<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>      SAMEN VOOR BIODIVERSITEIT
  Het BIODIVERSITEITSPLAN is gericht op;
  1. verankering van het thema biodiversiteit in het gemeentelijk beleid (ruimtelijke processen)
  2. verankering van het thema biodiversiteit in het gemeentelijk beheer (beheer)
  3. vergroten van bewustwording en handelen (communicatie en participatie)
  4. projecten die bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit (projecten)




1. RUIMTELIJKE PROCESSEN                              2. BEHEER

Omgevingsvisie; Vanuit de verbetering van de          Ecologisch berm- en slootkantenbeheer; Het
biodiversiteit is er betrokkenheid bij het            gebied dat in de soortenatlas is aangewezen
koersdocument Omgevingsvisie om zo het                als kansrijk voor ecologisch bermbeheer wordt
thema biodiversiteit te verankeren.                   in 2020 / 2021 omgevormd naar ecologisch
                                                      beheer. Binnen twee jaar wordt 80% van de
Ruimtelijke processen; De bestaande
                                                      gemeentelijke bermen en slootkanten
structuren voor flora en fauna worden in beeld
                                                      ecologisch beheerd.
gebracht tbv het behoud en ontwikkeling van
de ecologische structuur bij veranderingen in         Groen in de kernen; In de kern Zelhem worden
de buitenruimte.                                      in 2020 de gazons en bermen omgevormd naar
                                                      hooilandbeheer.
Aanpassen bomenbeleidsplan; Er komen
nieuwe regels voor de bescherming van                 Particuliere beheercontracten; We streven
markante bomen en boomstructuren op                   naar circa 200 beheercontracten in 2022.
gronden die niet in eigendom zijn van de
gemeente.                                             Bestrijding van ziekten en plagen; We
                                                      werken aan herstel van het ecologisch
                                                      evenwicht om ziekten, plagen en exoten te
                                                      verminderen.

                                                      Aanleg en beheer waterelementen; Op
                                                      diverse locaties binnen de gemeente worden
                                                      nieuwe waterelementen aangelegd en wordt
                                                      bestaand beheer omgevormd.

                                                      Inzaaien bloemenmengsels; Bij afronding van
                                                      civieltechnische werken wordt inheems
                                                      plantmateriaal en bloemenmengsels ingezet.

                                                      Handhaving; Binnen de bestaande handhaving
                                                      (0.5 fte beschikbaar) extra aandacht voor het
                                                      bevorderen van naleefgedrag ten behoeve van
                                                      behoud biodiversiteit.




                                                                                                      2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>3. COMMUNICATIE en PARTICIPATIE                   4. PROJECTEN

Op Morgen; Communicatie naar inwoners,            Aanplant bomenlanen en
organisaties en bedrijven met een positieve       landschapselementen; Op basis van de
boodschap over klimaatadaptatie, energie          aanbevelingen uit de soortenatlas worden
grondstoffen en biodiversiteit. We delen          bomenlanen versterkt en nieuwe bomen
initiatieven en inspireren anderen om aan te      aangeplant.
sluiten.
                                                  Bestrijding eikenprocessierups; Er vindt een
Ecologisch bermbeheer; Voor bewoners wordt        evaluatie plaats van 2019 die richting zal geven
een informatiefolder opgezet over de              aan de bestrijding van de eikenprocessierups
veranderingen in beheer (zie beheer).             de komende jaren.

Bermbeheer door particulieren; We vormen          Monitoring; Samen met bewoners wordt de
het beheer om ten behoeve van het vergroten       monitoring van biodiversiteit opgepakt door
van de biodiversiteit. Hiervoor worden nieuwe     monitoring van één indicatorsoort.
contracten afgesloten of het beheer wordt in
eigen hand genomen.                               Nationaal Landschap de Graafschap; Het
                                                  nationaal landschap krijgt de aandacht die het
Samenwerking met bewoners; We betrekken           verdient, zodat versterking van het landschap
actief kennis en kunde van bewoners bij het       versnelt. In 2020 worden ideeën en initiatieven
opstellen en uitvoeren van projecten in het       verder uitgewerkt, samen met de andere
buitengebied.                                     overheden, inwoners en ondernemers.

Ondersteunen van particuliere initiatieven;       Overige projecten;
We stimuleren bewoners om zelf met initiatieven
te komen. We faciliteren bewoners met kennis,     Actie vlinderstruik; beschikbaar stellen van
hulp bij regelgeving en in de communicatie. We    bloemenmengsels en planmateriaal.
maken daarbij een schakel met experts in het
veld.                                             Groene Scholen; betrekken van basisscholen
                                                  en stimuleren groene schoolpleinen.
Natuurinclusieve landbouw; We stimuleren
kennisuitwisseling voor de agrarische sector om   Dorp en rand; verdere invulling op basis van de
het gebruik van bestaande regelingen te           kansrijkheid vanuit de soortenatlas.
vergroten.

Natuurinclusief bouwen; Met inzet van
communicatie worden bewoners gestimuleerd
om natuurinclusief bouwen te integreren in hun
ontwerp




                                                                                                     3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave plan Samen voor Biodiversiteit

    1.   De buitenruimte van Bronckhorst
    2.   Biodiversiteit in ruimtelijke processen
    3.   Vergroten van biodiversiteit in beheer
    4.   Communicatie en bewustwording
    5.   Uitvoeringsprogramma projecten 2019 – 2021
    6.   Financiering


    Bijlagen
         1. Soortenatlas gemeente Bronckhorst (Eelerwoude juni 2019)
         2. Overzicht bestaande beleidsdocumenten
         3. Participatie
         4. Afgeronden projecten uitvoeringsprogramma biodiversiteit 2019
         5. Projecten uitvoeringsprogramma biodiversiteit 2019 - 2020




Samen voor biodiversiteit, Plan Biodiversiteit
Versie 4 september 2019 - concept
Opdrachtgever; E. Hanzens




                                                                            5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>1.        De buitenruimte van Bronckhorst

Inleiding
Bronckhorst kent een prachtig buitengebied met een grote variatie in landschappen. De natuur is
overal om ons heen te vinden. Maar de natuur is aan het veranderen. De diversiteit gaat hard
achteruit. En het besef groeit dat de biodiversiteit van levensbelang is voor ons. De gemeente
Bronckhorst ziet het keren van de achteruitgang als een essentiële taak om samen met inwoners
op te pakken.


Lange termijn
De verbetering van de biodiversiteit vraagt om een lange termijn visie. Dit is een verandering van
denken en handelen. Het herstel van het ecosysteem is een proces waar soms jaren van
investering aan vooraf gaat. Dit vraagt van gemeente en samenleving om investering, vertrouwen
en geduld. We richten ons daarom op vier sporen;

     1.   verankering van het thema biodiversiteit in het gemeentelijk beleid (ruimtelijke processen)
     2.   verankering van het thema biodiversiteit in het gemeentelijk beheer (beheer)
     3.   vergroten van bewustwording en handelen (communicatie en participatie)
     4.   activiteiten die bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit (projecten)


Verandering
De toenemende druk op het gebruik van de buitenruimte, veranderingen in het klimaat en
veranderingen in beheer hebben de laatste decennia een verarming van de biodiversiteit teweeg
gebracht. Insecten verdwijnen, een groot aantal vogelsoorten neemt af en plantensoorten
verdwijnen. Landschapselementen en akkerranden die voorheen vaak een onderdeel vormde
van de agrarische bedrijfsvoering staan onder druk.

Tegelijkertijd zien we het aantal ongewenste exotische invasieve soorten toenemen. Ook zien we
een verstoring van het ecologisch evenwicht, bijvoorbeeld door de overlast van de
eikenprocessierups.


Samen voor biodiversiteit
Het herstel van de variatie aan soorten, ecosystemen en landschappen is van belang voor een
rijke natuur en is de basis van ons welzijn. Ook economisch zijn wij afhankelijk van een gezond
ecosysteem. Biodiversiteit gaat ons allemaal aan. Met dit plan zetten we de volgende stap om de
inzet op het behoud en herstel van de biodiversiteit te vergroten, een structureel karakter te
geven en zo de natuurwaarde meetbaar te versterken. Samen met bewoners, ondernemers en
bedrijven geven we vanuit de gemeente Bronckhorst richting in een verbetering van de
biodiversiteit en het natuurinclusief denken en doen.


Soortenatlas
Op basis van het Landschapsontwikkelingsplan zijn de diverse leefgebieden voor kenmerkende
soorten in de gemeente in beeld gebracht. Per leefgebied is een kenmerkende gidssoort
aangewezen. Aan de hand van de gidssoorten is bepaald waar de kansen liggen om de
biodiversiteit te vergroten. Dit zijn bijvoorbeeld de locaties die aansluiten bij hotspots en
leefgebieden van gidssoorten. De kansen voor het vergroten van de biodiversiteit liggen met
name op en rond de landgoederenzones. Op de intensievere landbouwgronden is vrijwel geen
leefgebied of hotspot van gidssoorten aanwezig. In de soortenatlas zijn de leefgebieden en het
voorkomen van de gidssoorten en kansrijke locaties in beeld gebracht. (bijlage 1; Soortenatlas
Eelerwoude juni 2019).




                                                                                                        7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Behouden, versterken, vergroten, verbinden
De maatregelen die we willen nemen voor het vergroten van de biodiversiteit zijn gebaseerd op
het basisprincipe van “behouden-versterken-vergroten-verbinden” (Eelerwoude juni 2019).

Maatregelen richten zich in eerste instantie op het behoud van een soort of (deel)populaties.
Vervolgens worden maatregelen getroffen om deze populaties te versterken. Daarna kan gewerkt
worden aan het vergroten van populaties, bijvoorbeeld door het beheer aan te passen waardoor
er meer voedsel of leefgebied beschikbaar komt. Tot slot worden de (deel)populaties (beter) met
elkaar verbonden. De maatregelen die worden toegepast volgen het beschreven principe van
“behouden-versterken-vergroten-verbinden”.




  Afbeelding; Behouden, versterken, vergroten, verbinden (soortenatlas
  Eelerwoude juni 2019)




                                                                                                  8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>2.     Biodiversiteit in ruimtelijke processen
Omgevingsvisie
De omgevingsvisie geeft de integrale gemeentelijke visie weer. Volgens de Routekaart Invoering
Omgevingswet wordt voorafgaand aan het opstellen van de omgevingsvisie een startnotitie
opgestart. Ook wordt in samenspraak met de raad(swerkgroep) een koersdocument strategische
opgaven opgesteld. De maatregelen en het beleid voor het beschermen en vergroten van de
biodiversiteit worden hierin opgenomen.


Ruimtelijke processen
Bij nieuwe ontwikkelingen, of verandering van bestaande situaties waarbij wordt afgeweken van
het bestemmingsplan, wordt door middel van een quickscan de gevolgen voor de flora en fauna
in kaart gebracht. Bij sommige projecten is sprake van een landschappelijke inpassing. Om goed
zicht te krijgen op de mogelijkheden die er zijn voor de versterking van de biodiversiteit is het
wenselijk om een totaaloverzicht te hebben van de ruimtelijke structuren. Voor de bebouwde kom
is de hoofdgroenstructuur vastgelegd in het bestemmingsplan. Voor het buitengebied wordt er in
2020 een inventarisatie gemaakt van de bestaande houtstructuren, landschapselementen,
singels en lijnen in het landschap die van belang zijn voor bijvoorbeeld vleermuizen, bijen en
insecten.


Aanpassen bomenbeleidsplan
Bij de aanpassing van het bomenbeleidsplan regelen we een striktere bescherming van markante
bomen en boomstructuren op gronden die niet in eigendom zijn van de gemeente. Deze bomen
en structuren zijn voor een groot aantal soorten van belang. Het beleid en beheer draagt bij aan
het in stand houden of verbeteren van de biodiversiteit.




                                                                                                    9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>3.      Vergroten van biodiversiteit in beheer

Ecologisch bermbeheer
De doelstelling van het beheer van de bermen verschuift van het kort houden van de vegetatie
naar behoud en versterken van kruidenrijke bermen. Het huidige bermbeheer wordt daarop
(gefaseerd) aangepast. Ook in het participatietraject met bewoners en gebruikers van het
buitengebied staat het bermenbeheer in relatie tot de biodiversiteit duidelijk bovenaan de
prioritering. Omdat de omvorming van de bermen duidelijk zichtbaar zal zijn worden bewoners
actief betrokken en geïnformeerd over de veranderingen.
Op basis van de kansrijkdom is in de soortenatlas (zie bijlage) een zoekgebied opgenomen voor
verschralingsbeheer. Op dit moment wordt circa 120 km berm ecologisch beheerd. Dat is 20%
van alle bermen. In 2022 is 80% van alle bermen omgevormd naar ecologisch beheer. Bij de
omvorming ligt de prioriteit in het zoekgebied. Daarbij wordt rekening gehouden met de volgende
factoren;

Verschralen
Verschraalde, voedselarme(re) wegbermen en slootkanten zijn over het algemeen rijker aan
planten- en diersoorten. Deze verschraling kan bereikt worden door het maaisel af te voeren en
de bermen niet meer te klepelmaaien waarbij het maaisel blijft liggen. Omdat het afvoeren en
storten van maaisel hogere kosten met zich meebrengt wordt verdere uitwerking gegeven aan
het beperken van de kosten. Dit kan door het maken van Bokashi of het maaisel binnen een
straal van 5 km af te geven. Er is in de gemeente een proef uitgevoerd en de resultaten zijn goed
zodat dit op meerdere plekken zal worden ingezet.

Tijdstip van maaien
Het moment van maaien wordt nu bepaald door factoren als verkeersveiligheid, mogelijke
overlast en netheid. Vanuit kansen om de soortenrijkdom te verhogen is het op een aantal
plekken wenselijk om het maaitijdstip aan te passen op vegetatie en bloeitijden.

Gefaseerd maaien
Het maaien van bijvoorbeeld alleen de eerste meter langs de weg voor verkeersveiligheid of het
laten staan van vegetaties zodat in de langere vegetaties insecten kunnen overwinteren, leidt tot
meer biodiversiteit.


Ecologisch beheer slootkanten
Voor het verschralen van bermen en slootkanten is het belangrijk om bij het baggeren geen
bagger op de kant te deponeren. Ook het maaien van de schouwpaden (en afvoer van het
maaisel) kan afgestemd worden op het broedseizoen en voorkomen van soorten. Het merendeel
van de watergangen wordt beheerd door het waterschap of de aanliggende grondeigenaar. Een
aantal jaren geleden is een deel van het slootonderhoud overgenomen van het waterschap. De
gemeente is daarmee ook verantwoordelijk voor het vrijhouden van de watergang. Op een aantal
plekken worden de slootkanten al ecologisch beheerd. De zoekgebieden voor
verschralingsbeheer van de bermen zijn tevens van toepassing op het ecologisch beheer van de
slootkanten. Eind 2022 wordt 80% van de slootkanten die in gemeentelijk beheer zijn ecologisch
beheerd. Met het waterschap worden afspraken gemaakt over het beheer van de overige
watergangen.




                                                                                                    10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Openbaar groen in de kernen
Kansen voor het vergroten van de biodiversiteit binnen de kernen liggen voornamelijk bij de
bermen en gazons. Het beheer wordt daarom aangepast. Lang gras geeft betere
voedselmogelijkheden voor tal van insecten en zaad etende vogels. Ook kunnen stroken
gedurende het hele jaar gespaard worden om overwinterende insecten een kans te geven.

Zoals aangegeven in de soortenatlas biedt Zelhem veel mogelijkheden om meer aan ecologisch
groenbeheer te doen. In 2020 wordt het groenbeheer in Zelhem volledig omgevormd naar
hooiland en geeft daarmee een verhoging van de diversiteit. Waar mogelijk wordt ook hier
ingezaaid met waard- en nectarplanten.

Het maaibeheer in de kern wordt in 2020 opnieuw aanbesteed. Dit geeft de mogelijkheid om
biodiversiteit en ecologisch beheer ook in de aanbesteding van het maaibeheer in de kern een
plek te geven. Samen met bewoners en organisaties uit de gemeente wordt verdere uitwerking
gegeven aan de kansrijke en gewenste locaties voor omvorming van het beheer en de
communicatie daarover.


Particuliere beheercontracten
Op dit moment zijn er circa 100 beheercontracten met particulieren afgesloten voor het beheer
van openbaar groen. Vanuit een goede samenwerking, betrokkenheid en draagvlak vanuit
bewoners ontstaat er ook meer diversiteit in de flora. Met name voor insecten is dit waardevol. Dit
wordt op meerdere plekken in de gemeente ingezet. Door uitgeven van goede zaadmengsels,
waard- en nectarplanten stimuleren we particulieren om het openbaar groen samen te beheren
en bij te dragen aan een betere leefomgeving. We werken toe naar een totaal van 200
beheercontracten in 2022.


Bestrijding van ziekten, dierplagen en invasieve exoten
De jaarlijks terugkerende dierlijke plagen en invasieve exoten zorgen de laatste jaren voor een
toenemend aantal dagelijkse meldingen van overlast. Om de veiligheid en leefbaarheid te
waarborgen en te voldoen aan de wettelijke verplichtingen, nemen wij maatregelen om de plagen
en onkruiden te bestrijden. Wij streven naar het herstel van het ecologisch evenwicht en het
gebruik van zoveel mogelijk biologische bestrijdingsmethoden. Hierbij gaat het om de volgende
soorten:
          engerlingen
          eikenprocessierups
          reuzenberenklauw
          Japanse duizendknoop
          essentaksterfte
          Jacobs kruiskruid

De provincie werkt beleid uit hoe om te gaan met nieuwe invasieve soorten. Voor soorten die zich
al hebben gevestigd in Gelderland zoekt de provincie naar effectieve bestrijdingsmethodes.

De gemeente heeft beleid voor het bestrijden van invasieve soorten vastgesteld. De locaties waar
proeven worden gedaan met nieuwe bestrijdingsmethodes worden actief gevolgd en de
resultaten worden vastgelegd. Door gebruik te maken van biologische bestrijdingsmethoden en
door toepassing van gevarieerde beplantingen kan het ecologisch evenwicht zich herstellen en
kunnen de gevolgen van bomenziektes en plaagdieren worden beperkt.

Samen met provincie maakt ook Bronckhorst actief uit van een landelijk netwerk. Hierin wordt
kennis gedeeld. Vanuit de gemeente worden resultaten binnen dit netwerk gepresenteerd.




                                                                                                      11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Aanleg en beheer van waterelementen
Waterelementen in het landschap in de vorm van poelen, plassen en beken hebben voor veel
soorten een bijzondere betekenis als foerageergebied en nest/verblijfplaatsmogelijkheid. Juist op
deze plaatsen komen veel insecten voor. Alle maatregelen die bijdragen aan een verbetering van
het waterbiotoop, de biodiversiteit en insectenrijkdom, zoals de realisatie van natuurlijke oevers of
de hermeandering van een beek, zijn in principe gunstig voor biodiversiteit. Ook wadi’s en
helofytenfilters dragen hier aan bij. Kansen liggen er zowel bij de aanleg als bij het beheer van
waterelementen. Door het maaien van oevers en het schonen van watergangen aan te passen
ontstaan meer kansen voor biodiversiteit.


Inzaaien bloemenmengsels na werkzaamheden
Door de kap van bomen of bij graafwerkzaamheden van kabels en leidingen worden wegbermen
geroerd en ontstaat een kale, onbegroeide situatie. Om de biodiversiteit te verhogen kan hier een
bermenmengsel met inheemse plantensoorten ingezaaid worden. Gebruik van autochtoon en
biologisch zaad is noodzakelijk voor insecten en vlinders. De eerste meter van de weg wordt niet
ingezaaid, deze zone wordt regelmatig bereden en inzaaien hier heeft weinig meerwaarde. Ook
bij civieltechnische werken streven naar inzaaien met een passend inheems en streekgebonden
kruidenmengsel.


Handhaving
Vanuit de gemeente wordt de biodiversiteit ook vanuit beleid gewaarborgd. Daarbij is de
medewerking van bewoners en grondeigenaren van groot belang. Dat gaat niet altijd conform het
beleid. Soms vanuit onwetendheid, soms vanuit onwil. Voorafgaand aan eventuele handhaving
gaat een intensief communicatietraject waarin we aandacht geven voor de bescherming en
verbetering van de biodiversiteit. Daarmee geven mensen de gelegenheid te handelen vanuit
kennis. Waar nodig wordt het naleefgedrag bevorderd door het actief aanspreken van mensen.
Vanuit de afdeling Buiten is sinds 2019 0,5 fte beschikbaar om hierop in te zetten.




                                                                                                        12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>4.      Communicatie en bewustwording


Communicatie en bewustwording
De verbetering van de biodiversiteit doen we samen: gemeente, inwoners, organisaties en
bedrijven. En dat begint bij een groter bewustzijn. Vanuit kennis kun je handelen. Met grote en
kleinere projecten zetten we in op betrokkenheid van een groot aantal partijen en bewoners.


Op Morgen
Het project Op Morgen richt zich op communicatie naar bewoners om het bewustzijn te vergroten
op het gebied van klimaatverandering, energietransitie en de verbetering van de biodiversiteit. In
onze communicatie gaan we uit van een positieve boodschap: samen zorgen we ervoor dat we
ons mooie Bronckhorst behouden voor de toekomst. Gemeente, bewoners, verenigingen en
organisaties delen met elkaar de mooie initiatieven en inspireren daarmee anderen om aan te
sluiten.


Participatie
De samenwerking met bewoners zoeken we op het gebied van betrokkenheid, kennis en kunde.
Bij het opstellen van het Plan Biodiversiteit zijn bewoners, verenigingen en organisaties breed
uitgenodigd om mee te denken, visie te vormen en ideeën in te brengen. Voor een overzicht van
betrokken partijen zie bijlage 3. Ook bij de verdere uitwerking van de projecten worden bewoners
actief betrokken en gestimuleerd om te participeren.


Bermen langs particuliere erven
Veel bermen in het buitengebied worden al jaren door aangrenzende grondeigenaren gemaaid.
Naar inschatting gaat het om circa 60 km (10% van het totaal aantal km gemeentelijke bermen).
Vaak vanuit een goede bedoeling, netheid en zorg, gaan de bermen langzaam op in particulier
gazon of agrarisch terrein. Een soortenarme berm is het gevolg. We zetten actief in op
communicatie naar bewoners en ondernemers om het beheer aan te passen en de biodiversiteit
te vergroten. De gemeente werkt er naar toe om eind 2022 80% van alle bermen ecologisch te
beheren. Ook het beheer van de bermen langs particuliere erven wordt hierin meegenomen.


Ondersteunen van initiatieven van bewoners
Het idee is simpel, hoe meer ideeën hoe beter het is. We stimuleren bewoners om zelf met
initiatieven te komen die bijdragen aan een betere leefomgeving. Een klimaatrobuuste inrichting,
vergroening, planten van bollen, nestkasten. Hoe klein of groot een idee ook mag zijn, de
gemeente denkt graag mee in de uitvoering en faciliteert met kennis, in het proces en financieel.

Door het beschikbaar stellen van kennis over een groene, natuurvriendelijke, diervriendelijke of
ecologisch inrichting van het terrein kunnen we zowel draagvlak, participatie als biodiversiteit
vergroten. Kennis kan komen vanuit de gemeente maar ook vanuit experts in het veld of
bijvoorbeeld een bekwaam hovenier.


Weet van Water
Waterschap Rijn en IJssel werkt met het project Weet van Water. Het project kan de mensen
helpen om bijvoorbeeld de tuinen natuur- en watervriendelijk te maken, waterbewust te
ondernemen of bij te dragen aan een goede waterkwaliteit. De gemeente Bronckhorst sluit aan bij
het project Weet van Water. Samen met het Waterschap gaan we met mensen in gesprek over
klimaat en biodiversiteit en we dagen hen uit om zelf in actie te komen. In de periode 2020 tot




                                                                                                     13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>2022 zullen jaarlijks minimaal twee concrete activiteiten gezamenlijk worden opgepakt. Ook wordt
in deze periode samen met het waterschap verdere uitwerking gegeven aan ruimtelijke
ontwikkeling in het landelijk gebied binnen het stroomgebied van de Baakse Beek en de Grote
Beek. Bij deze ontwikkelingen is het vergroten van de biodiversiteit een concrete doelstelling.


Natuurinclusief bouwen
Bij het bouwen van woningen en bedrijfspanden wordt gestreefd naar integratie van
natuurwaarden. Het gaat om bouwen waarbij natuur en pand onlosmakelijk met elkaar verbonden
zijn. Met eenvoudige voorzieningen aan gebouwen, aanpassingen in het ontwerp of gebruik van
ander materiaal kan veel bereikt worden. Pas als er verstoring van flora en fauna plaats vindt
kunnen maatregelen wettelijk verplicht gesteld worden. Daarom zetten we actief in (met een
folder of website) op informeren van bewoners en willen we mensen stimuleren om het
natuurinclusief bouwen te integreren in de bouwplannen.


Natuurinclusieve landbouw
Door de Gelderse landbouw-, natuur- en milieuorganisaties is een Actieplan Natuurinclusieve
Landbouw in Gelderland opgezet. Een rijk bodemleven en voldoende bestuivende insecten zijn
voor een gezonde landbouw belangrijk. Natuurinclusieve landbouw betekent dat de agrariër
plaats biedt aan planten en dieren door bijvoorbeeld struweel en akkerranden aan te leggen. We
ondersteunen organisaties en initiatieven die zich sterk maken voor Natuurinclusieve landbouw.
Zeker als zij zich inzetten voor de afbouw van het gebruik van bestrijdingsmiddelen zoals
glyfosaat op landbouwgrond. Samen met de provincie stimuleren we uitwisseling van kennis bij
de agrarische sector over de mogelijkheden en regelgeving. De brengen we de praktijk in beeld
en stimuleren daarbij het gebruik van bestaande regelingen te vergroten.




                                                                                                   14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>5.     Uitvoeringsprogramma projecten 2019 - 2021

Aanplanten bomen en lanen
In 2019 is een start gemaakt met het aanwijzen van locaties waar bomen aangeplant kunnen
worden. De kansrijkheid voor biodiversiteit zoals aangegeven in de soortenaltas is daarbij
sturend. In afstemming met aanliggende eigenaar wordt gekeken waar het mogelijk is om de
lanen- en bomenstructuur te versterken. De keuze voor de beplanting wordt bepaald door het
landschapstype, bestaande ruimte maar ook door waarde voor de aanwezige insecten, bijen en
vogels.


Aanplanten landschapselementen
Met name op de overgangen van de natuurgebieden naar de intensievere landbouwgebieden zijn
er gidssoorten die baat hebben bij een kleinschalig landschap en landschapselementen. In
samenwerking met de agrarische sector worden de kansen die zich voordoen in de
ruilverkaveling benut.


Natuurlijke bestrijding eikenprocessierups
Het aantal eikenprocessierupsen neemt explosief toe. Het onder controle houden is lastig en
kostbaar en de overlast voor bewoners is op sommige plaatsen groot. De overlast van de
eikenprocessierups is een gevolg van een verstoring van het natuurlijke evenwicht. De natuurlijke
vijanden van de processierups zijn grotendeels verdwenen. Sluipwespen, gaasvliegen,
koolmezen, mussen en pimpelmezen kunnen worden aangetrokken door de aanwezigheid van
de juiste bloemen en zaden. Vleermuizen profiteren daarvan mee. Zorgen voor voldoende
nestgelegenheid is daarbij een belangrijke voorwaarde. In sommige gemeente wordt al
geëxperimenteerd met het versterken van de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups, met
goed resultaat. Op basis van een evaluatie van 2019 waarin de overlast groot is kunnen we
richting geven aan de bestrijding van de eikenprocessierups in 2020 en 2021.


Bodem
Het bodemleven (of de biodiversiteit van de boden) zorgt voor een vruchtbare boden. Een goed
bodemleven zorgt er voor dat ook boven de grond het groeit en bloeit. Ook zorgt een gezonde
bodem voor minder erosie, een goede waterhuishouding en ziekte- en plaagwering. In het
coalitieprogramma wordt de verbinding gelegd tussen een gezonde agrarische sector, het
landschap en de natuurwaarden. De aanpassing in regelgeving, beheercontracten en initiatieven
op dit thema worden opgepakt in een aanvullende opdracht. De benodigde capaciteit en
financiering wordt opgenomen in perspectiefnota van de komende jaren.


Project Nationaal Landschap de Graafschap
Op 29 juni 2017 heeft de gemeenteraad het Kwaliteitskader Nationaal Landschap De
Graafschap, Kansen voor Ontwikkeling vastgesteld. Hiermee zijn de beleidsregels voor het voor
het nationale landschap vastgesteld.
Het Nationale Landschap biedt mogelijkheden voor inwoners om via het Stappenplan samen met
de gemeente plannen te maken die bijdragen aan de verbetering van de kwaliteit van het
landschap. Het begrip biodiversiteit heeft een plek in het Kwaliteitskader. Met onder andere
Zutphen, Lochem, andere overheden, inwoners en ondernemers willen we het nationaal
landschap de komende jaren de juiste aandacht geven en het landschap versterken.




                                                                                                    15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Opstellen monitoringsplan
De data voor het opstellen van de Soortenatlas is afkomstig van de Nationale Database Flora en
Fauna (NDDF). Deze gegevens zijn aangevuld met gegevens uit lokale onderzoeken. De
meldingen uit de NDFF zijn afkomstig van verschillende tellers, o.a. teljemee.nl en
waarneming.nl. Daardoor kunnen dezelfde waarnemingen meerdere keren in het systeem terecht
komen. Voor het objectief meten van het voorkomen van bepaalde soorten moet apart onderzoek
worden gedaan. De monitoring van de biodiversiteit in de gehele gemeente Bronckhorst is erg
arbeidsintensief en daarmee ook erg kostbaar.

Wij stellen voor om één gidssoort uit te kiezen die redelijk eenvoudig is waar te nemen. We
kiezen daarbij voor het oranjetipje, de gidssoort voor natte berm, watergangen en oevers. Het
oranjetipje is een indicator van voldoende bloemen/kruiden in nattere gebieden. Deze soort kan
op een vooraf aangewezen en beperkte plaats worden gemonitord. We zetten daarbij in op
betrokkenheid van bewoners bij de monitoring. Om een beeld te krijgen van de veranderingen
moet de monitoring meerdere jaren op dezelfde plek plaatsvinden. Harde conclusies zullen we
echter niet op basis van deze monitoring kunnen trekken. Het voorkomen van een indicatorsoort
is namelijk niet alleen afhankelijk van het beheer, maar ook van andere invloeden, zoals droogte.
Een beeld van de veranderingen en het mogelijke effect van beheer kunnen we hiermee wel
krijgen.


Projecten
Met het oog op betrokkenheid en participatie worden ook een aantal kleinere projecten
uitgevoerd. Op een aantal locaties wordt ingezet op omvorming van openbaar groen en
versterken van bestaande beplanting. Ook wordt aangesloten op bestaande projecten zoals dorp
en rand waarbij aandacht wordt gegeven aan het inpassen van de biodiversiteit.

Actie vlinderstruik; bloemenmengsels, zaadmatjes en plantmateriaal worden beschikbaar gesteld
voor particulier groen of particulier onderhouden groen.

Groene scholen; we betrekken basisscholen bij het thema door activiteiten (bv maken van
nestkastjes) en stimuleren groene schoolpleinen.

Dorp en rand; dit al bestaande project krijgt verder invulling op basis van de kansrijkheid vanuit
de soortenatlas.




                                                                                                     16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>6.      Financiering

Bestaand beleid en projecten
Het behoud en verbetering van de biodiversiteit wordt zo veel mogelijk ingepast in het bestaande
beleid en beheer. Het bermbeheer, slootkantenbeheer en openbaar groen in de kernen wordt
uitgevoerd binnen het bestaande budget waarbij we de genoemde aandachtspunten inpassen in
het werk. Verder worden er projecten uitgevoerd vanuit de bestaande financiering van het LOP.
Aanleg van waterelementen, bomen en lanen, landschapselementen kunnen binnen deze
regeling worden aangepakt. De aandacht voor biodiversiteit is dan bepalend voor de keuze van
ontwerp, soorten en locatie.


Aanvullende financiering
In de perspectiefnota is in de programmabegroting van 2020 en 2021 is een bedrag geraamd van
€ 20.000,- voor de omvorming naar een ecologisch beheer en het behouden en vergroten van de
biodiversiteit. Dit bedrag kan worden benut voor communicatie, ondersteuning van particuliere
initiatieven en kleinere projecten zoals timmeren van nestkasten, uitdelen van bloembollen,
zaaien van bijenmengsels of aanplant van bomen en landschapselementen die buiten het LOP
vallen.


Subsidie
Voor het opstellen en uitvoeren van projecten van het biodiversiteitsplan wordt gebruik gemaakt
van de subsidieregeling van de provincie Gelderland. Hierbij wordt aangesloten op de projecten
die uitgevoerd worden vanuit de subsidieregeling Landschap en Biodiversiteit. Voor het opstellen
van het plan biodiversiteit is een subsidie aangevraagd van € 25.000,- (deze is nog niet beschikt).

Het Nationaal Landschap De Graafschap geeft aan de gemeente de mogelijkheid om meer
subsidie te krijgen via de Landschap- en biodiversiteitsregeling van de provincie Gelderland.
Binnen het nationaal landschap is draagt de provincie max. 75% van de subsidiabele kosten bij,
daarbuiten max. 50%. Voor de subsidie aan gemeenten geldt een minimum van € 25.000,= en
een maximum van € 200.000,-




                                                                                                      17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>BIJLAGEN
BIJLAGE 1; SOORTENATLAS GEMEENTE BRONCKHORST / EELERWOUDE JUNI 2019


Samenvatting
Met de soortenatlas wordt inzicht gegeven in de huidige situatie van de biodiversiteit in de
gemeente. Daarbij zijn de leefgebieden en de bijbehorende, kenmerkende soorten in beeld
gebracht. Waar mogelijk zijn verbanden gelegd met het gevoerde beheer. Ook zijn kansen
benoemd voor het behouden ontwikkelen van de biodiversiteit in Bronckhorst.

Binnen de gemeente zijn de verschillende deelgebieden beschreven met hun eigen
karakteristieke gidssoorten en landschapstypen.

De meeste biodiversiteit is te vinden in de landgoederenzones en de uiterwaarden van de IJssel.
Er is weinig biodiversiteit in de intensieve landbouwgebieden centraal in het gebied en delen van
het agrarisch ontginningslandschap Wolversveen. De gebieden met de meeste biodiversiteit en
de meeste hotspots van soorten zijn ook aangewezen als Gelders natuurnetwerk (zie bijlage 1;
soortenatlas).

Met name in de gebieden ten oosten van Vorden, een deel van de uiterwaarden langs de IJssel,
het Keppelcomplex met omliggende gronden en het gebied ten zuiden van Zelhem zijn relatief
veel hotspots van gidssoorten aanwezig. Hier is de biodiversiteit het hoogst en kunnen
eigendommen van de gemeenten in de leefgebieden tussen de hotspots van soorten (onderdeel)
van verbindingszones vormen waardoor een robuuster netwerk ontstaat en de biodiversiteit kan
toenemen.



                                                      Voor gidssoorten als patrijs en steenuil
                                                      liggen lokaal in leefgebieden aansluitend op
                                                      de hotspots nog kansen voor het versterken
                                                      van leefgebied in de vorm van
                                                      bermenbeheer en onderhoud en versterking
                                                      landschapselementen.




                                                      Afbeelding; voorbeeld van voorkomen van
                                                      hotspots van gidssoorten




                                                                                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 2; OVERZICHT BESTAANDE BELEIDSDOCUMENTEN

Beleidsagenda
De snelle achteruitgang van de biodiversiteit maakt dat dit thema landelijk, provinciaal en ook
gemeentelijk met steeds meer nadruk op de agenda staat.
Veel partijen zijn op zoek naar een nieuwe manier van werken op dit thema. Vanuit verschillende
overheden en organisaties wordt invulling gegeven aan visie en beleid. De bestaande
beleidsdocumenten vormen gezamenlijk de basis voor verdere uitwerking van biodiversiteit in de
gemeente Bronckhorst.



                                                                     landschap


                                                                       stedelijk
                                                                        groen

                                                                        natuur


                                                                      agrarisch
                                                                       gebied

Deltaplan Biodiversiteit
Vanuit een brede maatschappelijke beweging is een nieuwe aanpak voor natuurherstel in
Nederland gepresenteerd. De kern van de aanpak is dat iedereen, van grondgebruiker tot
overheid en van kennisinstituut tot uitvoerder een bijdrage kan leveren aan het herstel van
biodiversiteit. Het document is een handreiking voor iedereen die hier aan mee wil werken.

De kwartiermakers gaan het Deltaplan verder uitwerken langs drie werkroutes: landbouw, natuur
en openbare ruimte.

De minister van LNV wil de ontwikkeling van de landbouwvisie uitwerken in samenhang met het
Deltaplan landschap. De ideeën in het Deltaplan over het gebruik van de biodiversiteitsmonitor en
herstel van landschapselementen wil zij betrekken bij de GLB-pilots en het Nationaal Strategisch
Plan voor het GLB 2021 – 2017.


Omgevingsvisie en Ambitiedocument Natuur – provincie Gelderland
De omgevingsvisie ‘Gaaf Gelderland’ en het Ambitiedocument Natuur van de provincie
Gelderland vormen een basis voor verder uitwerking van het biodiversiteitsplan. Een belangrijk
punt hieruit is de verbinding van het thema biodiversiteit met de andere ambities uit de
omgevingsvisie.

In het ambitiedocument Natuur staat omschreven hoe we met onze natuurwaarden om willen
gaan en we er voor kunnen zorgen dat de biodiversiteit in Gelderland toeneemt. De rode draad in
deze strategie is de betrokkenheid van mensen.




                                                                                                    19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Perspectiefnota 2020 Gelderland – provincie Gelderland
In de perspectiefnota is opgenomen dat de provincie zich inzet voor de realisatie van het Gelders
Natuurnetwerk en de versterking van de biodiversiteit. Na decennia van schaalvergroting,
intensivering en lage voedselprijzen staan we voor de uitdaging naar voedselproductie met
herstel van biodiversiteit, landschappen en kringlopen met een gezonde en gevarieerde bodem.


Coalitieakkoord Gelderland 2019/2023 – provincie Gelderland
Gelderland is de provincie met het meeste groen van Nederland. Groen is van belang voor het
welzijn van de mensen, die er wonen of recreëren, voor het versterken van de biodiversiteit en
voor het dempen van de effecten van klimaatveranderingen. De provincie stimuleert gemeenten
om, in samenwerking met lokale partijen, eigen biodiversiteitsplannen op te stellen en daarvoor
voldoende middelen te begroten. De provincie kan het opstellen van deze plannen co-
financieren.


Coalitieprogramma en programmaplan - gemeente Bronckhorst
In lijn met het provinciaal beleid heeft het bestuur van de gemeente Bronckhorst de ambitie
uitgesproken de natuurwaarde en de biodiversiteit in Bronckhorst te willen versterken. In het
coalitieprogramma is dit als een van de speerpunten benoemd.

In het programmaplan is een vertaling gegeven van deze ambitie en zijn de resultaten
uitgeschreven. Ook hierin is de verbinding met andere thema’s en de betrokkenheid van mensen
een belangrijk punt.




                                                                                                    20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 3; BETROKKEN PARTIJEN

Bij de uitwerking van projecten en initiatieven worden bewoners, organisaties en verenigingen
uitgenodigd om mee te denken.
Bij het opstellen van het Plan Biodiversiteit zijn betrokken;
     - Bijenstichting
     - Bomenbelang
     - Natuurmonumenten
     - Waterschap Rijn en IJssel
     - Wildbeheereenheid
     - Agrarische Natuurvereniging ’t Onderholt
     - Steenders Landschap
     - IVN
     - Levend Landschap Vierakker
     - Werkgroep Buitengebied Halle
     - Aantal bewoners op persoonlijke titel




                                                                                                21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 4; PARTICIPATIE

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de punten die ingebracht zijn bij de participatie
avonden biodiversiteit op 2 juli 2019. Het zijn tips, suggesties en ideeën van betrokken bewoners.

Samen met het platform Op Morgen proberen we in de komende periode zo veel mogelijk van de
aangedragen punten uitwerking te geven. Door het een plek te geven in het beheer, door
communicatie of door nieuwe projecten, samen met bewoners, op te pakken.

Omschrijving oogst 2 juli 2019: bijeenkomst Beleidsplan Biodiversiteit




                                                                                                                                         landschapsherstel /




                                                                                                                                                                             Geld beschikbaar
                                                                                                         door gemeente
                                                                                                         ondersteuning
                                                                                          communicatie




                                                                                                                         gemeente zelf




                                                                                                                                                               berm-beheer
                                                                                                                                         ontwikkeling




                                                                                                                                                                                                waterschap


                                                                                                                                                                                                                  provincie
                                                                                                                                                                             stellen
                                                                                                                         doen
Er is heel weinig ruimte om robuuste natuur / landschapselementen te realiseren.
Bermen zijn ook extreem smal, waardoor aanleg van bomenrijen, struwelen etc.
haast onmogelijk is.
Landbouwpercelen zijn groot en niet begrenst door natuurlijke stroken. Als er geld                           ●               ●                  ●                                 ●                                      ●
beschikbaar zou zijn kunnen stroken grond van (stoppende?) boeren aangekocht
worden om robuuste natuurstroken / landschapselementen te realiseren.
Relatie duurzame energie en biodiversiteit is een interessante. De stelling is dat alle
ingrepen in het buitengebied gedaan moeten worden met in acht neming van de
versterking van de ruimtelijke kwaliteit (moet er mooi uitzien) en versterking van de
biodiversiteit. Zonne parken bijvoorbeeld (alleen als geen andere locaties
beschikbaar zijn) kunnen door de inrichting en het beheer een bijdrage leveren aan
de biodiversiteit. (park in Hengelo Gld. Is een mooi voorbeeld). Dus goede                                   ●               ●                  ●                                 ●
landschappelijk inpassing en een beheer om op het park ook de biodiversiteit te
vergroten. (ecologisch beheer). Wanneer het park gesloten wordt (meestal na 20
jaar) dan de ingerichte locatie bestemmen als ‘natuur’. De ingerichte locatie is dan
20 jaar niet landbouwkundig bewerkt, geen bemesting etc.

Bewonersparticipatie bij aanleg / onderhoud van natuur en landschap helpt enorm
om draagvlak en begrip te organiseren bij bewoners. Dit werkt vooral op kleine
schaal, in niet te grote gemeenschappen zoals een kleine kern of een deel van een                   ●        ●               ●
dorp.

Windmolens passen niet in het Achterhoeks landschap Er is te weinig wind, daardoor
veel te hoge molens nodig wat teveel afbreuk doet aan de schoonheid van de
omgeving. Achterhoek zou moeten inzetten op de (kleinschalige) maakindustrie en                     ●        ●               ●                                                                                           ●
toerisme, recreatie. Dus veel belang bij mooie omgeving met dito biodiversiteit.

Zet samen met boeren in op herstel van landschapselementen                                          ●        ●                                  ●
Zet samen met boeren in op reductie landbouwgif.                                                    ●        ●                                  ●
De bijenwerkgroep Natuurlijk Imkeren (net voorbij Velswijk) zijn nu 6 jaar op hun
terrein bezig met ontwikkeling. Ze willen nu rondleidingen gaan geven om het
                                                                                                    ●        ●                                  ●
resultaat te laten zien.

Geen gebruik van glyfosaat of andere chemie                                                         ●        ●                                  ●                                                                        ●
Maak het makkelijk en laagdrempelig om als bewoner goede landschappelijke
aanplant op eigen locatie te realiseren.                                                            ●        ●                                  ●

Boeren: Vruchtbare bodem: actieplan Natuur inclusieve landbouw. Betrek boeren
daarbij en help ze om de omslag te maken. Er komen steeds meer goede                                ●        ●                                  ●
voorbeelden hoe het anders kan. Hoe kan de gemeente dat stimuleren?
Mega gebruik van glyfosaat (oranje velden). Tip gemeente Doesburg gaat daarover in
gesprek met agrariërs.                                                                              ●        ●

Geef actief steun aan vrijwilligers, ook financieel                                                 ●        ●                                                                    ●
Integreer natuur in de pilot kringlooplandbomen                                                     ●        ●
Gazons en tuinen van particulieren worden beregend. De vraag is waarmee:
leidingwater of heeft met een bron geslagen (en wat is erger). Moeten en kunnen we                  ●        ●                                                                                          ●
dat voorkomen.




                                                                                                                                                                                                             22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Omschrijving oogst 2 juli 2019: bijeenkomst Beleidsplan Biodiversiteit




                                                                                                                                      landschapsherstel /




                                                                                                                                                                          Geld beschikbaar
                                                                                                      door gemeente
                                                                                                      ondersteuning
                                                                                       communicatie




                                                                                                                      gemeente zelf




                                                                                                                                                            berm-beheer
                                                                                                                                      ontwikkeling




                                                                                                                                                                                             waterschap


                                                                                                                                                                                                               provincie
                                                                                                                                                                          stellen
                                                                                                                      doen
Inzetten op educatie over biodiversiteit en leefomgeving. Bij scholen maar ook naar
bewoners. Klimaatfestival vraagt om vervolg                                                      ●        ●

Hoe kom je als dorp (andere kern) op dezelfde manier in gesprek met de gemeente
als Vierakker? Dus handreiking vanuit gemeente geven hoe je dat kunt doen.                       ●        ●

De tip was: SLG heeft overeenkomst gesloten met de gemeente. Zij ondersteunen de
Vierakkers voor het overleg met de gemeente (ca. 100 adressen). Maak het niet te
                                                                                                 ●        ●
groot.

Proberen te stapelen, partijen bij elkaar brengen, dat is de rol van de gemeente.
Faciliteren.                                                                                     ●        ●

Publiek betrekken / motiveren                                                                    ●        ●
Stimuleer provincie en waterschap om in Bronckhorst ook aan ecologische beheer te
doen.                                                                                            ●        ●                                                                                          ●                ●

Solitaire bomen in het landschap beschermen, nu wordt er vaak net zo lang, zo kort
mogelijk langs gemaaid zodat de bomen doodgaan.                                                  ●                        ●                  ●                       ●                                                ●

Maak een einde aan illegaal gebruik van gemeentegrond voor landbouwdoeleinden
                                                                                                                          ●                  ●                       ●

Bestrijding eikenprocessierups door herstel ecologisch evenwicht; inzetten op
nestkasten, meer variatie en insectenrijke berm                                                                           ●                  ●                       ●                                                ●

Nameten van de eigendomsgrenzen en weer vastleggen. Kanttekening was wel: er is
hier ook veel grond (delen van bermen) verkocht aan particulieren. (tip: zoals de
                                                                                                                          ●                  ●                       ●
gemeente Berkelland >200 ha.)

Zet in op strikte handhaving overtredingen die afbreuk doen aan de biodiversiteit.
Bijvoorbeeld: illegale kap, verplichte herplant niet nakoken, het door bewoners                                           ●                  ●                       ●
maaien van de gemeentebermen etc.

Handhaven op het verdwijnen van houtopstanden en singels. Hierbij eventueel
inzetten van bomenmonitor van de provincie.                                                      ●                        ●                  ●

Suggestie werd gedaan om van stoppende agrariërs bv. De perceel randen te komen
voor natuurlijke randen. Of stroken kopen om percelen te verkleinen door ze in te
                                                                                                 ●                        ●                  ●
richten met landschapselementen.

Help en beloon de agrariërs (waar je kunt als gemeente) die willen overstappen naar
een natuur inclusieve landbouw.                                                                  ●                        ●                  ●                                                                        ●

Gebruik altijd inheems meerjarig zaaizaad                                                        ●                        ●                  ●
Gebruik altijd autochtoon plantmateriaal                                                         ●                        ●                  ●
Inplanten van plantmateriaal: gebruik autochtoon gekweekt materiaal, bijvoorbeeld
er zijn Achterhoeks elzen.                                                                                                ●                  ●

Geen monoculturen meer planten                                                                                            ●                  ●
Let bij het inkopen van plantmateriaal op verschillende genetische afkomst (dus niet
alles bij 1 kweker kopen in 1 jaar)                                                                                       ●                  ●

Inplanten van gaten in de wegbeplanting, herstellen stroken en verbindingen                                               ●                  ●                                                                        ●
Versterken van de houtstructuren maar daarvoor eerst in beeld brengen wat er in de
gemeente is, welke verbindingen er liggen en hoe we dit willen beheren. Dit geldt
                                                                                                                          ●                  ●                                                                        ●
ook voor de structuren voor bijen en insecten

In het verleden zijn gronden verkocht door de gemeente. Is jammer                                                         ●                  ●




                                                                                                                                                                                                          23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Omschrijving oogst 2 juli 2019: bijeenkomst Beleidsplan Biodiversiteit




                                                                                                                                       landschapsherstel /




                                                                                                                                                                           Geld beschikbaar
                                                                                                       door gemeente
                                                                                                       ondersteuning
                                                                                        communicatie




                                                                                                                       gemeente zelf




                                                                                                                                                             berm-beheer
                                                                                                                                       ontwikkeling




                                                                                                                                                                                              waterschap


                                                                                                                                                                                                                provincie
                                                                                                                                                                           stellen
                                                                                                                       doen
Tip voor opnemen in de omgevingsvisie: beschrijven: wij willen als gemeente dat als
agrarische grond vrijkomt deze beschikbaar komt voor natuur.                                                               ●                  ●

Betere bescherming bestaande natuur                                                                                        ●                  ●
Versterken landschapselementen                                                                                             ●                  ●
Aanleggen van verbindingen                                                                                                 ●                  ●                                                       ●                ●
Gemeentelijke bermen die nu door particulieren in beheer zijn zorgen voor een
ecologisch beheer, zelf of door de eigenaren. Inzetten op communicatie.                           ●                        ●                                          ●

Communicatie over bermbeheer d.m.v. folder (voorbeeld Oost Gelre)                                 ●                        ●                                          ●
Gemeente Oost-Gelre heeft een mooie folder over bermbeheer gemaakt. Gemeente
kan zo’n folder ook maken.                                                                        ●                        ●                                          ●

Bewustwording: de gemeente Oost Gelre heeft 2 a 3 jaar geleden een folder huis-
aan-huis bezorgd over bermbeheer.                                                                 ●                        ●                                          ●

Gemeentelijke bermen die nu door agrariërs in beheer zijn (totaal circa 17 ha)
opnieuw zelf in beheer nemen, afpalen. Eventueel inzetten op handhaving in contact                                         ●                                          ●
met provincie en RVO i.v.m. mestboekhouding
Communicatie en aansturing naar de aannemer i.v.m. maaibeheer. Als gemeente zelf
de regie houden. Let bij aanbesteding op natuur certificaat.                                                               ●                                          ●

Neem een vaste ecoloog in dienst die bij nieuwe aanvragen voor woningen,
herinrichtingsprojecten en biodiversiteit kan toetsen. Ook voor de aansturing van het                                      ●                                          ●
bermbeheer van belang.
Hiervan kan natuur worden gemaakt, op deze manier krijg je in 1 klap een
megawinst.                                                                                                                 ●                                          ●

De gemeente kan wat doen op het terrein beheer eigendommen.                                                                ●                                          ●
Bermen later laten maaien als het kan. Meer biodiversiteit e.a. te stimuleren en op
termijn samenhangend plan maken.                                                                                           ●                                          ●

Onnodig maaien omdat er praktisch niets staat (door droogte).                                                              ●                                          ●                               ●                ●
Bermen langs rechte wegen kunnen veel minder gemaaid worden.                                                               ●                                          ●                                                ●
Maaibeheer / wijze en tijdstip                                                                                             ●                                          ●                                                ●
Vegetatie (delen) jaarrond laten staan                                                                                     ●                                          ●                               ●                ●
Ecologisch bermbeheer invoeren                                                                                             ●                                          ●
Voorbeeldproject maken van omvorming van plantsoen.                                               ●                        ●
Open een loket waar burgers met ideeën voor ecologisch beheer zich kunnen
melden en advies kunnen krijgen. Dit stimuleert ecologisch beheer van particuliere
                                                                                                  ●                        ●
gronden. De meest gestelde vragen kunnen op de website komen.

Het is een mooi initiatief om als gemeente aandacht te hebben voor biodiversiteit.
                                                                                                  ●                        ●
Biodiversiteit = algemeen belang ↔ individueel economisch belang         welk belang
weegt zwaarder?                                                                                   ●                        ●

De gemeente Bronckhorst dient allereerst als gemeente zelf het goede voorbeeld te
geven.                                                                                            ●                        ●

Overal waar mogelijk op eigen terrein aanplant realiseren                                         ●                        ●
Werk met waterschap aan verhoging grondwaterpeil                                                                           ●                                                                          ●




                                                                                                                                                                                                           24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Omschrijving oogst 2 juli 2019: bijeenkomst Beleidsplan Biodiversiteit




                                                                                                                                         landschapsherstel /




                                                                                                                                                                             Geld beschikbaar
                                                                                                         door gemeente
                                                                                                         ondersteuning
                                                                                          communicatie




                                                                                                                         gemeente zelf




                                                                                                                                                               berm-beheer
                                                                                                                                         ontwikkeling




                                                                                                                                                                                                waterschap


                                                                                                                                                                                                                  provincie
                                                                                                                                                                             stellen
                                                                                                                         doen
Stel in groenonderhoudscontracten expliciete eisen aan biodiversiteit. Besteed in dat
kader niet alles uit aan 1 organisatie.                                                                                      ●

Maak gebruik van de bomenmonitor en andere monitors om te zien waar bomen en
elementen verdwijnen                                                                                                         ●

Handhaaf op herplantplicht bomen                                                                                             ●
Bloemenmengsels: gebruik autochtoon gekweekt zaad, liefst ook regionaal gekweekt
zaad. Pas op voor carnavalsmengsels.                                                                                         ●

Waterbeheer: hoe gaat de gemeente om met het waterbeheer: suggesties:
helofytenfilters, wadi’s.                                                                                                    ●                                                                          ●

Budget: suggestie: er kan max. € 200.000,= euro subsidie aangevraagd worden bij de
provincie. Als je dat zelf ook bijdraagt, is het te besteden budget alweer € 400.000,=.
                                                                                                                             ●                                                    ●


Handhaving! Nieuw beleid op afgeven vergunningen voor varkens –kippen –
geitenboeren. Bewoners zitten in de stank en kankerverwekkende fijnstof.                                                     ●                                                                                           ●

Exotenbestrijding “breed oppakken”                                                                                           ●                                                                          ●                ●
Waterhuishouding “op orde”: retentie, onttrekking, etc. WRIJ overleg                                                         ●                                                                          ●
Denk ook als gemeente (breed) volledige natuur inclusief:                                                                    ●
Agendeer en neem het voortouw om op Achterhoek niveau (droge zandgronden)
een meerjarige biodiversiteitsimpuls op te zetten.                                                                           ●                                                                          ●                ●

Stel plan van aanpak processierups op met als uitgangspunt dat versterking van de
biodiversiteit dergelijke uitwassen / excessen te voorkomen zijn.                                                            ●                                                                                           ●

Een mooi en divers landschap is voor iedereen waardevol en interessant. Wanneer
iedereen iets meebetaalt dan kunnen er grote stappen worden gezet. Reserveer een
percentage van de ingekomen belasting (bv. Gemeentebelasting, toeristenbelasting)                                            ●                                                    ●
voor de investeringen in de biodiversiteit.

Als de grootschalige monoculturen in de agrarische sector geen halt worden
toegeroepen, groter, meer, meer, dan heeft de burger- en gemeente inspanning                        ●                                           ●
weinig effect.
Wie wat kapot maakt, moet de schade herstellen.                                                     ●                                           ●
De vervuiler betaalt: dus is het een optie om degene die de bermen kapot rijdt
                                                                                                    ●                                                                   ●
tijdens de oogsttijd daarop aan te spreken.
De gemeente heeft geen grote invloed gehad op de achteruitgang van de
biodiversiteit.                                                                                     ●




                                                                                                                                                                                                             25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 5; AFGERONDE PROJECTEN UITVOERINGSPROGRAMMA BIODIVERSITEIT 2019


PROJECTEN UITVOERINGSPROGRAMMA BIODIVERSITEIT – AFGEROND JANUARI TOT SEPTEMBER 2019 –
COMMUNICATIE VIA WEBSITE OP MORGEN
Beschikbaar stellen bloemenmengsels op verschillende locaties en in participatieprojecten. (dorp en rand) in
overleg met bewoners.
Betrekken school Bekveld bij maken van evt. nestkastjes en vlinderwerkgroep Bekveld t.b.v. bestrijding
Eikenprocessierups.

Bijenlint Aaltenseweg Halle naar Hengelo

Wadi's omvormen van gras naar bloemenmengsels

zaadmatten uitdelen + verhaal erachter, gestart bij werkveld in Vorden

Doeschot aanplanten gedeelte Burgerparticipatie (proef) incl. citroenmelisse of kattenkruid of munt tegen
engerlingen. Beplanting is geleverd in april en is ingeplant door buurtbewoners.

Gras en/of blad fermenteren in bokashibult als pilot. Proef is geslaagd.

Plaatsen insectenhotel bij het gemeentehuis en wildbloemenmengsel in gazon voor gemeentehuis

Workshop bijenstichting 1 juni
Bronckhorster Klimaatfestival 11 juni

Vlinderweide Langenberg is ingezaaid

workshop blik vooruit 18 april
Beschikbaar stellen bloemenmengsels op verschillende locaties en in participatieprojecten. (dorp en rand) in
overleg met bewoners.

bladluizen bestrijding met lieveheersbeestjes/communicatie Aanbrengen van larven van het lieveheersbeestje
ter bestrijding van de bladluis.




                                                                           Wilde bijenhotel achter het
                                                                           gemeentehuis,
                                                                           goedgekeurd door Nederland Zoemt

                                                                                                               26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 6; PROJECTEN UITVOERINGSPROGRAMMA BIODIVERSITEIT 2019 - 2020


PROJECTEN UITVOERINGSPROGRAMMA BIODIVERSITEIT – OKTOBER 2019 TOT DECEMBER 2020

Inpassen van boerenwormkruid/citroenkruid/        Pilot loopt       Proefbeplanting is aangebracht op
Allium ursinum                                                      de beschreven locaties
in openbaar groen (proef in Hengelo aan de
Heurne en Beatrixlaan)


aanplanten (gemengde) bomenlanen                  najaar 2019       Voorlopige inventarisatie is afgerond.
                                                                    Soortkeuze nog bepalen op basis van
                                                                    soortenatlas
aanplanten Wuusweg                                najaar 2019       In gesprek met de aanwonenden waar een boom
                                                                    aangeplant kan worden.
Bermen verschralen en meer ecologisch             najaar 2019       Verdere uitwerking op basis van soortenatlas
beheren
Biesterveld in Vorden omvormen met                uitgevoerd apr-19 loopt, evalueren en plan maken voor 2020.
zorgeloos groen soorten
actie Vlinderstruik                               nov. 2019         opstarten
Overleg met Hoveniers; bewustwording              sep-19            afstemmen thema klimaatadaptatie

Weet van Water                                    doorlopend        opstarten (website waterschap)
Dorp en rand                                      doorlopend        Steenderen: verbeteren v.d. uitstraling v.d.
                                                                    groenstrook aan de Weth. Massinkstraat in
                                                                    Toldijk: uitvoering najaar, bijdrage haag vanuit
                                                                    Dorp en Rand. Verzoek haag planten langs de
                                                                    Eekstraat, vanwege open landschap.
Gazons omvormen (hooiland/bloemenweides           2020              in 2020 eerst plan vaststellen, daarna
van maken).                                                         meenemen in de bestekken.

pilot langs landbouwgrond, berm v.d. toekomst 2020

grasplantsoen bij de Rozenstraat deels            Voorjaar 2020     Draagvlak bij bewoners (bewoners hebben zelf
omvormen tot bloemenstrook, ter bevordering                         inventarisatie uitgevoerd).
van de biodiversiteit bij het insectenhotel van
de Pierson..

Herplant, bomenbelang vraagt aandacht voor                          Actie uitwerken in samenwerking met
de herplant en doet de suggestie voor het                           bomenbelang. Mogelijkheden uitwerken voor
creëren van een gemeente bos. Deze suggestie                        aankoop grond en aanplant bos
nemen we mee in het biodiversiteitsplan.
Nature today                                                        Nader uit te werken
Groene schoolpleinen                                                Communicatie i.r.t. subsidieregeling provincie
Bestrijding invasieve soorten                                       Uitsluitend de bestrijding van de exoten in de
                                                                    door de provincie aangewezen parels is
                                                                    subsidiabel. Geen locatie gelegen in deze parels.
                                                                    Verdere uitwerking intern gemeente.
Op Morgen                                                           communicatie naar inwoners, organisaties en
                                                                    bedrijven met een positieve boodschap op het
                                                                    gebied van klimaat, energie en biodiversiteit. We
                                                                    delen initiatieven en inspireren anderen om aan
                                                                    te sluiten.
Bermbeheer door particulieren                                       We gaan in gesprek met aangrenzende
                                                                    eigenaren over het beheer van gemeentelijke
                                                                    bermen en het vergroten van de biodiversiteit.
Ondersteunen cursus bijenvereniging                                 Cursus laat je buurt zoemen




                                                                                                                        27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre> Ecologisch bermbeheer                                               voor bewoners wordt een informatiefolder
                                                                     opgezet over de veranderingen in beheer.

 Samenwerking met bewoners                                           We betrekken actief kennis en kunde van
                                                                     bewoners bij het opstellen en uitvoeren van
                                                                     projecten in het buitengebied.
 Ondersteunen van particuliere initiatieven en                       We stimuleren bewoners om zelf met
 loket biodiversiteit                                                initiatieven te komen. We faciliteren bewoners
                                                                     met kennis, hulp bij regelgeving en in de
                                                                     communicatie. We maken daarbij een schakel
                                                                     met experts in het veld.

 Omgevingsvisie;.                                                    Natuurinclusief bouwen; communicatie opzetten
                                                                     over natuurinclusief bouwen. Hoe kunnen we bij
                                                                     nieuwe bouwprojecten dit integreren? Hoe
                                                                     actief zetten we hier nu op in?

 Ruimtelijke ontwikkeling                                            Opstellen in 2020 van overzicht bestaande
                                                                     ruimtelijke structuren als basis voor nieuwe
                                                                     ontwikkeling.
 Ruimtelijke structuren                                              In beeld brengen ruimtelijke structuren van
                                                                     bestaande houtelementen,
                                                                     landschapselementen, singels en lijnen in het
                                                                     landschap.

Voorbeeld uitwerking pilot Biesterveld, Vorden
In Biesterveld in Vorden zijn groenvakken opgeknapt. Door een engerlingenplaag en de droogte van afgelopen zomer
was er weinig meer over van de beplanting. We kozen nu als proef planten die sterker zijn en beter opgewassen tegen
extreme omstandigheden. Omdat deze planten ook duurder zijn, spraken we met de omwonenden af dat zij voortaan
de plantvakken onderhouden. Dit onderhoud bestaat uit het snoeien van de planten en het verwijderen van onkruid.

Wij ondersteunen de omwonenden door uitleg te geven over het onderhoud en door het groenafval af te voeren. Als
de beplanting een succes is, willen we deze op meerdere plekken in de gemeente, met inzet van inwoners, inzetten.




                                                                                                                      28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>