<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>> Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag
                                                                                                        Directie Begrotingszaken
Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal                                                      Korte Voorhout 7
Postbus 20018                                                                                           2511 CW Den Haag
                                                                                                        Postbus 20201
2500 EA Den Haag                                                                                        2500 EE Den Haag
                                                                                                        www.rijksoverheid.nl
                                                                                                        Ons kenmerk
                                                                                                        2020-0000167403
                                                                                                        Uw brief (kenmerk)
  Datum           7 september 2020
  Betreft         Nationaal Groeifonds
Geachte voorzitter,
Deze brief informeert uw Kamer over de vormgeving van het op te richten
investeringsfonds, zoals aangekondigd in de Miljoenennota 2020. Dit fonds is
gericht op publieke investeringen die bijdragen aan het verdienvermogen, en
krijgt de naam Nationaal Groeifonds. Deze brief licht verschillende elementen van
de uitwerking van dit fonds toe:
-De aanleiding om het Nationaal Groeifonds op te richten (de case for change);
-De verschillende investeringsterreinen;
-De budgettaire aspecten;
-De rol van de onafhankelijke beoordelingsadviescommissie;
-Het toetsingskader;
-Het proces van projectindiening tot uitvoering;
-Het verdere proces.
Een nadere uitwerking en toelichting op diverse aspecten van het fonds kunt u
vinden in de bijlages van deze brief. De suggesties van uw Kamer, zoals
toegezegd tijdens de afgelopen Algemene Politieke Beschouwingen, zijn
meegenomen in ons onderzoek naar de best mogelijke vormgeving van het
fonds.1
Op dit moment gaat Nederland gebukt onder de economische gevolgen die de
uitbraak van het coronavirus in Nederland met zich meebrengt. Maar als we iets
hebben geleerd van de vorige crisis, is dat blijven investeren in de Nederlandse
economie juist nu nodig is. Daarom ondersteunt het kabinet met tijdelijke
regelingen de economie op korte termijn.2 Daarnaast is stevige groei op lange
termijn nodig om onze economie weer te herstellen en de staatschuld in
verhouding tot ons bbp terug te dringen. Een positief bijeffect is dat investeringen
in het verdienvermogen op de lange termijn ook op korte termijn een stimulans
voor de economie kunnen betekenen.
1 Tweede Kamer, Handelingen II 2019/2020, nr. 3, item 3. Tevens is hiermee ook aan de toezegging
voldaan aan het lid Van der Lee tijdens het wetgevingsoverleg van 18 mei 2020 Tweede Kamer,
vergaderjaar 2019–2020, 35 438, nr. 29
2 De regelingen zijn in twee noodpakketten en recent in een steun- en herstelpakket gepresenteerd op 17
maart, 20 mei en 28 augustus 2020.
                                                                                                        Pagina 1 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                   Directie Begrotingszaken
Nederland is de meest concurrerende economie van Europa.3 Dit laat onverlet dat
Nederland voor grote opgaven staat, zoals een afgenomen productiviteitsgroei,      Ons kenmerk
een toenemende vergrijzing, een veranderde geopolitieke context,                   2020-0000167403
klimaatverandering en meer recent de economische gevolgen van de coronacrisis.
Zonder nadere maatregelen wordt een steeds groter deel van onze welvaart
besteed aan publieke voorzieningen. Nederland moet een ondernemers- en
vestigingsklimaat blijven bieden dat inspeelt op de bedrijvigheid van straks. We
willen dat Nederland een aantrekkelijk land blijft om in te ondernemen. We zullen
in de toekomst onze welvaartsgroei ten dele op een andere manier moeten
genereren dan we tot nu toe deden. Het verdienmodel van de toekomst moet
evenwichtig zijn en milieu, mensen en samenleving respecteren. Nederland moet
een aantrekkelijk land blijven om in te leven. In de Miljoenennota 2020 is daarom
aangekondigd dat het kabinet met een brede agenda komt om ons duurzame
verdienvermogen op de lange termijn te versterken.4
Als eerste stap heeft het kabinet een economische groeistrategie voor Nederland
in de komende decennia uitgewerkt, met stappen op zes, elkaar aanvullende
gebieden.5 De zes gebieden zijn onderwijs, een leven lang ontwikkelen,
participatie, versterken van onderzoeks- en innovatie-ecosystemen,
bereikbaarheid en benutten van maatschappelijke transities. Beleidsaanpassingen
en hervormingen op deze zes gebieden, waarin we kansen pakken door voort te
bouwen op onze sterktes en inspelen op maatschappelijke transities, kunnen
gezamenlijk een groeisprong mogelijk maken. De groeistrategie vormt hiermee
een begin van een traject, waar op elk van deze zes gebieden vervolgstappen
zullen worden gezet. In het najaar van 2020 zal het kabinet uw Kamer informeren
over de verdere vervolgstappen in het kader van de groeistrategie.
Ten tweede is in de Miljoenennota van vorig jaar aangekondigd dat het kabinet
een investeringsfonds opricht om het verdienvermogen van Nederland (ons
structureel bbp) duurzaam te vergroten. Dit groeifonds vloeit voort uit de eind
vorig jaar verschenen groeistrategie. In deze groeistrategie constateert het
kabinet dat er aanleiding is voor extra investeringen, van incidentele en niet-
reguliere aard, om het verdienvermogen te versterken. Vooral binnen (1)
kennisontwikkeling, (2) research & development (R&D) en innovatie en (3)
infrastructuur liggen kansen om de productiviteit te verhogen (zie bijlage A). Het
terrein R&D en innovatie omvat R&D- en innovatieprojecten in brede zin. Ook
experts en internationale instellingen, zoals het IMF en de Europese Commissie
hebben Nederland geadviseerd de investeringen op deze drie terreinen significant
te verhogen (zie bijlage F).
Een hogere economische groei is geen doel op zich, maar een middel om
maatschappelijke doelstellingen en welvaart in brede zin te bevorderen waarvan
iedereen de vruchten kan plukken. Door de productiviteit van de Nederlandse
economie te vergroten, neemt ons nationale inkomen in de toekomst toe. Dit
vergroot de bestedingsruimte van huishoudens en bedrijven. Daarnaast leidt dit
tot meer belastinginkomsten voor de overheid, waardoor Nederland ook in de
toekomst kan blijven profiteren van hoogwaardige collectieve arrangementen,
zoals onze gezondheidszorg en pensioenen. Maar ook van kwalitatief hoogstaand
3 World Economic Forum (2019). The Global Competitiveness Report.
4 Kamerstuk 35 300, nr. 1
5 Kamerstuk 29696, nr. 7
                                                                                   Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>onderwijs, uitstekende infrastructuur en een aantrekkelijke, groene leefomgeving,     Directie Begrotingszaken
ook voor volgende generaties. Het kabinet wil daarnaast dat huishoudens
vooruitgang blijven merken in hun portemonnee. Alleen met een substantiële            Ons kenmerk
verhoging van de structurele economische groei kunnen we onze ambities op al          2020-0000167403
deze terreinen waarmaken. Deze verhoging moet een duurzame economische
ontwikkeling zijn.
De uitdaging om het verdienvermogen te versterken, valt samen met lage rentes
op Nederlandse staatsobligaties. Voor obligaties met een looptijd van tien jaar is
die rente nog steeds negatief, zelfs in een periode waarin de staatsschuld flink is
opgelopen ten behoeve van het opvangen van de klappen van de coronacrisis. Dit
hangt samen met de solide kredietwaardigheid van de Nederlandse overheid,
maar ook met de wereldwijde daling van rentes in ontwikkelde economieën de
afgelopen decennia. De solide kredietwaardigheid heeft Nederland te danken aan
de goede positie van de overheidsfinanciën. Nederland heeft de schuldratio in de
afgelopen jaren flink naar beneden gebracht (zie bijlage J). Door de maatregelen
die zijn genomen om de impact van het coronavirus te verzachten, zal de
schuldquote oplopen. Deze blijft in internationaal perspectief echter mild en de
lage rentestand geeft aan dat investeerders vertrouwen houden in de
Nederlandse economie en overheid. De mondiale trend van lagere rente hangt
samen met factoren zoals vergrijzing en afnemende groeiverwachtingen (zie
bijlage I). Deze zijn structureel van aard, al zijn er natuurlijk nooit garanties dat
de rentes laag zullen blijven. Door de lage rentes zijn de financieringskosten van
investeringen in het verdienvermogen ook lager en zijn ze eerder rendabel dan
voorheen. Dit pleit ervoor om vanuit de overheid in te zetten op een verhoging
van de groeibevorderende investeringen. Deze economische ontwikkelingen
tezamen vormen een uitgangssituatie waarin groeibevorderende investeringen
noodzakelijk én haalbaar zijn.
Het kabinet kiest er daarom voor een groeifonds op te richten dat zich richt op
publieke investeringen die bijdragen aan het verdienvermogen (structureel bbp)
van Nederland. In het aandragen en bedenken van investeringsvoorstellen is een
belangrijke rol weggelegd voor ondernemers, (mkb-)bedrijven, kennisinstellingen
en andere partijen uit het veld. Deze combinatie van knappe koppen en gouden
handjes leidt tot innovatiekracht, oplossingen voor maatschappelijke problemen
en opschaling richting de markt. Zo creëren we een continuerende, nieuwe en
groeiende bedrijvigheid in Nederland, met een duurzaam verdienmodel en een
gezonde toekomst voor ons land als gevolg.
Het oprichten van een specifiek geoormerkt fonds heeft als voordeel ten opzichte
van additionele investeringen via de reguliere beleidsbegrotingen dat een
schaalsprong op de lange termijn in kennisontwikkeling, R&D en innovatie
(R&D&I) en fysieke infrastructuur mogelijk wordt gemaakt.
Investeringen uit het fonds moeten gericht zijn op het verdienvermogen op de
lange termijn. Daarom komt het fonds op gepaste afstand van de politiek te
staan. Een onafhankelijke commissie zal de investeringsvoorstellen op basis van
vooraf vastgestelde criteria (zie bijlage C) beoordelen. Vervolgens brengt de
beoordelingsadviescommissie een zwaarwegend en leidend advies uit. Dit advies
is maatgevend en zal openbaar worden gemaakt. Met een leidende rol voor de
onafhankelijke commissie en een vooraf vastgesteld toetsingskader, wordt
bevorderd dat de selectie van projecten leidt tot een doelmatige en doeltreffende
besteding van de middelen uit het fonds. Naast het beoordelen van ingediende
                                                                                      Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>voorstellen houdt de commissie de voortgang van projecten bij. De commissie                             Directie Begrotingszaken
rapporteert publiekelijk over haar werkzaamheden (zie ook paragraaf 1.3 en
bijlage D).                                                                                             Ons kenmerk
                                                                                                        2020-0000167403
Tijdens de jaarlijkse Staat van de Economie zullen de fondsbeheerders (het
ministerie van Economische Zaken en Klimaat en het ministerie van Financiën6)
de investeringsplannenpresenteren aan het parlement.7 Met deze governance
neemt het risico af dat investeringen ondergesneeuwd raken in de politieke
besluitvorming of beïnvloed worden door wensen voor de korte termijn van
verschillende belanghebbenden.
Op korte termijn liggen er al kansen voor investeringen in het verdienvermogen
van Nederland. Om deze te verzilveren streeft het kabinet ernaar om begin
volgend jaar voorstellen te presenteren voor enkele goede projecten die bijdragen
aan het verdienvermogen. Voorwaarde hiervoor is dat deze voorstellen voldoen
aan de eisen van het toetsingskader voor het fonds en dat de commissie hier een
positief oordeel over geeft.
Het Groeifonds wordt opgericht om de komende decennia forse investeringen in
het verdienvermogen van Nederland op de lange termijn (20-30 jaar) te doen.
Deze uitgaven worden gemonitord en periodiek geëvalueerd en komen in
tranches beschikbaar. De eerste tranche voor 5 jaar wordt komende Prinsjesdag
in de begroting opgenomen. Deze eerste tranche bedraagt 20 miljard euro. Het
fonds wordt elke vijf jaar geëvalueerd. Twee jaar na de oprichting zal ook een
tussentijdse evaluatie plaatsvinden met bijzondere aandacht voor de governance.
1. Vormgeving fonds
1.1 Budgettaire aspecten
Het fonds krijgt de vorm van een niet-departementale begroting, onder formele
verantwoordelijkheid van de Minister van Economische Zaken en Klimaat. Dat wil
zeggen dat deze minister de jaarlijkse begroting van het fonds indient. Met de
begroting van het fonds wordt de reguliere begrotingssystematiek gevolgd, net
als bij andere begrotingen. De minister van EZK en de minister van FIN treden
gezamenlijk op als fondsbeheerders8, onder andere verantwoordelijk voor de
toegangspoort van het fonds (zie paragraaf 1.3) en voor de samenstelling,
benoeming en ontslag van de beoordelingsadviescommissie. De drie
investeringsterreinen (kennisontwikkeling, R&D&I en fysieke infrastructuur)
krijgen elk een eigen artikel op deze begroting.
Het beschikbare budget wordt opgenomen in de ontwerpbegroting van het fonds.
Het budget is dan nog niet noodzakelijkerwijs gekoppeld aan specifieke
investeringsvoorstellen. Het parlement geeft, door de begroting goed te keuren,
6 Vanaf nu: EZK en FIN
7 In de vervolgbrief op de groeistrategie, die in het najaar van 2020 naar de Kamer gaat, zal de nadere
invulling van de Staat van de Economie worden toegelicht, zoals toegezegd aan het lid Wiersma tijdens
het debat over de groeistrategiebrief van het kabinet, Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 4
februari.
8 De minister van EZK is beleidsmatig en formeel verantwoordelijk voor de begroting van het Nationaal
Groeifonds, maar trekt in beleidsmatige zin gezamenlijk en gelijkwaardig op met de minister van
Financiën. De term ‘fondsbeheerder’ wordt in deze brief daarom gebruikt om de gedeelde taak te
markeren. Er is derhalve geen sprake van een echte ‘fondsbeheerder’ in de zin van artikel 2.11 van de
Comptabiliteitswet 2016 voor de begrotingsfondsen. De reden hiervoor is dat het Nationaal Groeifonds
geen begrotingsfonds is, maar een niet-departementale begroting.
                                                                                                        Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>autorisatie om de geraamde middelen per artikel te besteden aan de                 Directie Begrotingszaken
desbetreffende investeringsterreinen. Het budgetrecht van het parlement is
hiermee onverkort van toepassing op de uitgaven uit het fonds. De middelen         Ons kenmerk
komen pas daadwerkelijk tot besteding nadat erover een betreffend project          2020-0000167403
positief is geadviseerd door de commissie (zie verder) en op voordracht van de
fondsbeheerders door het kabinet een positief besluit is genomen.
Van de door het parlement goedgekeurde verdeling van de budgetten over de
terreinen kan bij de selectie van investeringsvoorstellen worden afgeweken. Dat
biedt ruimte om op basis van een advies van onafhankelijke experts projecten
integraal tegen elkaar af te wegen en de beste projecten te selecteren. Het risico
op ‘geld zoekt project’ binnen een investeringsterrein is daarmee kleiner. In
plaats daarvan adviseert de onafhankelijke commissie over een totaalpakket van
projecten en streeft daarin een evenwichtige meerjarige balans tussen de
verschillende terreinen na. Afwijkende verdelingen over de artikelen en bijdragen
aan de begrotingen van ontvangende departementen worden via een suppletoire
begroting voorgelegd aan het parlement, ter borging van het budgetrecht.
Het risico op ‘geld zoekt project’ wordt verder verkleind door een 100%
eindejaarsmarge te hanteren voor de middelen uit het fonds, waardoor het
beschikbare budget kan worden meegenomen naar volgende jaren. Als er geen
goede projecten zijn is het immers niet de bedoeling dat het budget toch wordt
uitgegeven. Eventuele onderuitputting op het Nationaal Groeifonds leidt ook niet
tot uitgavenruimte voor andere doeleinden. Het fonds krijgt daarnaast een stabiel
jaarlijks budget, om de continuïteit van de investeringen te waarborgen.
Gegeven de huidige economische situatie acht het kabinet het economisch
onverstandig om te bezuinigen voor de uitgaven uit het fonds, omdat dit de
kwetsbare economie zou kunnen schaden. Daarom worden de geraamde uitgaven
van het fonds nu bij uitzondering ten laste van het saldo gedaan, en niet gedekt
onder het uitgavenplafond. Op de langere termijn moet op dit punt een nieuwe
afweging worden gemaakt, waarbij de toekomstige financiering zal moeten
worden bezien in het licht van economische ontwikkelingen en die rondom
overheidsfinanciën en rente. De Studiegroep Begrotingsruimte kan adviseren over
hoe het fonds in de volgende kabinetsperiode meeloopt in de
begrotingssystematiek.
Box 1: Toegevoegde waarde ten opzichte van Invest-NL
Het fonds heeft betrekking op projectsubsidie of -aanbesteding en verstrekt geen
generieke publieke financiering aan private bedrijven. Het fonds heeft hiermee
een ander doel dan Invest-NL. Rendabele bedrijven en projecten die zich richten
op maatschappelijke transitie-opgaven en groei kunnen in beginsel bij Invest-NL
terecht als financiering door marktfalen niet tot stand komt. Het fonds richt zich
nadrukkelijk op investeringen met een publiek belang die ten dienste staan van
het verdienvermogen van Nederland, maar waarop geen voldoende privaat
rendement kan worden behaald. Het fonds heeft geen revolverend karakter en
geen rendementsdoelstelling. De investeringen betalen zich daardoor niet uit in
de vorm van financieel rendement voor investeerders, maar in een groter
verdienvermogen van de samenleving als geheel. Het fonds en Invest-NL zitten
daarmee duidelijk in andere fases van de ontwikkeling van projecten en bedrijven
en zijn aanvullend op elkaar.
1.2 Commissie
                                                                                   Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Om tot een goed, objectief en politiek onafhankelijk oordeel over de ingediende               Directie Begrotingszaken
projecten te komen, krijgt een commissie van onafhankelijke experts een
belangrijke rol in het beoordelingsproces. Deze commissie functioneert als een                Ons kenmerk
onafhankelijk adviesorgaan van het kabinet. Binnen de commissie streven we                    2020-0000167403
inhoudelijke diversiteit na, zodat de commissieleden met elkaar in discussie
kunnen gaan en elkaar scherp kunnen houden.
Deze commissie krijgt een getrapte structuur, bestaande uit een
eindverantwoordelijke commissie, aangevuld met sectorspecifieke expertise die
kan worden aangewend uit een flexibele pool van deskundigen. De commissie is
eindverantwoordelijk voor het advies aan de politiek over een totaalpakket aan
projecten. Bij de totstandkoming van haar advies kan de commissie voor een
belangrijk deel de analyses benutten die worden gedaan door de experts uit de
pool van deskundigen. Deze experts zijn afkomstig van bijvoorbeeld AWTI, PBL,
KIM, SCP of NWO. Het CPB krijgt binnen de commissie een speciale rol op basis
waarvan het voorstellen mede beoordeelt. Het CPB vormt haar eigen oordeel op
deelcriteria, bijvoorbeeld legitimiteit, efficiëntie en effectiviteit. Om de
onafhankelijke positie van het CPB te bewaken zal het CPB niet meebeslissen over
de selectie van investeringsvoorstellen. Het oordeel van het CPB wordt openbaar
gemaakt, in principe als bijlage bij het advies van de
beoordelingsadviescommissie. De commissie wordt in haar werkzaamheden
bijgestaan door een secretariaat.
De commissie opereert zelfstandig en beslist over haar eigen werkwijze en
gebruik van analytische methoden. Het takenpakket van de commissie omvat
verschillende elementen waaronder de monitoring van de voortgang van de
investeringen en de verantwoording over de werkzaamheden.9
Zie bijlage D voor een nadere toelichting op de opzet van de commissie.
1.3 Proces beoordeling projecten
Voordat projecten uit het fonds kunnen worden gefinancierd en uitgevoerd, dient
een aantal stappen te worden doorlopen. Er wordt hierbij een regulier proces
voorzien met een vast beoordelingsmoment, zodat een integrale afweging van
alle projecten plaats kan vinden. Het proces kent de volgende stappen:
      Stap  1:  Aandragen en indienen investeringsvoorstel
      Stap  2:  De toegangspoort
      Stap  3:  Impactanalyse commissie
      Stap  4:  Toekenning budget uit het fonds
De verschillende stappen worden hieronder nader toegelicht.
Stap 1: Aandragen en indiening projectvoorstel
In het vergroten van het verdienvermogen is een primaire rol weggelegd voor
ondernemers, (mkb-)bedrijven, kennisinstellingen en andere partijen uit het veld.
Dat is namelijk waar de innovatiekracht, oplossingen voor maatschappelijke
problemen en opschaling richting de markt vandaan moet komen. Zowel kleine
als grote partijen uit het veld zijn daarmee aangewezen om voorstellen aan te
9 Zie voor een nadere specificatie voor de verschillen in monitoring voor verschillende typen
investeringen bijlage D over de opzet van de beoordelingsadviescommissie.
                                                                                              Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>dragen. Ook decentrale overheden kunnen, in samenspraak met veldpartijen,           Directie Begrotingszaken
voorstellen aandragen die de regionale economische ontwikkeling versterken, en
daarmee het verdienvermogen van Nederland als geheel. Eventueel kan een             Ons kenmerk
consortium van veldpartijen en het relevante beleidsministerie het plan             2020-0000167403
gezamenlijk verder uitwerken.
Het vakdepartement geleidt het investeringsvoorstel formeel door naar de
fondsbeheerders (EZK en FIN). Het is de bedoeling dat veldpartijen in de
toekomst ook direct een voorstel kunnen indienen, dat vergt een subsidieregeling
en een bijbehorend subsidieplafond. In alle gevallen is een nauwe samenwerking
tussen ministeries en het veld belangrijk. Dit proces van voorstelontwikkeling zal
nader worden vormgegeven, waarbij de ervaringen uit de pilotronde worden
meegenomen. De fondsbeheerders EZK en FIN zien erop toe dat
vakdepartementen een onbevooroordeelde en faciliterende rol spelen. Binnen EZK
is hiertoe ook een scheiding gemaakt tussen de beleidsverantwoordelijke indiener
van voorstellen en de rol als fondsbeheerder. De eerste rol vervult de
staatssecretaris van EZK, de minister van EZK is fondsbeheerder. Een voorstel
moet een uitgewerkte analyse van de effecten van het project bevatten op basis
van een vooraf vastgesteld format, zodat de toegangspoort en de impactanalyse
kunnen worden uitgevoerd.
Een investeringsvoorstel kan een project of een programma zijn, mits de
onderdelen binnen het voorstel een duidelijke samenhang kennen. Er wordt een
minimumomvang gehanteerd van 30 miljoen euro en de uitgaven moeten passen
binnen de financiële kaders die voor het fonds gesteld worden. Dit sluit aan bij de
ambitie van het kabinet om projecten te financieren die Nederland in staat stellen
een sprong te maken op de geïdentificeerde terreinen. Voor kleinere projecten is
een (substantieel) effect op het verdienvermogen minder aannemelijk. Bovendien
kunnen deze makkelijker uit de reguliere departementale begrotingen
gefinancierd worden. Daarnaast wordt hiermee voorkomen dat de commissie een
(te) groot aantal relatief kleine projecten moet beoordelen.
Stap 2: De toegangspoort
Ingediende voorstellen gaan eerst door een toegangspoort. Deze toegangspoort
wordt uitgevoerd door de fondsbeheerders EZK en FIN en zorgt ervoor dat de
commissie alleen voorstellen beoordeelt die aan de voorwaarden van het
Groeifonds voldoen. Zo moet er een uitgewerkt plan liggen waarin elementen als
de kosten, bijdrage aan het verdienvermogen (bbp-effect), andere
maatschappelijke kosten en baten, en uitvoerbaarheid zijn onderbouwd. Andere
elementen van de toegangspoort zijn bijvoorbeeld of een project voldoet aan de
minimale omvang, past binnen de investeringsterreinen en of het additioneel is
aan bestaande publieke investeringen. Ook moet het gaan om niet-reguliere,
niet-structurele uitgaven, maar afgebakende investeringsprojecten. Het volledige
overzicht van deze voorwaarden is te vinden in bijlage B. Belangrijk hierbij is dat
het een technische en geen politieke toetsing betreft. De fondsbeheerders kunnen
voorstellen alleen afwijzen op basis van vooraf vastgestelde, eenduidige en
grotendeels binaire criteria. Het is expliciet niet de bedoeling dat de
fondsbeheerders op basis van hun eigen expertise voorstellen afwijzen of
doorverwijzen, dat is aan de commissie.
Stap 3: Impactanalyse beoordelingsadviescommissie
Het primaire doel van het Groeifonds is het duurzaam versterken van het
verdienvermogen, ofwel het structureel vergroten van bruto binnenlands product
                                                                                    Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>(bbp, volgens definitie CBS). Voorstellen die voldoen aan de vereisten uit de                     Directie Begrotingszaken
toegangspoort worden door de fondsbeheerders doorgeleid naar de commissie.
Het is de taak van deze commissie om deze plannen te beoordelen op basis van                      Ons kenmerk
een analyse van het effect op het verdienvermogen met inachtneming van de                         2020-0000167403
financiële kosten. Daarnaast moeten de maatschappelijke kosten en baten, zoals
leefbaarheid, van een voorstel positief zijn en moet de commissie voldoende
vertrouwen hebben in de kwaliteit en uitvoerbaarheid van het voorstel. Ten slotte
mag een voorstel niet strijdig zijn met de ambities van het kabinet, bijvoorbeeld
op het gebied van het vestigingsklimaat, de ruimtelijke ordening en het klimaat.
Slechts een positieve uitkomst op de maatschappelijke kosten en baten is niet
voldoende om in aanmerking te komen voor het fonds. Het effect op bbp-groei is
leidend. Deze onderdelen van de impactanalyse worden vooraf al in kaart
gebracht door de indieners. De commissie kan aandachtspunten ter verbetering
van een voorstel bij de indieners terugleggen.
Alle voorstellen worden langs dezelfde meetlat gelegd, en maken een eerlijke
kans, onafhankelijk van wie de voorstellen indient of uit welke regio ze komen.
Wanneer het niet mogelijk is om een kwantitatieve schatting van het bbp-effect
te berekenen, kunnen er per terrein nadere criteria door de commissie
gehanteerd worden om voorstellen op hun bijdrage aan lange termijn
verdienvermogen te beoordelen. Een grotere mate van onzekerheid is op zichzelf
echter geen reden om een voorstel niet positief te beoordelen (zie toelichting in
bijlage C).
Groeikansen zijn breed aanwezig in verschillende regio’s. Ook het mkb en
startups kunnen als onderdeel van een ecosysteem profiteren van investeringen
uit het fonds. Daarnaast zijn er ook in Caribisch Nederland mogelijkheden om
middels gerichte investeringen het verdienvermogen te versterken. Waar
opportuun kan hierbij ook worden aangesloten bij projecten in Europees
Nederland. Aansluiten op nationale én lokale krachten en op comparatieve
voordelen van verschillende regio’s biedt grote kansen voor een sprong in het
verdienvermogen. De commissie kan daarnaast een redelijke spreiding van
investeringen in de verschillende regio’s door de tijd meewegen in de
advisering.10 Doel van het fonds is immers om het verdienvermogen van heel
Nederland op te tillen.
Nadat projecten succesvol de toegangspoort en impactanalyse doorlopen hebben,
stelt de commissie een advies op met de projecten die in beginsel in aanmerking
komen voor financiering vanuit het fonds. Daarbij streeft de commissie een
evenwichtige meerjarige balans tussen de verschillende terreinen na.
Stap 4: Toekenning budget uit het fonds
De fondsbeheerders nemen vervolgens dit advies in ontvangst. Het kabinet is zich
bewust van het spanningsveld tussen een onafhankelijke totstandkoming van
goede investeringsprojecten op basis van het oordeel van de
beoordelingsadviescommissie en het politieke besluitvormingsproces. Het advies
van de commissie krijgt een belangrijke rol in het proces, maar uiteindelijk is
politieke goedkeuring vereist. Daarom besluit het kabinet, op voordracht van de
fondsbeheerders, welke projecten uit het fonds worden gefinancierd. Het advies
van de commissie is zwaarwegend in dit besluit. De fondsbeheerders toetsen
10 Zoals toegezegd aan het lid Amhaouch tijdens het debat over de groeistrategie van het kabinet,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 4 februari.
                                                                                                  Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>bijvoorbeeld of de projecten niet in strijd zijn met kabinetsbeleid. Zij maken geen Directie Begrotingszaken
nieuwe inhoudelijke weging van de impact op het verdienvermogen. Voorstellen
die negatief zijn beoordeeld door de commissie komen daarom ook niet alsnog in      Ons kenmerk
aanmerking. Tijdens de jaarlijkse Staat van de Economie worden de projecten         2020-0000167403
gepresenteerd die via het Groeifonds (mede) gefinancierd zullen worden. Ook
worden de adviezen van de commissie dan openbaar gemaakt via een brief aan
de Kamer. Hierbij worden ook de voorstellen die door de commissie zijn
beoordeeld openbaar gemaakt. De beoordelingsprocedure van de commissie is
daarmee zo transparant mogelijk.
Het fonds kan investeringen financieren door een bijdrage te doen aan een
andere begroting. In dat geval wordt op de ontvangende begroting een ontvangst
vanuit het fonds zichtbaar, waar de daadwerkelijke investeringsuitgave tegenover
staat. Ook kan direct vanuit het fonds geïnvesteerd worden. Investeringen in
mobiliteitsinfrastructuur zullen in principe worden gedaan door bijdragen te doen
aan het infrastructuurfonds. De daadwerkelijke investering wordt dan vanuit het
infrastructuurfonds gedaan (of in het geval van waterinfrastructuur vanuit het
deltafonds). Voor R&D&I en kennisontwikkeling hangt het af van het type
investering. Waar een investering nauwe aansluiting vindt bij bestaand beleid en
budget kan besteding via de begroting van het desbetreffende departement
plaatsvinden. In andere gevallen kunnen investeringen direct vanuit het fonds
worden gedaan. De fondsbeheerders zullen per geval bezien welke vorm het
meest voor de hand ligt.
Indien het uiteindelijke pakket aan projecten qua verdeling over de terreinen
afwijkt van de geautoriseerde middelen per artikel, dient dit te worden verwerkt
in een suppletoire begroting. Ook bijdrages aan andere begrotingen (met name
fysieke infrastructuur) worden via een suppletoire begroting budgettair verwerkt
zodra de projecten zijn geselecteerd. Gezien de aard van het fonds heeft het geen
bezittingen. Daarmee is er geen aanleiding om een baten-lastenadministratie te
voeren.11
1.4 Uitvoering en evaluatie
Als een project is goedgekeurd neemt de verantwoordelijke bewindspersoon de
regie over de uitvoering binnen het daarvoor beschikbaar gestelde budget. Bij
directe uitgaven uit het fonds is dit de Minister van EZK. Bij bijdragen aan andere
begrotingen is dit de desbetreffende bewindspersoon. Wijzigingen in het kasritme
van de goedgekeurde projecten worden via de reguliere (suppletoire)
begrotingswetten aan het parlement voorgelegd.
De bijdrage vanuit het fonds aan de departementale begrotingen vindt plaats via
een zogenoemde bijdrageconstructie. Voor de goedgekeurde projecten wordt op
de departementale begroting een ontvangst uit het fonds geraamd en wordt het
uitgavenbudget met eenzelfde omvang verhoogd. De daadwerkelijke bijdrage
vanuit het fonds in enig jaar wordt echter vastgesteld op basis van de
daadwerkelijke uitgaven, mits de uitgaven hierbij binnen de geraamde bijdrage
vanuit het fonds blijven.
Om niet alleen in de toetsingsfase op de kwaliteit van de voorstellen toe te zien,
wordt er een monitorings- en evaluatiesystematiek uitgewerkt. Waar opportuun
11 Tweede Kamer, Handelingen II 2019/2020, nr.9, item 5
                                                                                    Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>wordt met een gefaseerde financiering gewerkt, waarbij de projecteigenaren per     Directie Begrotingszaken
projectfase de voortgang en geboekte successen demonstreren alvorens over te
gaan naar de volgende fase. De beoordelingsadviescommissie kan bij het             Ons kenmerk
beoordelen van investeringsvoorstel adviseren over wanneer een dergelijke          2020-0000167403
gefaseerde financiering opportuun is.
In het jaarverslag van het fonds wordt verantwoording afgelegd over de selectie
aan investeringsvoorstellen, de uitvoering en de verwachte bijdrage aan de groei.
Naast het monitoren van de voortgang en resultaten van projecten uit het fonds,
zullen de ministeries van EZK en Financiën het fonds zelf ook periodiek evalueren.
Deze evaluatie vindt elke vijf jaar plaats, met een eerste evaluatie na twee jaar
met bijzondere aandacht voor de governance.
2. Vervolgproces
De nieuwe begroting voor het Nationaal Groeifonds wordt ingediend met
Prinsjesdag. Om deze nieuwe niet-departementale begroting in te dienen is een
wijziging van de comptabiliteitswet (CW) vereist, omdat deze wet een limitatieve
opsomming van niet-departementale begrotingen bevat. Het fonds moet dus aan
de betreffende bepaling worden toegevoegd om de vereiste wettelijke grondslag
te realiseren. De wijziging van de CW wordt opgenomen in de begrotingswet van
het Ministerie van Financiën. Via de begroting van het fonds kan vanaf 2021
geïnvesteerd worden in projecten die het verdienvermogen verbeteren. De
noodzaak om het verdienvermogen te versterken is zeker nu evident en er zijn op
de korte termijn al mogelijkheden voor investeringen om het verdienvermogen te
versterken. Het kabinet zal daarom begin volgend jaar enkele goede
investeringsvoorstellen selecteren. Omwille van de tijd is er deze ronde geen
brede uitvraag gedaan, maar gekozen voor het indienen van
investeringsvoorstellen waarvoor al goed uitgewerkte plannen liggen. Hierbij
wordt de voorziene systematiek met beoordeling door een onafhankelijke
commissie aan de hand van het toetsingskader wel gevolgd. Dit betekent dat
voorstellen alleen in aanmerking komen indien de impact op het verdienvermogen
positief is beoordeeld door de commissie. Het kabinet zal het instellingsbesluit
waarmee de beoordelingsadviescommissie wordt benoemd tegelijk met deze brief
aan de Kamer sturen. Deze eerste commissie van het fonds wordt voor een
bepaalde tijd benoemd, waarbij ze de eigen werkwijze kan uitwerken, opzetten en
verbeteren. Daarmee krijgen de benodigde investeringen uit het fonds een
vliegende start.
Hoogachtend,
de minister van Financiën                de minister van Economische Zaken en
                                         Klimaat
W.B. Hoekstra                            E.D. Wiebes
                                                                                   Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Overzicht van bijlagen                                                Directie Begrotingszaken
Bijlage A: Investeringsterreinen                                      Ons kenmerk
Bijlage B: Criteria toegangspoort                                     2020-0000167403
Bijlage C: Toelichting impactanalyse
Bijlage D: Opzet beoordelingsadviescommissie
Bijlage E: Lessen uit het FES
Bijlage F: Adviezen Europese Commissie en IMF
Bijlage G: Ervaringen met fondsen in het buitenland
Bijlage H: Analyse lage rente
Bijlage I: Analyse productiviteitsgroei in internationaal perspectief
Bijlage J: Ontwikkeling overheidsfinanciën
Bijlage K: Lessen uit de gesprekken met experts
Bijlage L: Onderbouwing en Evaluatie van het voorstel (CW3.1)
                                                                      Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Bijlage A: Investeringsterreinen                                                   Directie Begrotingszaken
In de Miljoenennota 2020 zijn drie terreinen geformuleerd die het meest kunnen
bijdragen aan de productiviteitsgroei, en daarmee het verdienvermogen. Deze        Ons kenmerk
terreinen komen ook terug in de groeistrategie. Deze terreinen zijn van groot      2020-0000167403
belang voor het verdienvermogen van de Nederlandse economie. Daarnaast lenen
deze terreinen zich voor tijdelijke investeringsimpulsen, die niet leiden tot
structureel hogere uitgaven. Het is immers niet de bedoeling dat het fonds wordt
gebruikt voor reguliere uitgaven.
De terreinen zijn:
1. Kennisontwikkeling
2. Research & development (R&D) en innovatie
3. Infrastructuur
Kennisontwikkeling
Investeringen in kennisontwikkeling, oftewel menselijk kapitaal, vormen een
trefzekere voorbereiding op een toekomst die zich nog lastig laat voorspellen.
Deze investeringen versterken het verdienvermogen via verschillende wegen. Ten
eerste zal het beschikken over relevante kennis en vaardigheden de
arbeidsproductiviteit in Nederland direct verhogen. Personeel dat beschikt over de
juiste kennis en vaardigheden zal de kwaliteit van werk vergroten. Daarnaast is
er een dynamisch effect. Menselijk kapitaal vergroot het aanpassingsvermogen
van een economie. Hierdoor kan flexibel worden ingespeeld op de economie van
morgen en de vaardigheden die de economie dan van ons vraagt. Dat begint bij
bouwen aan ijzersterk primair, voortgezet, middelbaar en hoger onderwijs. Daar
wordt een sterke en bestendige basis voor Nederland gelegd. Belangrijk is
bovendien dat we ook na de schoolcarrière en collegebanken blijven leren.
Scholing en omscholing tijdens de loopbaan moet veel gebruikelijker worden dan
ze nu zijn. Met een investeringsimpuls in menselijk kapitaal kan op deze terreinen
een sprong worden gemaakt. Dit betreft éénmalige investeringsprojecten die
bijdragen aan het verdienvermogen op de lange termijn, en dus geen reguliere of
structurele uitgaven.
Er komt, zoals aangekondigd in de groeistrategie van het kabinet, een breed
actieplan om een ambitieuze verbetering in het onderwijs mogelijk te maken,
onder andere door het verbeteren van het curriculum en een gerichtere inzet van
digitale hulpmiddelen om onderwijs op maat te bieden. Dit kabinet zal de eerste
acties hiervoor in gang zetten. De minister van OCW en de minister voor BVOM
nemen hierin met de staatssecretaris van EZK het voortouw.
Research & development (R&D) en innovatie
Investeringen in R&D en innovatie vormen een belangrijke pijler onder
productiviteitsgroei in ontwikkelde economieën als Nederland. De doelstelling om
2,5% van ons bbp te besteden aan R&D wordt al jaren niet gehaald. Hierbij
spelen zowel private als publieke R&D-uitgaven een rol. Landen die voor ons de
benchmark zijn, investeren beduidend meer. Bedrijven kiezen vooral plekken uit
met een goede toegang tot onderscheidende kennisbronnen, getalenteerde
onderzoekers en mogelijkheden voor samenwerking in onderzoek. Daar waar de
maatschappelijke baten van investeringen in R&D en innovatie groter zijn dan de
private baten, is er een reden voor de overheid om deze investeringen ook te
stimuleren. Investeringen in R&D en innovatie leveren het meeste op wanneer de
overheid, het bedrijfsleven en de wetenschap hierin samenwerken. Nederland is
daar al sterk in. Dat blijkt uit de Nederlandse koppositie op het gebied van
landbouw, voedselinnovatie en water. Het is zaak die kracht verder uit te bouwen,
                                                                                   Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>bestaande onderzoeks- en innovatie-ecosystemen te versterken en nieuwe                             Directie Begrotingszaken
veelbelovende ecosystemen op te bouwen. Dit sluit aan op de inzet van het
kabinet, zoals aangekondigd in de groeistrategie, en de samenwerking tussen                        Ons kenmerk
publieke en private partijen die is opgebouwd in het missiegedreven topsectoren-                   2020-0000167403
en innovatiebeleid. Dit betekent dat tegelijkertijd wordt ingezet op onderzoek en
ontwikkeling en onderzoeksinfrastructuren als op startups en scale-ups,
regelgeving en menselijk kapitaal. Investeringen in de economie van de
toekomst, bijvoorbeeld op het gebied van kunstmatige intelligentie, robotica en
duurzaamheidstechnologie, kunnen een sleutel zijn voor toekomstige innovatie.
Ook fundamenteel onderzoek valt binnen deze pijler. Investeringsvoorstellen van
alle wetenschapsdisciplines komen in principe in aanmerking, zolang deze voldoen
aan het doel en de criteria van het fonds.12
Het kabinet komt, zoals aangekondigd in de groeistrategie, met een gerichte
strategie om bestaande ecosystemen te versterken en nieuwe toonaangevende
clusters op veelbelovende technologieën tot stand te brengen, vooral
sleuteltechnologieën en technologie gericht op het oplossen van maatschappelijke
uitdagingen. De bewindslieden van EZK en de minister van OCW brengen dit jaar
een strategie uit voor onderzoeks- en innovatie-ecosystemen, mede met het oog
op het Groeifonds.
Fysieke infrastructuur
Een goede fysieke infrastructuur is cruciaal voor het functioneren van een
economie. Goede verbindingen verlagen de kosten van transport. Dit geldt zowel
voor transport van goederen als vervoer van mensen. En dit gaat al lang niet
meer alleen om mobiliteitsinfrastructuur, zoals goede verbindingen over weg,
spoor, water en door de lucht, maar ook over energie-infrastructuur en digitale
verbindingen. Met een goede verbinding thuiswerken moet op termijn overal
mogelijk zijn. Investeringen in infrastructuur dragen ook bij aan de
aantrekkelijkheid van ons land en zijn daarmee goed voor ons vestigingsklimaat.
Daarbij helpt het dat Nederland met de Rotterdamse haven, de luchthaven
Schiphol en een uitstekend netwerk van verbindingen over weg en water dé
toegangspoort tot Europa is. Schaarse ruimte vereist een efficiënt gebruik hiervan
met een integrale gebiedsontwikkelingsaanpak waarin de leefbaarheid en
bereikbaarheid van steden een belangrijke rol spelen. Door mobiliteit en wonen in
samenhang te bezien hoeft de productiviteitsgroei zich niet te concentreren in de
Randstad, en is verdere spreiding richting andere regio’s mogelijk. In zijn Global
Competitiveness Report uit 2019 stelt het World Economic Forum dat de
Nederlandse infrastructuur qua kwaliteit op een tweede plek wereldwijd staat. Als
Nederland die positie wil behouden en uitbouwen, zal daarin blijvend moeten
worden geïnvesteerd.
Het kabinet komt, zoals aangekondigd in de groeistrategie, met een plan om
bereikbaarheid te waarborgen en verbeteren. Omdat niet alle knelpunten zijn op
te lossen met bestaande infrastructuur worden noodzakelijke additionele
investeringen in kaart gebracht die bijdragen aan het duurzame
verdienvermogen, mede met het oog op het fonds. De bewindslieden van IenW
en de minister van BZK nemen het voortouw bij deze inventarisatie in overleg
met betrokken partijen.
12 Hiermee wordt voldaan aan motie 35 300 VIII, nr. 85 (d.d. 12 november 2019) die de regering
verzoekt om de alfa-, gamma- en medische wetenschappen expliciet mee te nemen in de verkenning van
het aangekondigde investeringsfonds.
                                                                                                   Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Directie Begrotingszaken
Ons kenmerk
2020-0000167403
Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Bijlage B: Criteria toegangspoort                                                                    Directie Begrotingszaken
Een voorstel kan een project of een programma zijn, mits de onderdelen binnen
het voorstel een duidelijke samenhang kennen. Tabel 1 bevat de voorwaarden                           Ons kenmerk
waaraan een voorstel minimaal moet voldoen (de toegangspoort), en die worden                         2020-0000167403
getoetst voordat het investeringsvoorstel voor nadere analyse wordt doorgeleid
naar de commissie. Bij het eerste criterium doet de toegangspoort een toets op
volledigheid en een lichte toets op plausibiliteit.
    Tabel 1
    Toegangspoort
    Het voorstel:
    1         bevat een uitgewerkt plan waarin de volgende onderdelen aan bod
              komen, op basis van een vooraf opgestelde format met daarin:
              a. een onderbouwing van de bijdrage van het voorstel aan het
                   langetermijn-verdienvermogen (bbp-effect) van Nederland.13
              b. een onderbouwing van andere maatschappelijke kosten en
                   baten.
              c. de verwachte financiële kosten en opbrengsten van het voorstel
                   en financiële bijdragen van andere deelnemende partijen;
              d. de deelnemende partijen, het programmamanagement14 en
                   praktische uitvoerbaarheid van het voorstel (bijvoorbeeld: zijn
                   technieken beschikbaar, is er fysieke ruimte en kunnen de
                   voorstelen in marktomstandigheden worden uitgevoerd);
              e. de juridische uitvoerbaarheid van het voorstel (o.a. is er een
                   staatssteuntoets uitgevoerd);
              f. de betrokkenheid van het verantwoordelijke beleidsdepartement,
                   relevante regionale en lokale overheden of relevante
                   maatschappelijke instituties.
    2         valt binnen tenminste een van de drie terreinen: kennisontwikkeling,
              R&D en innovatie en infrastructuur
    3         heeft een omvang van tenminste 30 miljoen euro
    4         is additioneel aan private investeringen
    5         is additioneel aan bestaande publieke investeringen en valt niet
              binnen een bestaande regeling van de overheid
    6         is niet-structureel
    7         voldoet aan de toets van subsidiariteit
    8         past binnen de financiële kaders van het fonds
Toelichting
Hieronder volgt een nadere toelichting op elk van de toegangscriteria. Er is een
onderscheid tussen ‘afwijzingscriteria’, criteria waarop de toegangspoort
voorstellen kan afwijzen, en ‘beoordelingscriteria’, criteria waarop de
toegangspoort de commissie aandachtspunten kan meegeven, maar niet kan
13 Het voorstel bevat een kwantitatieve schatting van bbp-effect. Indien dit niet mogelijk is, dient
onderbouwd te worden waarom deze investering zich niet leent voor een kwantitatieve schatting.
Daarnaast moet er aan de hand van subcriteria aangetoond worden wat het effect van het voorstel op
het verdienvermogen is.
14 Zoals toegezegd aan het lid Amhaouch tijdens het debat over de groeistrategie van het kabinet,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 4 februari.
                                                                                                     Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>afwijzen. De discretionaire ruimte binnen de beoordelingscriteria leidt namelijk tot Directie Begrotingszaken
het risico op afwijzing van goede voorstellen bij de toegangspoort.
                                                                                     Ons kenmerk
Criterium 1: Het voorstel bevat een uitgewerkt plan > afwijzingscriterium            2020-0000167403
Alle genoemde onderdelen zijn duidelijk, volledig en plausibel ingevuld.
Criterium 2: het voorstel valt binnen een van de drie terreinen >
afwijzingscriterium
Het terrein fysieke infrastructuur omvat infrastructurele projecten in brede zin.
Binnen dit terrein valt onder andere mobiliteitsinfrastructuur (spoor, luchtvaart,
havens, wegen), waterinfrastructuur, digitale infrastructuur en energie-
infrastructuur. Wetenschapsinfrastructuur (archieven, databestanden,
computersystemen, communicatienetwerken t.b.v. de wetenschap) valt niet
binnen dit terrein, maar in R&D en innovatie.
Het terrein kennis omvat voorstellen op het gebied van onderwijs en
vaardigheden, ofwel investeringen in het menselijk kapitaal. Fundamenteel
onderzoek valt niet binnen dit terrein, maar in R&D en innovatie.
Het terrein R&D en innovatie omvat R&D- en innovatieprojecten in brede zin.
Binnen dit terrein valt onder andere fundamenteel onderzoek, doorontwikkeling
van nieuwe technologieën of ideeën, innovatieve startups en
wetenschapsinfrastructuur. De toegangspoort maakt geen onderscheid tussen
verschillende wetenschappelijke disciplines.
Criterium 3: het voorstel heeft een cumulatieve omvang van tenminste
30 miljoen > afwijzingscriterium
Criterium 4: het voorstel is additioneel aan private investeringen >
beoordelingscriterium
Het uitgangspunt is dat het fonds enkel optreedt waar sprake is van marktfalen.
Als er een business case gemaakt kan worden met een financieel marktconform
rendement, behoort het voorstel in principe door de markt gefinancierd te worden
en niet vanuit het fonds. Wanneer een private partij doordat zij marktmacht heeft
excessieve rendementen kan behalen is er ook sprake van marktfalen. Als de
overheid andere maatregelen (mededinging, regeldruk, vergunning, etc.) kan
treffen om de investering in de markt tot stand te laten komen dient dit te
worden overwogen.
Om te bewijzen dat het voorstel niet in aanmerking komt voor marktfinanciering,
zou de indienende partij bijvoorbeeld twee afgewezen aanvragen voor
marktfinanciering kunnen bijvoegen, in lijn met de praktijk van Invest-NL.
Criterium 5: het voorstel is additioneel aan bestaande of geplande
publieke investeringen en valt niet binnen een bestaande regeling van de
overheid > afwijzingscriterium
Het voorstel betreft geen bestaande of geplande begrotingsuitgave. Verder toetst
de toegangspoort of het voorstel niet logischerwijs in aanmerking voor een van
de andere regelingen van de overheid. Voorbeelden daarvan zijn: Invest-NL, het
Toekomstfonds en de SDE++.
Criterium 6: het voorstel is niet-structureel > afwijzingscriterium
Het voorstel heeft een begin- en een einddatum. Tevens is er een exitstrategie
waarin staat beschreven of en hoe de investering wordt voortgezet en
gefinancierd na het verstrijken van de einddatum. Hierin wordt aangegeven hoe
meerjarig doorlopende kosten van de investering, zoals beheer- en
                                                                                     Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>onderhoudskosten, worden gefinancierd zonder dat deze het generale beeld          Directie Begrotingszaken
belasten en of hier een (niet-structurele) bijdrage uit het fonds wordt gevraagd.
(Meerjarige) beleidsexperimenten en meerjarige investeringen met een duidelijke   Ons kenmerk
einddatum en exitstrategie vallen dus binnen de scope van het fonds. Mogelijk is  2020-0000167403
de budgettering gefaseerd, waarbij een project per fase een budgetdeel
toegekend krijgt.
Criterium 7: het voorstel voldoet aan de toets van subsidiariteit >
beoordelingscriterium
Een bijdrage vanuit de Rijksoverheid, in plaats van vanuit lokale overheden, ligt
voor de hand. De investering richt zich namelijk op het verdienvermogen van
Nederland in den brede.
Criterium 8: het voorstel past binnen de financiële kaders van het fonds
> afwijzingscriterium
Voorstellen moeten binnen de totaalomvang van het fonds passen.
                                                                                  Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Bijlage C: Toelichting impactanalyse                                                    Directie Begrotingszaken
Voorstellen die voldoen aan de vereisten uit de toegangspoort worden door de
fondsbeheerders doorgeleid naar de commissie. De taak van deze commissie is             Ons kenmerk
vervolgens om het plan te beoordelen op basis van een analyse van het effect op         2020-0000167403
het verdienvermogen en de financiële kosten. Ook moeten de maatschappelijke
kosten en baten van een voorstel positief zijn.
Effect op verdienvermogen (structureel bbp)
Het effect op het verdienvermogen wordt in kaart gebracht en afgezet tegen de
investeringskosten. Het Groeifonds beoogt het verdienvermogen, ofwel het
structurele bruto binnenlands product (bbp) van Nederland te verhogen. Het bbp
is bepalend voor de capaciteit om in de toekomst collectieve arrangementen te
blijven betalen en brede welvaart en koopkracht de bevorderen. De omvang van
onze welvaartsgroei wordt bepaald door twee factoren: hoeveel wij werken
(participatie) en wat we met elkaar voortbrengen (productiviteit). Omdat het door
vergrijzing lastig is de participatie substantieel te verhogen, is de productiviteit op
lange termijn het meest bepalend voor onze materiële welvaart. Voorstellen
zullen dus getoetst worden op hun vermogen om een structurele bbp-verhoging
in Nederland teweeg te brengen. Tijdelijke impulsen aan werkgelegenheid,
bestedingseffecten, capaciteitsuitbreidingen zonder productiviteitshoging en
overige maatschappelijke effecten dragen niet bij aan het lange termijn
verdienvermogen.
Wanneer het niet mogelijk is om een kwantitatieve schatting van het bbp-effect
te berekenen, kunnen er per terrein nadere criteria door de commissie
gehanteerd worden om voorstellen op hun bijdrage aan lange termijn
verdienvermogen te beoordelen. Het zal namelijk niet voor alle soorten
voorstellen even makkelijk zijn om het effect op het bbp te kwantificeren. Voor
infrastructuur zal dit makkelijker zijn dan voor kennisontwikkeling of R&D&I. De
commissie opereert onafhankelijk en kan naar eigen inzicht de
beoordelingscriteria om de impact op het verdienvermogen te toetsen nader
verfijnen over de tijd. Ook kan de commissie waar opportuun gebruik maken van
de kennis uit bestaande analytische tools en selectiemethoden die worden
gehanteerd bij bestaande investeringsfondsen, zoals de EU-fondsen.
Voor infrastructuur biedt de richtlijn voor maatschappelijke kosten-batenanalyse
(Leidraad OEI) goede richtlijnen voor het inschatten en kwantificeren van bbp-
effecten. Voor onderwijs biedt de CPB-publicatie Kansrijk onderwijsbeleid (2016)
handvatten. Voor met name R&D en innovatie voorstellen zal er sprake zijn van
een grotere onzekerheidsmarge en bandbreedte van mogelijke uitkomsten.
Voorstellen op het terrein R&D en innovatie kunnen bijvoorbeeld een analyse van
de relevante markt, de positie die Nederland in deze markt heeft of kan bereiken
en de kwaliteit van het voorstel en het consortium behoeven. In aansluiting op de
groeistrategie winnen voorstellen aan kracht als deze gericht zijn op complete
ecosystemen voor onderzoek en innovatie.
Naarmate het bbp-effect moeilijker te kwantificeren is zal meer geleund moeten
worden op het kwalitatieve oordeel van de commissie. Een grotere mate van
onzekerheid is op zichzelf echter geen reden om een voorstel niet positief te
beoordelen. Inzetten op enkel voorstellen die gemakkelijk kwantificeerbaar zijn
brengt het risico met zich mee dat Nederland kansen laat liggen. Zo zijn de
effecten van fundamenteel onderzoek niet altijd vooraf te kwantificeren, terwijl
dat wel grote economische kansen kan creëren.
                                                                                        Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                  Directie Begrotingszaken
Financiële kosten en kwaliteit investeringsvoorstel
De financiële kosten van het project worden vervolgens bepaald. De besteding      Ons kenmerk
van middelen uit het fonds dient op een doelmatige manier plaats te vinden. Deze  2020-0000167403
kosten kunnen eenmalig of periodiek, en vast of variabel zijn. Belangrijk is dat
hierbij alleen de financiële kosten die bovenop het nul-alternatief komen in
ogenschouw worden genomen. Kosten in het nul-alternatief worden tenslotte ook
zonder het project uit te voeren gemaakt. Kosten worden verdisconteerd naar het
heden. Daarnaast moet de commissie voldoende vertrouwen hebben in de
kwaliteit en uitvoerbaarheid van het voorstel.
Duurzame economische groei en andere maatschappelijke baten en lasten
Investeringsvoorstellen moeten economische groei opleveren. Deze voorstellen
mogen natuurlijk niet strijdig zijn met de ambities van het kabinet, bijvoorbeeld
op het gebied van het vestigingsklimaat, de ruimtelijke ordening en het klimaat.
Ook moeten de maatschappelijke baten en lasten, zoals leefbaarheid positief zijn.
Om te bepalen wat de onzekerheid omtrent de effecten en de kosten van een
voorstel is moeten de aannames onder de effecten en kosten in kaart worden
gebracht. Er moet worden onderbouwd waarom deze aannames redelijk zijn.
Daarnaast moeten risico’s (andere aannames) voor de voorstellen worden
geïdentificeerd en moet worden geanalyseerd wat deze risico’s voor de
uitkomsten betekenen (scenarioanalyse). Ten slotte moet de analyse
reproduceerbaar zijn; hiervoor moeten de aannames en veronderstellingen
expliciet worden gemaakt en moeten de stappen in de analyse toegankelijk en
transparant worden gepresenteerd.
                                                                                  Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Bijlage D: Opzet beoordelingsadviescommissie                                        Directie Begrotingszaken
Taakomschrijving beoordelingsadviescommissie                                        Ons kenmerk
De beoordelingsadviescommissie opereert zelfstandig en beslist over haar eigen      2020-0000167403
werkwijze en gebruik van analytische methoden. Zij borgt dat
investeringsvoorstellen voor investeringen in de drie terreinen van het fonds
(kennisontwikkeling, R&D en innovatie en infrastructuur) op onafhankelijke en
deskundige wijze worden beoordeeld. De commissie kan een integrale afweging
maken over de meest doeltreffende en doelmatige besteding van fondsmiddelen
en prioritering. De commissie zorgt voor een evenwichtige verdeling van
voorstellen over de verschillende fondsterreinen. Binnen de commissie streven we
inhoudelijke diversiteit na, zodat de commissieleden met elkaar in discussie
kunnen gaan en elkaar scherp kunnen houden. Bij de totstandkoming van haar
advies kan de commissie voor een belangrijk deel de analyses benutten die
worden gedaan door de experts uit de pool van deskundigen. Het takenpakket
van de commissie omvat verschillende elementen:
        1.   Beoordeling van investeringsvoorstellen: De commissie
             beoordeelt ingediende investeringsvoorstellen op hun impact op het
             verdienvermogen, binnen de randvoorwaarden van het fonds (zie
             verder), en selecteert een totaalpakket aan projecten die op een
             doelmatige en doeltreffende manier bijdragen aan de doelstellingen
             van het fonds. De adviezen van de commissie worden openbaar
             gemaakt en zijn daarmee zo transparant mogelijk
        2.   Monitoring van de voortgang: Wanneer het voorstel direct uit de
             begroting van het Nationaal Groeifonds wordt gefinancierd, houdt de
             commissie de voortgang van de investeringen bij. Ook houden de
             departementen de commissie op de hoogte van de monitoring van de
             investeringen uit de departementale begroting. Zo houdt de
             commissie het overzicht.
        3.   Verantwoording: De commissie legt in een jaarlijks verslag
             verantwoording af over haar werk. Hierin licht ze bijvoorbeeld toe hoe
             de adviezen tot stand zijn gekomen, welk proces hierbij is doorlopen
             en welke analytische methoden zijn gebruikt. Ook de evaluaties van
             afgeronde projecten worden hierin opgenomen, inclusief eventuele
             lessen die getrokken worden voor de beoordeling van toekomstige
             projecten. De fondsbeheerders en vakministers leggen politieke
             verantwoording af over de uitgaven op de begroting waar zij
             verantwoordelijk voor zijn.
Het toetsingskader (bestaande uit de toegangspoort en impactanalyse) waarborgt
dat aangedragen fondsinvesteringen daadwerkelijk aansluiten bij de doelstelling
en randvoorwaarden van het fonds. Daarnaast kan het voorkomen dat door de
jaren heen een glijdende schaal ontstaat en het fonds bijvoorbeeld wordt ingezet
voor consumptieve overheidsbestedingen in plaats van gewenste
productiviteitsverhogende investeringen. Bovendien geeft dit de indieners van
voorstellen duidelijkheid.
De commissie wordt verantwoordelijk voor de inhoudelijke toets van de
verwachte effecten van het investeringsvoorstel. De verwachte effecten worden
door de indieners van voorstellen in kaart gebracht. Daar waar dat aan de orde is,
zal de commissie in aanvulling op deze inhoudelijke beoordeling, met eigen
aanvullende analyse komen. De commissie kan tevens aandachtspunten ter
                                                                                    Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>verbetering van een voorstel bij de indieners terugleggen. Op basis van de       Directie Begrotingszaken
inhoudelijke beoordeling van de afzonderlijke voorstellen wordt de commissie
gevraagd om afgewogen keuzes maken tussen voorstellen die van zeer               Ons kenmerk
verschillende aard kunnen zijn.                                                  2020-0000167403
Van de commissie in zijn geheel wordt verwacht dat ze (gezamenlijk)
onderstaande expertise inbrengen:
1. Wetenschappelijke kennis van economische groei en verdienvermogen. Bij
voorkeur met (wetenschappelijk) kennis over economische groei in relatie tot een
van de drie domeinen:
    A. Kennisontwikkeling
    B. Innovatie en R&D
    C. Infrastructuur
2. Ervaring in het bedrijfsleven
3. Ervaring in opschaling en/of innovatieve ecosystemen
4. Verstand van investeringen
5. Bestuurlijke ervaring
Werkwijze en taak- en rolverdeling
Beoordelingsadviescommissie: Deze vaste commissie is verantwoordelijk voor de
integrale en onafhankelijke afweging tussen de verschillende
investeringsvoorstellen. Uiteindelijke besluitvorming en advisering over het
totaalpakket richting de politiek ligt hier. De groep bestaat uit ongeveer 8-10
                                                                                 Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>leden. Het CPB krijgt binnen de commissie een speciale rol die voorstellen mede         Directie Begrotingszaken
beoordeelt op deelcriteria, bijvoorbeeld legitimiteit, efficiëntie en effectiviteit. Om
de onafhankelijke positie van het CPB te bewaken zal het CPB niet meebeslissen          Ons kenmerk
over de selectie van investeringsvoorstellen. Het oordeel van het CPB wordt             2020-0000167403
openbaar gemaakt, in principe als bijlage bij het advies van de
beoordelingsadviescommissie.
Pool van deskundigen: De commissie kan gebruik maken van de expertise uit een
pool van deskundigen. Deze pool bestaat uit externe experts op de relevante
terreinen van het fonds die om advies kunnen worden gevraagd. Deze experts
kunnen afkomstig zijn van bijvoorbeeld van het AWTI, PBL, KIM, SCP of NWO,
maar ook uit het buitenland. De pool heeft slechts een adviserende rol richting de
commissie en is niet bij de besluitvorming betrokken. De pool kan flexibel worden
vormgegeven, zodat ook specialistische kennis kan worden benut indien nodig.
                                                                                        Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Bijlage E: Lessen uit het FES                                                                             Directie Begrotingszaken
Bij de uitwerking van het Groeifonds is uitgebreid gekeken naar eerdere
                                                                                                          Ons kenmerk
ervaringen, zoals ook toegezegd aan uw Kamer15. In Nederland kenden we                                    2020-0000167403
gedurende 1995-2010 een investeringsfonds; het Fonds Economische
Structuurversterking (FES). Het FES is door verschillende instanties
geëvalueerd.16 Samen met gesprekken die gevoerd zijn met oud FES-
betrokkenen, levert dit verschillende lessen op.
Een belangrijke les uit het FES is dat het fonds voldoende focus moet hebben. Bij
het FES zijn de doelen gaandeweg verbreed, wat leidde tot versnippering en
waarbij de bijdrage aan de economische structuur niet altijd evident was. De
verleiding om uitgaven van het fonds voor beleidsmatige wensen die niet
bijdragen aan het doel van het fonds te gebruiken zal er altijd zijn, maar kan door
een stevige positie aan een onafhankelijke commissie te geven worden beperkt.
Versnippering kan verder worden tegengegaan door het hanteren van een zekere
minimumomvang voor voorstellen. Bovendien konden bij het FES meevallers in
aardgasbaten ook gebruikt worden voor de financiering van al geplande
infrastructuuruitgaven (de ‘FES-brug’), wat de doelstelling van het fonds
ondermijnde. Om dit te voorkomen is bij de toegangspoort van het Groeifonds
‘additionaliteit’ als criterium verankerd.
Daarnaast moet de departementale rol helder zijn. Bij het FES werden voor het
domein kennis en innovatie investeringsvoorstellen getoetst door enerzijds een
Commissie van Wijzen en anderzijds het Centraal Planbureau. Op basis van deze
verschillende adviezen kwam de interdepartementale Commissie voor Economie,
Kennis en Innovatie (CEKI) tot een voorstel voor verdeling van het budget, wat
vervolgens aan de Ministerraad werd voorgelegd. Doordat de CEKI verschillende
adviezen kreeg, hadden de departementen soms grote speelruimte om tot een
voorstel voor de verdeling van het budget aan het kabinet te komen. Bovendien
dienden bij het FES zowel private consortia als vakdepartementen voorstellen in.
Vanwege de rol die de interdepartementale CEKI in het beoordelingsproces had,
kwamen de departementen hierdoor in een dubbelzinnige positie terecht, waarbij
ze zowel indiener als beoordelaar van de voorstellen waren.
In de uitwerking van het Groeifonds wordt één onafhankelijke commissie
voorzien, die een zwaarwegend advies geeft aan de politiek over een totaalpakket
van voorstellen aan de hand van vooraf vastgestelde criteria. In deze commissie
zijn de departementen niet vertegenwoordigd. Hiermee worden zowel
onduidelijke adviezen als dubbele petten bij de departementen voorkomen.
Onafhankelijke analyse en advies bevorderen een goede onderbouwing van de
besluitvorming.
Een andere les uit het FES is dat een voorspelbare voeding van het fonds
belangrijk is. Bij het FES was deze tot 2008 afhankelijk van de hoogte van de
aardgasbaten. Hierdoor kwam het voor dat op het ene moment te veel goede
voorstellen niet kunnen worden uitgevoerd vanwege krapte, terwijl op een ander
moment de verleiding ontstaat om ook minder goede voorstellen uit te voeren.
Met een stabiel budget moet ‘geld zoekt project’ worden voorkomen. Daaraan
verbonden is het ook belangrijk om regelmatige investeringsrondes met
15 Zoals toegezegd aan het lid Futselaar tijdens het debat over de groeistrategie van het kabinet, Tweede
Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 4 februari.
16 Zie bijvoorbeeld Rapport Besteding van aardgasbaten: feiten, cijfers en scenario’s (2014), Algemene
Rekenkamer en Rapport Evaluatie procedure Fonds Economische Structuurversterking (2010)
                                                                                                          Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>voorspelbare indienmomenten te organiseren.17 Goede communicatie en              Directie Begrotingszaken
transparantie zorgen voor een eerlijk selectieproces waarbij de beste ideeën
uiteindelijk uitgevoerd kunnen worden.                                           Ons kenmerk
                                                                                 2020-0000167403
Ten slotte is een belangrijk les van het FES dat het oprichten van een instituut
vaak leidt tot structurele uitgaven, terwijl het fonds in een eenmalige
investeringsimpuls voorziet. Daarom moet het investeringsvoorstel ook een
duidelijk exit-strategie bevatten voor de periode na financiering vanuit het
Groeifonds.
17 Technopolis-group (2008)
                                                                                 Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Bijlage F: Adviezen Europese Commissie en IMF                                         Directie Begrotingszaken
Europese Commissie
                                                                                      Ons kenmerk
In de landenspecifieke aanbevelingen van 2019 gaf de Commissie het volgende           2020-0000167403
aan over Nederland:
“De O&O-investeringsintensiteit voor Nederland is gestegen tot ongeveer 2 %,
maar blijft ver achter bij het nationale streefcijfer van 2,5 % en bij het niveau van
de koplopers. Qua productiviteit behoort Nederland in vele sectoren tot de best
presterende landen. Een verdere groei van de productiviteit is derhalve sterk
afhankelijk van innovatie. Aanvullende investeringen in onderzoek en
ontwikkeling en innovatie, met name in de particuliere sector, zouden dit
ondersteunen.”
“Verkeerscongestie blijft een probleem in Nederland, een dichtbevolkt land met
goede infrastructuur en een belangrijke speler op het gebied van de logistiek, met
de grootste haven van de EU in Rotterdam en een van de grootste luchthavens in
Schiphol. Het probleem is dankzij extra infrastructuurwerkzaamheden
verminderd, maar de sociale kosten blijven hoog en er worden vele uren verspild
in de file.”
Dit leidde tot de volgende aanbeveling:
“Met inachtneming van de begrotingsdoelstelling op middellange termijn, het
begrotings- en structuurbeleid gebruiken om een opwaartse trend van de
investeringen te steunen. Het investeringsgerelateerde economisch beleid
focussen op onderzoek en ontwikkeling met name in de particuliere sector, op
hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en strategieën ter vermindering van
broeikasgasemissies, en op het aanpakken van knelpunten in het vervoer.”
In de landenspecifieke aanbeveling van 2020 wordt hierop voortgeborduurd:
“Om het economisch herstel te bevorderen, zal het van belang zijn om mature
publieke investeringsprojecten te vervroegen en particuliere investeringen te
bevorderen, onder meer door relevante hervormingen. Gerichte
beleidsmaatregelen, waaronder investeringen in sectoren met de beste
vooruitzichten om de potentiële groei in de hele economie op te trekken, kunnen
helpen de uitdagingen aan te pakken die door de recente crisis nog worden
versneld. Met name investeringen in O&O die worden ingebed in het
missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid en menselijk kapitaal kunnen de
groei van de productiviteit op lange termijn ondersteunen en een sterke
innovatiecapaciteit helpen behouden.”
IMF
In het laatste landenrapport18 (Februari 2019) voor Nederland valt te lezen:
“Beleid om het mkb te ondersteunen zou moeten worden gefocust op het
verhogen van de directe ondersteuning van R&D, investeringen in digitalisering
en leven lang leren, en het oprichten van een kredietbeoordelaar voor bedrijven.
18 Vanwege de coronacrisis is er voor 2020 nog geen landenrapport gepubliceerd.
                                                                                      Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>De totale publieke uitgaven aan R&D als percentage van het bbp liggen onder het     Directie Begrotingszaken
OESO-gemiddelde en nemen af op de middellange termijn, tenzij er additioneel
beleid komt. Daarboven bestaat de ondersteuning van R&D voor het grootste deel      Ons kenmerk
uit fiscale prikkels, waarvan een groot deel ten voordele van gevestigde bedrijven  2020-0000167403
in plaats van nieuwe en potentiele toetreders. Het zou nuttig zijn om de directe
publieke uitgaven aan R&D te verhogen om riskantere en langere termijn
innovatie te ondersteunen, gericht op start-ups en jonge kleine of middelgrote
bedrijven met groeipotentieel. Het opschalen van investeringen in de digitale
economie en programma’s om leven lang leren te ondersteunen zou het
aanpassingsvermogen van het mkb aan nieuwe marktomstandigheden verbeteren
en hun bedrijfsvoeringskosten verminderen. Een kredietbeoordelaar voor
bedrijven zou de beschikbare informatie verbeteren en de toegang tot financiering
voor het mkb faciliteren, het ontwikkelen van financiële technologieën zou
daarnaast alternatieve bronnen van financiering kunnen bieden.”
In een recent rapport over de positie van de lopende rekening schrijft het IMF
over Nederland:
“Het gebruik door de overheid van de fiscale ruimte en de ontsnappingsclausule
om steun te geven aan de gezondheidssector en om steun te geven aan
huishoudens en bedrijven om de COVID-19 pandemie het hoofd te bieden is
volledig op zijn plaats. Zodra de pandemie voorbij is, moet het beleid zich richten
op het bevorderen van herstel en ondersteunen van investeringen in fysiek en
menselijk kapitaal, om zo de structurele potentiële groei te bevorderen.”
                                                                                    Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Bijlage G: Ervaringen met fondsen in het buitenland                                     Directie Begrotingszaken
Deze bijlage gaat in op de internationale ervaringen met verschillende soorten          Ons kenmerk
fondsen. Voor het overzicht zijn deze fondsen opgedeeld in drie categorieën.            2020-0000167403
1. Sovereign Wealth Funds voor het beleggen en diversifiëren van financiële
     reserves op basis van met name grondstofwinning en/of buitenlandse
     valutareserves. Een andere reden kan beheer van strategische activa zijn.
2. Fondsen gericht op bevorderen van investeringen in de lange termijn
     groeicapaciteit.
3. Initiatieven gericht op specifieke marktfalens, zoals het beschikbaar stellen
     van financiering aan ondernemingen die onvoldoende toegang hebben tot
     financiering uit de markt.
Sovereign Wealth Funds
Er zijn doorgaans drie redenen waarom landen Sovereign Wealth Funds (SWF)
oprichten: (1) om inkomsten uit de winning van grondstoffen te stabiliseren en
diversifiëren en over tijd te spreiden, (2) om buitenlandse valutareserves te
beheren en rendement op te behalen of (3) om strategische activa in te beheren.
Deze initiatieven hebben derhalve betrekking op een landenspecifieke context.
Een bekend voorbeeld is het Noorse SWF, de Norges Bank Investment
Management. De marktwaarde eind 2019 was 1023 miljard euro19. Dit fonds
heeft als doel de volatiele en eindige inkomsten uit grondstoffen, zoals olie en
gas, te diversifiëren naar een stabiele(re) stroom van inkomsten uit beleggingen.
De inkomsten voor de Noorse overheid bestaan voor circa 20% uit rendementen
van het fonds.20
Singapore
De Singaporese overheid beheert activa door middel van een aantal fondsen of
instellingen. Deze activa komen voort uit in het verleden opgebouwde
deviezenreserves. Deze reserves werden in eerste instantie aangehouden uit
hoofde van het monetaire beleid. In de jaren 70 is besloten om de overtollige
reserves actief in te zetten om rendementen te realiseren. De GIC (Government
Investment Company) beheert sinds 1981 de overtollige reserves van de overheid
door deze buiten Singapore te beleggen in aandelen en obligaties, met als doel op
de lange termijn een rendement te behalen dat hoger is dan de mondiale inflatie.
Daarnaast beheert investeringsmaatschappij Temasek een portefeuille
deelnemingen (van minderheidsbelang tot 100%) in Singaporese en buitenlandse
bedrijven. Het richt zich op het behalen van rendement op de lange termijn, en
heeft geen strategische belangen in bedrijven. De waarde van de portefeuille was
op 31 maart 2019 circa €200 miljard.21
In Singapore speelt de institutionele context van het land een belangrijke rol in
hoe de instellingen en hun rendementen ten goede komen aan de overheid en de
economie. De overheidsbegroting van Singapore is vrij klein, zodat de werking
van de automatische stabilisatoren gering is. In een recessie kan extra uit de
fondsen worden onttrokken om de economie een discretionaire impuls te geven.
19 Norges Bank Investment Management, 2019 Annual report (link)
20 Norges Bank Investment Management: about the fund (link), geraadpleegd op 16-01-2020
21 Temasek investor factsheet, informatie per 9 Juli 2019 (link)
                                                                                        Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                               Directie Begrotingszaken
Andere landen                                                                                  Ons kenmerk
Diverse andere landen, zoals Rusland en Saoedi-Arabië beschikken over een SWF.                 2020-0000167403
Deze fondsen komen vaak voort uit inkomsten van grondstoffen maar vertonen
ook kenmerken van het beheren van strategische activa. In Nederland vindt
beleid gericht op strategische activa plaats via staatsdeelnemingen.
Fondsen gericht op lange termijn groeicapaciteit
De Europese Commissie heeft enkele fondsen in het Meerjarig Financieel Kader
(MFK) voor de periode 2014-2020 om investeringen te doen ten behoeve van het
groei- en concurrentievermogen van de Europese Unie. Voorbeelden hiervan zijn
het European Social Fund (ESF, €83 miljard)22, het European Regional
Development Fund (ERDF, €201 miljard)23 en het Horizon2020 initiatief (€80
miljard)24 die vanuit de Europese begroting worden bekostigd. Van deze
initiatieven richt het Horizon2020 initiatief zich specifiek op het versterken van
het groeivermogen van de Europese economie, vooral door het stimuleren van
onderzoek en innovatie in de EU door middel van subsidies en beurzen.
Initiatieven gericht op specifieke marktfalens
In veel Europese lidstaten bestaan nationale stimuleringsinstellingen. Veel van
deze initiatieven zoals het Ireland Strategic Investment Fund, de British Business
Bank en de BPI France richten zich op bedrijven in voor de overheid belangrijke
sectoren die te kampen hebben met een vorm van marktfalen. Een voorbeeld van
een dergelijk marktfalen is het niet toegang of tegen zeer hogen kosten hebben
tot financiering op de private kapitaalmarkt voor ondernemingen. Redenen dat
deze bedrijven geen privaat kapitaal kunnen aantrekken zijn dat ze in het geval
van investeringen in immaterieel kapitaal geen onderpand bezitten, geen
bewezen positieve crediteurstatus hebben of omdat het om risicovolle
langetermijninvesteringen gaat die de horizon van de geldverstrekker overstijgen.
Het specifieke mandaat of de sectorale focus die deze nationale stimulerings-
instellingen hebben verschillen per lidstaat en instituut, de gemene deler is echter
het wegnemen van een bepaald marktfalen door subsidies of financiering aan
ondernemingen te bieden. Dergelijke initiatieven worden internationaal vooral
aangewend om een specifiek probleem op te lossen en zijn minder geschikt als
middel voor algehele economische ontwikkeling. Bovendien zijn de mogelijkheden
waarbinnen dergelijke activiteiten tot stimulering van het bedrijfsleven leiden
beperkt door de wettelijke kaders van ongeoorloofde staatssteun. Nederland kent
met Invest-NL sinds kort een soortgelijke instelling, die ontwikkelactiviteiten en
investeringsmiddelen aanbiedt aan projecten en ondernemingen die door
marktfalen onvoldoende toegang tot financiering hebben.
22 https://cohesiondata.ec.europa.eu/funds/esf, geraadpleegd op 21-01-2020
23 https://cohesiondata.ec.europa.eu/funds/erdf, geraadpleegd op 21-01-2020
24 https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer/horizon-2020, geraadpleegd op 21-01-2020
                                                                                               Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Bijlage H: Analyse lage rente                                                                                 Directie Begrotingszaken
Nominale rentes blijven op historisch laag niveau                                                             Ons kenmerk
De nominale rente voor tienjaarsobligaties voor Nederland bedraagt momenteel                                  2020-0000167403
circa -0,3% en de rente voor dertigjaarsobligaties ongeveer 0%25. De nominale
rente is daarmee nauwelijks veranderd ten opzichte van de periode vlak voor de
uitbraak van de coronacrisis en blijft laag in historisch perspectief.
Huidige lage rentes is mondiaal fenomeen
De huidige lage rente is onderdeel van een langdurige mondiale trend. De rentes
zijn sinds de jaren tachtig wereldwijd gedaald. In veel Europese landen bevindt
de rente zich dan ook op historisch lage niveaus (zie grafiek 1).
Daling sinds jaren tachtig vooral door structurele factoren
Onderzoek wijst erop dat vooral structurele factoren de daling van de rente sinds
de jaren tachtig verklaren.26 Enerzijds is het aanbod van besparingen
toegenomen als gevolg van onder andere de vergrijzing en toegenomen
ongelijkheid. Anderzijds is de vraag naar investeringen gedaald doordat
kapitaalgoederen goedkoper zijn geworden (o.a. door de ICT-revolutie) en zijn de
groeiverwachtingen afgenomen. Aangezien het hier grotendeels om structurele
factoren gaat lijkt het niet waarschijnlijk dat dit neerwaarts effect op de rente
snel zal verdwijnen27. Naast bovengenoemde factoren is het mogelijk dat het
ruime monetair beleid in veel ontwikkelde economieën sinds de financiële crisis
van 2008 ook bijdraagt aan de lage rente.
Grafiek 1: Nominale rente 10-jaars staatsobligaties
25 DNB (2020), Rente (link), rentestanden per 03-07-2020
26 Rachel, L. and Smith, T. (2015). “Secular drivers of the global real interest rate”, Bank of England Staff
Working Paper No. 571; Horst, van der A. (2019) “Inbreng CPB over de lage rente”, CPB Notitie (link);
DNB persbericht, 15-10-2019 (link); kamerbrief Lage rente rente en de Nederlandse economie, dd 18-
12-2019
27 Rachel, L. and Smith, T. (2015), “Secular drivers of the global real interest rate” Bank of England Staff
Working Paper No. 571;
                                                                                                              Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Directie Begrotingszaken
Ons kenmerk
2020-0000167403
Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Rentelasten                                                                               Directie Begrotingszaken
Het aandeel van de rentelasten in de uitgaven van de overheid is de twintig jaar
sterk afgenomen van ruim 9% naar 1,6%.                                                    Ons kenmerk
                                                                                          2020-0000167403
Grafiek 2: Aandeel rentelasten in netto collectieve uitgaven (%)
Bron: CPB, tijdreeksen CEP 2020. Deze cijfers betreffen de rentelasten en uitgaven van de
totale collectieve sector, dus niet enkel de Rijksoverheid.
                                                                                          Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Bijlage I: Analyse productiviteitsgroei in internationaal perspectief            Directie Begrotingszaken
Tendens productiviteitsgroei                                                     Ons kenmerk
Het welvaartsniveau in Nederland is in belangrijke mate afhankelijk van de hoge  2020-0000167403
arbeidsproductiviteit. De arbeidsproductiviteit in Nederland is hoog in
internationaal perspectief, maar de groei loopt terug.28 Waar de
arbeidsproductiviteit (gemeten als bbp per gewerkt uur) tussen 1970 en 1998
met ongeveer met gemiddeld 2,4 procent per jaar toenam, is de productiviteit
tussen 2009 en 2018 maar met 0,6 procent per jaar toegenomen. Dit kan ten
dele worden verklaard doordat er niet langer sprake is van inhaalgroei ten
opzichte van vooral de VS, omdat Nederland nu zelf aan de technologische
frontier zit. Ook in andere ontwikkelde economieën is de laatste decennia echter
sprake van een vertraging van de productiviteitsgroei.
28 Miljoenennota 2020
                                                                                 Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Bron: OESO                                                                                               Directie Begrotingszaken
Oorzaken afnemende productiviteitsgroei                                                                  Ons kenmerk
Wereldwijd wordt veel onderzoek gedaan naar de oorzaak van de afname van                                 2020-0000167403
productiviteitsgroei in ontwikkelde landen.29 Deze discussie is nog gaande en er
wordt in de literatuur een groot aantal mogelijke oorzaken voor de ontwikkeling
van de productiviteit in verschillende landen genoemd. Volgens de OESO zijn
publieke investeringen in veel ontwikkelde economieën sinds de financiële crisis
van 2008 laag, terwijl publieke investeringen van belang zijn om innovatie en
private investeringen te stimuleren.30 Enkele andere genoemde oorzaken zijn een
groter aandeel van de arbeidsintensieve dienstensector in de economie31, een
lager dan verwachte bijdrage van ICT-ontwikkelingen op productiviteit32 en
toenemende marktmacht en marktconcentratie, met als gevolg minder innovatie
en lagere productiviteitsgroei,33 het toenemende belang van immateriële activa
(software, marketing, R&D, etc.),34 achterblijvende kredietverlening aan
innovatieve nieuwe bedrijven,35 het effect van beleid op ondernemersdynamiek36
en misallocatie van productiefactoren als gevolg van arbeids- en
productmarktregulering.37 Niet alle mogelijke internationale verklaringen worden
ook door de data voor Nederland ondersteund.38
29 CPB (2017), Productivity slowdown: evidence for the Netherlands, Engelstalige CPB Notitie, 7 maart
2017 en Alistair Dieppe (2020) Global Productivity: Trends, Drivers, and Policies. Advance Edition.
Washington, DC: World Bank.
30 Fournier, J.-M., (2016), The Positive Effect of Public Investment on Potential Growth, OECD Economics
Department Working Papers, No. 1347, OECD Publishing, Paris alsmede Mourougane, A. et al (2016) Can
an Increase in Public Investment Sustainably Lift Economic Growth?, OECD Economics Department
Working Papers, No. 1351, OECD Publishing, Paris.
31 Baumol, W. (1967), Macroeconomics of Unbalanced Growth: the anatomy or urban crisis en Dabla-
Norris, E. et al (2015), The New Normal: A Sector-Level Perspective on Productivity Trends in Advanced
Economies, IMF Staff Discussion Note, International Monetary Fund, maart 2015.
32 Gordon, R. (2012), U.S. Economic Growth Over? Faltering Innovation Confronts the Six Headwinds
alsmede Gordon, R. (2016). The rise and fall of American growth: The US standard of living since the
civil war. Princeton University Press
33 Diez, J. et al (2018), Global Market Power and its Macroeconomic Implications, IMF working paper No.
18/137
34 Andersson, M. & L. Saiz (2018), Investment in intangible assets in the euro area, ECB Economic
Bulletin, Issue 7/2018.
35 Manaresi, F. & N. Pierri (2019), Credit supply and productivity growth, IMF Working Paper No. 19/107
36 Calvino, F, C Criscuolo, and C Menon (2016), "No Country for Young Firms? Start-up Dynamics and
National Policies", OECD Science, Technology and Industry Policy Papers, no. 29, April. Alsmede De
Ridder, M (2019), “Market Power and Innovation in the Intangible Economy”, Centre for Macroeconomics
Working Paper 2019-07, March.
37 Andrews D., and F. Cingano (2014), Public Policy and Resource Allocation: Evidence from Firms in
OECD Countries, Economic Policy (April), pp. 253–296.
38 CPB (2018), koplopers en volgers: geen divergentie in Nederland, CPB-notitie; CPB (2019), Markups
van bedrijven in Nederland, CPB-notitie
                                                                                                         Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Bijlage J: ontwikkeling overheidsfinanciën                                      Directie Begrotingszaken
Overheidssaldo en overheidsschuld                                               Ons kenmerk
De noodmaatregelen die zijn genomen om de economische gevolgen van het          2020-0000167403
coronavirus te verzachten zullen de overheidsfinanciën op de korte termijn doen
verslechteren. Wat de budgettaire gevolgen precies zullen zijn is nog onzeker,
maar dat de overheidsschuld op zal lopen is onvermijdelijk. De
coronamaatregelen zijn echter incidenteel van aard. Zonder maatregelen was de
economische en maatschappelijke schade waarschijnlijk nog groter geweest.
De Nederlandse uitgangspositie is bovendien goed. De afgelopen jaren zijn
voldoende buffers opgebouwd om deze uitzonderlijke periode goed door te
komen. Door de overschotten die de afgelopen jaren zijn behaald, was de
overheidsschuld als percentage van het bbp eind 2019 teruggelopen tot onder de
vijftig procent van het bbp. De verwachting op basis van de augustusraming van
het CPB is dat de schuld dit jaar en volgend jaar weer in de buurt komt van de
norm van zestig procent van het bbp. Bij de Miljoenennota presenteert het
kabinet een actualisatie van het budgettair beeld.
Gezonde overheidsfinanciën blijven onverminderd belangrijk. Duurzame
economische groei draagt daaraan bij: structurele bbp-groei is nodig om onze
collectieve voorzieningen op (minstens) hetzelfde niveau houden. Investeringen
uit het fonds zijn daarom nadrukkelijk gericht op het vergroten van het
verdienvermogen op de lange termijn.
Figuur 1: Ontwikkeling overheidssaldo (% bbp, 1970-2021)
Bron: CPB (augustusraming voor 2020 en 2021)
                                                                                Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Figuur 2: Ontwikkeling overheidsschuld (1970-2021): Directie Begrotingszaken
                                                    Ons kenmerk
                                                    2020-0000167403
Bron: CPB (augustusraming voor 2020 en 2021)
                                                    Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Bijlage K: Lessen Experts                                                           Directie Begrotingszaken
Er zijn hebben sinds de aankondiging in de Miljoenennota 2020 talrijke              Ons kenmerk
gesprekken met experts plaatsgevonden, zowel in het kader van de Groeibrief als     2020-0000167403
het kader van het Nationaal Groeifonds. Deze gesprekken hebben een veelvoud
aan inzichten opgeleverd. Het betreft experts uit binnen- en buitenland op het
gebied van investeren en economisch beleid. Onderstaand wordt een aantal
horizontale lessen, die door diverse experts voor het voetlicht zijn gebracht,
opgesomd.
“Kies één helder doel”
   Veel experts wezen op het belang één doel voor het Nationaal Groeifonds. Er
   zijn veel wensen en prioriteiten in de samenleving. Deze wensen kunnen niet
   allemaal verenigd worden in een fonds. Een heldere doelstelling wil niet
   zeggen dat andere belangrijke maatschappelijke wensen onbelangrijk zijn,
   maar afbakening is nodig.
“Hou het simpel”
   Er is in het verleden bij de oprichting van investeringen niet zelden de fout
   gemaakt om de operationaliseren van de doelstelling en de governance te
   complex vorm te geven. Dit vergroot het risico dat de doelstellig over tijd
   vervaagt.
“Sluit aan bij bestaande krachten”
   Nederland is een kleine, competitieve economie. Vanwege de omvang van de
   Nederlandse economie kan Nederland vanzelfsprekend niet overal in kan
   excelleren. Dit is ook niet nodig. Nederland bevindt zich in een aantal sectoren
   aan de productiviteitsgrens. Investeringen in nieuwe technologieën zijn meest
   kansrijk als ze aansluiten bij sectoren waarin Nederland momenteel al een
   comparatief voordeel geniet.
“Ecosystemen vormen broedplaatsen voor innovatie”
   Innovatie gedijt het beste in hechte, goed aangesloten ecosystemen. In zo’n
   ecosysteem bestaat een sterke verwevenheid en samenwerking tussen
   onderwijs, fundamenteel onderzoek, toegepast onderzoek,
   innovatieactiviteiten van bedrijven en vermarkting van deze innovaties door
   het grote bedrijven, mkb en startups. Ook internationale samenwerking met
   partners is hierbij cruciaal.
“Van niet alle investeringen zijn de effecten op het structurele bbp te
kwantificeren”
   Er zijn de afgelopen decennia veel stappen gezet met het kwantificeren en in
   kaart brengen van effecten van investeringen. Tegelijkertijd is dit met name
   op het gebied van R&D en innovatie en kennisontwikkeling niet altijd
                                                                                    Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>  mogelijk. De effecten van investeringen op deze gebieden zijn met grote      Directie Begrotingszaken
  onzekerheid omgeven. Voorkomen moet worden dat deze investeringen
  daarom ondersneeuwen.                                                        Ons kenmerk
                                                                               2020-0000167403
“Een competitieve economie begint met goed onderwijs”
  Veel experts, zowel internationaal als nationaal, benadrukten het belang van
  goed onderwijs als drijver van productiviteitsgroei. Een goede opgeleide
  beroepsbevolking is in staat om zich aan te passen aan de economie van
  morgen.
                                                                               Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Bijlage L: Onderbouwing en Evaluatie van het voorstel (CW3.1)                       Directie Begrotingszaken
Op basis van Artikel 3.1 in de comptabiliteitswet wordt bij voorstellen een         Ons kenmerk
toelichting verwacht op nagestreefde doelstellingen, doeltreffendheid,              2020-0000167403
doelmatigheid, ingezette beleidsinstrumenten en financiële gevolgen voor het Rijk
en, waar mogelijk, maatschappelijke sectoren. Voorstellen die tot een
substantiële beleidswijziging leiden dienen ook een evaluatieparagraaf te bevatten
conform de motie Van Weyenberg en Dijkgraaf. Met deze bijlage wordt invulling
gegeven aan de vereiste toelichtingen, die mogelijk verder worden aangevuld bij
opvolgende Kamerbrieven. Deze bijlage is onderdeel van een pilot die in het
kader van de Operatie Inzicht in Kwaliteit wordt uitgevoerd om de vindbaarheid
van de vereiste toelichtingen te vergroten.
 Onderdeel                   Toelichting
 Toelichting                 Het verhogen van het verdienvermogen (structureel
 Nagestreefde doelen         bbp) van Nederland. Een hogere economische groei
                             is geen doel op zich, maar een middel om
                             maatschappelijke doelstellingen en welvaart in brede
                             zin te bevorderen. Een belangrijke doelstelling is dat
                             Nederland ook in de toekomst kan blijven profiteren
                             van hoogwaardige collectieve arrangementen, zoals
                             onze gezondheidszorg en pensioenen. Maar ook van
                             kwalitatief hoogstaand onderwijs, uitstekende
                             infrastructuur en een aantrekkelijke ruimtelijke
                             omgeving. Het kabinet wil daarnaast dat
                             huishoudens vooruitgang blijven merken in hun
                             portemonnee. Door de productiviteit van de
                             Nederlandse economie te vergroten, neemt ons
                             nationale inkomen in de toekomst toe. Dit vergroot
                             de bestedingsruimte van huishoudens en bedrijven.
                             Daarnaast leidt dit tot meer belastinginkomsten voor
                             de overheid, waardoor Nederland ook in de toekomst
                             kan blijven profiteren van hoogwaardige collectieve
                             arrangementen. Alleen met een substantiële
                             verhoging van de structurele economische groei
                             kunnen deze ambities op alle terreinen waargemaakt
                             worden.
 Ingezette                   Het oprichten van een investeringsfonds, waaruit
 beleidsinstrument(en)       extra investeringen, van incidentele en niet-reguliere
                             aard, zullen worden gedaan op de terreinen
                             infrastructuur, innovatie en R&D en
                             kennisontwikkeling.
 Financiële gevolgen         Het Groeifonds wordt opgericht om de komende
 voor het Rijk               decennia forse investering in het langetermijn
                             verdienvermogen van Nederland te doen. Deze
                             uitgaven worden gemonitord en periodiek
                             geëvalueerd en komen in tranches beschikbaar. De
                             eerste tranche voor 5 jaar wordt komende
                             Prinsjesdag in de begroting opgenomen. Deze eerste
                             tranche bedraagt 20 miljard euro.
                             Het fonds heeft geen revolverend karakter en geen
                             rendementsdoelstelling.
                                                                                    Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Financiële gevolgen   Op dit moment zijn er geen specifieke financiële       Directie Begrotingszaken
voor maatschappelijke gevolgen voor maatschappelijke sectoren bekend,
sectoren – als van    deze kunnen zich eventueel voordoen afhankelijk        Ons kenmerk
toepassing            van de gekozen projecten.                              2020-0000167403
Nagestreefde          In de groeistrategie constateert het kabinet dat extra
doeltreffendheid      investeringen in (1) kennisontwikkeling, (2) research
                      & development (R&D) en innovatie en (3)
                      infrastructuur kansrijk zijn om de productiviteit te
                      verhogen.
                      Investeringen in kennisontwikkeling, oftewel
                      menselijk kapitaal, versterken het verdienvermogen
                      via verschillende wegen. Ten eerste zal het
                      beschikken over relevante kennis en vaardigheden
                      de arbeidsproductiviteit in Nederland direct
                      verhogen. Daarnaast is er een dynamisch effect.
                      Menselijk kapitaal vergroot het
                      aanpassingsvermogen van een economie.
                      Investeringen in innovatie en R&D vormen een
                      belangrijke pijler onder productiviteitsgroei in
                      ontwikkelde economieën als Nederland. De
                      doelstelling om 2,5% van ons bbp te besteden aan
                      R&D wordt echter al jaren niet gehaald.
                      Goede infrastructuurverbindingen verlagen de kosten
                      van transport. Dit geldt zowel voor transport van
                      goederen als vervoer van mensen. Ze dragen ook bij
                      aan de aantrekkelijkheid van ons land en zijn
                      daarmee goed voor ons vestigingsklimaat.
                      Een onafhankelijke commissie beoordeelt ingediende
                      investeringsvoorstellen op hun impact op het
                      verdienvermogen, binnen de randvoorwaarden van
                      het fonds, en selecteert een totaalpakket aan
                      projecten die op een doelmatige en doeltreffende
                      manier bijdragen aan de doelstellingen van het
                      fonds.
Nagestreefde          Het oprichten van een specifiek geoormerkt fonds
doelmatigheid         heeft als voordeel ten opzichte van additionele
                      investeringen via de reguliere beleidsbegrotingen dat
                      een schaalsprong op de lange termijn in
                      kennisontwikkeling, R&D en innovatie (R&D&I) en
                      infrastructuur mogelijk wordt gemaakt. Om die
                      langetermijnvisie te bewaken zal het fonds op
                      gepaste afstand van de politiek worden geplaatst.
                      Een onafhankelijke commissie zal de
                      investeringsvoorstellen op basis van vooraf
                      vastgestelde criteria beoordelen. Vervolgens brengt
                      de beoordelingsadviescommissie een zwaarwegend
                      en leidend advies uit. Dit advies is mede gebaseerd
                      op de analyses gedaan door een pool van
                      deskundigen (afkomstig van bijvoorbeeld AWTI, PBL,
                                                                             Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                       KIM, SCP of NWO). Dit advies is maatgevend en zal     Directie Begrotingszaken
                       openbaar worden gemaakt. Met een leidende rol
                       voor de onafhankelijke commissie en een vooraf        Ons kenmerk
                       vastgesteld toetsingskader wordt bevorderd dat de     2020-0000167403
                       selectie van projecten leidt tot een doelmatige en
                       doeltreffende besteding van de middelen uit het
                       fonds.
Evaluatieparagraaf (of Het fonds wordt elke vijf jaar geëvalueerd. Twee jaar
en hoe)                na de oprichting zal ook een tussentijdse evaluatie
                       plaatsvinden met bijzondere aandacht voor de
                       governance.
                                                                             Pagina 21 van 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>