodig, waardoor spanning ontstaat met
openbaar vervoernetwerk noodzakelijk. Daarbij wordt ingezet                       transformatieopgaven.
op de verbetering van het traject Leiden-Den Haag-Delft-
Rotterdam-Dordrecht. Voor wat betreft het verkeer over de weg                     Toenemend onderscheid tussen grootschalige en
zijn verbeteringen eveneens noodzakelijk, bijvoorbeeld                            kleinschalige bedrijvigheid
Brienenoordcorridor, A15 Papendrecht – Gorinchem, A20                             Een toenemend onderscheid tussen groot- en kleinschalige
Zevenhuizen, A4‐Zuid, Veilingroute Westland, N57/59 Voorne                        bedrijvigheid wordt steeds meer zichtbaar. Enerzijds zorgen
Putten/Goeree Overflakkee, N44 Wassenaar. Voor wat betreft                        fusies voor toename grootschalige bedrijvigheid, anderzijds is
digitale verbindingen wordt middels het digitaliseren van de                      er een toename van kleinschalige bedrijvigheid door een
haven en de greenpoort ingezet op een mondiale koppositie                         toename van het aantal eenmanszaken en de afslanking en de
voor digitale productie, logistiek en handel3.                                    doorstart van bedrijven. Het toenemende onderscheid tussen
                                                                                  groot- en kleinschalige bedrijvigheid zorgt voor een afname in
                                                                                  het middelgrote segment.
3
  Voorstel Regionaal Investeringsprogramma: Investeren in vernieuwen
                                                                                                                                                   11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                           Strategische
      Inleiding            Trends           Werkmilieus          Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                            opgaven ...
Kansen voor transformatie van bedrijventerreinen
Verschillende bedrijventerreinen binnen de MRDH voldoen niet
meer aan de huidige vestigingseisen of dreigen kwalitatief
ongeschikt te worden. In delen van de MRDH sluiten
bijvoorbeeld kantoren op bedrijventerreinen niet langer aan bij
vestigingscriteria van bedrijven. De kwaliteit van
bedrijfshuisvesting wordt, naast kosten en flexibiliteit, steeds
belangrijker in de locatiekeuze voor bedrijven. Voor de
bedrijventerreinen die niet langer voldoen kan worden
overgegaan tot herprofilering of transformatie naar andere
functies, zoals wonen, winkelen of publieksfuncties.
Voorbeelden van de transformatie van bedrijventerreinen zijn in
de hele MRDH zichtbaar. In Den Haag wordt bijvoorbeeld de
Binckhorst getransformeerd naar een dynamisch woon-
werkgebied, terwijl in de gemeente Westland wordt ingezet op
de transformatie van bedrijventerrein Lierweg.
Vraag naar passend en gekwalificeerd personeel
Binnen de MRDH is een toenemende vraag naar flexibel
inzetbaar, goed opgeleid personeel zichtbaar. De kennis en de
vaardigheden van personeel dienen aan te sluiten op de vraag
uit de regionale clusters. Daarbij dient de arbeidsmarkt
voldoende mobiliteit van werknemers tussen sectoren en
bedrijven mogelijk te maken. Door het concentreren van
onderwijsinstellingen (mbo en hbo) en bedrijven dient een
betere match te ontstaan.
                                                                                                                                12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                               Strategische
       Inleiding           Trends          Werkmilieus          Aanbod Uitbreidings-vraag                       Vraag & aanbod       Conclusies
                                                                                                opgaven ...
Werkmilieus in de MRDH
De totale voorraad aan droge bedrijventerreinen en                           exporteurs, veilingen, verpakkingsbedrijven en logistiek
binnenhaventerreinen in de MRDH is door Ecorys                               dienstverleners actief.
toegewezen aan een aantal werkmilieus. Deze verdeling
naar type werkmilieu staat aan de basis van de kwalitatieve                  Maritiem
verdieping van de bedrijventerreinen in de MRDH.                             Een netwerk van bedrijven in de maritieme (maak)industrie met
                                                                             aan- en toeleveranciers op doorgaans kade gebonden en –
Definities werkmilieus                                                       verbonden kavels. Het gaat hier niet om zeehaventerreinen.
Bedrijven ecosysteem                                                         Stedelijk interactiemilieu
Een werkmilieu waar een ecosysteem van bedrijven aanwezig                    Een werkmilieu dat bepaald wordt door zijn stedelijkheid. Een
is dat binnen een (top)sector of door een combinatie van                     rijke culturele omgeving met vele voorzieningen, een
sectoren een sterk netwerk van samenwerkende bedrijven                       onderscheidende kwaliteit van de leefomgeving, vele informele
vormt. Een bedrijven ecosysteem kan zich ontwikkelen rond                    ontmoetingsplekken en een brede attractiviteit (nationaal en
een bedrijf (bijvoorbeeld Flora Holland), een sector                         internationaal) om te werken, te wonen en te bezoeken. Het is
(bijvoorbeeld health) of thema (bijvoorbeeld circulaire                      een interessante vestigingslocatie voor talent, kent een grote
economie). Een bedrijven ecosysteem biedt met netwerk van                    hoeveelheid aan startups en ZZP’ers en ook grotere
bedrijven een onderscheidende kwaliteit. Wij onderscheiden:                  (inter)nationale bedrijven.
Logistiek                                                                    Hoogwaardig werkmilieu
Een netwerk van bedrijven in de logistiek, handel en opslag.                 Een hoogwaardig werkmilieu kenmerkt zich door de
Deze activiteiten wensen grote kavels (> 1,5 ha) en dicht bij de             aanwezigheid van m.n. kantoor gerelateerde bedrijfsfuncties op
snelweg op- en afslagen te zijn gehuisvest. Veelal zijn er                   een bedrijventerrein. Het betreft veelal verzamelgebouwen,
specifieke voorzieningen voor chauffeurs voorhanden.                         waar bedrijven uit bijvoorbeeld de zakelijke dienstverlening zich
                                                                             vestigen. Bij voorkeur is een hoogwaardig werkmilieu
Agrologistiek                                                                multimodaal bereikbaar en zijn er voorzieningen aanwezig.
Een netwerk van bedrijven met aan de basis productiebedrijven
gericht op teelt en veredeling en verderop in de keten agro
logistieke bedrijven zoals handelshuizen, importeurs,
                                                                                                                                              13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                Strategische
      Inleiding            Trends             Werkmilieus         Aanbod Uitbreidings-vraag                      Vraag & aanbod        Conclusies
                                                                                                 opgaven ...
Klassiek kleinschalig                                                          Werklocaties in transitie
Een traditioneel werkmilieu, ook wel “functioneel gemengd”                     Een bestaande (mono)functionele werklocatie die kan
genoemd, met een diversiteit aan bedrijven op overwegend                       transformeren naar een meer gemengd en doorgaans meer
kleine(re) kavels. Een monofunctioneel werkmilieu met een                      stedelijke woon- en/of werkmilieu. Bijvoorbeeld een gemengde
diversiteit aan bedrijven op overwegend kleine(re) kavels.                     woon-werklocatie of menging tussen verschillende sectoren
                                                                               (bijvoorbeeld; toerisme en voedselindustrie of creatieve
Bedrijventerreinen met een klassiek, kleinschalig werkmilieu
                                                                               industrie en glastuinbouw) en voorzieningen (bijvoorbeeld.
zijn ook geschikt om kleinschalige activiteiten uit andere
                                                                               winkel- of recreatieve voorzieningen).
werkmilieus te huisvesten. Bijvoorbeeld kleinschalige logistiek
(kavels < 1,5 ha, stadsdistributie) of productie met een lage                  De werkmilieus in de MRDH
milieu-/hindercategorie. Dit sluit niet uit dat er enkele zwaardere            Wat betreft werkgelegenheid zijn de bedrijven ecosystemen en
bedrijven zijn gehuisvest of grotere kavels aanwezig zijn, vaak                het klassiek kleinschalige en industriële werkmilieu het sterkst
mogelijk gemaakt door zonering. Dit type terreinen is belangrijk               vertegenwoordigd in de MRDH.
voor de werkgelegenheid en dynamiek in stedelijke gebieden
en kernen.                                                                     Een hoogwaardig werkmilieu vinden we op een kleiner aantal
                                                                               bedrijventerreinen in de regio. Met name het type bedrijvigheid
Industrieel werkmilieu                                                         en de stedenbouwkundige uitstraling van dergelijke locaties,
Een werkmilieu met een industrieel karakter, waarbinnen                        zoals de Van Nelle Fabriek, maakt dat er sprake is van een
bedrijven op zowel kleine(re) als grote(re) kavels, veelal met                 hoogwaardig werkmilieu.
hogere milieucategorieën, produceren en verwerken.
                                                                               Ruimte voor campusontwikkelingen vinden we vooral op de
                                                                               bedrijventerreinen rondom de TU Delft. Andere campussen zijn
Campus
                                                                               de RDM-campus in Rotterdam en de agro-gerelateerde
Een werkmilieu dat zich onderscheid door kennis en innovatie                   Greenport Horti campus in de gemeente Westland.
en is gelegen in nabijheid van een onderwijsinstelling
(bijvoorbeeld health, high- & cleantech).                                      Met het oog op de woningbouwopgave voor de toekomst en het
                                                                               behouden van ruimte voor werkgelegenheid zijn diverse
                                                                               locaties in de Drechtsteden aangewezen als werklocatie in
                                                                               transitie (Figuur 2).
                                                                                                                                                14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                         Strategische
      Inleiding             Trends Werkmilieus Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                          opgaven ...
Figuur 2 Werkmilieus in de MRDH
                                                                                                              15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                                           Strategische
        Inleiding                 Trends            Werkmilieus              Aanbod Uitbreidings-vraag                       Vraag & aanbod         Conclusies
                                                                                                            opgaven ...
Aanbod in de MRDH
In de kaart op de vorige pagina is de totale voorraad aan                                 Het totale uitgeefbare aanbod in de Haagse regio bedraagt
bedrijventerreinen in de MRDH weergegeven, verdeeld in                                    circa 278 hectare, waarvan circa 30 hectare na 20354 wordt
werkmilieus. Dit hoofdstuk geeft per marktgebied een                                      ontwikkeld. Het uitgeefbaar aanbod in de Haagse regio (d.w.z.
kwalitatief inzicht in het nog uitgeefbare aanbod (lege                                   bestaand aanbod en harde plannen) is, aan de hand van de
kavels) op bedrijventerreinen in de MRDH. Daarnaast wordt                                 kwaliteiten van de bedrijventerreinen in combinatie met de
ook bekeken in hoeverre het leegstaand vastgoed voldoet                                   vestigingseisen van bedrijven, onderverdeeld naar de
aan de vraag vanuit de verschillende doelgroepen.                                         werkmilieus (Tabel 1).
Het aanbod naar kwaliteiten in de Haagse regio                                            De kaarten in dit hoofdstuk geven alle bedrijventerreinen in
                                                                                          een bepaald werkmilieu weer. Niet op al deze bedrijven-
Uitgeefbaar aanbod per werkmilieu                                                         terreinen is nog uitgeefbaar aanbod. Het uitgeefbaar
                                                                                          aanbod op bedrijventerreinen is per werkmilieu terug te
Tabel 1 Het uitgeefbaar aanbod in de Haagse regio (per 01-12-2017)
                                                                                          vinden in het bijlagerapport.
  Werkmilieu                                                     Uitgeefbaar
                                                                 aanbod (ha)              Het grootste gedeelte van het aanbod voor rekening van het
  Bedrijven ecosysteem (Logistiek)                                    104
                                                                                          bedrijven ecosysteem logistiek (Figuur 3). Tevens zien we
  Bedrijven ecosysteem (Agrologistiek)                                 52
                                                                                          beschikbaar aanbod op bedrijventerreinen specifiek gericht op
  Bedrijven ecosysteem (Maritiem)                                       0
                                                                                          agrologistiek, voornamelijk in het Westland (Figuur 3). Echter is
                                                                                          in beide werkmilieus het aanbod geconcentreerd op een aantal
  Hoogwaardig werkmilieu                                               24
                                                                                          bedrijventerreinen. Voor het stedelijk interactiemilieu is (op dit
  Klassiek, kleinschalig                                               38
                                                                                          moment) geen aanbod in de Haagse regio. Een aantal
  Industrieel werkmilieu                                                3
                                                                                          bedrijventerreinen, zoals de Binckhorst in Den Haag en
  Stedelijk interactiemilieu                                            0
                                                                                          Schieoevers Noord in Delft zijn wel kansrijk binnen dit
  Campus                                                               57
                                                                                          werkmilieu.
  Totaal                                                              278
4
           Op Technopolis, de campus van TU Delft.
                                                                                                                                                             16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                  Strategische
       Inleiding                Trends               Werkmilieus Aanbod Uitbreidings-vraag                               Vraag & aanbod        Conclusies
                                                                                                   opgaven ...
Figuur 3 Logistieke bedrijventerreinen in de Haagse regio                     Figuur 4 De agrologistieke bedrijventerreinen in de Haagse regio
De reguliere logistiek is vooral geconcentreerd aan de oostzijde              In tegenstelling tot de reguliere logistiek is de agrologistiek
van regio. Het aanbod is voor een groot gedeelte te vinden in                 geconcentreerd in het Westland. In deze gemeente ligt al het
de gemeente Lansingerland (Bleizo en Prisma) en op                            agrologistieke aanbod van regio. De agrologistieke
Harnaschpolder. Gezamenlijk is er circa 104 hectare                           bedrijventerreinen kennen nog 54 ha uitgeefbaar aanbod,
beschikbaar aanbod aanwezig in deze regio.                                    waarvan ruim 34 ha in Honderdland fase 2.
                                                                                                                                                        17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                                   Strategische
      Inleiding              Trends             Werkmilieus         Aanbod Uitbreidings-vraag                         Vraag & aanbod          Conclusies
                                                                                                    opgaven ...
Figuur 5 De klassiek, kleinschalige bedrijventerreinen in de Haagse              Figuur 6 De bedrijventerreinen met een industrieel werkmilieu in de
regio                                                                            Haagse regio
Met ongeveer 38 hectare komt een deel van het aanbod vanuit                      De Haagse regio kent met 3 hectare uitgeefbaar aanbod op
het werkmilieu klassiek, kleinschalig (Figuur 5). Dit aanbod is                  industriële terreinen (Figuur 6) de laagste beschikbare
met name te vinden in Pijnacker-Nootdorp en in Zoetermeer. In                    gronden in de MRDH.
de overige gemeenten is beperkt aanbod voor dit lokaal
gerichte werkmilieu. Voor een aanzienlijk aantal van deze
berdrijventerreinen ligt de komende periode (t/m 2035) een
herstructureringsopgave.
                                                                                                                                                       18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                 Strategische
      Inleiding             Trends          Werkmilieus            Aanbod Uitbreidings-vraag                       Vraag & aanbod          Conclusies
                                                                                                  opgaven ...
Figuur 7 De bedrijventerreinen met een hoogwaardig werkmilieu in de             Figuur 8 Campusontwikkeling op bedrijventerreinen in de Haagse regio
           Haagse regio
                                                                                Van het werkmilieu campus is het grootste gedeelte van het
De hoeveelheid uitgeefbare kavels is in het hoogwaardige                        aanbod van de MRDH te vinden in de Haagse regio, namelijk in
werkmilieu 24 hectare, waarvan de helft op de Oosterhage in                     Delft (Figuur 8). Het bestemmingsplan van de terreinen van de
Zoetermeer (Figuur 7).                                                          TU Delft laat enkel bedrijven toe die een connectie hebben met
                                                                                de TU, hierdoor wordt dit terrein niet gezien als concurrerend
                                                                                met andere bedrijventerreinen in de regio. Tevens wordt in het
                                                                                                                                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                                            Strategische
      Inleiding               Trends               Werkmilieus            Aanbod Uitbreidings-vraag                                Vraag & aanbod     Conclusies
                                                                                                             opgaven ...
bestemmingsplan uitgegaan van een ontwikkeltermijn tot een
periode van 50 jaar5.
In de bijlagen is van ieder werkmilieu een overzicht
opgenomen van de bedrijventerreinen en het uitgeefbaar
aanbod.
Leegstand in de Haagse regio
Over het algemeen is de leegstand in de Haagse regio (net als
in de gehele MRDH) beperkt. Daarmee ligt de leegstand op het
schaalniveau van de subregio’s rond het frictieniveau (± 5% van
de totale voorraad), wat betekent dat er sprake is van een
gezonde situatie. Daar waar de leegstand op
bedrijventerreinniveau hoger ligt dan deze 5% is vaak sprake
van incourante leegstand, grote (deels) leegstaande loodsen
die in sommige gevallen een of meerdere tijdelijke gebruikers
hebben (zoals op bedrijventerrein Zichtenburg in Den Haag en
Schieoevers Noord in Delft). Daarnaast is op bedrijventerrein
Plaspoelpolder in Rijswijk sprake van aanstaande leegstand in
een groot kantoorpand. Ook hiervoor dient een passende
oplossing gevonden te worden6.
5
   Bestemmingsplan Technopolis Clusters en Kamers (NL.IMRO.0503.BP0019-2001).          6
                                                                                                 AD (14-10-2017) ‘’Den Haag helpt bij vertrek Shell’’
                                                                                                                                                               20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                   Strategische
       Inleiding                 Trends      Werkmilieus             Aanbod Uitbreidings-vraag                       Vraag & aanbod     Conclusies
                                                                                                    opgaven ...
Het aanbod naar kwaliteiten op de Rechtermaasoever (A20-                          De kaarten in dit hoofdstuk geven alle bedrijventerreinen in
corridor)                                                                         een bepaald werkmilieu weer. Niet op al deze bedrijven-
                                                                                  terreinen is nog uitgeefbaar aanbod. Het uitgeefbaar
Uitgeefbaar aanbod per werkmilieu                                                 aanbod op bedrijventerreinen is per werkmilieu terug te
                                                                                  vinden in de bijlagen.
Het totale uitgeefbare aanbod op de Rechtermaasoever
bedraagt circa 121 hectare. Het uitgeefbaar aanbod in de                          Met circa 53 hectare komt het grootste gedeelte van het
Rechtermaasoever (d.w.z. harde plannen) is, aan de hand van                       aanbod voor rekening van het bedrijven ecosysteem logistiek.
de kwaliteiten van de bedrijventerreinen in combinatie met de                     Dit aanbod is in zijn geheel te vinden in de gemeente
vestigingseisen van bedrijven, onderverdeeld naar de                              Lansingerland (Figuur 9). Voor het bedrijven ecosysteem
werkmilieus (Tabel 2).                                                            agrologistiek is op dit moment geen aanbod op de
                                                                                  Rechtermaasoever. Het Westland is namelijk in zijn geheel
Tabel 2 Het uitgeefbaar aanbod op de Rechtermaasoever (per 01-01-
2018)                                                                             meegenomen met de Haagse regio. Ditzelfde geldt voor de
                                                                                  vraag.
 Werkmilieu                                              Uitgeefbaar
                                                         aanbod (ha)              Ook voor het stedelijk interactiemilieu en campusontwikkelingen
 Bedrijven ecosysteem (Logistiek)                             53                  is (op dit moment) geen aanbod op de Rechtermaasoever.
 Bedrijven ecosysteem (Agrologistiek)                          -
 Bedrijven ecosysteem (Maritiem)                              9
 Hoogwaardig werkmilieu                                       16
 Klassiek, kleinschalig                                       38
 Industrieel werkmilieu                                       6
 Stedelijk interactiemilieu                                    -
 Campus                                                        -
 Totaal                                                      121
                                                                                                                                                 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                                  Strategische
       Inleiding               Trends               Werkmilieus  Aanbod Uitbreidings-vraag                                Vraag & aanbod           Conclusies
                                                                                                   opgaven ...
Figuur 9 De logistieke bedrijventerreinen op de Rechtermaasoever
                                                                              Figuur 10 De klassiek, kleinschalige bedrijventerreinen in de Rechtermaasoever
                                                                              Op meerdere terreinen, zoals Spaanse Polder, Kapelpolder
Na het bedrijven ecosysteem logistiek komt met ongeveer                       (Maassluis) Vergulde Hand en Groot Vettenoord (Vlaardingen)
38 hectare het grootste gedeelte van het aanbod vanuit het                    en een aantal terreinen in Capelle aan den IJssel is een ingreep
werkmilieu klassiek, kleinschalig (Figuur 10). Naast de                       in de vorm van herstructurering in de nabij toekomst echter wel
15 hectare uitgeefbaar aanbod in Vergulde Hand West                           noodzakelijk is om huisvesting van de doelgroep te kunnen
(Vlaardingen) ligt het aanbod verspreid over de regio. Enkel in               blijven faciliteren.
Hoek van Holland dreigt een tekort aan uitgeefbaar aanbod. Dit
geldt ook voor de hogere milieucategorieën.
                                                                                                                                                            22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                  Strategische
       Inleiding               Trends              Werkmilieus   Aanbod Uitbreidings-vraag                              Vraag & aanbod             Conclusies
                                                                                                   opgaven ...
Figuur 11 De maritieme bedrijventerreinen op de Rechtermaasoever              Figuur 12 De bedrijventerreinen met een industrieel werkmilieu op de
                                                                              Rechtermaasoever
Voor het werkmilieu maritiem (Figuur 11) is nog 9 hectare                     Op bedrijventerreinen met een industrieel werkmilieu, tot slot, is
beschikbaar, waarvan het grootste gedeelte op bedrijventerrein                op de Rechtermaasoever circa 6 hectare aanbod, waarvan het
Stormpolder in Krimpen aan den IJssel en de Zeemanshaven in                   meeste in ’s Graveland te Schiedam (Figuur 12).
Vlaardingen.
                                                                                                                                                            23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                Strategische
        Inleiding                       Trends                    Werkmilieus                    Aanbod Uitbreidings-vraag                       Vraag & aanbod      Conclusies
                                                                                                                                 opgaven ...
Figuur 13 Bedrijventerreinen met een hoogwaardig werkmilieu op de
Rechtermaasoever
                                                                                                              Leegstand op de Rechtermaasoever
                                                                                                              Over het algemeen is de leegstand op de Rechtermaasoever
                                                                                                              (net als in de gehele MRDH) beperkt. Daarmee ligt de
                                                                                                              leegstand op het schaalniveau van de subregio’s rond of onder
                                                                                                              het frictieniveau (± 5% van de totale voorraad), wat betekent dat
                                                                                                              er op het gebied van leegstand op dit moment sprake is van
                                                                                                              een gezonde situatie. Gezien de economische ontwikkelingen
                                                                                                              en de vraag naar (met name kleinere) bedrijfsruimten, komt
                                                                                                              doorstroming op de Rechtermaasoever mogelijk in het geding.
Op bedrijventerreinen met een hoogwaardig werkmilieu is op de Rechtermaasoever circa 16 hectare
aanbod. Dit is voor het grootste gedeelte te vinden op bedrijventerreinen Nesselande in Rotterdam
en in Capelle aan den IJssel (Figuur 13).
In de bijlagen is van ieder werkmilieu een overzicht
opgenomen van de bedrijventerreinen en het uitgeefbaar
aanbod.
                                                                                                                                                                              24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                                       Strategische
        Inleiding                   Trends                Werkmilieus               Aanbod Uitbreidings-vraag                                  Vraag & aanbod          Conclusies
                                                                                                                        opgaven ...
Het aanbod naar kwaliteiten op de Linkermaasoever (A15-                                          De kaarten in dit hoofdstuk geven alle bedrijventerreinen in
corridor)                                                                                        een bepaald werkmilieu weer. Niet op al deze bedrijven-
                                                                                                 terreinen is nog uitgeefbaar aanbod. Het uitgeefbaar
Uitgeefbaar aanbod per werkmilieu                                                                aanbod op bedrijventerreinen is per werkmilieu terug te
                                                                                                 vinden in de bijlagen.
Tabel 3 Het uitgeefbaar aanbod op de Linkermaasoever (per 01-12-2017)
  Werkmilieu                                                            Uitgeefbaar              Met circa 85 hectare komt het grootste gedeelte van het
                                                                        aanbod (ha)              aanbod voor rekening van het bedrijven ecosysteem
  Bedrijven ecosysteem (Logistiek)                                            18                 agrologistiek (Figuur 14). Dit aanbod is in zijn geheel te vinden
  Bedrijven ecosysteem (Agrologistiek)                                        85                 op Nieuw Reijerwaard in de gemeente Ridderkerk. De
  Bedrijven ecosysteem (Maritiem)                                              -
                                                                                                 specifieke profilering van Nieuw Reijerwaard7 tezamen met het
  Hoogwaardig werkmilieu                                                       2
                                                                                                 feit dat er alleen op Kickersbloem 3 enkele grootschalige
  Klassiek, kleinschalig                                                      45
                                                                                                 logistieke kavels beschikbaar is, maakt dat er op de
                                                                                                 Linkermaasoever beperkt aanbod is voor de reguliere logistiek
  Industrieel werkmilieu                                                      18
                                                                                                 (Figuur 15).
  Stedelijk interactiemilieu                                                   -
  Campus                                                                        7
  Totaal                                                                     174
Het totale uitgeefbare aanbod in de Linkermaasoever bedraagt
circa 174 hectare. Het uitgeefbaar aanbod op de
Linkermaasoever (d.w.z. harde plannen) is, aan de hand van de
kwaliteiten van de bedrijventerreinen in combinatie met de
vestigingseisen van bedrijven, onderverdeeld naar de
werkmilieus (Tabel 3).
7
 Voor het gehele gebied is in het inpassingsplan de bestemming agro-food opgenomen.              een verbreding van de bestemming, zal het inpassingsplan moeten worden aangepast.
Dit stempel ligt er zeker tot 2020 op en zal de komende jaren geëvalueerd worden. Voor           Dit is naar verwachting een traject van minimaal anderhalf jaar.
                                                                                                                                                                                25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     Strategische
        Inleiding                 Trends                 Werkmilieus             Aanbod Uitbreidings-vraag                                   Vraag & aanbod                Conclusies
                                                                                                                      opgaven ...
Figuur 14 De agrologistieke bedrijventerreinen op de Linkermaasoever                          Figuur 15 De logistieke bedrijventerreinen op de Linkermaasoever
Specifiek is de bestemming: agrologistiek, agro- en food gerelateerde bedrijven,              Er is dus sprake van een bredere bestemming dan ‘agrologistiek’. Zo zijn ook DC’s van
bedrijven op het gebied van be- of verwerkende agrologistiek en bedrijven uit de              supermarkten, koel- en vrieshuizen, maar ook ondersteunende bedrijvigheid (zoals
voedings- en genotsmiddelenindustrie in de milieucategorie 3.1, 3.2 en 4.1.                   handelaren in pallets of transportkarren of verpakkers, rijperijen, emballage en
                                                                                              afvalverwerkers) mogelijk op Nieuw Reijerwaard.
                                                                                                                                                                                    26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                Strategische
       Inleiding               Trends               Werkmilieus Aanbod Uitbreidings-vraag                             Vraag & aanbod            Conclusies
                                                                                                 opgaven ...
Figuur 16 De maritieme bedrijventerreinen op de Linkermaasoever              Figuur 17 De bedrijventerreinen met een industrieel werkmilieu op de
                                                                                        Linkermaasoever
Voor het stedelijk interactiemilieu is (op dit moment) geen
aanbod in de Linkermaasoever. Ook voor bedrijven ecosysteem                  Het aanbod op bedrijventerreinen met een industrieel
maritiem is op droge bedrijventerreinen op de Linkermaasoever                werkmilieu bedraagt 18 hectare. Dit aanbod in z’n geheel op
geen beschikbare ruimte (Figuur 16).                                         bedrijventerrein Kickersbloem 3 in Hellevoetsluis). Dit
                                                                             bedrijventerrein beschikt over een brede bestemming en biedt
                                                                             bedrijvigheid tot en met milieucategorie 4.2 de mogelijkheid zich
                                                                             hier te vestigen.
                                                                                                                                                         27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                                              Strategische
       Inleiding                Trends                Werkmilieus             Aanbod Uitbreidings-vraag                             Vraag & aanbod          Conclusies
                                                                                                               opgaven ...
Figuur 18 De klassiek, kleinschalige bedrijventerreinen op de Linkermaasoever              Figuur 19 De Bedrijventerreinen met een hoogwaardig werkmilieu op de
                                                                                                      Linkermaasoever
Op bedrijventerreinen met een klassiek, kleinschalig werkmilieu                            Het hoogwaardige werkmilieu is beperkt tot twee
is nog circa 45 hectare uitgeefbaar aanbod (Figuur 18). Dit                                bedrijventerrein, waarvan alleen Overhoeken III circa 2 hectare
aanbod ligt verspreid over het marktgebied. Echter hebben                                  beschikbaar heeft (Figuur 19).
Kickersbloem 3 en Cornelisland Business Knooppunt
Ridderkerk met respectievelijk 18 en 12 hectare een groot
aandeel in het uitgeefbaar aanbod.
                                                                                                                                                                     28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                                        Strategische
       Inleiding             Trends               Werkmilieus            Aanbod Uitbreidings-vraag                       Vraag & aanbod      Conclusies
                                                                                                         opgaven ...
Figuur 20 Campusontwikkeling op bedrijventerreinen op de Linkermaasoever
                                                                                      Leegstand op de Linkermaasoever
                                                                                      Over het algemeen is de leegstand op de Linkerrmaasoever
                                                                                      (net als in de gehele MRDH) beperkt. Daarmee ligt de
                                                                                      leegstand op het schaalniveau van de subregio’s rond of onder
                                                                                      het frictieniveau (± 5% van de totale voorraad), wat betekent dat
                                                                                      er op het gebied van leegstand op dit moment sprake is van
                                                                                      een gezonde situatie. Gezien de economische ontwikkelingen
                                                                                      en de vraag naar (met name kleinere) bedrijfsruimten, komt
                                                                                      doorstroming op de Linkermaasoever mogelijk in het geding.
Aan de Linkermaasoever ligt het enige bedrijventerrein met de
kenmerken van een campus. Dit terrein, RDM Campus, richt
zich voornamelijk op maritieme maakindustrie en creatieve
industrie en heeft nog 7 hectare uitgeefbaar aanbod
(Figuur 20).
In de bijlagen is van ieder werkmilieu een overzicht
opgenomen van de bedrijventerreinen en het uitgeefbaar
aanbod.
                                                                                                                                                      29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                                                  Strategische
       Inleiding                  Trends               Werkmilieus              Aanbod Uitbreidings-vraag                                  Vraag & aanbod             Conclusies
                                                                                                                   opgaven ...
Uitbreidingsvraag
Dit hoofdstuk gaat in op de toekomstige behoefte aan                                         Groep grotendeels gebaseerd op de vraagraming tot en met
droge bedrijventerreinen8 in de MRDH. Hierbij is uitgegaan                                   2030, terwijl ook een vraagraming tot en met 2035 is opgesteld.
van de meest recent beschikbare raming van de provincie
Zuid-Holland, uitgevoerd door de Stec-groep in 2017. De                                      In dit hoofdstuk wordt allereerst de geraamde autonome
vraagraming wordt allereerst voor de gehele MRDH                                             uitbreidingsvraag in de MRDH voor de periode 2016-2030,
bekeken, waarna de geraamde ruimtevraag op basis van de                                      vertaald naar een vraagraming voor de periode 2016-2035.
verdeling van de werkgelegenheid onderverdeeld wordt                                         Vanwege het snelle economische herstel vanaf 2016, de
naar de drie subregio’s. Tevens wordt de                                                     huidige hoogconjunctuur, de beleidsambities van de
vervanginingsvraag als gevolg van herprofilering en                                          regio(gemeenten) en de daardoor verwachte groei, inclusief de
transformatie in kaart gebracht.                                                             toenemende ruimtedruk door de verstedelijkingsopgave, wordt
                                                                                             hierbij wordt uitgegaan van het hoogste scenario uit de raming
De vraagraming in de provinciale behoefteraming bedrijven-                                   van Stec-groep9. Bovendien loopt in veel sectoren, met name
terreinen uitgevoerd door Stec groep (2017) is in essentie een                               sectoren waarvan de vraag zich op (boven)regionale schaal
puur kwantitatieve raming, waarbij per regio in de provincie                                 manifesteert, de prognose in feite op dit moment al achter bij de
Zuid-Holland de autonome uitbreidingsvraag is berekend. Ten                                  daadwerkelijke groei van de werkgelegenheid, waardoor de
eerste is voor de regio Rotterdam en de regio Den Haag een                                   keuze voor het hoogste scenario en de doorvertaling naar de
lokale/regionale vraag berekend die bestaat uit traditioneel                                 situatie in 2035 gerechtvaardigd is. Daarbij is 5 jaar een zeer
gemengde bedrijvigheid. Ten tweede is een (boven)regionale                                   korte periode als het gaat om de ontwikkeling van
vraag geraamd, bestaande uit logistiek >3 ha en activiteiten in                              bedrijventerreinen is er een grote discrepantie tussen de raming
de hogere milieucategorieën (HMC, vanaf milieucategorie 4.2).                                tot en met 2030 en de raming tot en met 2035.
Zowel de lokale/regionale vraag als de (boven)regionale vraag
zijn in de vraagraming dus nog niet vertaald naar de                                         Vanwege de zienswijze in de VRM, namelijk de keuze voor een
marktgebieden die in dit onderzoek aangehouden worden.                                       match van vraag en aanbod in 2030, wordt ook een specificatie
Bovendien zijn de conclusies in de rapportage van de Stec                                    voor de situatie in 2030 gemaakt. Voor het aanbod wordt geen
                                                                                             onderscheid gemaakt in de situatie in 2030 en 2035, omdat in
8
         Met droge bedrijventerreinen wordt gedoeld op niet-watergebonden                              buiten beschouwing gelaten in dit onderzoek. Hiervoor geldt vanwege de
         bedrijventerreinen en binnenhavens. Vraag en aanbod in zeehavens wordt                        arbeidsextensieve werkzaamheden een andere wijze van vraagraming
                                                                                             9
                                                                                                       Het WLO-scenario Hoog.
                                                                                                                                                                               30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                                        Strategische
        Inleiding                 Trends               Werkmilieus                 Aanbod Uitbreidings-vraag                                    Vraag & aanbod           Conclusies
                                                                                                                         opgaven ...
vrijwel alle gevallen de uitgiftetermijn binnen beide periodes                                  ruimtevraag naar HMC en watergebonden bedrijventerrein
vallen. Dit geldt enkel niet voor Technopolis van TU Delft. Deze                                (alleen binnenhavens) is ook door Stec geraamd. Voor de
uitgiftetermijn loop door tot na 2035, maar hier wordt vanwege                                  MRDH bedraagt de ruimtevraag naar HMC tot en met 2030
de specifieke bestemming geen onderscheid in aangebracht.                                       zo’n 21 hectare, tot en met 2035 is dit circa 30 hectare. De
                                                                                                vraag naar watergebonden bedrijventerrein is verspreid over
Ten tweede wordt de vraagraming per werkmilieu                                                  alle werkmilieus en bedraagt in de MRDH circa 25% van de
onderverdeeld naar de drie marktgebieden, waarbij tevens een                                    totale autonome uitbreidingsvraag. Dit is circa 90 hectare tot en
indicatie wordt gegeven van de potentiele vervangings- en                                       met 2030, circa 127 tot en met 2035. Zowel de vraag naar HMC
verplaatsingsvraag als gevolg van plannen voor herprofilering                                   als de vraag naar watergebonden bedrijvigheid komt terug in
en/of transformatie in kaart gebracht wordt.                                                    verschillende werkmilieus.
                                                                                                Tabel 4 Autonome uitbreidingsvraag in de MRDH (2016-2030 & 2016-2035)
Autonome uitbreidingsvraag
Uitgaande van WLO-scenario Hoog, heeft de Stec groep de
                                                                                                  Periode              Doelgroep                                   Ruimtevraag (ha)
autonome ruimtevraag voor de MRDH voor de periode 2016-
                                                                                                  2016-2030
2030 geraamd op 357 hectare. Voor de periode 2016-2035 is
                                                                                                                       Regio Rotterdam                                     85
de autonome ruimtevraag in het hoge scenario geraamd op 503
                                                                                                                       Regio Den Haag                                     107
hectare (Tabel 4).
                                                                                                                       (Boven)regionaal (logistiek > 3ha & HMC)           165
                                                                                                                       Totaal                                             357
Vraag naar hogere milieucategorieën en watergebonden
                                                                                                  2016-2035
bedrijventerrein
Naast de ruimtevraag naar logistiek, zien we een belangrijk                                                            Regio Rotterdam                                    120
deel van de (boven)regionale uitbreidingsvraag vanuit bedrijven                                                        Regio Den Haag                                     151
met een hogere milieucategorie (HMC) of bedrijven die                                                                  (Boven)regionaal (logistiek > 3ha & HMC)           232
georiënteerd zijn op het water voor bijvoorbeeld de aan- en                                                            Totaal                                             503
                                                                                                Bron: Stec (2017), bewerking Ecorys
afvoer van hun goederen en hun productieproces10. De
10
    Er is een belangrijk onderscheid tussen watergebonden bedrijvigheid in zeehavens                goederen in de vorm van natte bulk, droge bulk of containers. De vraagraming voor
    en in binnenhavens. Daarom wordt hier in de match tussen vraag en aanbod ook                    zeehavens is dan ook gebaseerd op tonnages in plaats van werkgelegenheid, wat
    onderscheid gemaakt. In zeehavens gaat het voornamelijk om op- en overslag van                  in binnenhavens en op droge bedrijventerreinen van toepassing is.
                                                                                                                                                                                   31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                                        Strategische
      Inleiding          Trends           Werkmilieus         Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                         opgaven ...
                                                                           Figuur 22 en
De ruimtevraag per marktgebied
De autonome uitbreidingsvraag voor de MRDH is voor de lokaal
en regionaal georiënteerde bedrijvigheid (traditioneel gemengd)
op basis van de werkgelegenheid en voor de (boven)regionaal
georiënteerde bedrijvigheid op basis van de voorraad aan
bedrijventerreinen herverdeeld over de drie marktgebieden. In
Figuur 21,
                                                                                                                             32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                     Strategische
       Inleiding               Trends               Werkmilieus     Aanbod Uitbreidings-vraag                              Vraag & aanbod          Conclusies
                                                                                                      opgaven ...
                                                                                 Figuur 22 De vraag naar werklocaties op de Rechtermaasoever (2016-2030)
Figuur 23 wordt de autonome ruimtevraag vervolgens per
marktgebied uitgesplitst naar de werkmilieus die door Ecorys in
de MRDH zijn geïdentificeerd.
Figuur 21 De vraag naar werklocaties in de Haagse regio (2016-2030)
                                                                                                                                                            33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                                                                     Strategische
       Inleiding               Trends              Werkmilieus         Aanbod Uitbreidings-vraag                       Vraag & aanbod       Conclusies
                                                                                                      opgaven ...
Figuur 23 De vraag naar werklocaties op de Linkermaasoever (2016-2030)
                                                                                    De MRDH wil de in de regio gevestigde bedrijven graag
                                                                                    behouden. Daarom leidt herprofilering of transformatie in veel
                                                                                    gevallen tot vervangingsvraag vanuit de gevestigde
                                                                                    bedrijvigheid. Omdat bestaande bedrijven moeten worden
                                                                                    uitgeplaatst, dient hiervoor ruimte te worden gecreëerd.
                                                                                    De vervangingsvraag als gevolg van herprofilering en/of
                                                                                    transformatie is geschat:
                                                                                          In de Haagse regio                         57 ha
                                                                                             - Hoogwaardig werkmilieu                 3 ha
                                                                                             - Industrieel werkmilieu                 5 ha
                                                                                             - Klassiek, kleinschalig                 49 ha
                                                                                          Rechtermaasoever                           21 ha
                                                                                             - Bedrijven ecosysteem (maritiem)        5 ha
                                                                                             - Klassiek, kleinschalig                 16 ha
Vervangings- en verplaatsingsvraag per marktgebied                                        Linkermaasoever                            36 ha
De combinatie van de groeiambitie met de ruimtedruk in de                                    - Industrieel werkmilieu                 10 ha
regio, maakt het noodzakelijk dat op bestaand bedrijventerrein                               - Klassiek, kleinschalig                 26 ha
transformatie naar woningbouw of herprofilering naar andere
economische functies plaatsvindt. Met name daar waar                                      Totaal MRDH                                114 ha
bedrijventerreinen liggen op potentieel aantrekkelijke woon- of
woon/werklocaties, zoals in de binnenstedelijke gebieden en                         Inclusief de vervangings- en verplaatsingsvraag als gevolg van
aan de rivieroevers.                                                                herprofilering en transformatie bedraagt de totale ruimtevraag in
                                                                                                                                                     34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                                                                     Strategische
       Inleiding                Trends               Werkmilieus           Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                                      opgaven ...
de MRDH 471 hectare tot en met 2030 en 614 hectare tot en
met 2035 (Tabel 5).
Tabel 5 De totale ruimtevraag in de MRDH (2016-2030 & 2016-2035)
 Marktgebied                    Type vraag             Vraag (ha) Vraag (ha)
 Haagse regio                   Autonome ruimtevraag      199        280
                                Vervangingsvraag           57         57
 Totaal                                                   256        337
 Rechtermaasoever               Autonome ruimtevraag       71         98
                                Vervangingsvraag           21         21
 Totaal                                                    92        119
 Linkermaasoever                Autonome ruimtevraag       87        122
                                Vervangingsvraag           36         36
 Totaal                                                   123        158
 MRDH                                                     471        614
                                                                                                                                          35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                              Strategische
      Inleiding            Trends           Werkmilieus      Aanbod Uitbreidings-vraag                             Vraag & aanbod          Conclusies
                                                                                               opgaven ...
Strategische opgaven
Afhankelijk van de mate van geschiktheid van een                          Facelift
bedrijventerrein en omvang van de inspanning die het                      Opknappen van bedrijventerrein bij fysieke veroudering:
vergt om een bedrijventerrein (weer) in geschikte staat te                 verbeteren of herstellen van de kwaliteit van de bestrating en
brengen, worden in dit rapport verschillende strategische                     bewegwijzering;
(herstructurerings)opgaven onderscheiden voor                              verbeteren van de kwaliteit van het openbaar groen;
bedrijventerreinen. De strategische opgaven zijn ingedeeld                 verbeteren van de uitstraling van de toegangsweg;
op basis van hoe ingrijpend deze zijn, waarbij zachte                      intensiveren van de verlichting;
ingrepen in aparte categorie vormen. Combinaties van                       aanleggen bewaakte toegang tot het bedrijventerrein.
ingrepen zijn in veel gevallen heel goed mogelijk en
logisch.                                                                  Figuur 24 Strategische opgaven – Zachte maatregelen of Facelift.
Zachte ingrepen
Acties die zich richten op het verenigen van ondernemers op
een bedrijventerrein, waardoor deze ondernemers bij kunnen
dragen aan het behoud of de verbetering van de kwaliteit van
het bedrijventerrein waar zij gevestigd zijn:
 oprichten en/of stimuleren van ondernemingsvereniging;
 stimuleren van het opzetten van een BIZ;
 oprichten gemeentelijk fonds t.b.v. bedrijventerreinen;
 instellen verplichte bijdragen aan gemeentefonds;
 organiseren parkmanagement (o.a. beveiliging);
 instellen openingstijden bedrijventerrein;
 stimuleren private betrokkenheid en/of investeringen.
                                                                                                                                                    36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                                                                                     Strategische
      Inleiding                 Trends                 Werkmilieus                Aanbod Uitbreidings-vraag                                  Vraag & aanbod               Conclusies
                                                                                                                      opgaven ...
                                                                                               Figuur 25 Strategische opgaven – Revitalisering
Revitalisering
Verbeteren van een verouderd terrein met behoud van
bestaande economische functies, waaronder:
 vervangen van de bovengrondse en ondergrondse
   infrastructuur;
 aanleggen van extra parkeergelegenheid;
 aanleggen van gedeeltelijk nieuwe infrastructuur om de
   verkeersveiligheid en de interne ontsluiting te verbeteren
   (zoals verbreden van wegen, nieuwe wegprofiel, nieuwe
   doorstreekweg);
 aanleggen van glasvezelnetwerk;
 verbeteren van de kwaliteit van de bedrijfspanden (exterieur)
 verduurzaming bedrijfspanden.
Verduurzamingsopgave
De verduurzaming is een strategische opgave die de komende
jaren van grote invloed gaat zijn op de gebouwde omgeving. Zo
moeten kantoorpanden vanaf 100m2 (ook die op
bedrijventerreinen) per 1 januari 2023 minimaal energielabel C
kunnen overleggen11.                                                                           Ook voor reguliere bedrijfspanden moet een
                                                                                               duurzaamheidsslag gemaakt worden. Dit vraagt, vooral waar
                                                                                               het gaat om bestaande panden, een forse investering. Bij de
                                                                                               ontwikkeling van nieuwe bedrijventerrein wordt vaak al rekening
                                                                                               gehouden met deze duurzaamheidsverseisten. Bedrijventerrein
11
        De energielabel C-verplichting voor kantoren gaat naar verwachting gelden                        oppervlak heeft kantoorfunctie); Monumenten (Rijk/prov./gem.) *beschermde
        vanaf 1 januari 2023. Voldoet het pand dan niet aan de eisen, dan mag het                        stads- en dorpsgezichten behoren hier niet toe. Binnen 2 jaar te
        niet meer als kantoor gebruikt worden. Wel gelden er enkele uitzonderingen,                      slopen/transformeren/onteigenen panden (RVO, 2017)
        waaronder: Kantoor(ruimte) gebruikt als nevenfunctie (<50% gebruiks-
                                                                                                                                                                                   37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                                                                                 Strategische
       Inleiding                    Trends              Werkmilieus                Aanbod Uitbreidings-vraag                     Vraag & aanbod      Conclusies
                                                                                                                  opgaven ...
Nieuw Reijerwaard in Ridderkerk wordt bijvoorbeeld zodanig                                      Herprofilering
ontwikkeld dat het haar eigen energie opwekt (zie kader).                                       Wijzigen van de werkfunctie van bestaande bedrijfsactiviteiten
                                                                                                ten gevolge van economische veroudering:
    Meest duurzame agro/vers/food-logistieke bedrijventerrein van Europa                         Verruimen van het bestemmingsplan t.b.v. andere
    Nieuw Reijerwaard wordt ontwikkeld als Hot Spot voor duurzame energie, dat als                  economische functies.
    voorbeeld kan gelden in gebiedsontwikkeling. De plannen behelzen zonnepanelen,               Slopen en nieuwbouw bedrijfspanden t.b.v. andere
    windturbines en nieuwe vormen van energie waardoor meer energie wordt                           economische functies.
    opgewekt dan nodig is voor de gebruikers in het gebied. De GRNR                              Toevoegen van verblijfsfuncties om het voorzieningenniveau
    (Gemeenschappelijke Regeling Nieuw Reijerwaard) wil voorop staan als het meest                  te verbeteren.
    duurzame agro/vers/food-logistieke bedrijventerrein van Europa als het gaat om               Herverkavelen.
    productie, distributie en levering van duurzame energie.                                     Intensiveren ruimtegebruik.
                                                                                                 Benutten leegstaande bedrijfspanden t.b.v. andere
Voor nieuw te ontwikkelen biedt de duurzaamheidsopgave een                                          economische functies.
kans voorop te lopen in deze transitie. Voor bestaande                                           Uit- of verplaatsen niet-passende bedrijvigheid.
bedrijventerreinen betekent deze transitie dat panden verbeterd                                  Aanleggen en/of verbeteren ov-verbinding.
moeten worden of zelfs gesloopt en nieuwgebouwd. De keuze                                        Bodemsanering.
is afhankelijk van de grootte van de investering. BE+                                            Verbeteren van de externe ontsluiting.
(Bedrijventerreinen Energiepositief) is een initiatief van TNO,
WM3 Energy, SKBN en Oost NV dat zich inzet voor de
verduurzaming van bedrijventerrein. Bedrijventerrein
Schiebroek in Rotterdam is een van de 10 eerste deelnemers
aan dit project. Het doel van BE+ is de verduurzaming van in
eerste instantie 250 bedrijventerreinen om in 2050 energie-
neutraal te zijn. 12
12
         https://www.bepositief.nl/1295-2/
                                                                                                                                                              38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                Strategische
       Inleiding              Trends            Werkmilieus    Aanbod Uitbreidings-vraag                             Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                                 opgaven ...
Figuur 26 Strategische opgaven – Herprofilering
                                                                             Herbestemmen bedrijfspanden/ -bestemming t.b.v. niet-
                                                                                werkfuncties.
                                                                             Beperken hindercirkel bedrijven en/of verplaatsen
                                                                                gevestigde bedrijvigheid.
                                                                            Figuur 27 Strategische opgaven - Transformatie
Transformatie
Herbestemmen, waarbij de functie wijzigt in niet-werkfuncties.
In dit laatste geval wordt terrein onttrokken aan de voorraad
bedrijventerreinen:
 Slopen bedrijfspanden t.b.v. nieuwbouw niet-werkfuncties.
 Opkopen en slopen bedrijfspanden t.b.v. nieuwbouw niet-
   werkfuncties.
                                                                                                                                             39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                                                                       Strategische
       Inleiding              Trends            Werkmilieus    Aanbod Uitbreidings-vraag                                           Vraag & aanbod                 Conclusies
                                                                                                        opgaven ...
Naast het bovengenoemde geldt voor (delen van)                              Handhaven
bedrijventerreinen dat er geen opgaven zijn of dat de                       Handhaven is van toepassing op bedrijventerreinen waar op dit
uitgeefbare kavels ontwikkeld worden tot 2030.                              moment geen strategische opgaven voor zijn. Deze terreinen
                                                                            voldoen op dit moment aan de (toekomstige) vestigingseisen
Uitontwikkelen                                                              van hun doelgroep. Tevens is het voor deze terreinen van
Deze opgave is van toepassing op bedrijventerreinen die nog                 belang dat de economische functie behouden blijft.
niet geheel uitgegeven zijn. Dat wil zeggen bedrijventerreinen
                                                                            Figuur 29 Strategische opgaven - Handhaven
met nog uitgeefbare (=lege) kavels. Van belang is hierbij dat
aansluiting gezocht wordt bij de huidige ontwikkelingen.
Figuur 28 Strategische opgaven - Uitontwikkelen
                                                                            In de bijlage is een uitgebreid overzicht te vinden van de strategische opgaven in de MRDH.
                                                                                                                                                                           40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                                                                      Strategische
      Inleiding                  Trends                   Werkmilieus                 Aanbod Uitbreidings-vraag                         Vraag & aanbod       Conclusies
                                                                                                                       opgaven ...
                                                                                                    Het aanbod dat geschikt is voor bedrijven ecosysteem
Match vraag en aanbod                                                                                  logistiek is tot en met 2035 met 114 hectare t.o.v. een vraag
                                                                                                       van circa 104 hectare in balans13. Hiertoe moeten wel de
                                                                                                       bestaande plannen volledig worden ontwikkeld. Het aanbod
Nadat in de vorige hoofdstukken aanbod en vraag per                                                    concentreert zich vooral op drie grote locaties die daardoor
werkmilieu in beeld zijn gebracht, worden deze hier                                                    ook vooral geschikt zijn voor grootschalige logistiek,
samengebracht en vergeleken. Dit biedt inzicht in hoeverre                                             waardoor het marktgebied ook voornamelijk voor de
vraag en aanbod zowel kwalitatief als kwantitatief matchen.                                            grootschalige logistiek overlap vertoont. E-commerce en
Om te beginnen wordt per marktgebied een inkijk gegeven                                                stadsdistributie vestigen zich vaak op meer binnenstedelijk
in de match tussen vraag en aanbod in de gehele MRDH                                                   gelegen bedrijventerreinen (vaak klassiek, kleinschalig) door
voor de periode 2016-2035. Daarna wordt er nader gekeken                                               de nabijheid van hun afzetgebied.
naar de periode tot 2030.                                                                           Met een aanbod van 52 hectare en een vraag van circa
                                                                                                       51 hectare tot en met 2035 geldt hetzelfde voor bedrijven
Match vraag en aanbod Haagse regio                                                                     ecosysteem agrologistiek. Ook hiervoor geldt dat de
In Figuur 31 zijn per werkmilieu de verwachte vraag en het
                                                                                                       ontwikkeling van de geplande locaties doorgang moet
aanbod tot en met 2030 en 2035 naast elkaar gezet. Hierdoor
                                                                                                       vinden.
ontstaat een duidelijk overzicht van de match tussen vraag en                                       Er is in de Haagse regio op droge bedrijventerreinen (incl.
aanbod. De indeling van de werkmilieus zijn gebaseerd op de                                            binnenhavens) geen ruimtevraag binnen het bedrijven
vestigingseisen van de bedrijvigheid. Tenzij anders                                                    ecosysteem maritiem.
aangegeven in een bestemmingsplan, sluit de indeling                                                De vraag naar bedrijventerreinen met een hoogwaardig
werkmilieus een vestiging van een bedrijf uit een ander                                                werkmilieu komt met circa 17 hectare tot en met 2035 lager
werkmilieu niet per definitie uit. De indeling geeft wel weer voor                                     uit dan het aanbod (30 hectare). De vraag naar
welk werkmilieu het aanbod op een bepaald terrein het meest                                            interactiemilieu stedelijk (20 hectare), waar op dit moment
geschikt is.                                                                                           geen aanbod voor is in de Haagse regio, kan in samenhang
                                                                                                       met andere verstedelijkingsopgaven echter ook op deze
13
   De peildatum is 1/12/2017. Echter is er op het logistieke bedrijventerrein Prisma te
   Lansingerland 14 hectare uitgegeven tussen peildatum en 1/1/2018. Dit toont de
   dynamiek van de markt.
                                                                                                                                                                      41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                                                                Strategische
     Inleiding            Trends           Werkmilieus          Aanbod Uitbreidings-vraag                        Vraag & aanbod       Conclusies
                                                                                                 opgaven ...
  terreinen geaccommodeerd worden, waardoor ook hier                          De verwachte vraag naar een locatie met een stedelijk
  vraag en aanbod in balans kunnen worden gebracht.                              interactiemilieu kan op dit moment niet geaccommodeerd
 Afhankelijk van de mate en het tempo waarin klassiek,                          worden op bestaande bedrijventerreinen in de Haagse regio.
  kleinschalige bedrijventerreinen plaats moeten maken voor                      Door herprofilering van klassiek, kleinschalige
  woningbouw en/of andere economische functies                                   bedrijventerreinen en door het huisvesten van deze vraag op
  (bijvoorbeeld arbeidsintensievere bedrijvigheid), ligt de vraag                bedrijventerreinen met een hoogwaardig werkmilieu, kan aan
  binnen dit werkmilieu in de Haagse regio fors hoger dan het                    deze vraag evenwel wel voldaan worden.
  aanbod. Dit geldt zowel voor de periode tot 2030 als de                     Op de campus van TU Delft ligt de vraag lager dan het
  periode tot 2035.                                                              beschikbare aanbod (ook tot 2035). Door de specifieke
 Voor bedrijventerreinen met een industrieel werkmilieu                         profilering en de noodzakelijke connectie met de TU Delft,
  bedraagt de vraag tot en met 2035 circa 18 hectare. Het                        concurreert dit bedrijventerrein echter niet met de andere
  aanbod blijft hierbij achter met slechts 3 hectare.                            bedrijventerreinen in de regio.
 Voor een aantal terreinen zijn tekenen zichtbaar dat op niet
  al te lange termijn geïnvesteerd moet worden in de
  kwaliteiten om ook in de toekomst geschikt te zijn voor de
  doelgroep. Dergelijke lokale bedrijventerreinen zijn van groot
  belang voor de werkgelegenheid in de kernen. Het blijft in de
  Haagse regio daarom van belang om over voldoende
  schuifruimte te beschikken om herstructurering en
  transformatie mogelijk te maken.
                                                                                                                                               42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                                                            Strategische
       Inleiding                  Trends               Werkmilieus                Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                                             opgaven ...
Figuur 30 Match vraag en aanbod per werkmilieu in de Haagse regio (Vraag
            links; aanbod rechts. De rode stippellijn geeft de vraag tot en met 2035
            weer). De lichtere delen de vervangingsvraag.
                                                                                                                                                 43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                                                                                 Strategische
      Inleiding            Trends            Werkmilieus         Aanbod Uitbreidings-vraag                         Vraag & aanbod       Conclusies
                                                                                                  opgaven ...
Match vraag en aanbod Rechtermaasoever                                         De vraag naar bedrijventerreinen met een hoogwaardig
In Figuur 30 zijn per werkmilieu de verwachte vraag en het                        werkmilieu komt met circa 6 hectare tot en met 2035 wat
aanbod tot en met 2030 en 2035 naast elkaar gezet. Hierdoor                       lager uit dan het aanbod (16 hectare). De vraag naar
ontstaat een duidelijk overzicht van de match tussen vraag en                     interactiemilieu stedelijk (11 hectare), waar op dit moment
aanbod. De indeling van de werkmilieus zijn gebaseerd op de                       geen aanbod voor is in rechtermaasoever, kan in veel
vestigingseisen van de bedrijvigheid. Tenzij anders                               gevallen echter ook op deze terreinen geaccommodeerd
aangegeven in een bestemmingsplan, sluit de indeling                              worden, waardoor ook hier vraag en aanbod in balans zijn.
werkmilieus een vestiging van een bedrijf uit een ander                        Door transformatie ontstaat extra vraag naar klassiek,
werkmilieu niet per definitie uit. De indeling geeft wel weer voor                kleinschalige bedrijventerreinen. Op het niveau van de RMO
welk werkmilieu het aanbod op een bepaald terrein het meest                       kan dit worden opgevangen door het aanbod, maar dit dient
geschikt is.                                                                      nog wel op lokaal niveau nader te worden geanalyseerd.
                                                                               Voor bedrijventerreinen met een industrieel werkmilieu
Het aanbod dat geschikt is voor bedrijven ecosysteem logistiek                    bedraagt de vraag tot en met 2035 circa 23 hectare. Het
ligt met 53 hectare iets hoger dan de vraag tot en met 2035. Die
                                                                                  aanbod blijft hierbij achter met slechts 6 hectare. Door het
bedraagt 42 hectare. Het aanbod ligt volledig op
bedrijventerrein Oudeland (Lansingerland). Het                                    reeds verbreden van de type bedrijvigheid en de ingezette
bestemmingsplan van dit bedrijventerrein laat ook andere                          herprofilering van terrein Oudeland wordt hier op ingespeeld.
functies toe, bijvoorbeeld industriële activiteiten:                           De verwachte vraag naar een locatie met een stedelijk
                                                                                  interactiemilieu kan op dit moment niet geaccommodeerd
Omdat vraag en aanbod in de gemeente Westland in zijn                             worden op bestaande bedrijventerreinen op de
geheel meegenomen zijn in de Haagse regio, is er op de                            Rechtermaasoever. Door herprofilering van klassiek,
Rechtermaasoever geen ruimtevraag geraamd voor het                                kleinschalige bedrijventerreinen en door het huisvesten van
bedrijven ecosysteem agrologistiek.
                                                                                  deze vraag op bedrijventerreinen met een hoogwaardig
 Bedrijven ecosysteem maritiem is met een vraag en aanbod                        werkmilieu, kan in deze vraag evenwel worden voorzien.
    van 9 hectare in balans in de periode tot en met 2035. Het                 Op de Rechtermaasoever is een beperkte vraag naar
    gaat hier nadrukkelijk om zowel watergebonden en –                            campussen. Er is geen uitgeefbaar aanbod dat campus als
    verbonden als droge locaties. Vraag en aanbod in de                           werkmilieu heeft. Deze vraag kan echter wel op andere
    zeehavens zijn hierin niet meegenomen.                                        bedrijventerreinen geaccommodeerd worden (denk aan Lely
                                                                                  in Maassluis).
                                                                                                                                                 44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                                                                             Strategische
       Inleiding                 Trends               Werkmilieus                  Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                                              opgaven ...
Figuur 31 Match vraag en aanbod per werkmilieu op de Rechtermaasoever
            (Vraag links; aanbod rechts. De rode stippellijn geeft de vraag tot en
            met 2035 weer). De lichtere delen de vervangingsvraag.
                                                                                                                                                  45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                                                                                Strategische
      Inleiding           Trends             Werkmilieus         Aanbod Uitbreidings-vraag                         Vraag & aanbod       Conclusies
                                                                                                 opgaven ...
Match vraag en aanbod Linkermaasoever                                             verbonden als droge locaties. Vraag en aanbod in de
In Figuur 32 zijn per werkmilieu de verwachte vraag en het                        zeehavens zijn hierin niet meegenomen.
aanbod tot en met 2030 en 2035 naast elkaar gezet. Hierdoor                      Zowel vraag als aanbod binnen het hoogwaardig werkmilieu
ontstaat een duidelijk overzicht van de match tussen vraag en                     zijn op bedrijventerreinen relatief beperkt en daarmee is er
aanbod. De indeling van de werkmilieus zijn gebaseerd op de                       sprake van een evenwicht.
vestigingseisen van de bedrijvigheid. Tenzij anders                              Op de Linkermaasoever komt voldoende aanbod aan
aangegeven in een bestemmingsplan, sluit de indeling                              klassiek kleinschalige kavels. Het aanbod is wel grotendeels
                                                                                  te vinden in Hellevoetsluis en Ridderkerk. Een nadere
werkmilieus een vestiging van een bedrijf uit een ander
                                                                                  analyse op lokaal niveau is dan ook nodig. Zo wordt de
werkmilieu niet per definitie uit. De indeling geeft wel weer voor
                                                                                  komende jaren vanuit de Rotterdamse haven
welk werkmilieu het aanbod op een bepaald terrein het meest
                                                                                  verplaatsingsvraag van kleinschalige bedrijvigheid verwacht.
geschikt is.
                                                                                  Hier moet ruimte voor worden geboden.
 Op de Linkermaasoever is op dit moment op Kickersbloem-3                       Voor bedrijventerreinen met een industrieel werkmilieu
   18 hectare aanbod beschikbaar specifiek voor bedrijven                         bedraagt de vraag tot en met 2035 circa 24 hectare. Het
   ecosysteem logistiek. De vraag bedraagt echter 32 tot 45                       aanbod ligt met 18 hectare lager dan de vraag. Het aanbod
   hectare.                                                                       komt volledig voor rekening van Kickersbloem 3 in
 In tegenstelling tot de reguliere logistiek ligt het aanbod voor                Hellevoetsluis. Het terrein wordt gebruikt als schuifruimte
   bedrijven ecosysteem agrologistiek met 85 hectare aanbod                       voor transformatie op bestaand bedrijventerrein in het
   op één terrein en een vraag van 32 tot 45 hectare hoger dan                    centrum. Kickersbloem 3 wordt tevens gefaseerd uitgegeven
   vraag. Dit verschil kan eventueel opgevangen worden door                       in samenspraak met de andere gemeenten op Voorne
   Nieuw Reijerwaard in Ridderkerk na 2020 een (nog) bredere                      Putten.
   bestemming te geven en ook andere logistieke activiteiten                     Zowel vraag als aanbod binnen het hoogwaardig werkmilieu
   toe te staan.                                                                  zijn op bedrijventerreinen relatief beperkt en daarmee is er
 Voor het bedrijven ecosysteem maritiem is een beperkte                          sprake van een evenwicht.
   vraag geraamd en is geen uitgeefbaar aanbod beschikbaar.                      De RDM-campus biedt ruimte aan bedrijvigheid met
   Het gaat hier nadrukkelijk om zowel watergebonden en –                         behoefte aan een campusomgeving. Net als voor
                                                                                  Technopolis geldt dat de ruimtevraag naar een
                                                                                                                                                 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                                                         Strategische
     Inleiding           Trends          Werkmilieus           Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                          opgaven ...
  campusomgeving lastig te ramen is en specifiek moet
  worden bekeken.
 Voor een aantal terreinen zijn tekenen zichtbaar dat op niet
  al te lange termijn geïnvesteerd moet worden in de
  kwaliteiten om ook in de toekomst geschikt te zijn voor de
  doelgroep. Dergelijke lokale bedrijventerreinen zijn van groot
  belang voor de werkgelegenheid in de kernen. Het blijft in de
  Haagse regio daarom van belang om over voldoende
  schuifruimte te beschikken om herstructurering en
  transformatie mogelijk te maken.
                                                                                                                              47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                                                                                                            Strategische
       Inleiding                 Trends                Werkmilieus                Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                                             opgaven ...
Figuur 32 Match vraag en aanbod per werkmilieu op de Linkermaasoever (Vraag
            links; aanbod rechts. De rode stippellijn geeft de vraag tot en met 2035
            weer) De lichtere delen de vervangingsvraag.
                                                                                                                                                 48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                                                                   Strategische
       Inleiding            Trends          Werkmilieus            Aanbod Uitbreidings-vraag                        Vraag & aanbod        Conclusies
                                                                                                    opgaven ...
Conclusies
Dit hoofdstuk vat de belangrijkste conclusies samen. Voor                           de regio. Daarom leidt transformatie in veel gevallen tot
de match tussen vraag en aanbod is het van groot belang                             vervangingsvraag vanuit de gevestigde bedrijvigheid.
dat zowel het onderscheid naar sub-regio als het                                 Het intensief monitoren van zowel de vraagkant als de
onderscheid naar werkmilieu toegepast wordt. Alleen dan                             aanbodkant van de bedrijventerreinenmarkt. Leg hierbij de
ontstaat een eenduidig beeld van vraag en aanbod naar                               relatie met (toenemende) transformatie-opgave vanuit de
bedrijventerreinen in de gehele MRDH en kunnen, op basis                            woningbouwopgave.
daarvan, de juiste beslissingen genomen worden.
                                                                                Match van vraag en aanbod
Belangrijkste opgaven MRDH                                                       In de Haagse regio is een tekort aan uitgeefbaar aanbod
 Het behouden van een gezonde balans bij het                                       voor het werkmilieu klassiek, kleinschalig. Dit betreft
   accommoderen van de steeds verder gaande verstedelijking,                        voornamelijk de vraag naar kleinere bedrijfsruimten die
   waardoor diverse functies van wonen en werken met elkaar                         gebruikt worden door ZZP’ers en het kleinbedrijf. Het aanbod
   ‘strijden om de schaarse ruimte’.                                                binnen dit werkmilieu is binnen de Haagse regio vooral te
 Voorzien in de behoefte aan kleinere bedrijfsruimten op                           vinden in Zoetermeer, terwijl de vraag juist in dit werkmilieu
   functionele terreinen in het stedelijk gebied. Dit geldt in het                  erg lokaal georiënteerd is. In dit werkmilieu is dus sprake van
   bijzonder in de Haagse regio.                                                    een mismatch die, als gevolg van de beperkte ruimte in de
 Behoud van de kwaliteit van de bestaande                                          Haagse regio, vooral aangepakt zal moeten worden door
   bedrijventerreinen (o.a. door herstructurering), maar                            herstructurering van bestaand (en verouderd)
   transformeren indien terrein echt verouderd zijn.                                bedrijventerrein.
 Het vraaggericht uitgeven van de geplande terreinen in de                      Voor de agrologistiek zien we geen vraag en aanbod in de
   drie regio’s en hierbij zorgen voor regionale afstemming. In                     Rechtermaasoever. Dit is het gevolg van de indeling van de
   ieder geval binnen de drie deelregio’s, maar het liefst ook                      Westlandse agrologistiek in de Haagse regio. Een deel van
   binnen de gehele MRDH.                                                           de Westlandse agrologistieke bedrijventerreinen ligt evenwel
 De kwaliteiten van bedrijventerreinen door herprofilering nog                     in het marktgebied van de Rechtermaasoever, maar vraag
   beter laten aansluiten op de vraag.                                              en aanbod naar deze terreinen worden dus meegenomen in
 Ruimte creëren voor transformatie van verouderde terreinen.                       de Haagse regio.
   De MRDH wil de gevestigde bedrijven graag behouden voor
                                                                                                                                                   49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                                                                       Strategische
      Inleiding         Trends            Werkmilieus        Aanbod Uitbreidings-vraag              Vraag & aanbod Conclusies
                                                                                        opgaven ...
 Het nu beschikbare en geplande aanbod voor bedrijven
  ecosysteem maritiem op droge bedrijventerreinen en in
  binnenhavens is redelijk in balans. Zowel voor de periode tot
  en met 2030 als tot en met 2035.
 Het uitgeefbaar aanbod in de MRDH is op dit moment over
  het algemeen van voldoende kwaliteit. Met name voor een
  aantal bestaande locaties in het klassiek, kleinschalige
  werkmilieu ontstaat op kortere termijn een investerings-
  opgave om ervoor te zorgen de deze voldoende kwaliteit
  blijven om de doelgroep te kunnen accommoderen.
                                                                                                                            50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>51</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>