<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>RAAP-RAPPORT 5914

Archeologische inventarisatie
Chemelot te Geleen en Stein
Gemeente Sittard-Geleen en Stein

Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Colofon


Titel: Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -
       Geleen en Stein; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Versie: 07-06-2023

Auteur: dr. R.A. Vaessen

Projectcode: CHEBO

Bestandsnaam: RAAPrap_5914_CHEBO_20230607

Autorisatie: lic. G. Hensen




ISSN: 0925-6229




RAAP
Leeuwenveldseweg 5b                     Telefoon: 0294-491 500
1382 LV Weesp                           E-mail: raap@raap.nl
Postbus 5069                            Website: www.raap.nl
1380 GB Weesp

© RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., 2023
RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele
schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing
van de adviezen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Samenvatting

Per 1 januari 2024 gaat de Omgevingswet waarschijnlijk in werking. In het kader van de transitie naar de
Omgevingswet wordt op dit moment een omgevingsplandeel voor het Chemelot -terrein opgesteld. Het
OPD voor het terrein van Chemelot dient inzicht te geven in de omgevingskwaliteiten en regels te stellen
aan de inpassing van het erfgoed in de fysieke leefomgeving (het beleid) zodat bescherming van erfgoed
is gewaarborgd. Cruciaal hierbij is dat er rekening dient te worden gehouden met een mee r
gebiedsgerichte (integrale) aanpak, in plaats van de bescherming van losse objecten. Het primaire doel
van onderhavig document is in de eerste plaats het uitvoeren van een inventarisatie en het presenteren
van een overzicht van de bekende archeologische vindplaatsen en uitgevoerde onderzoeken op het
terrein. Op basis van de verzamelde gegevens wordt vervolgens een kenschets gegeven van de
geschiedenis van het Chemelot-terrein van de vroegste boeren circa 7000 jaar geleden tot en met het
sluiten van de Staatsmijn Maurits en de groei van het huidige Chemelot-complex. Tevens is een
gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Daarnaast is op basis van de meest recente
onderzoeksresultaten specifiek voor het Chemelot-terrein de archeologische beleidskaart van de
gemeente Sittard-Geleen (kaartbijlage 4B bij de Beleidsnota Archeologie en Monumenten Sittard -Geleen,
2012) aangevuld. Voor de gemeente Stein is een dergelijke aanvulling niet aan de orde aangezien de
kaart in 2019 up-to-date is gebracht (Van Wijk, 2019).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [3]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Inhoud

Samenvatting ......................................................................................................................... 3
Inhoud ................................................................................................................................... 4
1 Inleiding .............................................................................................................................. 5
       1.1 Kader ....................................................................................................................................... 5
       1.2 Administratieve gegevens .......................................................................................................... 7
       1.3 Doel- en vraagstelling ............................................................................................................... 7
2 Aardkundige situatie ............................................................................................................ 8
       2.1 Inleiding ................................................................................................................................... 8
       2.2 Algemene landschappelijke ontwikkelingsgeschiedenis ............................................................... 8
       2.3 Landschapsontwikkelingen op het Chemelot-terrein ................................................................... 11
       2.4 Conclusie ................................................................................................................................ 13
3 Archeologische gegevens .................................................................................................. 19
       3.1 Inleiding .................................................................................................................................. 19
       3.2 Archeologisch onderzoek op het Chemelot-terrein: een korte geschiedenis ................................. 19
       3.3 Inventarisatie archeologische onderzoeken (vanaf 2005) ........................................................... 24
       3.4 Inventarisatie archeologische vindplaatsen ............................................................................... 27
       3.5 Conclusie ................................................................................................................................ 29
4 Ruim 7000 bewoningsgeschiedenis op Chemelot: een overzicht .......................................... 30
       4.1 Inleiding .................................................................................................................................. 30
       4.2 Provinciaal aandachtsgebied Graetheide ................................................................................... 30
       4.3 Kennisstand Limburgse Archeologie ......................................................................................... 31
       4.4 De vroegste boeren (5100-2000 v. Chr.) ................................................................................... 32
       4.5 De brons- en ijzertijd (2000-20 v. Chr.) ..................................................................................... 34
       4.6 De Romeinse tijd (20 v. Chr. - 450 n. Chr.) ................................................................................ 37
       4.7 De middeleeuwen en nieuwe tijd (450-1900 n. Chr.) .................................................................. 38
       4.8 Staatsmijn Maurits (1926-1967) ................................................................................................ 40
       4.9 De groei van het Chemelot-terrein (vanaf 1967) ........................................................................ 48
       4.10 Archeologische verwachting ................................................................................................... 49
       4.11 Conclusie .............................................................................................................................. 51
5 Gemeentelijk archeologiebeleid .......................................................................................... 56
       5.1 Inleiding .................................................................................................................................. 56
       5.2 Gemeentelijk beleid gemeente Stein ......................................................................................... 56
       5.3 Gemeentelijk beleid gemeente Sittard-Geleen ........................................................................... 57
       5.4 Actualisatie archeologische beleidskaart gemeente Sittard -Geleen voor Chemelot ...................... 58
6 Conclusies en advies ......................................................................................................... 60
       6.1 Conclusie ................................................................................................................................ 60
       6.2 Advies ..................................................................................................................................... 62
Literatuur ............................................................................................................................. 64
Literatuur onderzoeksrapporten (juni 2022) ............................................................................ 68
Websites/Digitale bronnen .................................................................................................... 71
Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en appendices.......................................................... 72




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                                                                    [4]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




1 Inleiding

1.1 Kader
Per 1 januari 2024 gaat de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet staat voor een samenhangende
benadering van de fysiek leefomgeving, waarbij erfgoed (gebouwde monumenten, archeologische
waarden, stads- en dorpsgezichten en cultuurlandschappen) één van de thema’s is. Het doelmatig
beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving en de na te streven omgevingskwaliteit
zijn daarbij belangrijk. Op het terrein van Chemelot zijn verwachtingswaarden voor het aantreffen van
archeologie en bovengrondse monumenten aanwezig. Hoe de gemeenten de bescherm ing van het
erfgoed regelen, dient in het Omgevingsplan van Chemelot te worden opgenomen. Het omgevingsplan is
een gebiedsdekkend plan dat regels bevat over de hele fysieke leefomgeving. In het plan worden
(algemene) regels en vergunningplichten vastgelegd. De gemeenten moeten bij het vaststellen van het
omgevingsplan rekening houden met te verwachten of aantoonbare archeologische waarden en
monumenten en te beschermen gemeentelijke en provinciale monumenten. Lokale regels met betrekking
tot archeologisch onderzoek kunnen worden opgenomen. Met het omgevingsplan worden de huidige
bestemmingsplannen vervangen.

Het Chemelot-terrein ligt deels in de gemeente Sittard-Geleen en deels in de gemeente Stein. Het gehele
gebied beslaat een oppervlak van in totaal ca. 800 ha en bestaat uit drie delen: de haven in Stein, het
Chemelot Industrial Park (‘Site’) en de Brightlands Chemelot Campus. Voor het gehele terrein wordt op
dit ogenblik een Omgevingsplandeel (OPD) Chemelot opgesteld dat als doel heeft om een één op één
horizontale transitie mogelijk te maken van de huidige planologische mogelijkheden (vastgelegd in
bestemmingsplannen, verordeningen, vergunningen en ontheffingen, passend bij door gemeenten
bestuurlijk vastgestelde uitgangspunten) naar het omgevingsplan. H et OPD voor het terrein van
Chemelot dient inzicht te geven in de omgevingskwaliteiten en regels te stellen aan de inpassing van het
erfgoed in de fysieke leefomgeving zodat bescherming van erfgoed is gewaarborgd. Cruciaal hierbij is
dat er rekening dient te worden gehouden met een meer gebiedsgerichte (integrale) aanpak, in plaats
van de bescherming van losse objecten.

Op dit moment ontbreekt echter een goed overzicht van de archeologische onderzoeken en vindplaatsen
op het Chemelot-terrein om een dergelijke aanpak mogelijk te maken. Het primaire doel van onderhavig
document is het uitvoeren van een inventarisatie en het presenteren van een overzicht. Daarnaast zal op
basis van de meest recente onderzoeksresultaten specifiek voor het Chemelot -terrein de archeologische
beleidskaart van de gemeente Sittard-Geleen (kaartbijlage 4B bij de Beleidsnota Archeologie en
Monumenten Sittard-Geleen, 2012) worden aangevuld. Voor de gemeente Stein is een dergelijke
aanvulling niet aan de orde aangezien de kaart in 2019 up-to-date is gebracht (Van Wijk, 2019).

Kwaliteitsborging

De werkzaamheden zijn uitgevoerd onder certificaat BRL4000, conform artikel 5.4 van de Erfgoedwet.
Het onderzoek is uitgevoerd volgens de normen van de archeologische beroepsgroep. De Kwaliteits norm
Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), beheerd door de Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging
Bodembeheer (SIKB; www.sikb.nl), is door de minister aangewezen als norm.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [5]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




RAAP is gecertificeerd voor de protocollen 4001 Programma van Eisen, 4002 Bureauonderzoek, 4003
Inventariserend veldonderzoek (landbodems), onderdelen proefsleuven en overig, alsmede 4004
Opgraven (landbodems).

Zie bijlage 1 voor de dateringen van de in dit rapport genoemde archeologische perioden.




Figuur 1. Aanduiding onderzoeksgebied. Inzet: ligging in Nederland (ster).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [6]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




1.2 Administratieve gegevens
 Type onderzoek                                       Bureauonderzoek
 Opdrachtgever                                        gemeente Sittard-Geleen
 Bevoegde overheid                                    Gemeente Sittard-Geleen en Stein
 Plaats                                               Geleen en Stein
 Gemeente                                             Sittard-Geleen en Stein
 Provincie                                            Limburg
 Centrumcoördinaten (X/Y)                             183016/331383
 Toponiem                                             Chemelot
 Oppervlakte onderzoeksgebied                         885 ha
 Afbakening onderzoeksgebied                          Het onderzoeksgebied valt binnen de formele begrenzing van
                                                      het Chemelot-terrein.
 Onderzoeksperiode                                    Juni-juli 2022
 Uitvoerder                                           RAAP Zuid
 Projectleider                                        dr. R.A. Vaessen
 Projectmedewerkers                                   N. Paffen, G. Hensen
 RAAP-projectcode                                     CHEBO
 ARCHIS-onderzoeksmeldingsnummer                      5277842100
 Beheer en plaats documentatie                        RAAP regio Zuid te Weert en op termijn, ARCHIS en E-Depot.

Tabel 1. Administratieve gegevens.


1.3 Doel- en vraagstelling
Het doel van het bureauonderzoek is om te komen tot een inventarisatie van de archeologische
onderzoeken en vindplaatsen op Chemelot met als doel om een beter inzicht te krijgen van de menselijke
bewonings- en gebruiksgeschiedenis op het terrein. Op basis hiervan kan vervolgens ook nauwkeuriger
een archeologische verwachting worden opgesteld. Daarnaast zal op basis van de meest recente
onderzoeksresultaten specifiek voor het Chemelot-terrein de archeologische beleidskaart van de
gemeente Sittard-Geleen (kaartbijlage 4B bij de Beleidsnota Archeologie en Monumenten Sittard -Geleen,
2012) worden aangevuld.

Hiertoe is een aantal onderzoeksvragen geformuleerd die als leidraad gelden tijdens het onderzoek:

     •    Hoe ziet de geo(morfo)logische en/of bodemkundige opbouw van het onderzoeksgebied eruit?

     •    Welke gegevens met betrekking tot archeologische onderzoeken in het onderzoeksgebied zijn
          reeds bekend?

     •    Welke gegevens met betrekking tot archeologische complexen in het onderzoeksgebied zijn
          reeds bekend?

     •    Wat is de ontwikkelingsgeschiedenis van het onderzoeksgebied door de tijd heen?

     •    Wat is de gespecificeerde verwachting ten aanzien van nog onbekende archeologische waarden
          in het gebied?

     •    Wat is het resultaat van de onderzoeken en kunnen de verwachtingen worden bijgesteld?




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [7]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




2 Aardkundige situatie

2.1 Inleiding
Een archeologische vindplaats kan niet los worden gezien van het landschap waarin hij is gelegen. Voor
een correcte interpretatie is het dan ook van belang om de landschappelijke contex t inzichtelijk te
maken. In dit hoofdstuk wordt daarom ingegaan op de geologische, geomorfologische en bodemkundige
aspecten van het Chemelot-terrein. Hierbij zal gebruikt gemaakt worden van een combinatie van
geologische, geomorfologische en bodemkundige kaarten aan de ene kant, en de resultaten van
archeologische onderzoeken (zowel verkennende booronderzoeken als gravende onderzoeken) aan de
andere kant. Op deze manier kan een landschappelijke ontwikkelingsgeschiedenis worden geschetst.


2.2 Algemene landschappelijke ontwikkelingsgeschiedenis
Het Chemelot-terrein ligt grotendeels op het zogenaamde Graetheide-plateau. De
ontwikkelingsgeschiedenis hiervan gaat een lange tijd terug. Als we tegenwoordig aan Limburg denken,
komt natuurlijk als eerste het heuvelland in ons op. Toch is dit niet altijd zo geweest. Ongeveer 20
miljoen jaar geleden lagen nog grote delen van Limburg onder de zeespiegel. In deze periode – het
mioceen – kregen onder andere de Himalaya en de Alpen definitief vorm en de kustlijn liep langs
Antwerpen via de Nederlandse zuid- en oostgrens tot in Denemarken. In deze periode zijn dikke
pakketten zanden afgezet in de kustzones. De zilverzanden die worden gewonnen rondom Heerlen zijn
hiervan waarschijnlijk het meest bekende voorbeeld. Er zijn echter enkele zones in het uiterste zuiden en
zuidoosten van Limburg die ook in deze vroege periode permanent boven water lagen. Deze delen
maakten samen met de Ardennen deel uit van een uitgestrekte schiervlakte. Verspreid over de vlakte
werden de grindrijke afzettingen van dit laagpakket door de Oer-Maas als een puinwaaier afgezet. Deze
afzettingen staan ook wel bekend als het Laagpakket van Waubach (Weerts, e.a., 2006).

Aan het einde van het Tertiair, rond de overgang plioceen- pleistoceen (ca. 5 miljoen jaar geleden), vond
de opheffing van de Ardennen en het Rijnlands Leisteenplateau plaats. Deze opheffing had grote invloed
op het Zuid-Limburgse gebied. Het gebied ten zuiden van de Feldbissbreuk (de breuk die loopt langs de
lijn Sittard-Kerkrade) werd mee opgeheven, terwijl het gebied ten noorden van deze breuk, de
zogenaamde Roerdalslenk, daalde. In deze Roerdalslenk bleven de oude afzettingen voor de erosie
gespaard, terwijl zij ten zuiden van de Feldbissbreuk vrijwel geheel werden geërodeerd en alleen
erosieresten bewaard bleven. Deze erosieresten zijn terug te vinden in de gebieden die buiten het
sedimentatiegebied van de (Oer)Maas zijn gelegen, dus op de resten van de oorspronkelijke
schiervlakte. In het pleistoceen volgde vervolgens een periode van afwisselend koude ijstijden en
warmere tussen ijstijden. In de koude perioden bestond de Maas uit een brede riviervlakte met
grindbanken omsloten door een netwerk van zich snel verleggende, betrekkelijk ondiepe geulen. In de
warme perioden sneed de rivier zich juist in haar afzettingen in. In de loop van de tijd is de Maas
hierdoor geleidelijk naar het westen verschoven, waardoor uiteindelijk het terrassenlandschap in Zuid -
Limburg is ontstaan. Het overgrote deel van het terrein wordt gevormd door het zogenaamde Caberg 1
terras . Richting de haven loopt het landschap geleidelijk af en komen we eerst uit op het Caberg 2 en
uiteindelijk in de haven zelf het Geistingen terras (ook wel Late Dryas terras genoemd; figuur 2).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [8]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 2. Het Chemelot-terrein geprojecteerd op de Maasterrassenkaart van Limburg (bron: Staring Centrum/RGD,
1989a).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [9]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 3. Het Chemelot-terrein geprojecteerd op de geomorfologische kaart van Nederland (bron: Staring
Centrum/RGD, 1989b).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [10]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




In het kale toendralandschap van de laatste twee ijstijden (Saalien en Weichselien: resp. 238.000-
126.000 en 116.000-11.700 jaar geleden) werd door de wind veel bodemmateriaal verwaaid. De fijne
fractie daarvan (leem) werd in de vorm van löss als een deken over Zuid -Limburg afgezet (Formatie van
Boxtel, laagpakket van Schimmert). In de Zuid-Limburgse lössafzettingen is oorspronkelijk een driedeling
aangebracht, aangeduid met de onderste löss, de middelste löss en de bovenste löss (Kuyl 1980; Meijs
2011 en 2012). De onderste löss dateert uit het Saalien; de middelste löss uit het vroeg en midden
pleniglaciaal van het Weichselien; de bovenste löss uit het laat pleniglaciaal van het Weichselien. Met de
geleidelijke opwarming van het klimaat in het laat glaciaal en het vroeg holoceen werden de
lösspakketten door afspoelend water aangetast. Hierdoor ontstond een sterk versneden lössla ndschap
met löss- en afbraakwanden, plateauterrassen, lössglooiingen (hoogten die geheel uit löss zijn
opgebouwd), beekdalen en droge dalen. Daarnaast heeft zich in deze periode met name op de hogere
landschapsdelen in de top van de bovenste löss een leembrikgrond gevormd waarbij door gevolg van
kleiverplaatsing een briklaag of Bt(s)-horizont gevormd is (figuur 4). Onder de Bt- of BC-horizont kan een
gebandeerde laageenheid (Banden B-horizont, Bt-banden-horizont of lamellenzone) voorkomen.




Figuur 4. Het ontstaan van een leembrikgrond (bron: Keijers & Paulussen, 2020: fig. 12).




2.3 Landschapsontwikkelingen op het Chemelot-terrein
In tegenstelling tot de grote variaties binnen het Limburgse heuvellandschap, i s binnen het Chemelot-
terrein sprake van een redelijk eenduidig landschap (voor een samenvatting, zie tabel 2). Op de
geomorfologische kaart wordt vrijwel het gehele gebied aangeduid als daluitspoelingsterras (6E21) en
tussenterras (6E42) uit het vroeg-midden pleistoceen (figuur 3). Alleen op het oorspronkelijke terrein van
de Mauritsmijn is net als in de haven sprake van een plateau-achtige storthoop (de oude mijnberg). Op
de overgang tussen het daluitspoelingsterras en het tussenterras lopen wel nog lösswanden (12A51) die
de natuurlijke reliëfsprongen tussen de twee eenheden enigs zins maskeren, waardoor vandaag de dag
over het algemeen sprake is van een geleidelijk aflopend reliëf in noordelijke en westelijke richting




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [11]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




(figuur 5). Opvallend is daarnaast dat voor het overgrote deel van het Chemelot -terrein permanente
(beken) of semi-permanente waterlopen (droogdalen) vrijwel volledig afwezig zijn. De dichtstbijzijnde
beken zijn de Keutelbeek (minstens 1-3 km ten zuiden), de Geleenbeek (minstens 2-4 km ten oosten) en
de Ur (nu Julianakanaal, circa 2,5 km ten westen, de haven niet meegereke nd).



 Geologische situatie (Weerts e.a., 2006;         Laagpakket van Schimmert - löss (Chemelot),
 TNO, 2021)
 Geomorfologische situatie (Koomen &              Daluitspoelingsterras, tussenterras, lössglooing, plateau-achtige
 Maas, 2004)                                      storthoop, droogdal.
 Ouderdom geomorfologische structuur              Vroeg-laat pleistoceen, laat pleistoceen, holoceen
 Bodemkundige situatie                            Rade- en bergbrikgronden
 Verwachte diepteligging van                      In de top van de briklaag (Bt-horizont), vanaf 30-70 cm –mv.
 archeologisch relevante lagen

Tabel 2. Overzicht van geraadpleegde geologische, geomorfologische en bodemkundige kenmerken van het
onderzoeksgebied en de directe omgeving.




Ook vanuit bodemkundig oogpunt kent het overgrote deel van het Chemelot-terrein over het algemeen
weinig variatie. Hoewel vrijwel het gehele terrein niet is gekarteerd op de bodemkundige kaart van
Nederland (figuur 6), kan op basis van omliggende zones en de reeds uitgevoerde onderzoeken op het
terrein zelf verwacht worden dat de bodem wordt gekenmerkt door rade- en bergbrikgronden.
Radebrikgronden zijn bodems met klei- of leem in- en uitspoeling. De horizont waar uitspoeling
plaatsvond, heet de uitspoelings- of E-horizont, die licht van kleur is. De onderliggende inspoelings - of
Bt-horizont is vaak bruinrood en stug. Onder de Bt-horizont bevindt zich het onaangetaste,
oorspronkelijke moedermateriaal, aangeduid als de C-horizont. Vanwege hellingerosie, maar ook door
landbouwkundig gebruik, kan een deel van het lössprofiel verdwenen zijn. Waar de E -horizont verdwenen
is maar er nog sprake is van een B-horizont, wordt gesproken van een bergbrikgrond. Waar ook de B -
horizont verdwenen is, wordt de bodem geclassificeerd als een vaaggrond. Het op basis van de
bodemkaart verwachte beeld wordt bevestigd door de vele archeologische onderzoeken op het terrein
(zie paragraaf 3.3). Zeker in zones waar tot nu toe nog weinig tot geen bebouwing heeft gestaan, wordt
de bodem over het algemeen gekenmerkt door een bouwvoor – al dan niet bestaande uit een opgehoogd
pakket – met daaronder eventueel een uitspoelingslaag (E-horizont) en een inspoelingslaag/briklaag (Bt-
horizont).

In het haventerrein is de situatie vaak wat ongewis, omdat archeologische boringen over het algemeen
niet door de ophogingspakketten komen. Het is daarom noodzakelijk om naar een aantal andere
indicatoren te kijken. Op bijvoorbeeld de Bonnebladen uit 1900 is te zien dat grote delen van het
havengebied in die tijd in gebruik zijn als landbouwgrond. Het reliëf lijkt geleidelijk af te lopen, maar pas
tegen het beekdal van de Ur (nu het Julianakanaal) vindt da adwerkelijk een reliëfsprong plaats (figuur 7).
Als op basis van deze observaties wordt gekeken naar het huidige hoogtemodel , dan valt meteen op dat
van natuurlijke reliëfverschillen niet echt meer sprake is (figuur 8). Zo ligt de zone rondom het huidige
spoor (oorspronkelijk aangelegd in het kader van de bouw van de Staatsmijn Mauri ts) duidelijk lager dan
de omliggende zones. Tot op zekere hoogte kan het hoogteverschil verklaard worden door de dikke
ophogingspakketten. Tegelijkertijd heeft men bij de aanleg van de haven voorafgaand aan de bouw in
grote delen van het gebied damwanden geslagen tot 32,50 m +NAP (figuur 9). Op 44,00 m +NAP zijn




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                            [12]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




vervolgens horizontaal grondankers aangebracht. Alle lagen hierboven moeten dus later zijn
aangebracht. Het is lastig te bepalen in hoeverre 44,00 m +NAP overeenstemt met de top van de
natuurlijke ondergrond en, zo ja, in hoeverre de bodemopbouw nog intact is. Over het algemeen lijkt het
echter aannemelijk dat de kans op het aantreffen van intacte bodems onder de ophogingspakketten klein
is. Indien deze wel nog aanwezig zijn, is vanwege de meters dik ke ophogingspakketten de kans niet heel
groot dat deze geraakt worden door ontwikkelingsactiviteiten op het terrein.


2.4 Conclusie
Vanuit landschappelijk perspectief laat het Chemelot-terrein een redelijk eenduidig beeld zien. De
landschappelijke basis voor het overgrote deel van het terrein wordt gevormd door het zogenaamde
Caberg I terras. Richting de haven loopt het landschap geleidelijk af en komen we eerst uit op het
Caberg II terras en uiteindelijk in de haven zelf, het Geistingen terras. Op dit terras is in de laatste twee
ijstijden een pakket löss afgezet, waarvan de dikte varieert. In de top van de löss is een leembrikgrond
gevormd waarbij door gevolg van kleiverplaatsing een briklaag of Bt(s) -horizont is gevormd. Tijdens
archeologische boor- en gravende onderzoeken is deze briklaag vrijwel overal op het terrein
aangetroffen. In veel gevallen is zelfs nog een volledig bodemprofiel aanwezig, inclusief een
uitspoelingslaag (E-horizont), waardoor in delen van het Chemelot-terrein die nooit of slechts in zeer
beperkte mate zijn bebouwd (geweest) nog gesproken kan worden van radebrikgronden. Het
archeologisch niveau is in gebieden met een dergelijke bodem – afhankelijk van eventueel aanwezige
ophogingspakketten – aanwezig vanaf direct onder de bouwvoor. Er zijn echter twee uitzonderingen op
deze situatie: de haven en het gebied direct rondom de voormalige Staatsmijn Maurits. Deze zones zijn
op de geomorfologische kaart aangeduid als plateau-achtige storthopen. Vanwege de ophogingen is niet
duidelijk in hoeverre hieronder nog sprake is van intacte bodemprofielen. Over het algemeen lijkt de kans
hierop klein gezien de vele grootschalige werkzaamheden die in de haven hebben plaatsgevonden
tijdens zowel het graven van het kanaal als de bouw van de haven zelf. Het is echter erg lastig om dit
met zekerheid te bepalen, omdat het niet mogelijk is om door de puinpakketten te boren. Wel kan worden
gesteld dat zeker in de haven alleen zeer diepe bodemingrepen natuurlijke bodemlagen zullen raken.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [13]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 5. Het Chemelot-terrein geprojecteerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (bron: www.ahn.nl).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [14]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 6. Het Chemelot-terrein geprojecteerd op de bodemkaart van Nederland (bron: Starin g Centrum, 1990).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [15]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 7. Het havengebied geprojecteerd op de Bonnebladen uit 1900 (bron: www.topotijdreis.nl).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [16]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 8. Het havengebied geprojecteerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (bron: www.ahn.nl).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [17]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 9. Bovenstaande afbeelding geeft een dwarsdoorsnede van de damwanden in het havengebied. Deze geeft
aan dat de ankers van de damwand horizontaal in de bodem liggen. Hieruit blijkt dat deze ankers zijn geplaatst
voordat de haven bestond. Alle bovenliggende lagen moeten dus later zijn aangebracht (bron: Royal
HaskoningDHV).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [18]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




3 Archeologische gegevens

3.1 Inleiding
Archeologisch onderzoek binnen de begrenzingen van Chemelot kent een lange geschiedenis. In dit
hoofdstuk wordt daarom in de eerste plaats kort ingegaan op de onderzoeksgeschiedenis op het
Chemelot-terrein. Vervolgens wordt een inventarisatie gemaakt van de archeologische onderzoeken die
in het kader van de AMZ-cyclus hebben plaatsgevonden op het terrein sinds 2005. Hierbij wordt vooral
gekeken welke resultaten de onderzoeken hebben opgeleverd en wat dit zegt over de potentie van
archeologisch onderzoek op het Chemelot-terrein. In het laatste deel van het hoofdstuk worden, tot slot,
de bekende vindplaatsen op het terrein geïnventariseerd en wordt bekeken welke perioden aanwezig zijn
en wat de aard is van de vindplaatsen. Deze gegevens worden vervolgens in het volgende hoofdstuk als
basis gebruikt om een beeld te schetsen van de historische ontwikkeling van het Chemelot-terrein.


3.2 Archeologisch onderzoek op het Chemelot-terrein: een korte
       geschiedenis




Figuur 10. Overzichtstekening van de ‘Germaansche burcht’ opgegraven bij de haven (bron: Holwerda e.a., 1928: fig.
11).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [19]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




3.2.1             De vroegste onderzoeken
Al in de eerste helft van de 20e eeuw worden verschillende onderzoeken uitgevoerd door H.J. Beckers,
geneesheer te Beek op een grote verscheidenheid aan locaties in Zuid-Limburg (Beckers & Beckers,
1940). Een klein deel van de onderzoeken valt binnen de begrenzing van het huidige Chemelot -terrein.
Misschien nog wel het meest opzienbarende onderzoek vormen de opgravingen uitgevoerd door
Remouchamps en Beckers op het haventerrein tussen 1925 en 1927 (Archis zaakid. 2901682100;
Holwerda, 1928; nr. 49 op KB2). Hierbij is een Romeinse villa of mogelijk praetorium (gasthuis) alsmede
een vermeende ‘germaansche burcht’ (vanwege het aantreffen van een gracht) onderzocht (figuur 10 en
figuur 11). De aandacht ging voornamelijk uit naar de Romeinse vondsten, maar er was ook bijzondere
bijvangst. Op enige afstand van het Romeinse gebouw bevonden zich naast ijzertijdsporen ook enkele
‘hutkommen’ waarin overduidelijk bandkeramische resten werden aangetroffen (Van Wijk e.a., 2014: 281 -
294). De precieze locatie van de onderzoeken is lastig precies vast te stellen (voor een discussie, zie
Van Wijk e.a., 2014: 282-285), maar duidelijk is wel dat het Romeins gebouw en de ijzertijdsporen zich
bevinden in de havenuitbreiding van Stein die in de jaren 1930 -‘40 en tijdens latere uitbreidingen
aangelegd is. De vindplaats moet dan ook als verloren worden beschouwd (Van Wijk e.a., 2014: 284). De
vermeende ‘germaansche burcht’ ligt verder naar het noorden op ‘het plateau’ aan de Ur (waarschijnlijk
een kaap van het Terras van Caberg 2).




Figuur 11. Overzichtstekening van de Romeinse villa in de haven van Stein (bron: Holwerda e.a., 1928: fig. 4).

Naast de onderzoeken op het haventerrein heeft Beckers tijdens een sleuvenonderzoek ten noorden van
hoeve Kerenshof (nabij de puinberg van de Mauritsmijn) een grafveld gevonden uit de ijzertijd (Archis
zaakid. 3131170100; figuur 12; nr. 20 op KB2). Hierbij zijn drie slecht bewaarde grafheuvels en negen
crematiegraven onderzocht. Graf 3 was opvallend door de relatieve rijkdom aan bijgiften. In het graf
werden onder andere een gouden staafje, vier bewerkte ivoorfragmenten en bronzen en ijzeren
voorwerpen (onder andere een fibula) gevonden. Behalve de graven werd ter hoogte van graf 1 op 40 cm
diepte een rechthoekige “aslaag” aangetroffen met verkoold eikenhout. Uit de beschrijving blijkt dat de




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [20]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




grond door de hitte verbrand was (rood verkleurd). Beckers interpreteert dit als een gegraven kuil waarin
de brandstapel gestapeld werd om de overledene te cremeren (Beckers & Beckers, 1940: 187). De
beschrijving van deze ‘brandstapel’ lijkt echter eerder op zogenaamde houtskoolmeilers, welke o.a. zijn
opgegraven bij Geleen-Chemelot Lanxess (Ruijters & Verhoeven, 2015; nr. O-10 op KB1) en Geleen-
Chemelot KARMA/PE (Tichelman & Roggen, 2022; nr. O-25 op KB1).




Figuur 12. Vondsten uit de ijzertijdgraven 7 en 8 nabij hoeve Kerenshof (Beckers & Beckers, 1940: fig. 7 en 8).

In aanvulling op de onderzoeken van Beckers is door A. Janssen in 1936 een afgeplatte grafheuvel in
een akker waargenomen (Archis zaakid. 312905100; nr. 26 op KB2), die op een ROB fiche als Romeins
omgeschreven wordt. Daarnaast is door Beckers in 1927 ter hoogte van de mijnberg van de Staatsmijn
Maurits een ronde insteek van een Romeinse waterput gedocumenteerd (Archis zaakid. 3131170100;
Beckers & Beckers, 1940: 286-292; nr. 23 op KB2). Er is hierbij gegraven tot een diepte van 3,40 m –mv,
waarna nog is doorgeboord tot 7,15 m. De bodem van de put is echter nooit bereikt. Ook beschoeiing is
niet waargenomen. Het is niet helemaal duidelijk wat de bredere context van de waterput is. Beckers
suggereert dat het om een openbare waterput gaat (Beckers & Beckers, 1940: 292). Romeinse sporen
worden weliswaar in grote getalen gevonden rondom Stein en Geleen, maar ze zijn boven op het
Graetheide plateau (vooralsnog) zeer sporadisch bekend. Recente onderzoeken in de buurt van hier
genoemde vindplaatsen hebben ook geen duidelijke aanwijzingen voor nederzettingsresten aangetroffen
(o.a. Tichelman & Roggen, 2022). Wel maakt het gebied zeker onderdeel uit van het uitgestrekte villa -
landschap. Het kan daarom niet worden uitgesloten dat nederzettingsresten in de buurt aanwezig zijn.

3.2.2             Onderzoek naar Bandkeramische nederzettingen vanaf de jaren ‘80
Na de vele onderzoeken van Beckers en Beckers in de jaren ’20 en ’30 is het lange tijd rustig op de
Graetheide. Vanaf de jaren ’80 wordt er echter weer gezocht. Hierbij werden binnen het huidige
Chemelot-terrein vooral vondsten uit het vroeg neolithicum (LBK) en ijzertijd gedocumenteerd. Zo werd in
1982 en 1983 de vindplaats Geleen-Urmonderbaan (voor locatie van de verschillende bandkeramische
vindplaatsen die hier besproken worden, zie figuur 15) ontdekt toen bij wegwerkzaamheden en de aanleg
van leidingsleuven bandkeramische grondsporen gedocumenteerd en vondsten geborgen zijn. De
opgravingen zijn uitgevoerd door voornamelijk de amateurarcheologen W. Hendrix en H. Vromen. Tijdens
een eerste fase van het onderzoek in 1982 is over een lengte van ongeveer 40 m een twintigtal
grondsporen vastgesteld. Tijdens de begeleiding van een tweede fase, in 1983, zijn nog enkele scherven
van ijzertijdaardewerk in het vlak aangetroffen, en vijf bandkeramische sporen waargenomen in de taluds
van de leidingsleuf ten oosten van de reeds bekende sporen. In de sporen zijn resten van 220 LBK -



RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [21]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




potten, 344 stukken vuursteen en 228 stenen artefacten op gegraven. Het aardewerk dateert de
vindplaats strak in de jonge LBK-fase 2c. Opmerkelijk is vooral de aanwezigheid van relatief veel
silokuilen met betrekkelijk grote hoeveelheden verkoold graan. Daarnaast zijn er verschillende
maalstenen en een grote hoeveelheid werktuigen aangetroffen. Een interpretatie als special activity area
wordt voorzichtig als interpretatie voorgesteld (Van Wijk e.a., 2014: 369). 1




Figuur 13. Overzicht van LBK-vindplaatsen op de Graetheide.

In juni 1986 wordt vervolgens de vindplaats Stein-Oude Postbaan aangetroffen toen W. Hendrix een
aantal prehistorische paalkuilen waarnam in de wanden van een sleuf voor een leiding op een terrein
nabij de Oude Postbaan, ter hoogte van Stein (Hendrix, 2018: 42 -43). Het was echter indertijd niet
mogelijk een nadere tijdbepaling te geven wegens het ontbreken van dateerbaar vondstmateriaal. Bij een


1
 Met ‘special activity’ wordt hier vooral geduid op een zone die mogelijk niet zozeer is gebruikt voor bewoning, maar vooral v oor
andere randactivitetiten waaronder opslag, voedselproductie en andere ambachtelijke activiteiten.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                                    [22]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




volgend bezoek werd daar een bandkeramische spits gevonden. In de daarop volgende maand werd op
dit terrein een tweetal waterbassins aangelegd voor het nabij gelegen DSM-industriecomplex (nu
Chemelot). Tijdens de graafwerkzaamheden werden door H. Vromen en W. Hendrix diverse
prehistorische sporen waargenomen. Slechts enkele grondsporen konden goed gedocumenteerd worden
vanwege de rigoureuze wijze van ontgraving. Van de zeven grondsporen konden er twee in de ijzertijd
worden geplaatst en drie aan de Lineaire Bandkeramiek worden toegewezen. Verondersteld wordt dat de
sporen onderdeel uitmaken van de nederzetting Stein-Heidekampweg.

Een derde vindplaats is aangetroffen op 20 oktober 1989 tijdens de aanleg van een wegcunet in het
noordwesten van het DSM-industrieterrein (DSM-Chemicals; nu Chemelot) voor de aanleg en ontsluiting
van grote opslagloodsen (Van Wijk e.a., 2014: 371-377; Hendrix, 2018: 45-46). De vindplaats staat
bekend als Urmond-Centraal Laboratorium. Ter plaatse zijn een drietal grondverkleuringen door
amateurarcheoloog Hendrix gemeld bij de provinciaal archeoloog drs H. Stoepker. Daarna werd in een
van de funderingssleuven van de loodsen nog een spoor waargenomen. Drie sporen dateren uit de
bandkeramische periode, terwijl een vierde spoor uit de ijzertijd stamt. In totaal werden restanten van 17
potten (72 scherven) aangetroffen uit de LBK-fase 2c. Opmerkelijk is het vinden van omgevormde
brokken klei in een van de sporen. Daarnaast werden nog 25 stuks vuurstenen en negen stenen
artefacten ontdekt. In hoeverre de sporen toebehoren aan een normale bandkeramische nederzetting
dan wel een terrein met een bijzondere gebruiksdoelstelling is moeilijk vast te stellen. Wel wordt vermeld
dat de bandkeramische grondsporen en voorwerpen zijn gevonden op een afstand van ongeveer 300 m
noordelijk van de vindplaats van vijf bandkeramische kuilen (‘hutkommen’) die door H.J. Beckers in 1936
zijn onderzocht. Ze lagen langs het mijnspoor en werden aangeduid met ‘dorp -Urmond’ (Beckers &
Beckers, 1940). Een zesde afvalkuil, die H.J. Beckers in 1937 op perceel Hennekens onderzocht en tot
het ‘dorp-Urmond’ rekende, lag ongeveer op een afstand van 700 m in zuidoostelijke richting. In het
tussenliggende gebied zijn in de Jaren ’70 en ’80 bij de aanleg van een bassin aan de oostzijde van de
spoorlijn vermoedelijk ook nog sporen waargenomen (Hendrix, 2018: 45 -46). Vermoedelijk vormt de
vindplaats Urmond-Centraal Laboratorium onderdeel van een grotere vindplaats.

Eind jaren ’90 werd in het kader van de aanleg van een aardgasleiding een noodonderzoek uitgevoerd
door W. Hendrix nabij de Heidekampweg. Daarbij werd over een lengte van een enkele honderden
meters meer dan 53 grondsporen waargenomen bestaande uit 24 paalkuilen en 29 afvalkuilen (Hendrix,
1999; Van Wijk e.a., 2012: 49-50). Twee kuilen dateerden uit de ijzertijd. In het brede werkvlak konden
grotere palenclusters waargenomen worden die wijzen op bandkeramische huisstructuren met bijhorende
langskuilen. Op basis van de waarnemingen uit de werkstraat en leidingsleuf werd de indruk gewekt dat
over de volle noord-zuid as een tot dusver niet bekende bandkeramische nederzetting was aangesneden.
Meer recentelijk in het kader van de verbreding van de A2 is de vindplaats verder onderzocht (Van Wijk
e.a., 2012). Hierbij zijn uiteindelijk in totaal 14 huisplaatsen uit de LBK teruggevonden. De huisplaatse n
werd ruimtelijk gescheiden in twee bewoningsclusters: een noordwestelijk cluster en een zuidelijk cluster.
Het zuidelijke cluster bevat minimaal 11 huisplaatsen en is daarmee het grootste cluster dat is
aangetroffen tijdens dit onderzoek. Daarnaast zijn tijdens het onderzoek ook nog sporen uit de ijzertijd
aangetroffen. De vroegste resten dateren uit de vroege ijzertijd en bestaan uit twee kuilen en een klein
deel van het aardewerk dat verspreid over het onderzoeksterrein is gevonden. Tevens zijn er drie
structuren gedocumenteerd uit de late ijzertijd die mogelijk als huisplattegrond geïnterpreteerd kunnen
worden.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [23]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




3.2.3             Archeologisch onderzoek in het kader van de Archeologische
                  Monumentenzorg (AMZ) vanaf 2005
Gravend archeologisch onderzoek op Chemelot is een relatief recent verschijnsel. Deels komt dit doordat
het voormalige DSM-terrein lange tijd niet toegankelijk was voor archeologisch onderzoek. Sinds de
invoering van het Verdrag van Malta in onze Nederlandse wetgeving in 2007 is archeologie echter een
vast onderdeel van het ruimtelijke ordeningsproces. Voor de gemeente Stein is de verplichting tot
archeologisch onderzoek reeds in 2003 vastgelegd in het Bestemmingsplan Havens-Stein (vastgesteld
op 13-11-2003). Voor de gemeente Sittard-Geleen zijn dergelijke voorschriften (nog) niet verankerd in de
bestemmingsplannen ‘Bedrijventerrein DSM-Geleen’ (vastgesteld op 14-12-2000) en ‘Bedrijventerrein
DSM-Geleen Herziening ex artikel 30, lid 1 van de Wet op de Ruimtelijke Ordening’ (vastgesteld op 24 -2-
2005). De gemeente Sittard-Geleen hanteert daarom vooralsnog de vrijstellingsgrenzen van de
gemeentelijke beleidskaart.

Het eerste onderzoek uitgevoerd in het kader van de AMZ -cyclus is uitgevoerd in 2005 (Keijers, 2005),
maar het is vanaf 2010 dat steeds meer onderzoeken worden uitgevoerd. Veel van de vroegste
onderzoeken vinden vooral plaats in het kader van de ontwikkeling van de Brightlands Chemelot
Campus. Zo zijn er tussen 2011 en 2014 onderzoeken uitgevoerd in het kader van de bouw van het
Centre Court en de Lanxess en AHEAD Research Campussen (zie verder paragraaf 3.3). In de laatste
jaren vinden echter ook steeds meer onderzoeken plaats op het industriecomplex (Chemelot -Site) en in
mindere mate de haven. De onderzoeken zullen verder worden besproken in de volgende paragraaf.
Conform de AMZ-cyclus begint archeologisch onderzoek over het algemeen met een bureauonderzoek,
eventueel aangevuld met een verkennend booronderzoek. Indien uit deze onderzoeken blijkt dat
vervolgonderzoek noodzakelijk is, wordt afhankelijk van de specifieke situatie de volgende stap gevormd
door een proefsleuvenonderzoek en eventueel een opgraving, of een archeologische begeleiding. Veel
van de onderzoeken zijn – op een aantal uitzonderingen na – echter gericht op relatief kleine plots. Het
gevolg is dat met de vele onderzoeken die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden het beeld een
beetje versplinterd is geraakt. Het doel van onderhavig onderzoek is dan ook om te komen tot een beter
algemeen beeld van de onderzoeken die hebben plaatsgevonden en de vindplaatsen die bekend zijn.


3.3 Inventarisatie archeologische onderzoeken (vanaf 2005)
Tot juni 2022 zijn in totaal 55 archeologische onderzoeken uitgevoerd (tabel 3, bijlage 3 en kaartbijlage
1). Voor een volledig literatuuroverzicht wordt verwezen naar het einde van dit rapport. Het overgrote
deel van deze onderzoeken heeft plaatsgevonden in het kader van de AMZ-cyclus. In vijf gevallen betreft
het een onderzoek buiten deze cyclus. Met betrekking tot de AMZ -cyclus onderzoeken die op Chemelot
uitgevoerd zijn, wordt het overgrote deel gevormd door bureau- en verkennende booronderzoeken
(n=23). Hierop volgend komen de bureauonderzoeken (n=11). Daarnaast zijn er
proefsleuvenonderzoeken (n=5), combinatie proefsleuvenonderzoek met opgraving (n=3), opgravingen
(n=1), booronderzoeken (n=1) en archeologische begeleidingen (n=6) uitgevoerd. Tot slot, zijn er nog
enkele adviesdocumenten geschreven (n=5), Naar aanleiding van de vooronderzoeken is in 25 gevallen
een gravend vervolgonderzoek geadviseerd. In 15 gevallen heeft daadwerkelijk een vervolgonderzoek
plaatsgevonden, in de vorm van een proefsleuvenonderzoek, proefsleuven/opgraving, opgraving of
begeleiding. In een geval was het advies om geen vervolgonderzoek uit te voeren, maar is dit wel
gebeurd. In de overige gevallen zijn de ontwikkelingen niet doorgegaan of zo aangepast dat
vervolgonderzoek niet noodzakelijk was. Daarnaast is in een enkel geval door de bevoegde overheid
besloten dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk was.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [24]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




   Type onderzoek                                    Aantal
   Bureauonderzoek                                   11
   Bureau- en verkennend booronderzoek               23
   Verkennend booronderzoek                          1
   Proefsleuvenonderzoek                             5
   Proefsleuvenonderzoek & opgraving                 3
   Opgraving                                         1
   Begeleiding                                       6
   Overig (adviesdocument)                           5

Tabel 3. Overzicht aantal uitgevoerde onderzoeken per type op Chemelot .

Wanneer nader gekeken wordt naar de specifieke verwachtingen opgesteld in de vooronderzoeken dan
valt een aantal zaken op. Op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Sittard -Geleen is te
zien dat een groot deel van het Chemelot-terrein een onbekende verwachting heeft, terwijl op de
archeologische verwachtingskaart van de gemeente Stein een groot deel van het terrein geen
verwachting (verstoord) heeft (figuur 14). De reden hiervoor is dat de verwachting gekoppeld is aan de
bodemkaart. Aangezien grote delen van het terrein niet gekarteerd zijn op deze kaart, is er ook geen
verwachting gegeven op de gemeentelijke verwachtingskaart. Een van de doelstellingen van de
bureauonderzoeken is daarom om voor de specifieke plangebieden tot een meer gespecificeerde
archeologische verwachting te komen voor specifieke plangebieden. Dit is vaak een brede algemene
verwachting. Zo wordt in de meeste gevallen een (middel)hoge verwachtingen uitgesproken voor het
neolithicum, de ijzertijd, de Romeinse en de middeleeuwen. De belangrijkste reden voor deze brede
algemene verwachtingen is dat tot op heden het overzicht o ntbreekt voor het grotere geheel. Een van de
doelstellingen van onderhavig document is om de brede algemene verwachtingen beter/meer in
perspectief te zetten.

Volgend op de bureauonderzoeken volgt over het algemeen een (verkennend) booronderzoek. Het doel
van dergelijke onderzoeken is om inzicht te verkrijgen in de bodemgesteldheid, de mate van
bodemverstoring en de diepteligging van het verwachte archeologische niveau in het plangebied.
Daarmee wordt de gespecificeerde archeologische verwachting getoetst en waar nodig aangepast en
kunnen uitspraken worden gedaan over de gaafheid van archeologisch relevante niveaus. Wanneer nu
specifiek gekeken wordt naar de resultaten van de onderzoeken kan er grofweg een onderscheid
gemaakt worden tussen de haven en de overige delen van het Chemelot-terrein. Onderzoeken in de
haven laten vooral grootschalige verstoringen van het bodemprofiel zien. Op de overige delen van het
Chemelot-terrein tonen booronderzoeken voornamelijk intacte (rade)brikgronden, zeker in zones die t ot
nu toe niet of nauwelijks bebouwd zijn geweest. Uitzondering hierop vormt het uiterste zuiden van het
Chemelot-terrein (Beekerveld). Bij eerdere onderzoeken (Prangsma & Warmerdam, 2012; Louwe &
Klerks, 2014; Van der Kuijl & Woolschot, 2019; onderzoeken O-14, 47 en 55 op KB1) is gebleken dat in
ieder geval delen van het terrein verstoord zijn.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [25]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 14. Archeologische verwachtingskaart van de gemeenten Stein en Sittard -Geleen.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [26]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Met betrekking tot de resultaten van gravende onderzoeken, hebben tot nu toe twee grootschalige
onderzoeken plaatsgevonden. Een hiervan is uitgevoerd langs de A2/Heidekampweg, waarbij tijdens een
proefsleuvenonderzoek en een opgraving nederzettingsresten uit het vroeg neolithicum (LBK) en de
ijzertijd zijn opgegraven (Van Wijk e.a., 2012; O-48 op KB1). Een tweede terrein dat intensief is
onderzocht tijdens een aantal recente onderzoeken is het gebied binnen en rondom de plots KARMA en
PE (Tichelman & Roggen, 2022; Donders & Vaessen, 2022; O -25 en 27 op KB1). De plots KARMA en PE
zijn volledig opgegraven (Tichelman & Roggen, 2022; O -25 op KB1). Tijdens deze onderzoeken zijn
vooral sporen uit de overgang van de vroege naar de midden ijzertijd tot de overgang van de late ijzertijd
naar het begin van de Romeinse tijd gedocumenteerd die in verband kunnen worden gebracht met de
tijdelijke opslag van zaaigoed en noodreserves in silo’s en spiekers op of aan de rand van een
akkerareaal. Daarnaast zijn er houtskoolmeilers uit het laat neolithicum, midden tot late bron stijd en late
ijzertijd tot Romeinse tijd opgegraven. Recentelijk zijn tijdens een begeleiding in het kader van de aanleg
van een kanaalwaterleiding ten noorden van de plots KARMA en PE een silo uit de midden bronstijd en
een zogenaamde Schlitzgrube uit het vroeg neolithicum gedocumenteerd (Vaessen, 2023; O-35 op KB1).

Verder gravend onderzoek in de vorm van proefsleuven en/of opgraving heeft plaatsgevonden in het
kader van de bouw van het Centre Court (Ruijters, 2014; O -5 op KB1), de Lanxess Campus (Ruijters &
Verhoeven, 2015; O-15 op KB1) en de AHEAD Campus (Ruijters, 2013; O-4 op KB1). Op het Centre
Court is slechts één archeologisch grondspoor aangetroffen. Het betreft een greppel met een onbekende
datering, die mogelijk verband houdt met verkaveling van het gebied. De greppel was nog slechts zeer
ondiep bewaard gebleven. Ook tijdens het onderzoek op de AHEAD Campus waren de resultaten
beperkt. Wel zijn er enkele sporen en vondsten uit de ijzertijd aangetroffen die zijn geïnterpreteerd als
off-site fenomenen die mogelijk gerelateerd zijn aan akkerbouw. De belangrijkste resultaten komen van
de Lanxess Campus. Hier zijn tijdens een proefsleuvenonderzoek en daarop volgende opgraving sporen
uit de steentijd (met name het midden neolithicum), de vroege -midden ijzertijd, de vroeg-midden
Romeinse tijd en de vroege en late middeleeuwen aangetroffen. Niet steeds echter met dezelfde functie
en intensiteit. De enkele vuursteenvondsten zijn als losse, wellicht verloren vondsten te beschouwen. De
activiteiten in de Romeinse tijd en middeleeuwen waren extensief en kleinschalig, gezien de afwezigheid
van vondsten uit deze periode. De aardewerkscherven en structuren uit de ijzertijd, daarentegen, duiden
op - weliswaar kleinschalige - nederzettingsactiviteiten in de vroege en/of midden ijzertijd.

De laatste jaren hebben er naast de traditioneel gravende onderzoeken ook verschillende archeologische
begeleidingen plaatsgevonden. Over het algemeen vonden dergelijke onderzoeken plaats in het kader
van de aanleg van leidingtracés – waaronder de reeds genoemde begeleiding van de kanaalwaterleiding
(O-35 op KB1) – maar ook in het kader van de recente verplaatsing van Gate 1 heeft een archeologische
begeleiding plaatsgevonden (Vaessen, 2022; O-28 op KB1). Hierbij zijn twee losse kuilen uit
(vermoedelijk) het vroeg neolithicum (LBK) aangetroffen. Opvallend is dat in beide sporen geen vondsten
aanwezig waren. Dit duidt er naar alle waarschijnlijkheid op dat sprake is van off -site sporen.


3.4 Inventarisatie archeologische vindplaatsen

3.4.1             Archeologische vindplaatsen
Binnen het Chemelot-terrein zijn op basis van ARCHIS en in overige geraadpleegde bronnen, waaronder
niet definitieve onderzoeksrapporten en de recente inventarisatiekaart van de gemeente Sittard-Geleen
(Verhoeven & Van Wijk, 2021), in totaal 50 vindplaatsen bekend (zie tabel 4, kaartbijlage 2 en bijlage 4).
Het gaat hierbij voornamelijk om vindplaatsen, waarbij tijdens veldonderzoek grondsporen en vondsten




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [27]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




zijn aangetroffen. In 15 gevallen gaat het om meldingen van losse vondsten die niet gekoppeld zijn aan
grondsporen of vondsten/sporen waarvan de locatie verondersteld is. In bijlage 4 is daarom aangegeven
welke vindplaatsen daadwerkelijk zijn vastgesteld op basis van gravend onderzoek – proefsleuven,
opgraving, archeologische begeleiding en niet-archeologisch graafwerk – en welke zijn verondersteld op
basis van de aanwezigheid van losse vondsten aan het maaiveld of in boringen. Daarnaast is van met
name de onderzoeken uit het begin van de 20e eeuw de precieze locatie niet altijd duidelijk te herleiden
(zie ook paragraaf 3.2). Er wordt in deze gevallen vooralsnog uitgegaan van de locatie zoals aangegeven
in ARCHIS.

   Periode                        Type                            Aantal                         Opmerking
   Paleolithicum-neolithicum      Onbekend                        1                              Los vuursteen
   Vroeg Neolithicum (LBK)        Bewoning                        12
                                  Onbekend                        4
   Neolithicum-ijzertijd          Onbekend                        1                              Los vuursteen
   Late bronstijd – vroege        Bewoning                        1
   ijzertijd
   IJzertijd                      Bewoning                        8
                                  Economie                        2
                                  Begraving                       1
                                  Onbekend                        3
   IJzertijd-Romeins              Onbekend                        1
   Romeinse tijd                  Infrastructuur                  1
                                  Onbekend                        3
   Late middeleeuwen-             Bewoning                        2
   nieuwe tijd
                                  Economie (oven)                 1
                                  Infrastructuur                  2
                                  Onbekend                        3
   Onbekend                       Onbekend                        3
   Totaal                                                         50

Tabel 4. Overzicht type vindplaatsen per periode.

Als gekeken wordt naar de datering van de vindplaatsen, valt op dat het voornamelijk gaat om
vindplaatsen daterend uit het neolithicum (n=16), waarbij het in het bijzonder gaat om LBK -vindplaatsen.
Van die 16 vindplaatsen betreft het 12 vindplaatsen met een bewoningskarakter. De overige vier
vindplaatsen zijn van onbekende aard. Hierop volgend zijn de vindplaatsen daterend uit de ijzertijd
(n=14) het meest voorkomend. Deze vindplaatsen kennen ook een gro te diversiteit, waarbij het in acht
gevallen gaat om een vindplaats met een bewoningskarakter, twee vindplaatsen die behoren tot de groep
economie, in bijzonder gaat het hier om (houtskool)meilers, een begraving en drie van onbekende aard.
Daarnaast zijn er vindplaatsen bekend daterend uit de Romeinse tijd (n=4), waarvan slechts een
geclassificeerd is tot een type (namelijk infrastructuur). De overige zijn van onbekende aard. Tot slot zijn
er nog vindplaatsen daterend uit de middeleeuwen-nieuwe tijd (n=8), waarvan twee met een
bewoningskarakter, een economie (oven), twee infrastructuur en drie van onbekende aard. Tot slot is er
nog een vindplaats daterend uit de late bronstijd met een bewoningskarakter, vier vindplaatsen met
onbekende interpretatie en datering en drie vindplaatsen met onduidelijke datering.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                            [28]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Wanneer specifieker gekeken wordt naar de spreiding van de vindplaatsen op kaartbijlage 2 dan valt op
dat bewoningsterreinen uit het vroeg neolithicum, de ijzertijd en ook de Romeinse tijd zich vooral aan de
westzijde van het Chemelot-terrein bevinden langs de A2 en in het havengebied. Meer in het ce ntrum
van het terrein, op de hoogst gelegen delen van de Graetheide, is daarentegen vooral sprake van off -site
fenomenen/economie (landbouw) en een reeks graven uit de ijzertijd en enkele Romeinse vondsten,
waaronder een waterput en een mogelijk graf die geïdentificeerd zijn aan het begin van de 20e eeuw.
Voor het vroeg neolithicum zijn er eveneens enkele vindplaatsen bekend, vooral langs de noordrand van
het Chemelot-terrein, maar de interpretatie is niet altijd even duidelijk (zie ook paragraaf 3.2). De
omvang van de vindplaatsen, tot slot, is vaak lastig te bepalen, omdat vindplaatsen slechts zelden
volledig zijn opgegraven. Uitzondering hierop vormen de vindplaatsen rondom de A2. Wel kan de
omvang van vindplaatsen bij benadering worden bepaald (zie kaart bijlage 2). Hierbij is hoofdzakelijk
gebruikt gemaakt van gegevens van een recentelijk door RAAP en Archol opgestelde archeologische
inventarisatiekaart voor het gehele grondgebied van de gemeente Sittard -Geleen (Verhoeven & Van
Wijk, 2021). Tegelijkertijd zijn op kaartbijlage 2 enkele aanvullingen gemaakt ten opzicht e van deze
gegevens op basis van de meest recente onderzoeksgegevens.


3.5 Conclusie
Onderzoek op wat vandaag de dag Chemelot is, kent drie hoofdfasen. De eerste twee fasen bestaan uit
amateuropgravingen in de jaren ’20 en ’80 van de vorige eeuw. Pas de laatste 10 -15 jaar wordt in het
kader van het toepassen van de AMZ-cyclus bij nieuwe ontwikkelingen onderzoek uitgevoerd. Wel moet
hierbij opgemerkt worden dat slechts zelden grotere zones worden onderzocht. Over het algemeen zijn
de onderzoeken beperkt tot ontwikkelingen op individuele plots. Tijdens zowel de oude als nieuwere
onderzoeken is een verscheidenheid aan archeologische vindplaatsen uit meerdere perioden
vastgesteld. In totaal zijn er in juni 2022 50 vindplaatsen bekend. Doordat veel onderzoeken gefocust zijn
op individuele plots binnen het Chemelot-terrein is de bredere context van eventueel aangetroffen
archeologische resten niet altijd goed duidelijk. Uit de inventarisatie blijkt dat de hoofdmoot van de
vindplaatsen die zijn aangetroffen tijdens de vele onderzoeken voornamelijk uit bandkeramische en
ijzertijdvindplaatsen bestaat. In mindere mate zijn ook vindplaatsen uit de Romeinse tijd bekend. Deze
liggen echter vooral in het havengebied. Veel van deze vindplaatsen zijn ook voornamelijk opgegraven
tijdens oude onderzoeken, waardoor de locatie en interpretatie niet altijd duidelijk is. Desalniettemin is er
op dit moment voldoende informatie voorhanden om globale pa tronen in de geschiedenis van het huidige
Chemelot-terrein waar te nemen. Het doel van het volgende hoofdstuk is dan ook om een kenschets te
geven van deze geschiedenis en om op basis van de verzamelde gegevens en inzichten een eerste
aanzet te geven tot een gespecificeerde verwachting voor het gebied.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [29]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




4 Ruim 7000 bewoningsgeschiedenis op
  Chemelot: een overzicht

4.1 Inleiding
Uit voorgaand hoofdstuk blijkt dat binnen het huidige Chemelot-terrein vindplaatsen bekend zijn vanaf de
vroegste boeren (LBK). In recente rapporten is regelmatig gepoogd om tot een zekere mate van synthese
te komen voor specifieke perioden van de geschiedenis van het Chemelot -terrein (zie Tichelman &
Roggen, 2022). Ook wordt in de verschillende vooronderzoeken (vaak summier) ingegaan op de
historische ontwikkelingen in het Graetheidegebied en de weerslag hiervan op de
bewoningsgeschiedenis, maar een breder overzicht van de bewoningsgeschiedenis tot en met de huidige
situatie ontbreekt vooralsnog grotendeels. Het doel van dit hoofdstuk is daa rom om op basis van de op
dit moment aanwezige archeologische en historische gegevens, in combinatie met historische kaarten, te
komen tot een algemene geschiedenis van het Chemelot-terrein met als doel om een beter beeld te
krijgen van de algehele ontwikkelingsgeschiedenis van het terrein. Wel moet worden benadrukt dat een
dergelijke geschiedenis onderhevig is aan verandering. Vanwege het feit dat Chemelot lange tijd niet
toegankelijk is geweest voor archeologisch onderzoek, is ons beeld voornamelijk gesto eld op deels oude
onderzoeken van Beckers in de jaren ’20 van de vorige eeuw en deels op recentere AMZ -onderzoeken
die beperkt zijn tot ontwikkelingen op specifieke plots. Het is daarom goed mogelijk dat toekomstig
onderzoek het beeld gepresenteerd in dit hoofdstuk doet veranderen. Ondanks de beperkingen zijn er
wel enkele grote lijnen te destilleren uit de bekende gegevens, zeker wanneer deze worden geplaatst in
een breder kader.


4.2 Provinciaal aandachtsgebied Graetheide
De Provincie Limburg heeft in maart 2008 besloten op korte termijn haar verantwoordelijkheid voor
archeologie te gaan beperken tot waarden van provinciaal belang. Daartoe heeft ze een aantal
archeologische aandachtsgebieden aangewezen. Dit zijn representatieve en relatief gave delen van de
verschillende Limburgse cultuurlandschappen met een groot potentieel aan archeologische waarden. De
Provincie wil zich inzetten voor het behoud en onderzoek van archeologische waarden in deze gebieden.
In het Limburgse landschap van de Middenterrassen is de Graetheide aangewezen als aandachtsgebied.
Deze toewijzing is geschied vanwege de hoge verwachting voor de aanwezigheid van nederzettingen en
grafvelden van de Lineair Bandkeramische cultuur en andere archeologische perioden van midden -
neolithicum tot late middeleeuwen in dit relatief gave lössgebied tussen Sittard, Geleen, Stein en Born.
Het aandachtsgebied Graetheide herbergt een groot aantal vindplaatsen uit voornamelijk het neolithicum,
de ijzertijd en de Romeinse tijd. Het zijn voor het grootste deel lo caties bekend van oppervlaktevondsten
die tijdens veldkarteringen, uitgevoerd door enthousiaste amateurarcheologen, aan het licht zijn
gekomen. Zo is volgens een onderzoek (Van Wijk, 2012) meer dan 50% van het totaal aantal (n=171)
waarnemingen gedaan tijdens veldkarteringen door amateurarcheologen.

Gezien de voornamelijk agrarische functie van de Graetheide is er weinig ruimtelijke druk waardoor het
aantal uitgevoerde archeologische onderzoeken beperkt is gebleven. Desondanks is het algemene beeld
dat de bewoning zich lijkt te clusteren langs de beek- en droogdalen en de terrasranden. Dit blijkt onder
andere uit studies naar de verspreiding van Romeinse villa’s in de regio Heerlen -Voerendaal (Jeneson,




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [30]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




2012) en naar de verspreiding van bandkeramische nederz ettingen in de Graetheide-regio en het
lössgebied tussen Aken en Keulen (Bakels, 1978; Van Wijk e.a., 2014). Een vergelijkbaar beeld komt ook
naar voren voor de metaaltijden en bekende historische kernen (Van Hoof, 2000; Van Wijk, 2012: fig.
2.2). Voor de voorkeur van de pre- en protohistorische bewoners van de Graetheide zijn verschillende
verklaringen te geven (Van Wijk, 2012: 17). In de eerste plaats was in de nabijheid van deze locaties
altijd makkelijk toegankelijk water beschikbaar. Aan de randen van het plateau trad namelijk het water uit
de helling, waardoor natuurlijke bronnen ontstonden die in het verleden o.a. de droogdalen hebben
gevoed. Door de goede afwatering van de plateauranden, ontwikkelden zich daar bovendien
radebrikgronden die uitermate geschikt waren voor akkerbouw. Een ander gunstig kenmerk van de
randlocaties is dat zij grenzen aan verschillende ecologische zones. Hierdoor was het mogelijk om vanuit
één verblijfplaats verschillende landschappelijke zones te exploiteren.

Omdat het grootste gedeelte van de Graetheide als landbouwgrond pas enkele eeuwen in gebruik is, zal
de erosie van het archeologisch bodemarchief in deze akkergebieden vaak niet zo erg groot zal zijn. De
enorme potentie om kennisvermeerdering te verkrijgen tezamen met ee n goede conserveringsgraad van
de verwachte vindplaatsen maken van de Graetheide een schatkamer voor de Limburgse archeologie.
De huidige ontwikkelingen in het Nederlandse archeologische bestel dreigen echter ten koste te gaan
van de kwaliteit van het archeologisch onderzoek en onze beeldvorming van het verleden. Archeologie
verwordt tot een gestandaardiseerd ‘opruimen’ van vindplaatsen, zonder regionale, thematische of
culturele aansturing. Om een versplinterd beeld zoveel mogelijk te voorkomen, is een ond erzoekskader
opgesteld voor het provinciaal archeologisch aandachtsgebied Graetheide (Van Wijk, 2009).

Hoewel Chemelot gezien het industriële karakter geen onderdeel vormt van het provinciaal archeologisch
aandachtsgebied, maakt het wel onderdeel uit van dezelfde landschappelijke eenheden. Een van de
doelstellingen van dit hoofdstuk is dan ook om te inventariseren in hoeverre de archeologische gegevens
op Chemelot vergelijkbaar zijn met het bredere beeld van de Graetheide en de middenterrassen in het
algemeen. In aanvulling hierop is het van belang om te benadrukken dat op Chemelot in tegenstelling tot
andere delen van de Graetheide de komende jaren nog grote ontwikkelingen worden verwacht. In
combinatie met de gegevens die reeds zijn verzameld, kan toekomst ig archeologisch onderzoek daarom
een belangrijke bijdrage leveren aan het verfijnen van de archeologische kennis van het
Graetheidegebied en het verkleinen van de bestaande kennislacunes. Hiervoor is het echter van groot
belang om de huidige stand van zaken duidelijk te hebben. Voordat ingegaan wordt op de situatie op
Chemelot zelf, zal hieronder eerst gekeken worden naar de Kennisstand Limburgse Archeologie.


4.3 Kennisstand Limburgse Archeologie
in opdracht van de Provincie Limburg zijn voor de periode 1995-2006 en 2007-2017 een reeks
onderzoeksrapporten opgesteld waarin de archeologische kennisstand, kennislacunes en kenniswinst
voor verschillende landschappelijke eenheden (Stuwwal Mook en hoogterras, Rivierduinen en Niersdal,
Peel(-restanten), Beekdalen Noord-Limburg, Beekdalen Midden-Limburg, Eiland van Weert, (midden-)
terras, Roerdal, Maasdal, Heuvelland) samengebracht. Voor de periode 2007-2017 zijn vier rapporten
gepubliceerd (Verhart, 2016; Meurkens & Tol, 2016; Tichelman, 2016; Schotten, 2016) die samen een
actueel overzicht geven van de kennis per periode, per thema en per landschap. De syntheserapporten
beslaan de vroege prehistorie, late prehistorie, Romeinse tijd en de periode middeleeuwen -nieuwe tijd.
Chemelot ligt aan de zuidrand van de middenterassen. Omdat het van belang is om de situatie op




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [31]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Chemelot in een groter kader te kunnen plaatsen, zal in onderstaand overzicht regelmatig naar de
resultaten van de onderzoeksrapporten worden verwezen.


4.4 De vroegste boeren (5100-2000 v. Chr.)
Gedurende het neolithicum vond een belangrijke verandering plaats in de houding van de mens ten
aanzien van de natuur. Beduidend meer dan voorheen bracht de mens aanpassingen aan in zijn
leefomgeving, door landbouw te bedrijven en vee te houden. Het proces van ‘neolithiser ing’ was lang en
complex, waarbij met name in het begin sprake was van het naast elkaar bestaan van gemeenschappen
van jagers-verzamelaars en landbouwers. Dit proces vond niet overal tegelijkertijd en even snel plaats.
In het Maasdal verliep deze overgang relatief snel, maar voor de zandgronden in Zuid-Nederland lijkt het
waarschijnlijk dat de overschakeling van jagen/verzamelen naar landbouw pas in het laat neolithicum
echt op gang kwam. In Limburg bestaat van het vroeg neolithicum A een goed beeld. Het gaat hierbij om
de zogenaamde lineaire bandkeramiek cultuur (LBK cultuur), de allereerste boeren in Nederland (5100-
4900 v. Chr; Lanting & Van der Plicht, 1999-2000). De LBK is de noordwestelijke uitloper van een groot
complex, dat het oudste neolithicum in de gematigde zones van Europa omvat. Vindplaatsen van de LBK
zijn vooral bekend van de vlakke lössplateaus van Sittard-Geleen, Stein en Beek. Van het vroeg
neolithicum B, de zogenaamde Rössen cultuur (4900 - 4200 v. Chr.) en het midden en laat neolithicum,
met de Michelsberg cultuur (4200 - 3400 v. Chr.), de Stein groep (3400 – 2500 v. Chr.) en de Klokbeker
cultuur (2500 – 2000 v. Chr.) is veel minder bekend. Uit deze perioden zijn in Limburg slechts enkele
afzonderlijke vondsten, sporen of graven bekend (Verhart, 2016).

Op de Graetheide is een grote verscheidenheid aan bandkeramische vindplaatsen bekend. In een
recente studie van het bandkeramische grafveld Elsloo-Koolweg (Van Wijk & Amkreutz, 2022: 27) wordt
opgemerkt dat bandkeramische vindplaatsen vooral bekend zijn op de westelijke en oostelijke randen
van de Graetheide op korte afstand van de beekdalen van onder andere de Ur, de Geleenbeek en de
Keutelbeek. Op de hoger gelegen delen van de Graetheide met daarop de kern van het Chemelot -terrein,
is het vondstenspectrum vooral beperkt tot losse vondsten en sporen. Dit betekent niet dat vindplaatsen
volledig afwezig zijn. Reeds in de jaren ’20 werden de eerste sporen aangetroffen in het huidige
havengebied (Beckers & Beckers, 1940). In de jaren ’80 en ’90 kwamen hier binnen het huidige
Chemelot-terrein nog de vindplaatsen Geleen-Urmonderbaan, Stein-Oude Postbaan, Urmond-Centraal
Laboratorium en Stein-Heidekampweg bij (figuur 15). In de laatste jaren zijn mogelijk nog enkele losse
sporen gedocumenteerd nabij de nieuwe Gate 1 (Vaessen, 2022) en bij de Kerenshofweg (Vaessen,
2023). Het is echter zeer lastig om het karakter van de versch illende vindplaatsen te duiden. In veel
gevallen gaat het namelijk om enkele losse sporen zonder context en met zeer weinig vondstmateriaal.
Alleen in het geval van Stein-Heidekampweg en Geleen-Urmonderbaan zijn relatief dichte sporenclusters
aanwezig. In het geval van Stein-Heidekampweg gaat het om duidelijke bewoningsclusters (Hendrix
1999; Van Wijk e.a., 2012), terwijl op Geleen-Urmonderbaan mogelijk sprake is van een ‘special activity’
vindplaats (Van Wijk e.a., 2014: 369).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [32]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 15. Overzicht van LBK-vindplaatsen binnen en rondom Chemelot (op basis van Van Wijk e.a., 2014).

Duidelijk is dat de vindplaatsen op het Chemelot-terrein onderdeel uitmaken van het grotere
bandkeramische landschap. Hoe dit landschap precies heeft vorm gekregen is nog niet volledig duidelijk,




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [33]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




maar het is zeker dat het Graetheide-gebied intensief bewoond was. De vroegste bewoningsactiviteiten
lijken zich vooral te hebben ontwikkeld rondom enkele pioniersned erzettingen die vooral gelegen waren
langs de grote beken (Geleenbeek, Ur, Keutelbeek en meer naar het zuiden de Watervalderbeek). In een
aantal gevallen waar vindplaatsen verder weg gelegen zijn van natuurlijke waterbronnen wordt
gesuggereerd dat droogdalen een potentiële rol hebben gespeeld bij de watervoorziening (Van Wijk
2016: 346-347; Van Wijk & Amkreutz, 2022: 29). Door de tijd heen werd met de groeiende
bevolkingsdichtheid de behoefte aan land steeds groter, waardoor de afstand tussen nederzettingen
geleidelijk kleiner werd. In dit kader is het opmerkelijk dat de vindplaatsen boven op de Graetheide over
het algemeen tot een late fase lijken te behoren (zie Van Wijk e.a., 2014). Dit kan er op wijzen dat de
vindplaatsen zonder duidelijke nederzettingskenmerken (i.e. vooral losse sporen zonder of weinig
vondsten) op het Chemelot-terrein vooral een weerslag zijn van de noodzaak om steeds grotere delen
van het landschap in gebruik te nemen voor allerlei doeleinden.


4.5 De brons- en ijzertijd (2000-20 v. Chr.)
Waar het bandkeramische landschap nog relatief dicht bevolkt was en intensief werd gebruikt, zijn
aanwijzingen voor menselijke activiteit in het midden-laat neolithicum en de vroege en midden bronstijd
veel minder aanwezig. Vooralsnog lijken de midden neolithische vindplaatsen vooral te liggen op
plateaus, min of meer vergelijkbaar met de zone waar ook de LBK -nederzettingen liggen (Verhart, 2016).
Belangrijke informatie voor deze periode komt vooral van opgravingen te Hof van Limburg (Van Hoof
e.a., 2013). Op het Chemelot-terrein zijn archeologische resten vooralsnog beperkt tot enkele losse
vondsten gedaan tijdens het onderzoek op de Lanxess Campus (Ruijters & Verhoeven, 2015). Voor het
laat neolithicum is vooralsnog vrijwel geen informatie aanwezig (Verhar t, 2016) en dit geldt ook voor de
vroege en midden bronstijd (Meurkens & Tol, 2016). Dit verandert aan het einde van de bronstijd. Vanaf
deze periode lijkt het bos grootschalig af te nemen, als gevolg van de uitbreiding van het areaal
landbouwgrond. Bij voortdurend gebruik als akkerland raakten vruchtbare bodems op den duur uitgeput,
waardoor boeren moesten uitwijken naar nieuwe vruchtbare gronden. Vanaf de late bronstijd of de
ijzertijd ontstond hierdoor een landbouwsysteem dat noodzakelijkerwijs gebruik m oest maken van een
relatief groot landbouwareaal waarbij voortdurend nieuwe akkers werden aangelegd met achterlating van
de uitgeputte gronden (Fokkens & Roymans, 1991; Schinkel, 1994, 1998; Roymans & Gerritsen, 2002).
De boerderijen verhuisden mee naar het nieuwe akkerareaal, waardoor wordt gesproken van ‘zwervende
erven’. 2 Deze zijn met name bekend van de Zuid-Nederlandse zandgronden; in Limburg en vooral het
Zuid-Limburgse lössgebied zijn brons- en ijzertijdnederzettingen nog steeds weinig onderzocht.

Uit de bronstijd waren lange tijd alleen enkele grafheuvels of bronzen vondsten als bijlen bekend en uit
de ijzertijd slechts enkele locaties met één of enkele graven of enkele onsamenhangende
bewoningsporen. Zeker voor de late bronstijd-vroege ijzertijd is daarom zeer weinig bekend over
bijvoorbeeld de erfopbouw. De losse spreiding van sporen uit de vroege en midden -ijzertijd lijkt volgens
Amkreutz en Tol (2016) echter overal voor systemen van zwervende erven te spreken. Dit geldt ook voor
het Zuid-Limburgse lössgebied waar in het bijzonder onderzoek in de gemeente Sittard -Geleen enkele
voorbeelden van delen van kortstondig bewoonde erven heeft opgeleverd (Sittard -Hoogveld, -Nusterweg,
Geleen-Krawinkel, -Janskamperveld en -Hof van Limburg). Ook voor de midden tot late ijzertijd is de


2
  Schinkel introduceerde in zijn dissertatie van de prehistorische bewoning van Os -Ussen de term 'zwervende erven', een sindsdien
veel gebruikte term (Schinkel, 1994; Schinkel, 1998). Het idee van zich steeds verplaatsende woonplaatsen was echter al ouder:
zie ook Waterbolk, 1982; Kossack et. al.,1984; Roymans & Fokkens, 1991. Voor lössgronden, zie Simons, 1993; Joachim, 1997.
Voor een kritische blik op dit nederzettingsmodel: Arnoldussen, 2008, 76 -85.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                                  [34]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




kennis vooralsnog beperkt. Een duidelijk nederzettingsterrein uit de late ijzertijd is onderzocht op het
terrein van Chemelot bij de verbreding van de A2 ter hoogte van Geleen (Van Wijk e.a., 2012; zie
hieronder). Een ander belangrijk onderzoek is het onderzoek te Maastricht-Aachen Airport (Tichelman,
2010). Een compleet grafveld uit de late ijzertijd is daarnaast onderzocht te Sittard -Hoogveld (Tol et al.
2000). Het grafveld bestaat uit tenminste 22 graven, bijgezet binnen een ou der urnenveld. Ten westen
van Sittard, tot slot, is bij onderzoek in het tracé van een watertransportleiding eveneens een
crematiegrafveld uit de late ijzertijd / vroeg Romeinse tijd aangesneden (Weiβ -König & Loonen 2012).




Figuur 16. Foto van een silokuil opgegraven tijdens het onderzoek op de plots KARMA en PE (bron: Tichelman &
Roggen, 2022: fig. 31).

Gezien de vooralsnog beperkte onderzoeksgegevens voor de (late) brons - en ijzertijd, leveren enkele
recente onderzoeken op het Chemelot-terrein belangrijke nieuwe informatie. Vindplaatsen uit de bronstijd
zijn op uitzondering van een recent ontdekte silo uit de midden bronstijd (Vaessen, 2023; nr. 5 op KB2)
en een uit de late bronstijd-vroege ijzertijd na, vooralsnog onbekend op het Chemelot-terrein. Wel zijn
tijdens het onderzoek op de plots KARMA en PE twee houtskoolmeilers uit het laat neolithicum en de
midden-late bronstijd opgegraven (Tichelman & Roggen, 2022; nr. 2 op KB2). Daarnaast zijn in de loop
van de tijd verspreid over het terrein verschillende vindplaatsen aangetroffen uit de ijzertijd. De meest
opzienbarende vindplaats betreft misschien nog wel de graven die H.L. Beckers heeft opgegraven nabij
hoeve Kerenshof (Beckers & Beckers, 1940: 187; nr. 20 op KB2). Met name Graf 3 met zijn relatief rijke
bijgiften in de vorm van een gouden staafje, vier bewerkte ivoorfragmenten en bronzen en ijzeren
voorwerpen (onder andere een fibula) is opmerkelijk. Nederzettingsresten zijn meer recentelijk
opgegraven door Archol in het kader van de verbreding van de A2 in 2011 (Van Wijk e.a., 2012; O-48 en
O-53 op KB1; nr. 40 en 46 op KB2). Hierbij zijn minstens zes structuren (drie huizen en twee spiekers)
                                                                                   14 C
en 27 kuilen gedocumenteerd. Op basis van het aardewerk en twee                           analyses kan een deel van de




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                           [35]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




sporen gedateerd worden in de periode late bronstijd t/m vroege ijzertijd (Van Wijk e.a., 2012: 140-141).
Het grootste deel van de sporen, waaronder de sporen van huis 1 (en wellicht huis 2) lijk t echter te
dateren in de late ijzertijd (200 - 100 v. Chr.). In aanvulling op de vondsten langs de A2 zijn ook op het
Lanxess-terrein aanwijzingen voor nederzettingsactiviteiten aangetroffen (Ruijters & Verhoeven, 2015).
Het gaat om een tweetal grotere structuren (mogelijk huizen o f schuren), twee spiekers, een klokvormige
silokuil en drie grotere leemwinningskuilen.

Het algemene beeld tot nu toe is dat – vergelijkbaar met het grotere beeld – ijzertijd-bewoning op het
Chemelot-terrein vooral bestond uit een zeer verspreid en kleinschalig bewoningspatroon, waarbij
verspreid door het landschap boerderijen stonden. Tegelijkertijd is het zeer interessant dat recente
onderzoeken op de plots KARME/PE (Tichelman & Roggen, 2022 ; nr. O-25 op KB1), de naastgelegen
plots B.B.1 en B.B.2 (Donders & Vaessen, 2022; nr. O-27 op KB1) en de iets verder naar het noorden
gelegen kanaalwaterleiding (Vaessen, 2023; nr. O-35 op KB1) een reeks sporen hebben opgeleverd
bestaande uit silo’s, enkele spiekers, kuilen, en verspreide paalkuilen zonder duidelijke s tructuur (figuur
16). De sporen dateren tussen de overgang van de vroege naar de midden ijzertijd tot de overgang van
de late ijzertijd naar het begin van de Romeinse tijd. De verschillende onderzoeken vormen samen een
grote vindplaats die geïnterpreteerd kan worden als een gebied dat gebruikt is als een locatie met
noodreserves waarvan alleen in tijden van nood gebruikt werd gemaakt, of – meer waarschijnlijk – dat de
silo’s en spiekers hebben gelegen op een akkergebied en gediend hebben voor de opslag van zaaigoed
voor het jaar erna of de tijdelijke opslag van oogst. Vooralsnog is het onbekend waar een eventuele
nederzetting heeft gelegen. Een mogelijkheid is rondom de door H.L. Beckers gevonden graven. Een
andere mogelijkheid is dat het gebied is gebruikt door verspreid door het landschap liggende boerderijen.
In dit geval kan zelfs gesuggereerd worden dat de erven zich weliswaar verp laatsten door de tijd heen,
maar dat het akkerareaal een min of meer vaste plaats vormde in het landschap. Een derde optie is dat
bewoning zich geconcentreerd heeft rondom enkele nederzettingskernen, zoals Hof van Limburg of de
A2, van waaruit zowel natuurlijke waterbronnen als akkerarealen goed bereikbaar waren.

Ongeacht waar de boerderijen precies stonden, moet wonen boven op de Graetheide een uitdaging zijn
geweest. De reden hiervoor is vooral dat permanente waterbronnen, zoals de Geleenbeek, de
Keutelbeek, de Ur en de Maas over het algemeen op redelijk grote afstand liggen. Bovendien ligt het
grondwaterpeil op de Graetheide op grote diepte. De precieze diepte varieert, maar over het algemeen
staat het grondwater op 12-20 m diep. Naast het lopen naar een beek of het slaan van een waterput zijn
er ook nog andere mogelijkheden om aan water te komen. Een mogelijkhei d is bijvoorbeeld om gebruik
te maken van vennen in natuurlijke laagtes, waar tijdens bepaalde perioden in het jaar water een tijdlang
in bleef staan. Vandaag de dag zijn dergelijke vennen vaak niet meer zichtbaar, maar deze zullen
ongetwijfeld in het landschap aanwezig zijn geweest. Het is echter uiterst lastig om dit soort potentiële
locaties op te sporen. Recentelijk is echter tijdens enkele verkennende boringen meteen ten noorden van
de Mauritsberg een mogelijke laagte vastgesteld waar hemelwater vanuit de hoger gelegen delen naar
toe stroomde en werd opgevangen. 3 Hierdoor kon zich hier een (tijdelijk) vennetje vormen dat zelfs
vandaag de dag nog nat is en die ook in het verleden in potentie een rol kan hebben gespeeld in de
watervoorziening van de omliggende vindplaatsen.




3
    Het gaat hier niet om een formeel AMZ-onderzoek, maar om een adviesdocument (Vae ssen, 2020).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [36]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




4.6 De Romeinse tijd (20 v. Chr. - 450 n. Chr.)
De komst van de Romeinen had een grote impact met grote sociaal -economische ontwikkelingen als
gevolg. De Romeinse samenleving was vooral een agrarische maatschappij, waarin het grootste
gedeelte van de bevolking op het platteland woonde. In tegenstelling tot de prehistorie, ontstonden nu
ook de eerste (sub)urbane nederzettingen. Naast legerkampen gaat het om civiele (kamp)nederzettingen
(canabae) naast deze kampen en kleine nederzettingen (vici) langs de belangrijkste verkeersroutes en -
kruispunten. In Limburg zijn vici bekend in Maastricht, Heerlen, Rimburg, Venlo, Blerick, Heel en Melick.
Het overgrote gedeelte van de bevolking leefde echter nog steeds in landelijke nederzettingen.
Traditioneel worden voornamelijk twee nederzettingstypen onderscheiden: de villa (of beter gezegd
villacomplex) en de inheems-Romeinse nederzetting. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat inmiddels
wel duidelijk is dat meer differentiatie heeft bestaan. In sommige ne derzettingen ontstaan namelijk op
een gegeven moment villa’s, in andere gevallen niet (Habermehl, 2011). Hoe dan ook, e en villacomplex
kan omschreven worden als een omheinde landelijke nederzetting met meerdere gebouwen die geordend
langs de omheining en rondom een leeg binnenterrein liggen en waarbij minstens één gebouw op een
gegeven moment verscheiden ruimtes heeft en ‘Romeinse’ architectonische kenmerken, zoals het
gebruik van stenen funderingen en/of muren, vloerverwarming, vensterglas, muurschildering en en of
mozaïek.

In het overgrote deel van de rurale nederzettingen uit de Romeinse tijd zijn zulke ‘Romeinse’ kenmerken
uiterst zeldzaam en komen alleen gebouwen voor die met behulp van houten palen en vakwerkbouw zijn
gemaakt, conform traditionele bouwwijzen. Dergelijke nederzettingen worden daarom ‘inheemse’ of
‘inheems-Romeinse’ nederzettingen genoemd. Deze zijn niet zo streng geordend als de villa’s . Ze lijken
eerder organisch gegroeid; een aaneenschakeling van verschillende erven, met een huis en enk ele
bijgebouwtjes, spiekers en/of waterputten. Zuid-Nederland kent vele Romeinse vindplaatsen, maar alleen
in het Zuid-Limburgse heuvelland, waarvan Sittard de noordelijke begrenzing vormt, zijn ook een groot
aantal villa’s bekend (een villalandschap). Ook het Chemelot-terrein maakt onderdeel uit van dit
landschap. Verder naar het noorden komen veel minder villa’s voor (non-villalandschap). Voor het
Chemelot-terrein wordt de aanwezigheid van een villa of mogelijk een Romeins ‘praetorium’ of gasthuis
vermoed in het haventerrein op basis van opgravingen door H.L. Beckers (Holwerda e.a., 1928). Overige
vindplaatsen zijn vooralsnog vrijwel onbekend. Wel is in de jaren ’20 van de 20e eeuw een Romeinse
waterput gevonden nabij de huidige storthoop van de Staatsmijn Maurits (Beckers & Beckers, 1940: 286-
292). Ook is in de jaren ’30 een mogelijke Romeinse grafheuvel in hetzelfde gebied waargenomen.
Opvallend is echter dat tot op heden geen nederzettingssporen zijn aange troffen in de directe omgeving.

Deze situatie lijkt overeen te komen met het algemene beeld van de middenterrassen waar vooralsnog
opvallend weinig Romeinse vindplaatsen zijn aangetroffen (Tichelman, 2016). Een verklaring voor deze
absentie aan bewoningssporen op Chemelot kan mogelijk gevonden worden in het bestaan van een
kennislacune op het Chemelot-terrein als gevolg van het feit dat het terrein lange tijd was afgesloten
voor archeologisch onderzoek. In dit kader is het noemenswaardig dat een studie door Karen Jeneson
(2012) heeft aangetoond dat Romeinse nederzettingen in Zuid-Limburg over het algemeen 500-2000 m
van natuurlijke waterbronnen lagen. Daarnaast was er een voorkeur voor landgoederen die binnen 10 km
van een grotere nederzetting/dorp en 5km van een doorgaande weg gesitueerd waren. Met na me de
voorkeur voor de nabijheid van natuurlijke waterbronnen kan een verklaring geven waarom (vooralsnog)
weinig Romeinse nederzettingen bekend zijn boven op het Graetheideplateau. Tegelijkertijd moet worden
opgemerkt dat dit probleem met de watervoorziening kan zijn opgelost met het graven van waterputten.
Blijkens de minimale diepte van de waterput die door Beckers is opgegraven, moet dit echter wel een




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [37]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




tijdrovende en moeilijke klus zijn geweest. Wel is het noemenswaardig dat onderzoeken door Archol
langs de A2 (Van Wijk e.a, 2012: 155; nr. O-48 op KB1) en RAAP op het Lanxess-terrein (Ruijters &
Verhoeven, 2015; nr. O-10) en plots KARMA/PE op het Chemelot-terrein (Tichelman & Roggen, 2022; nr.
O-25 op KB1) houtskoolmeilers hebben opgeleverd die in de late ijzertijd of vroeg/midden Romeinse tijd
dateren. Houtskoolmeilers waren kuilen waarin vers hout gecontroleerd werd verbrand om houtskool te
produceren. Dat deed men met behulp van een afdekking met takken, bladeren en zoden, zodat het hout
alleen kon smeulen. Houtskool is een veel betere brandstof dan hout (indien een hogere temperatuur
vereist is). In België en Nederland samen zijn recentelijk data van 354 meilers verzameld en
geanalyseerd (Deforce e.a., 2021). Uit dit onderzoek blijkt dat de brandkuilen voorkomen tussen de late
ijzertijd en de late middeleeuwen en vooral in de Romeinse tijd dateren, en waarschijnlijk in relatie staan
met ijzerproductie. Vanaf de 14e eeuw komen ze niet meer voor: houtskool werd vanaf toen niet meer in
gegraven kuilen geproduceerd, maar met behulp van veel grotere, bovengrondse stapelmeilers.

De meiler aangetroffen tijdens het Archol-onderzoek heeft een rechthoekige vorm en is gedateerd tussen
37 v. Chr. – 125 n. Chr., terwijl die op het Lanxess-terrein is gedateerd in de vroege tot midden
Romeinse tijd (45 v. Chr. - 87 na Chr.). In het geval van het RAAP-onderzoek op de plots KARMA en PE
zijn in totaal 15 houtskoolmeilers aangetroffen. Het gaat hier om ronde, ovale tot rechthoekige kuilen met
veel houtskool, die (meestal) op de bodem of de wanden, sporen van verhitting (rood gekleurde leem)
vertonen. Op basis van C14-analyses van zeven houtskoolmeilers kan een meiler gedateerd worden in
het laat neolithicum, een in de midden-late bronstijd, een in de midden-late ijzertijd, twee in de late
ijzertijd-Romeinse tijd, en twee in de Romeinse tijd. Hoewel directe aanwijzingen voor
nederzettingsactiviteiten vooralsnog grotendeels ontbreken, duiden de Romeinse meilers op een zekere
mate van menselijke activiteit. Opmerkelijk is dat de meilers uit het RAAP-onderzoek zijn gelegen in een
reeds eerder besproken zone die in de ijzertijd een agrarische functie heeft gehad, waarschijnlijk in de
directe nabijheid van akkers. Het is dan echter nog niet duidelijk wat de precieze relatie is tusse n het
landgebruik uit de ijzertijd en de meilers uit de Romeinse tijd.


4.7 De middeleeuwen en nieuwe tijd (450-1900 n. Chr.)
Na de val van het Romeinse Rijk trad een afname van de bevolkingsdichtheid op. Het landbouwareaal
nam in oppervlakte af en de bossen (voornamelijk eiken- en beukenbos) konden zich herstellen (Vaags &
Verhorst, 1987). In de middeleeuwen werden de grondslage n gelegd voor het huidige cultuurlandschap.
In deze periode was de inrichting van het landschap sterk afhankelijk van de natuurlijke omstandigheden
en de behoeften van de mens. De 11e-13e eeuw vormden in heel Europa een periode van economische
expansie. Bevolkingsgroei en agrarische hoogconjunctuur leidden overal tot ontginningen. Vanuit de
oudere nederzettingen aan de beekdalen werden de bossen op de plateaus gerooid waardoor de erosie
snel toenam. De bossen die voortdurend in oppervlakte afnamen, waren ge zamenlijk eigendom (de
‘gemeijnte’) van deze oude dorpen. Vanuit deze dorpen vertrokken wegen (veelal veedriften genaamd)
naar de bossen om ze exploiteren. Er werd hout gehaald voor huizenbouw, brandstof en ambachtelijke
doeleinden en er werd strooisel gewonnen. Verder waren de bossen belangrijk voor het weiden van vee
en de bijenteelt. Door de ontginningen raakten de oude dorpen echter steeds verder van de bossen
verwijderd. Een deel van de boerderijen schoof met de grens van het bouwland mee en vormden la ngs
de veedriften nieuwe gehuchten. Het gehucht Krawinkel, ten zuidoosten van het plangebied is langs een
dergelijk veedrift ontwikkeld (Renes, 1988).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [38]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 17. Het Chemelot-terrein geprojecteerd op de Tranchotkaart. Tevens is het verloop van de oude landweer
aangeduid.

Omstreeks 1300 was het cultuurlandschap in grote lijnen gevormd. Behalve gebieden die te nat, te
onvruchtbaar of te steil waren, was vrijwel het hele lössgebied aan het einde van de middeleeuwen




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [39]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




bouwland. De belangrijkste uitzondering was het centrale deel van het lössplateau, direct ten
noordwesten van het plangebied. Dit centrale lössgebied, beter bekend als de Graet is pas zeer laat
ontgonnen. In 1250 was nog sprake van 'het woud dat in de volksmond de Grate wo rdt genoemd', een
eeuw later (1351) sprak men al van 'de Graitbosch en heyde'. In 1775 werd de Graet 'een van hout
ontbloote heide' genoemd (Renes, 1988). De oorzaken van de late ontginning van de Graet hangt
hoogstwaarschijnlijk samen met de bestuurlijke organisatie die de ontginning tegenhield. Het
Graetheidegebied is ongeveer 1000 jaar gemeenschappelijk bezit van de omliggende dorpen geweest
(Born, Guttecoven, Limbricht, Sittard, Munstergeleen, Geleen, Beek, Elsloo, Stein, Urmond, Berg,
Obbicht, Papenhoven, Buchten en Holtum). De bewoners mochten het gebied gebruiken voor hun vee en
om hout te kappen, maar het was niet hun bezit. De gemeijnte mocht dan ook niet ontgonnen worden om
er akkers of tuinen te maken. Tussen de akkers en de "gemeijnte" was een af scheiding met greppels en
dichte heggen (een landweer). Dit moest voorkomen dat wild of vee op de akkers zou komen. De
bekende groene wallen om Stein zijn de restanten van de landweer van Stein.

In de loop der jaren werd het gemeenschappelijke gebied steeds kleiner doordat er aan de randen grond
verkocht werd. Hierdoor ontstond aan de randen van de Graetheide een systematisch en regelmatig
verkavelingspatroon. Hierbij werden bestaande veedriften doorgetrokken en kwamen nieuwe veedriften
tot stand. Op de Tranchotkaart uit 1804/1805 zijn deze veedriften en de landweer nog goed te zien
(figuur 17). Eind 18e eeuw ontstond er ruzie over het gemeenschappelijk gebruik; in 1775 werd op een
vergadering in Sittard gepraat over het verdelen van de Graetheide onder de omliggende dorpen en werd
afgesproken dat bewoners delen in erfpacht konden krijgen. De verdeling leverde echter veel discussies
op die zich tot 1812 zonder resultaat voortsleepten. In 1818 werd door de provincie een beslissing
genomen, die door koning Willem 1 in 1819 werd bekrachtigd. Vooral de kleine boeren, die geen geld
hadden om grond te kopen waren de dupe. Ze hadden veel profijt van de gemeensc happelijke grond en
raakten dit allemaal kwijt. De bevolking kwam hiertegen in opstand. Veldwachters werden bedreigd met
mestvorken en geweren. Discussies in gemeenteraden en procedures sleepten zich voort tot 1853.
Vooral Urmond en Berg voelden zich benadeeld omdat ze veel minder gebied kregen dan wat ze tot dan
toe in gebruik hadden. Het verzet leverde echter niets op.

Als gevolg van de specifieke ontwikkelingsgeschiedenis bleef de Graetheide tot het begin van de 20e
eeuw vrij leeg. Wel werden er zeker na de herindelingen verspreid over het gebied een aantal
boerderijen gebouwd, waaronder de Kerenshof in 1820, maar voor deze tijd werd het merendeel van de
grond bewerkt vanuit de omringende dorpskernen. Tegen deze achtergrond is het niet heel verwonderlijk
dat sporen uit de middeleeuwen en nieuwe tijd slechts zeer sporadisch opduiken in archeologische
onderzoeken. Wanneer sporen uit deze periodes worden aangetroffen, gaat het veelal om greppels,
houtskoolmeilers, losse kuilen en eventueel restanten van infrastructuur (wegen e.d.). Daarnaast kunnen
hier en daar nog eventueel de greppels van de middeleeuwse landweer worden aangetroffen.


4.8 Staatsmijn Maurits (1926-1967)
Op zoek naar ontginbare lagen steenkool verrichtte een Duitse firma al in 1901 boringen bij Lutterade . Bij
Koninklijk Besluit van 12 maart 1915 werd bepaald, dat de zetel van de vierde Staatsmijn in Lutterade -
Geleen zou worden gevestigd. 4 Op 21 januari 1916 werd vervolgens bij Koninklijk Besluit vastgelegd dat
de vierde Staatsmijn de naam ‘Staatsmijn Maurits’ zou worden, naar de tweede zoon van Willem van



4
    Onderstaande informatie is afkomstig van www.demijnen.nl en https://www.demijnstreek.net/staatsmijn-maurits/.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                               [40]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Oranje. Met de aanleg van de mijn werd in 1915 begonnen en een jaar later startte men met de bouw van
de eerste twee schachten. In 1923 werd een begin gemaakt met de ontsluiting van de bovenste twee
verdiepingen, waarbij de eerste 2.000 kilo steenkool werd bovengehaald. Op 1 januari 1926 ging de
Staatsmijn Maurits officieel in bedrijf. Dit vormde de start van de ontwikkeling van een groot
industriecomplex in het zuidelijk deel van de Graetheide. Zo werd in 1929 een stikstofbindingsbedrijf
gevestigd op het terrein. Daarnaast werd in 1925 begonnen met de aanleg van een kanaal langs het
slecht bevaarbare deel van de Maas tussen Maastricht en Maasbrac ht. Op 16 september 1935 opende
prinses Juliana dit naar haar genoemde kanaal. Aan de oostzijde van het Julianakanaal werd in Buchten,
gemeente Born, een haven ingericht voor de overslag van kolen uit treinen op schepen. Hiertoe werd ook
het baanvak van een opgeheven tramlijn tussen Born en Sittard geschikt gemaakt voor kolenvervoer. Er
rijden geen zware kolentreinen meer naar de haven aan het Julianakanaal, maar de spoorlijn is tot op de
dag van vandaag in gebruik voor het transport van goederen.




Figuur 18. Luchtfoto van het Chemelot-terrein met daarop de (restanten) van de oude mijnstortberg van de Maurits.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [41]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 19. Ingang van het Hoofdgebouw van de Staatsmijn Maurits in 1957
(https://www.demijnen.nl/collectie/foto/ingang-bij-het-hoofdgebouw-van-de-staatsmijn-maurits).




Figuur 20. Foto van de steenstort rond 1955 (foto: DSM).

Uiteindelijk groeide de Staatsmijn Maurits uit tot de grootste twee -schachtenmijn in Europa. Op haar
hoogtepunt werden er jaarlijks ongeveer 2,5 miljoen ton kolen naar boven gebracht. De totale productie
bedroeg meer dan 96 miljoen ton. Het zenuwcentrum van de activiteiten werd gevormd door het



RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [42]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




hoofdgebouw (figuur 19). Hier waren niet alleen de bedrijfsleider, de hoofdingenieur, de opzichters en
het bedrijfsbureau gevestigd, maar lag ook de loonhal en het inmiddels gesloopte gigantische
badgebouw. Als gevolg van de gigantische productie had de Staatsmijn Maurits ook het grootste
steenstort van alle Nederlandse steenkolenmijnen. De steenberg van de Staatsmijn Maurits te Geleen
bevatte uiteindelijk 26.000.000 ton steen, was 110 meter hoog en besloeg een oppervlakte van meer dan
84 hectare (figuur 20). Vandaag de dag is de oude mijnberg weliswaar deels afgegraven, maar is toch
nog steeds duidelijk zichtbaar in het landschap (figuur 18). De grote bedrijvigheid had tot gevolg dat het
dunbevolkte landbouwgebied getransformeerd werd tot een dichtbevolkt industriegebied. Tegelijkertijd
hadden de ontwikkelingen ook een verwoestende uitwerking op bestaande be bouwing. Onder andere
Lutterade en Krawinkel, ten westen van de spoorlijn, verdwenen grotendeels van de kaart (vergelijk
figuur 22 en figuur 23).




Figuur 21. Luchtfoto uit 1965 met centraal het gehucht Kerensheide. Meteen boven het gehucht is ook nog hoeve
Kerenshof te zien (bron: M. Aarts).




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [43]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 22. De begrenzing van het huidige Chemelot-terrein geprojecteerd op de Bonnebladen uit 1925. De eerste
ontwikkelingen op het terrein van de Staatsmijn Maurits (rode cirkel) zijn zichtbaar.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [44]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 23. De begrenzing van het huidige Chemelot-terrein geprojecteerd op de Bonnebladen uit 1949. Inmiddels is
een groot deel van het huidige terrein in gebruik en zijn de voormalige kernen Krawinkel en Lutterade grotendeels
verdwenen.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [45]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 24. De begrenzing van het huidige Chemelot-terrein geprojecteerd op de historisch kaart uit 1962. Grote
delen van het huidige terrein zijn inmiddels in gebruik (bron: topotijdreis).

In de loop van de tijd raken grote delen van het huidige Chemelot -terrein bebouwd. Vlak voor de sluiting
van de mijn in 1963 is het gebied rondom de mijnberg vrijwel helemaal volgebouwd (figuur 24). Alleen




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [46]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




ten zuiden van de berg (meteen ten zuiden van de huidige Kerenshofweg) zijn nog zones waar slechts in
beperkte mate bebouwing heeft gestaan. Wel ligt hier het dorpje Kerensheide dat aan het begin van de
20e eeuw is aangelegd en diende als woonwijk voor personeel van de Staatsmijn (figuur 21. De wijk was
gebouwd in kruisvorm en bestond uit de Kerenshoflaan, de Kerensstraat, de Gravin Odastraat, de
Graetheidelaan en de Mgr. Seipellaan. In 1918 werd met de bouw begonnen van mijnwerkerswoningen
aan de Gravin Odastraat. In de jaren ‘30 werden de meeste beambtenwoningen gerealiseerd. Als laatste
werden de z.g. ingenieurswoningen gebouwd. De stijl van de woningen leek op die van de Limburgse
architect Alphons Boosten, die ook het sterk lijkende Mauritspark tekende. Het wijkje werd in de loop van
de tijd geleidelijk steeds verder omsloten door het fabrieksterrein. In de jaren ‘70 werd Kerensheide
uiteindelijk geheel afgebroken voor de bouw van een nieuwe naftakraker voor DSM ("NAK 4", de huidige
"Olefins 4" van SABIC). De laatste woning, die nog enige tijd in gebruik was als portiersloge van de
naftakraker, werd gesloopt in 1979.




Figuur 25. SS-Mijnwerkers op weg naar het gevangenkamp in Graetheide (bron:
http://www.pbase.com/peterfree/image/123758980 ).

Naast de mijngebouwen, fabrieken en woonwijken heeft op het Chemelot -terrein ook nog het ‘Mijnkamp
Graetheide’ gelegen. De locatie hiervan is te zien op de historische kaart uit 1955 (figuur 26). Het kamp
bestond uit 25 barakken van hout en steen. Dit kamp was oorspronkelijk in gebruik als interneringskamp
voor NSB-ers en collaborateurs (figuur 25). Daarna woonden er Oost-Europese en Spaanse werknemers
van de staatsmijnen. In maart 1951 kwamen 151 Molukse bewoners die hier tot 1963 zouden blijven
wonen. 5 Na het sluiten van de mijn zijn de barakken afgebroken en is het gebied in eerste instantie in
gebruik genomen als akkerland. Dit duurt echter maar kort, want vanaf het einde van de jaren ’70 wordt


5
    Voor verdere informatie, zie https://www.youtube.com/watch?v=K0xFle6eJH4.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [47]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




het plangebied bij het DSM-terrein getrokken en komen de eerste gebouwen op het voormalige kamp.
Aan het einde van de jaren ’80 is de bebouwing weer afgebroken en sindsdien is het terrein onbebouwd
gebleven.




Figuur 26. Locatie van het Mijnkamp (rode cirkel) op de historische kaart van 1955 (bron: www.topotijdreis.nl).


4.9 De groei van het Chemelot-terrein (vanaf 1967)
Na de sluiting en sloop van de mijn in 1967 heeft DSM, dat al in 1929 de cokesfabriek Maurits en het
stikstofbindingsbedrijf (SBB) op het mijnterrein had gevestigd, ook zijn nieuwe petrochemische tak op het
terrein gevestigd. Dit is tegenwoordig het zuidelijke deel van bedrijventerrein Chemelot. Het noordelijke
deel staat nog altijd in het teken van de anorganische chemie, net als ten tijde van de staatsmijn. In de
afgelopen 50 jaar is het terrein geleidelijk steeds verder uitgebreid, waardoor het nu een oppervlak heeft




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [48]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




van circa 800 ha. Sinds 2008 bestaat het terrein niet alleen uit fabrieken, maar is er tevens een
Research Campus aangelegd. Op de Brightlands Chemelot Campus doen wetenschappers van de
Universiteit Maastricht, de Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule uit Aken en de Technische
Universiteit Eindhoven, in samenwerking met bedrijven als Arlanxeo, DSM en Sabic, onderzoek naar
biomaterialen. Veel van de onderzoeken sinds 2005 hebben plaatsgevonden in het kader van de bouw
van deze campus.


4.10 Archeologische verwachting
Het Chemelot-terrein kent een lange geschiedenis. Toch zijn er op basis van het voorgaande onderzoek
wel verschillen te identificeren tussen de verschillende perioden (zie ook tabel 5). Cruciaal hierbij zijn de
fysieke eisen die de mens stelde aan de leef- en woonomgeving. In de steentijd (paleolithicum t/m
mesolithicum) leefden de mensen voornamelijk van de jacht, visvangst en het verzamelen van eetbare
planten en vruchten. Deze zogenaamde jager-verzamelaars trokken door het landschap en verbleven
alleen tijdelijk op een plek. Uit een ruimtelijke analyse blijkt dat hun kampementen in vrijwel alle gevallen
waren gesitueerd op de overgang van nat naar droog. Nabij dergelijke gradiëntzones waren namelijk de
meeste voedselbronnen voorhanden en was (drink)water bereikbaar. Op het Chemelot-terrein ontbreken
dergelijke gradiëntzones over het algemeen. Alleen rondom de haven zijn op de overgang naar het
beekdal van de Ur potentiële gradiëntzones aanwezig. Als gevolg van de havenfaciliteiten en de
grootschalige vergravingen en ophogingen zijn deze echter grotendeels afwezig. De kans dat intacte
vuursteenvindplaatsen worden aangetroffen op Chemelot is daarom klein.

Met de introductie van de landbouw (vanaf het neolithicum) werd de mate waarin gronden geschikt waren
om te beakkeren een steeds belangrijker factor in de locatiekeuze van de mens en. De eerste
akkergronden werden aangelegd op de van nature vruchtbaarste gronden. Bovendien moesten de
gronden goed ontwaterd zijn. Mede dankzij de vruchtbare löss en goede ontwatering vormt het
Chemelot-terrein bij uitstek een geschikt gebied voor landbouw. Tegelijkertijd moet echter opgemerkt
worden dat natuurlijke waterbronnen in de vorm van de Maas en beken zoals de Ur, de Geleenbeek en
de Keutelbeek met uitzondering van het haventerrein op enige afstand liggen. Dit heeft ongetwijfeld
permanente bewoning bemoeilijkt. Dit blijkt ook wel uit de verspr eidingspatronen van de vindplaatsen uit
de verschillende perioden.

Vroeg neolithicum (LBK)

De vroegste vindplaatsen stammen uit het vroeg neolithicum (LBK). In deze periode vond bewoning over
het algemeen plaats direct langs permanente waterstromen. Hier zijn in een periode van circa 200 jaar
dan ook langgerekte bewoningsgordels ontstaan langs de Maas, de Ur en de Geleenbeek. Opmerkelijk is
echter een reeks LBK-vindplaatsen op de noordflank van de Graetheide en de west - en noordrand van
het Chemelot-terrein. Deze vindplaatsen liggen over het algemeen niet in de directe omgeving van een
permanente waterloop. Hoe de verschillende vindplaatsen precies dienen te worden geïnterpreteerd, is
niet altijd goed te bepalen en de vraag is dan ook of sprake is van perma nente bewoning (zoals Stein-
Heidekampweg) of van bijvoorbeeld ‘special activity’ vindplaatsen (Geleen -Urmonderbaan) of ‘losse’
sporen op (vermoedelijk) akkerarealen of in bosgebieden. Met betrekking tot de archeologische
verwachting is het vooral van belang dat de vindplaatsen zich vooral lijken te concentreren langs de
west- en noordrand van het Chemelot-terrein. Op de overige delen van het terrein zijn LBK-vindplaatsen
vooralsnog grotendeels onbekend.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [49]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Midden neolithicum-midden bronstijd

Voor de periode midden neolithicum tot en met de midden bronstijd ontbreken vindplaatsen vrijwel
volledig. Uitzondering hierop vormen twee houtskoolmeilers uit het laat neolithicum en midden -late
bronstijd die recentelijk zijn gedocumenteerd tijdens de opgravingen op de pl ots KARMA en PE
(Tichelman & Roggen, 2022; nr. 2 op KB2) en een recent ontdekte silo uit de midden bronstijd (Vaessen,
2023; nr. 5 op KB2). Mogelijk heeft het gebrek aan vindplaatsen te maken met het ontbreken van
permanente waterbronnen. Een andere factor die mee kan spelen is dat boerderijen bestonden uit
relatief lichte constructies die leiden tot een beperkte archeologische weerslag in de bodem. Indien
sprake is geweest van permanente of tijdelijke bewoning op de Graetheide tussen het midden
neolithicum en de laatste fases van de bronstijd zal het voornamelijk gaan om kleinschalige
bewoningskernen (losse erven) met een zeer lage vondst - en sporendichtheid.

Late bronstijd-ijzertijd

Naast de LBK dateert het gros van de bekende vindplaatsen in de ijzertijd. Het algemene beeld is dat
sprake is van een zeer verspreid bewoningspatroon, waarbij verspreid door het landschap een boerderij
stond met daaromheen een akkerareaal. Interessant is vooral de zone ten noorden en ten zuiden van de
Kerenshofweg waar reeds in de jaren ’20 van de vorige eeuw door Beckers een groep graven is
opgegraven en waar recentelijk sporen van een groot akkerareaal (ca. 30 ha) met verspreid silokuilen,
kuilen, en enkele spiekertjes zijn gedocumenteerd (Tichelman & Roggen , 2022; Donders & Vaessen,
2022; nrs. 2, 3 en 33 op KB2). In hoeverre de vindplaatsen in directe relatie tot elkaar staan, kan niet
met zekerheid worden vastgesteld. Opmerkelijk is wel dat direct ten noorden van de steenberg van de
staatsmijn Maurits een natuurlijke laagte is vastgesteld die in potentie als ven kan hebben gediend in het
verleden. 6 Gezien de omvang van het terrein kan niet worden uitgesloten dat het akkerareaal een min of
meer vaste plaats vormde in het landschap waarvan door de tijd heen verschillende kleine boerderijen
gebruik hebben gemaakt. Een andere mogelijkheid is dat de hoger gelegen gronden op het
Graetheideplateau werden beakkerd vanuit nederzettingskernen op de randen van het plateau van
waaruit zowel waterbronnen als akkerarealen beter bereikbaar wa ren. Beide opties passen ook in het
bredere beeld in Zuid-Limburg van kleinschalige en vaak kortstondige bewoningskernen en ‘zwervende
erven’. Van belang is echter wel dat vooral de recente onderzoeken op en rondom de plots KARMA en
PE voor het eerst significante informatie hebben opgeleverd over het gebruik en de inrichting van het
landschap buiten de nederzettingskernen/boerderijen.

Romeinse tijd

Ondanks het feit dat de Romeinse tijd wordt gekenmerkt door een grootschalige inrichting van het
landschap zijn vindplaatsen uit deze periode vooralsnog erg schaars binnen het Chemelot -terrein. Nabij
de Kerenshofweg is weliswaar in de jaren ’20 een waterput opgegraven en is enkele honderden meters
verderop een mogelijke gevlakte Romeinse grafheuvel waargenomen, ma ar het is vooralsnog onduidelijk
of deze locaties gerelateerd kunnen worden aan een bewoningsterrein. De meeste Romeinse vondsten
zijn in de jaren ’20 van de vorige eeuw opgegraven in het havengebied, waar door Beckers een
villaterrein of mogelijk zelfs een praetorium (gasthuis) is aangetroffen. Tijdens recente onderzoeken
langs de A2 (Van Wijk e.a, 2012: 155), op het Lanxess -terrein (Ruijters & Verhoeven, 2015) en op de
plots KARMA en PE op het Chemelot-terrein (Tichelman & Roggen, 2022) houtskoolmeilers opgegraven
die in de late ijzertijd of vroeg/midden Romeinse tijd dateren. De vraag is nu of de absentie van


6
    Het gaat hier om een onderzoek dat buiten het kader van de AMZ heeft plaatsgevonden: Vaessen, 2020.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [50]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




duidelijke nederzettingssporen op de hoger gelegen delen van het Chemelot-terrein het gevolg zijn van
een kennislacune of dat sprake is van een historisch relevant patroon. Er kan weinig twijfel bestaan over
het feit dat het gebied onderdeel vormt van het grote villa -landschap in Zuid-Limburg. Tegelijkertijd
suggereren studies dat de nabijheid van natuurlijke waterbronnen (binnen 500 -2000 m), grotere
nederzettingen (binnen 10 km) en hoofdwegen (binnen 5 km) belangrijke factoren hebben gevormd bij de
locatiekeuze (Jeneson, 2012). Vooral de afwezigheid van natuurlijke waterbronnen kan een reden zijn
geweest voor de zeer lage dichtheid aan bewoningsresten. Dit betekent natuurlijk niet dat het gebied niet
in gebruik was. Onder andere de houtskoolmeilers tonen aan dat er wel degelijk sprake was van
economische activiteiten. Gezien de vruchtbaarheid van de löss is het bovendien goed mogelijk dat het
gebied vooral in gebruik was als akkerland, waarvan de archeologische weerslag vooral bestaat uit
kleine vondst- en sporenconcentraties. Toekomstige onderzoeken kunnen dit beeld laten kantelen.

Middeleeuwen en nieuwe tijd

Gedurende de middeleeuwen en het merendeel van de nieuwe tijd is de Graetheide – en dus grote delen
van het Chemelot-terrein – gezamenlijk eigendom (de ‘gemeinte’) van de omliggende dorpen. De
bewoners mochten het gebied gebruiken voor hun vee en om hout te kappen, maar h et was niet hun
bezit. De gemeinte mocht dan ook niet ontgonnen worden om er akkers of tuinen te maken. Dat betekent
dat tot het begin van de 20e eeuw de Graetheide grotendeels leeg bleef. Wel werden er zeker na de
herindelingen verspreid over het gebied een aantal boerderijen gebouwd, waaronder de Kerenshof in
1820, maar voor deze tijd werd het merendeel van de grond bewerkt vanuit de omringende dorpskernen .
Tegen deze achtergrond is het niet heel verwonderlijk dat sporen uit de middeleeuwen en nieuwe tijd
slechts zeer sporadisch opduiken in archeologische onderzoeken. Wanneer sporen uit deze periodes
worden aangetroffen, gaat het veelal om greppels, houtskoolmeilers, losse kuilen en eventueel restanten
van infrastructuur (wegen, landweer, e.d.).

De Staatsmijn Maurits

In de tijd van de Staatsmijn Maurits stonden op het Chemelot-terrein vooral mijngebouwen en fabrieken.
Ook zijn in deze periode het Julianakanaal gegraven en de haven gebouwd. Tevens zijn de spoorlijnen
aangelegd. Enkele gebouwen, zoals het voormalige hoofdgebouw, staan vandaag de dag nog overeind.
Het oude hoofdgebouw heeft een monumentstatus. Het merendeel van de oorspronkelijke mijngebouwen
is echter afgebroken. Vanuit archeologisch perspectief kunnen vooral nog restanten van het gehucht
Kerensheide en het Mijnkamp worden aangetroffen.


4.11 Conclusie
De geschiedenis van het Chemelot-terrein is ingebed in de bredere ontwikkelingsgeschiedenis van het
Graetheidegebied en Zuid-Limburg in het algemeen. Een van de belangrijkste fasen in deze
geschiedenis is de komst van de eerste boeren in het vroeg neolithicum. Bandkeramische vindplaatsen
zijn vooral bekend op de westelijke en oostelijke randen van de Graetheide op korte afstand van de
beekdalen van onder andere de Ur, de Geleenbeek en de Keutelbeek. Dit is ook terug te zien op het
Chemelot-terrein, waar nederzettingssporen uit de Bandkeramiek vooral geconcentreerd zijn langs de
westrand (bij de A2) en (in mindere mate) de noordrand. Op de hoger gelegen delen van de Gr aetheide
met daarop de kern van het Chemelot-terrein, is het vondstenspectrum vooralsnog vooral beperkt tot
losse vondsten en sporen. Hoe dit precies te verklaren is, is onduidelijk. Mogelijk hebben
bewoningsarealen voornamelijk gelegen langs de beken, maar zijn in de loop van de tijd door een
toenemende druk op het beschikbare landareaal steeds grotere delen van het landschap in gebruik



RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [51]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




genomen voor allerlei doeleinden. Mogelijk moeten de aangetroffen sporen op het Chemelot -terrein
vooral in dit kader worden gezien. Zodoende heeft toekomstig onderzoek de potentie om meer inzicht te
creëren in de (veranderingen) in landinrichting en –gebruik in de loop van de bandkeramische periode.

Voor de periode van midden neolithicum tot en met de midden bronstijd bestaa t op dit moment een grote
kennislacune. Dit geldt voor zowel het Chemelot-terrein als ook voor het grotere Graetheidegebied.
Vooralsnog zijn op Chemelot zelf slechts een handvol vondsten uit het midden neolithicum en enkele
losse sporen uit de midden bronstijd bekend. Belangrijke informatie voor het midden neolithicum komt
vooral van opgravingen te Hof van Limburg dat net ten noordoosten van Chemelot is gelegen (Van Hoof
e.a., 2013). Het kan dan ook niet uitgesloten worden dat het landschap (deels) in gebru ik bleef. Dit blijkt
ook uit de vondst van twee houtskoolmeilers uit het laat neolithicum en de midden -late bronstijd op de
plots KARMA en PE (Tichelman & Roggen, 2022; nr. O-25 op KB1) alsmede een silo uit de midden
bronstijd in de sleuf van een kanaalwaterleiding meteen ten noorden van KARME en PE (Vaessen,
i2023; nr. O-35 op KB1 en nr. 5 op KB2). Hoewel het gezien het algemeen gebrek aan
nederzettingsresten uit het midden neolithicum-midden bronstijd op de Graetheide de kans om
vindplaatsen aan te treffen mogelijk gering is, kan toekomstig onderzoek wel belangrijke puzzelstukjes
leveren aan een lange-termijn beeld van de landschapsinrichting en –gebruik tussen het vroeg
neolithicum en de ijzertijd.

Voor de periode late bronstijd-ijzertijd wordt het beeld geleidelijk iets duidelijker, hoewel ook voor deze
periode onderzoek van grotere nederzettingsterreinen nog steeds relatief beperkt is. Over het algemeen
wordt het ‘zwervende erven’-principe als basis gezien van de bewoningsdynamiek. Waar echter op de
zandgronden regelmatig grootschalige akkerarealen (Celtic fields) worden herkend, zijn dergelijke
gebruikszones in het Limburgse lössgebied vrijwel onbekend. Met de onderzoeken op en direct rondom
de plots KARME en PE is hier echter verandering in gekomen. De vondst van een reeks kuilen, silo’s en
spiekers suggereert dat dit gebied gebruikt is als een locatie met reserves waarvan alleen in tijden van
nood gebruikt werd gemaakt, of – meer waarschijnlijk – dat de silo’s en spiekers hebben gelegen op een
akkergebied en gediend hebben voor de opslag van zaaigoed voor het jaar erna of de tijdelijke opslag
van oogst. Vooralsnog is het onbekend waar een eventuele nederzetting heeft gelegen. Het is ook
mogelijk dat de akkers werden bewerkt vanuit verspreid door het land schap liggende boerderijen of
vanuit enkele nederzettingskernen gelegen aan de randen van de Graetheide. Het is vooral deze
dynamiek die een interessant onderzoeksthema kan vormen voor toekomstig onderzoek.

Met de komst van de Romeinen wordt het hele landschap volledig op z’n kop gezet. Al snel ontwikkelt
zich een systeem van villa’s, rurale nederzettingen en grotere centrale vici die met elkaar verbonden zijn
door een netwerk aan wegen. Opvallend is echter dat binnen het Chemelot -terrein eigenlijk alleen in het
havengebied grotere Romeinse vindplaatsen bekend zijn. Op de overige delen van het terrein zijn
Romeinse vindplaatsen – op een mogelijke grafheuvel en een waterput na – vrijwel onbekend. Het is niet
duidelijk of deze situatie het gevolg is van een kennislacune of van een historisch relevant patroon. Voor
de laatste optie zou kunnen spreken dat zowel villa’s als rurale nederzettingen over het algemeen
gelegen zijn binnen 500-2000 m van een natuurlijke waterbron. Omdat dergelijke bronnen afwezig zijn
voor grote delen van het Chemelot-terrein, kan gesuggereerd worden dat het gebied minder interessant
was voor bewoning. Dit betekent niet dat het gebied verlaten was. Houtskoolmeilers uit deze periode
tonen dat wel degelijk activiteiten plaatsvonden. Aan de andere kant, kan opgemerkt worden dat het
probleem van waterbronnen kan zijn opgevangen door waterputten. Om deze reden kan niet uitgesloten
worden dat toch sprake is van een kennislacune. Een belangrijk onderzoeksthema voor toekomstig
onderzoek is hoe het Chemelot-terrein past in het bredere Romeinse cultuurlandschap.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [52]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Na de val van het Romeinse rijk werden in de middeleeuwen de grondslagen gelegd voor het huidige
cultuurlandschap. Omstreeks 1300 was het cultuurlandschap in grote lijnen gevormd. Behalve geb ieden
die te nat, te onvruchtbaar of te steil waren, was vrijwel het hele lössgebied aan het einde van de
middeleeuwen bouwland. De belangrijkste uitzondering was de Graetheide. Dit gebied is pas zeer laat
ontgonnen. In 1250 was nog sprake van 'het woud dat in de volksmond de Grate wordt genoemd'. Een
eeuw later werd sprak men reeds van 'de Graitbosch en heyde', maar pas In 1775 werd de Graet 'een
van hout ontbloote heide' genoemd (Renes, 1988). De oorzaken van de late ontginning van de Graet
hangt hoogstwaarschijnlijk samen met de bestuurlijke organisatie die de ontginning tegenhield. Deze
situatie heeft echter tot gevolg gehad dat er weinig tot geen activiteiten hebben plaatsgevonden die
kunnen hebben geleid tot een archeologische weerslag in de bodem. De kans op het aantreffen van
archeologische resten uit de middeleeuwen en grote delen van de nieuwe tijd is dan ook uiterst beperkt.

Met de komst van de Staatsmijn Maurits in 1926 transformeert het oorspronkelijke dunbevolkte
landbouwgebied tot een dichtbevolkt industriegebied. Niet alleen worden mijngebouwen en fabrieken
gebouwd, maar ook wordt het Julianakanaal gegraven en worden spoorverbindingen aangelegd. Tevens
ontstaat de grote mijnstortberg die vandaag de dag nog steeds een toonaangevend aspect vormt van het
Chemelot-terrein. In de loop van de tijd raken vervolgens grote delen van het huidige Chemelot -terrein
bebouwd. Vlak voor de sluiting van de mijn in 1963 is het gebied rondom de mijnberg vrijwel helemaal
volgebouwd. Alleen ten zuiden van de berg (meteen ten zuiden van de huidige Kerenshofweg) zijn nog
zones waar slechts in beperkte mate bebouwing heeft gestaan. Wel ligt hier het dorpje Kerensheide dat
aan het begin van de 20e eeuw is aangelegd. Van de oorspronkelijke mijngebouwen is over het
algemeen weinig meer over. Alleen het oude hoofdgebouw en de (deels afgegraven) mijnstortberg doen
nog denken aan het mijnverleden.

Wanneer bovenstaande observaties in een groter kader worden geplaatst, valt op dat de lacunes op
Chemelot goed vergelijkbaar zijn met de kennislacunes uit de provinciale onderzoeksrapporten voor de
middenterrassen. Op basis van de huidige kennisstand kan namelijk gesteld worden dat er grote
kennislacunes bestaan, voornamelijk voor het neolithicum, de bronstijd en tot op zekere hoogte ook de
Romeinse tijd. Zeker voor het midden-laat neolithicum en de bronstijd is elke aanvullende informatie
meer dan welkom. Voor het vroeg neolithicum (LBK) en de late bronstijd -ijzertijd is iets meer bekend.
Ook voor deze perioden bestaan echter nog verschillende kennislacunes. Zo zijn er voor de late
bronstijd-ijzertijd vooralsnog weinig gegevens over bijvoorbeeld de vegetatieontwikkeling. Daarnaast is
voor de midden-late ijzertijd nog steeds zeer weinig bekend over nederzettingsterreinen en rituele
praktijken. Toekomstig onderzoek op Chemelot levert potentiële mogelijkheden om niet alleen meer te
weten te komen over de menselijke bewoningsgeschiedenis op Chemelot zelf, maar ook om een
belangrijke bijdrage te leveren aan de bredere kennislacunes die op dit moment nog aanwezig zijn op de
middenterrassen. Het onderzoekskader dat is opgesteld voor het provinciaal archeologisch
aandachtsgebied Graetheide (Van Wijk, 2009) kan eventueel als uitgangspunt dienen.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [53]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




   Periode            Verwachting        Kenmerken                     Opmerking            Provincie/            Referentie
                                                                                            Middenterassen.
   Laat               Laag               Vuursteenconcentraties                             Iedere nieuwe         Verhart,
   paleolithicum-                        die onderdeel vormen                               vindplaats zal        2016
   mesolithicum                          van                                                kennis genereren
                                         (jacht)kampementen
                                         van jager-verzamelaars
   Vroeg              Hoog, vooral       zowel ‘losse’ sporen                               Voor thema’s wordt    Verhart,
   neolithicum        langs de           als grotere                                        verwezen naar         2016, Van
   (LBK)              noord- en          sporenclusters die                                 NOAA en               Wijk, 2009
                      westrand van       onderdeel vormen van                               provinciaal
                      het terrein        bewoningsarealen of                                wetenschappelijk
                                         ‘special activity’ zones                           kader Graetheide
   Midden             Middelhoog         Vooralsnog zijn               Zeer lage            Elke vindplaats zal   Verhart,
   neolithicum-       (gehele            vondsten uit deze             vondsten- en         kennis genereren      2016
   midden             terrein)           periode zeer beperkt.         sporen-
   bronstijd                             Eventueel sprake van          dichtheid,
                                         kleine                        bewonings-
                                         bewoningskernen               kernen zeer
                                                                       beperkt van
                                                                       omvang (enkel
                                                                       erf).
   Late bronstijd-    Hoog (gehele       Kleine                        Zeer lage            Gedifferentieerd      Meurkens
   ijzertijd          terrein, zeer      bewoningskernen               vondsten- en         beeld,                & Tol,
                      hoge               (erven), graven en            sporen-              vraagstelling/onder   2016
                      verwachting        akkerarealen                  dichtheid,           zoek inrichten op
                      aan noord- en                                    bewonings-           mogelijke
                      zuidzijde                                        kernen zeer          kenniswinst
                      Kerenshofweg                                     beperkt van
                      en langs A2)                                     omvang (enkel
                                                                       erf), grotere
                                                                       akkerarealen
                                                                       met verspreid
                                                                       patroon van
                                                                       silo’s, kuilen en
                                                                       clusters van
                                                                       paalkuilen
                                                                       behorende tot
                                                                       schuurtjes of
                                                                       spiekers.
   Romeinse tijd      Middelhoog         Extensief gebruik,            Vooralsnog zeer      Veel                  Tichelman,
                      (gehele            mogelijk vooral               weinig               kennislacunes,        2016
                      terrein)           akkerareaal                   gegevens             elke vindplaats van
                                                                                            belang
   Middeleeuwen-      Laag (gehele       Extensief gebruik,                                 Gedifferentieerd      Van de
   nieuwe tijd        terrein)           greppels,                                          beeld, veel           Water &
                                         houtskoolmeilers, losse                            kennislacunes,        Schotten,
                                         kuilen en eventueel                                                      2021
                                         restanten van
                                         infrastructuur (wegen,
                                         landweer, e.d.)




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                             [54]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




   Staatsmijn         Hoog (vooral       Resten van het
   Maurits            rondom de          gehucht Kerensheide
                      oude               en het Mijnkamp. Het
                      mijnschachten      oude hoofdgebouw
                      en de              bestaat nog. Voor de
                      mijnstortberg).    rest is het merendeel
                                         van de mijngebouwen
                                         gesloopt en
                                         verdwenen.

Tabel 5. Overzicht archeologische verwachting voor het Chemelot -terrein.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [55]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




5 Gemeentelijk archeologiebeleid

5.1 Inleiding
Sinds 1 september 2007 is de nieuwe wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz ) van kracht.
Hiermee geeft de rijksoverheid uitvoering aan de implementatie van het Europese Verdrag van Valletta
(Malta) uit 1993 dat beoogt het cultureel erfgoed in de bodem beter te beschermen. Vanaf 1 juli 2016
bundelt de Erfgoedwet bestaande wet- en regelgeving voor het behoud en beheer van het cultureel
erfgoed in Nederland. Samen met de toekomstige Omgevingswet maakt de Erfgoedwet een integrale
bescherming van ons cultureel erfgoed mogelijk. Het behoud en beheer van het Nederlandse erfgoed
was geregeld in zes verschillende wetten en een regeling. Waarin roerend, onroerend en archeologisch
erfgoed allemaal hun eigen specifieke definities, procedures en beschermingsmaatregelen hadden. Voor
het eerst komt er nu één integrale wet die betrekking heeft op alle museale objecten, musea,
monumenten en archeologie op het land en onder water. Samen met de nieuwe Omgevingswet maakt de
Erfgoedwet een integrale bescherming van het cultureel erfgoed mogelijk.

Met de inwerkingtreding van de Erfgoedwet kregen de gemeentes een eigen verantwoordelijkheid voor al
haar culturele erfgoed zowel bovengronds als ondergronds. Het doel van de archeologische
monumentenzorg is de instandhouding en het onderzoek van in de bodem aanwezige kennisbronnen
(archeologische vindplaatsen), zodat nu en in de toekomst de vroegste geschiedenis geschreven kan
worden. In de ruimtelijke ordening is archeologische monumentenzorg ook het instrument om vast te
stellen, waar geen (belangrijke) archeologische waarden aanwezig zijn en waar ontwikkelin gen veilig
kunnen plaats vinden. In het kader van de nieuwe Omgevingswet zal bij ruimtelijke ontwikkelingen van
gemeenten een oordeel worden verwacht over de omgang met bekende of te verwachten archeologische
waarden. Daarbij speelt niet alleen het archeologisch belang een rol, maar ook vaak economische of
maatschappelijke belangen.

Aangezien Chemelot op het grondgebied van twee gemeentes ligt (Stein en Sittard -Geleen) met ieder
hun eigen archeologiebeleid, gelden verschillende beleidsregels. In dit hoofds tuk worden daarom
allereerst de geldende beleidsregels uiteengezet. Daarnaast wordt in het kader van onderhavig rapport
specifiek voor het deel van Chemelot dat binnen de gemeente Sittard -Geleen valt een actualisatie
gemaakt van de bestaande beleidskaart om zodoende de meest actuele stand van zaken weer te kunnen
geven.


5.2 Gemeentelijk beleid gemeente Stein
De gemeente Stein is een van de oudste bewoonde streken van Nederland. Behoudens 66
rijksmonumenten, twee rijksbeschermde dorpsgezichten en een uit 2009 da terende archeologiebeleid,
kende Stein tot recentelijk geen bescherming voor erfgoed. Doordat in de loop der jaren veel erfgoed is
verdwenen, ontstond het besef dat het noodzakelijk is om erfgoedbeleid te ontwikkelen en het erfgoed te
beschermen. Dit beleid is in 2019 vastgesteld in het beleidsdocument ‘Erfgoedbeleid 2019 gemeente
Stein’ en inmiddels verankerd in het Bestemmingsplan Erfgoed Stein (vastgesteld 22 juli 2021). Aan het
in 2019 vastgestelde erfgoedbeleid is een zogenaamde beleidsadvieskaart geko ppeld (Van Wijk, 2019).
Deze vormt een actualisatie van de gemeentelijke beleidskaart uit 2005 en een eerdere actualisatie uit
2009. Op de beleidsadvieskaart wordt een onderscheid gemaakt tussen gebieden waar veel en weinig
archeologische resten te verwachten zijn en gebieden waarvan reeds bekend is dat er daadwerkelijk




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [56]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




archeologische resten aanwezig zijn. Aan deze verschillende gebieden zijn vervolgens per
beleidscategorie ondergrenzen vastgesteld (tabel 6)

   Categorie                                                           Ondergrens             Ondergrens
                                                                       ingreep                ingreep diepte
                                                                       oppervlak
   1. Wettelijk beschermede archeologische monumenten                  0 m²                   0 cm –Mv
   2. Gebied met hoge archeologische verwachting                       250 m²                 40 cm –Mv
   3. Gebied met middelhoge archeologische verwachting                 2500 m²                40 cm –Mv
   4. Gebied met lage archeologische verwachting                       Algehele               Algehele
                                                                       vrijstelling           vrijstelling
   5. Gebied zonder archeologische verwachting                         Algehele               Algehele
                                                                       vrijstelling           vrijstelling

Tabel 6. Beleidscategorieën en bijbehorende ontheffingsondergrenzen in de gemeente Ste in.

Bodemingrepen (waaronder graafwerkzaamheden, het aanplanten en vellen van diepwortelende
beplanting en het aanleggen van wegen of leidingen) zijn omgevingsvergunningplichtig wanneer zij de
genoemde ondergrenzen overschrijden. Middels een archeologisch onderzoek moet bij de
vergunningaanvraag worden aangetoond of archeologische waarden als gevolg van de
bouwwerkzaamheden of bodemingrepen kunnen worden geschaad. Aan de omgevingsvergunning
kunnen voorwaarden worden verbonden, zoals het treffen van technis che maatregelen waardoor in situ
behoud mogelijk is, het doen van een opgraving of het uitvoeren van de werkzaamheden onder
archeologische begeleiding. De omgevingsvergunning wordt uitsluitend verleend indien het belang van
de bescherming van de archeologische waarden in voldoende mate is gewaarborgd, dan wel wanneer uit
het onderzoek blijkt dat ter plaatse geen archeologische waarden aanwezig zijn.


5.3 Gemeentelijk beleid gemeente Sittard-Geleen
Net als de gemeente Stein herbergt ook de gemeente Sittard -Geleen een rijk verleden. In de
bestemmingsplannen ‘Bedrijventerrein DSM-Geleen’ (vastgesteld op 14-12-2000) en ‘Bedrijventerrein
DSM-Geleen Herziening ex artikel 30, lid 1 van de Wet op de Ruimtelijke Ordening’ (vastgesteld op 24 -2-
2005) zijn nog geen voorschriften verankerd met betrekking tot archeologie. In beide (oudere)
bestemmingsplannen is er dan ook nog geen dubbelbestemming voor archeologie. In plaats daarvan
hanteert de gemeente de vrijstellingsgrenzen van de gemeentelijke archeologische beleidskaart di e
onderdeel vormt van de Beleidsnota Archeologie en Monumenten (2012, Bijlage 4b). In de beleidsnota
en op de archeologische beleidskaart worden zeven beleidscategorieën onderscheiden. Aan deze
verschillende gebieden zijn vervolgens per beleidscategorie ondergrenzen vastgesteld (tabel 7.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                          [57]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




    Categorie                                                          Ondergrens             Ondergrens
                                                                       ingreep                ingreep diepte
                                                                       oppervlak
    1. AMK-terrein; terrein van zeer hoge archeologische               0 m²                   0 cm –Mv
    waarde, beschermd
    2. AMK-terrein; terrein van zeer hoge en archeologische            50 m²                  30 cm –Mv
    waarde;
    Zone rondom ARCHIS-waarneming/ vondstmelding/
    vindplaats;
    AMK-terrein; terrein van hoge archeologische waarde,
    kern Sittard schootsvelden; terrein van hoge
    archeologische waarde
    3. AMK-terrein; terrein van hoge archeologische waarde,            100 m²                 30 cm –Mv
    historische kernen
    4. Hoge en middelhoge verwachting voor droge                       500 m²                 30 cm –Mv
    landschappen, provinciaal aandachtsgebied
    Hoge en middelhoge verwachting voor natte landschappen
    Hoge en middelhoge verwachting voor droge
    landschappen
    Hoge verwachting voor natte landschappen,
    Maasafzettingen
    Onbekend verwachting voor droge en natte landschappen
    5. Lage verwachting voor droge landschappen, provinciaal           10.000 m²              30 cm –Mv
    aandachtsgebied
    6. Lage verwachting voor droge en natte landschappen               50.000 m²              30 cm –Mv
    7. Lage verwachting voor ontgronde gebieden en                     Algehele               Algehele
    vrijgegeven onderzoeksgebieden                                     vrijstelling           vrijstelling

Tabel 7. Beleidscategorieën en bijbehorende ontheffingsondergrenzen in de gemeente Sittard -Geleen.


5.4 Actualisatie archeologische beleidskaart gemeente Sittard-Geleen
       voor Chemelot
Sinds de vaststelling van de archeologische beleidskaart van de gemeente Sittard -Geleen heeft een
grote hoeveelheid aan onderzoeken plaatsgevonden op het Chemelot-terrein. Om in het kader van het
omgevingsplandeel tot een beter beeld te komen van de stand van zaken op het Chemelot-terrein, is het
daarom noodzakelijk om de oorspronkelijke beleidskaart specifiek voor dit gebied te actualiseren. Voor
de gemeente Stein is dit niet noodzakelijk, aangezien voor deze gemeente de beleidskaart in 2019 is
geactualiseerd (Van Wijk, 2019). Doel van de actualisatie is het verfijnen van de kaart op basis van
nieuwe aanvullende gegevens. Dit betekent dat ten opzichte van de vastgestelde beleidskaart u it 2012
het een en ander zal worden aangepast. Zo is er een aantal terreinen bijgekomen die gevrijwaard zijn
van verder archeologische verplichtingen doordat archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat geen
archeologische waarden (meer) aanwezig zijn. Tegelijkertijd kunnen op basis van recente onderzoeken
gebieden worden opgewaardeerd, omdat gebleken is dat hier juist wel behoudenswaardige
archeologische waarden aanwezig zijn. De geactualiseerde kaart is opgenomen in kaartbijlage 4.

Bij het actualiseren van de kaart zijn de volgende stappen ondernomen:

•    De basis van de actualisatie wordt gevormd door de gegevens van een recentelijk door RAAP en
Archol opgestelde archeologische inventarisatiekaart voor het gehele grondgebied van de gemeente
(Verhoeven & Van Wijk, 2020). Het project betreft een pilot om een recent tot stand gekomen handleiding




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                          [58]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




voor het opstellen van archeologische inventarisatiekaarten (Breimer, 2018) te toetsen vooruitlopend op
de implementatie van de nieuwe Omgevingswet. In het kader van de inventarisatiekaart is tevens
gepoogd om de omvang van archeologische vindplaatsen te bepalen. Op de oorspronkelijke
verwachtings- en beleidskaart is uitgegaan van buffers met een straal van 50 m rondom vindplaatsen van
Jager-verzamelaars en 75 m rond die van landbouwers. Tijdens het nieuwe onderzoek zijn deze buffers
aangepast. Zo is de buffer rond vindplaatsen van jager-verzamelaars aangepast tot een straal van 25 m
(0,2 ha), terwijl voor latere perioden de buffers kunnen variëren van 50 tot 100 m afhanke lijk van de
periode en type vindplaats (voor een volledig overzicht, zie Verhoeven & Van Wijk, 2021: 72, tabel 8). In
een aantal gevallen zijn daarnaast de grenzen van sites handmatig vastgesteld op basis van
opgravingsgegevens en de verspreiding van bekende vondsten en/of wegens de nabijheid van een
bekende archeologische site of monument, en/of de landschappelijke karakteristieken in combinatie met
de verwachte grootte van specifieke vindplaatsen. Al deze gegevens, inclusief de omvang van de
vindplaatsen, zijn een-op-een overgenomen bij de huidige actualisatie voor Chemelot en vervolgens
aangevuld met de meest recente onderzoeksgegevens op het Chemelot -terrein (tot en met juni 2022;
voor een volledig overzicht van de vindplaatsen, zie bijlage 4). De groots te verandering ten opzichte van
de inventarisatiekaart heeft plaatsgevonden rondom de plots KARMA en PE, waar op basis van recente
onderzoeken een groter gebied is opgewaardeerd.

•    Een tweede stap bij de actualisatie bestond uit een inventarisatie van de archeologische
onderzoeksgegevens en interne documenten van de gemeente Sittard -Geleen met betrekking tot interne
besluiten in het kader van (omgevings)vergunningen, (sloop)adviezen en planbeoordelingen (bijlagen 3
en 5, kaartbijlagen 1 en 3). Doel van deze inventarisatie was vooral om (a) in kaart te brengen voor
welke gebieden archeologisch onderzoek heeft plaatsgevonden of een specifiek advies is uitgebracht, en
(b) om te bepalen wat de beleidsmatige status van deze gebieden is. Hierbij is onderscheid ge maakt
tussen,

               o    volledige vrijgave

               o    gedeeltelijke vrijgave van de ontwikkeling, maar behoud dubbelbestemming

               o    geen vrijgave/behoud dubbelbestemming of onbekend

In het geval van volledige vrijgave is het gebied afgewaardeerd naar categorie 7 (grijs op kaartbij lage 4).
De gebieden waarvoor gedeeltelijke vrijgave voor ontwikkeling of geen vrijgave/behoud
dubbelbestemming geldt zijn, conform de layout van de beleidskaart uit 2012, aangegeven voor middel
van een enkele of dubbele arcering.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [59]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




6 Conclusies en advies

6.1 Conclusie
Het doel van onderhavig onderzoek was om tot een goed overzicht te komen van de (recente)
onderzoeken en bekende vindplaatsen op het Chemelot-terrein. De reden hiervoor is tweeledig. In de
eerste plaats ontbreekt vanuit inhoudelijk oogpunt een goed overzicht van wat er archeologisch gezien
bekend is op het terrein en welke onderzoeken er tot nu toe zijn uitgevoerd. Daarnaast is een voorstel
gedaan voor een actualisatie van de bestaande gemeentelijke beleidskaart voor het Chemelot -terrein. De
reden voor deze actualisatie is dat weliswaar recentelijk een archeologische inventarisatiekaart is
gemaakt voor de gehele gemeente die in principe omgevingswet -proof is, maar het is op dit moment nog
niet duidelijk hoe deze kaart vertaald gaat worden naar bele id. Om deze reden is er in het kader van het
Omgevingsplandeel Chemelot voor gekozen om deze nieuwe kaart nog niet te gebruiken en in plaats
daarvan de bestaande beleidskaart te actualiseren.

Onderzoeken

De oudste onderzoeken binnen het huidige Chemelot-terrein zijn reeds in de jaren ’20-’30 en later tijdens
de jaren ’80-’90 uitgevoerd door amateurarcheologen. Veel van deze onderzoeken zijn echter niet of
slechts deels gepubliceerd. De afgelopen 10 jaar heeft een reeks nieuwe onderzoeken plaatsgevonden in
het kader van de AMZ-cyclus, maar doordat deze vooral gericht waren op relatief kleine plots binnen het
terrein ontbrak het overzicht. In totaal zijn vooralsnog 5 5 onderzoeken op het Chemelot-terrein
uitgevoerd in de vorm van bureauonderzoeken, eventueel aa ngevuld met verkennend booronderzoeken,
proefsleuven en een enkele opgraving. Daarnaast hebben nog enkele onderzoeken plaatsgevonden
buiten de AMZ-cyclus.

Uit de recente onderzoeken blijkt onder andere dat – opvallend genoeg – in grote delen van het
Chemelot-terrein nog sprake is van intacte (rade)brikgronden. Alleen in zones waar onderkelderde
gebouwen hebben gestaan, is over het algemeen sprake van diepere verstoringen. Uitzondering vormt
de haven. Door de significante ingrepen (hoofdzakelijk metersdikke opgebrachte pakketten) bij de aanleg
van de haven en het graven van het Julianakanaal is de kans niet heel erg groot dat er nog intacte
bodemprofielen aanwezig zijn. Dit betekent ook dat vindplaatsen die bijvoorbeeld door H.J. Beckers in de
jaren ’20 van de vorige eeuw zijn onderzocht, naar alle waarschijnlijkheid verloren zijn gegaan. Naast de
haven is ook rondom de A2 sprake van significante verstoringen en dit geldt in potentie ook voor het
voormalige terrein van de Mauritsmijn. Hier hebben vooralsnog z eer weinig onderzoeken
plaatsgevonden, waardoor het huidige beeld beperkt is en er dus geen uitspraak over gedaan kan
worden. Wel zijn direct ten noorden van de huidige mijnberg nog intacte bodemprofielen aangetroffen.

Bewoningsgeschiedenis

Wanneer gekeken wordt naar de bekende vindplaatsen binnen het Chemelot-terrein kan in grote lijnen de
bewoningsgeschiedenis van het Chemelot-terrein worden geschetst. De vroegste inwoners die hun
sporen hebben nagelaten stammen uit het vroeg neolithicum, de zogenaamde Lineaire Bandkeramiek
(ca. 5100-4900 v. Chr.). Vindplaatsen bevinden zich vooral langs de west en noordrand van het
Chemelot-terrein. Vaak gaat het om een verspreiding van losse sporen. Alleen i n het geval van Stein-
Heidekampweg zijn duidelijke sporen van bewoning aangetroffen. Op Geleen-Urmonderbaan is
daarnaast mogelijk sprake van een ‘special activity’ vindplaats (Van Wijk e.a., 2014: 369). Wel lijkt het er




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [60]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




sterk op dat de verschillende vindplaatsen onderdeel vormen van een brede gordel aan bandkeramische
sporen over de noordelijke rand van de Graetheide die mogelijk een verbinding maakt tussen de
verschillende vindplaatsen langs de Maas en de Ur aan de ene kant en de clusters langs de Geleenbeek
aan de andere kant. Als de laatste bandkeramiekers rond 4900 v. Chr. het gebied verlaten hebben, wordt
het lange tijd relatief stil op het Chemelot-terrein. Pas aan het einde van de bronstijd of begin van de
ijzertijd is weer sprake van duidelijke archeologisch traceerbare aanwijzingen voor systematische
menselijke activiteit. Toch lijken de tot nu toe uitgevoerde onderzoeken vooralsnog te wijzen op een
situatie waarbij sprake was van een zeer verspreid bewoningspatroon en een zeer lage vondst- en
sporendichtheid.

Dit beeld past in grote lijnen binnen het algemene beeld van de Graetheide, waarbij bewoning voor
vrijwel alle historische perioden, van vroeg neolithicum tot aan de komst van de Staatsmijn Maurits, zich
lijkt te clusteren langs de beek- en droogdalen en de terrasranden. Hierbij dient wel meteen te worden
opgemerkt dat tot nu toe relatief weinig onderzoeken zijn uitgevoerd op de hoger gelegen delen van de
Graetheide doordat er weinig ontwikkelingen plaatsvinden. In dit kader kan onderzoek op het Chemelot -
terrein, waar de komende jaren nog grote ontwikkelingen worden verwacht, een belangrijke bijdrage
leveren aan het verfijnen van het huidige beeld en het vullen van een verscheidenheid aan
kennislacunes.

Archeologische verwachting

Op basis van de inventarisatie van onderzoeken en vindplaatsen kan gesteld word en dat een hoge
verwachtingswaarde geldt voor het vroeg neolithicum en de ijzertijd. Voor het vroeg neolithicum geldt
deze verwachting vooralsnog vooral voor de westelijke en noordelijke randzone van het Chemelot -
terrein. Sporen uit de ijzertijd kunnen in principe overal voorkomen. In beide gevallen moet echter
rekening worden gehouden met een over het algemeen lage tot zeer lage spoor - en vondstdichtheid,
waardoor vindplaatsen niet alleen moeilijk te lokaliseren zijn, maar vaak ook lastig te interpreteren zijn.
Voor de latere fases van het neolithicum en de bronstijd bestaat vooralsnog een grotendeels onbekende
(middelhoge) verwachting doordat vondsten uit deze periode vrijwel volledig afwezig zijn. Enkele
houtskoolmeilers uit deze periode, gedocumenteerd tijdens de onderzoeken op het Centre Court en op
en rondom de plots KARMA en PE, suggereren dat er wel activiteiten hebben plaatsgevonden, maar
deze lijken vooralsnog weinig herkenbare archeologische sporen te hebben achtergelaten. Voor de
Romeinse tijd geldt eenzelfde middelhoge verwachting. Ook voor deze periode duiden de gegevens
(enkele houtskoolmeilers, een losse waterput en een mogelijke grafheuvel) vooralsnog op een extensief
gebruik, hoewel rekening moet worden gehouden met het feit dat de bekende ge gevens vooralsnog zeer
beperkt zijn. Dit beeld versterkt zich richting de middeleeuwen en nieuwe tijd. In deze periode is zelfs
geen sprake meer van landbouwontginningen, waardoor archeologische resten over het algemeen
beperkt zijn tot (afwaterings)greppels. Uitzondering vormen natuurlijk de verschillende landweren die
over de Graetheide liepen. Desalniettemin geldt voor de middeleeuwen en nieuwe tijd voornamelijk een
lage archeologische verwachting.

Update beleidskaart gemeente Sittard-Geleen voor het Chemelot-terrein

In het kader van onderhavig onderzoek is naast een inventarisatie tevens een voorstel gedaan voor een
actualisatie van de beleidskaart van gemeente Sittard-Geleen voor het Chemelot-terrein. De basis voor
de nieuwe kaart is gevormd door gegevens uit:




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [61]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




•    de archeologische inventarisatiekaart voor het gehele grondgebied van de gemeente Sittard-Geleen
(Verhoeven & Van Wijk, 2020), aangevuld met de meest recent onderzoeksgegevens;

•    de inventarisatie van vindplaatsen en onderzoeken uit onderhavig onder zoek (bijlage 3 en 4)

•    interne adviesdocumenten van de gemeente Sittard-Geleen met betrekking tot
(omgevings)vergunningsaanvragen, sloopadviezen, planbeoordelingen, etc. (bijlage 5)

Doel van de actualisatie is het aanvullen van dit deel van de kaart op basis van nieuwe aanvullende
gegevens. Dit betekent dat ten opzichte van de vastgestelde beleidskaart uit 2012 het een en ander is
aangepast. Zo is er voor een aantal terreinen voorgesteld deze af te waarderen doordat archeologisch
onderzoek heeft aangetoond dat geen archeologische waarden (meer) aanwezig zijn. Tegelijkertijd is
voor een aantal zones voorgesteld om deze juist op te waarderen , omdat gebleken is dat hier juist wel
(behoudenswaardige) archeologische waarden aanwezig zijn. De algemene beleidsregels van de
bestaande beleidskaart uit 2012 blijven gehandhaafd.


6.2 Advies
Met onderhavig document ligt er voor het eerst een volledige stand van zaken (tot en met juni 2022) met
betrekking tot archeologisch onderzoek op het Chemelot -terrein. Gezien de vele ontwikkelingen die de
komende jaren gaan plaatsvinden, kan toekomstig archeologisch onderzoek belangrijke nieuwe
informatie opleveren die bestaande kennislacunes kunnen verkleinen en geobserveerde patronen in het
archeologisch bestand kunnen verfijnen of bijstellen.

Tegelijkertijd is archeologisch onderzoek op Chemelot gebonden aan een reeks beperkingen. Hierbij kan
gedacht worden aan de (strikte) veiligheidseisen, maar bijvoorbeeld ook aan bodemverontreinigingen en
– niet onbelangrijk – het feit dat ontwikkelingen op het terrein vooral gericht zijn op individuele plots van
sterk variërende omvang in plaats van grote aaneengesloten terreinen. Om deze reden zal het richting
de toekomst – net als nu reeds het geval is – niet makkelijk zijn om bijvoorbeeld volledige vindplaatsen
op te graven. Daarnaast moet voor zover mogelijk worden voorkomen dat toekomstig onderzoek mogelijk
verzandt in allerlei kleine postzegels waartussen vrijwel geen relaties bestaan. Om deze redenen wordt
geadviseerd om richting de toekomst niet primair te focussen op onderzoek van individuele vindplaatsen
– tenzij hier natuurlijk aanleiding voor is – maar om aangetroffen archeologische resten vooral in een
breder (landschappelijk en/of archeologisch) kader te plaatsen. Om dit effectief te kunnen doen, wordt
geadviseerd om een breder onderzoekskader op te stellen met daarin duidelijke (overkoepelende) doel-
en vraagstellingen. Een dergelijk onderzoekskader kan tevens richtlijnen leveren die als leidraad kunnen
worden gebruikt bij het maken van afwegingen in welke mate en in welke vorm archeologisch onderzoek
zinvol/noodzakelijk is bij bepaalde ingrepen.

Een tweede advies is vooral gericht op de opzet van toekomstige vooronderzoeken. Onderhavig
onderzoek heeft geleid tot een volledige inventarisatie van alle archeologische onderzoeken en adviezen
tot juni 2022 en een beter beeld van de grotere lijnen in de landschappelijke en archeologische
ontwikkeling van het terrein. Deze kennis kan als uitgangspunt worden gebruikt bij toeko mstige
vooronderzoeken. Tegelijkertijd moet worden opgemerkt dat onderhavig onderzoek niet gedetailleerd
genoeg is om uitspraken te doen op plotniveau. Om tot gerichte adviezen en beslissingen op plotniveau
te komen, wordt geadviseerd om in aanvulling op de gegevens in onderhavig rapport in ieder geval
onderstaande bronnen/gegevens in kaart te brengen bij toekomstige bureau - en/of verkennende
booronderzoeken:




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [62]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




•    Samenvattende tabel met landschappelijke gegevens;

•    Samenvattende gegevens geldend beleid;

•    Informatie over eventuele ophogingen en ontgrondingen;

•    Informatie over historische bebouwing, inclusief gesloopte fabrieken op basis van bijvoorbeeld
historische kaarten, en kabels en leidingen om eventuele (niet zichtbare) v erstoringen in kaart te
brengen;

•    Informatie over de huidige situatie op basis van o.a. luchtfoto’s;

•    Indien relevant, aanvullende archeologische gegevens op basis van nieuwe onderzoeken na juni
2022.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [63]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Literatuur

Amkreutz, L.W.S.W. & A. Tol, 2016. De late prehistorie. Een actuele kennisstand van de vroege
         prehistorie in Limburg aan de hand van archeologisch onderzoek tussen 2007 en 2013.
Arnoldussen, S. 2008. A living landscape: Bronze Age settlement sites in the Dutch river area (c. 2000 -
         800 BC). Leiden.
Bakels, C.C., 1978. Four Linearbandkeramik settlements and their environment: A paleoecological study
         of Sittard, Stein, Elsloo and Hienheim, Leiden (proefschrift) (Analecta Praehistorica Leidensia
         11).
Beckers, H.J. & G.A.J. Beckers, 1940.Voorgeschiedenis van Zuid-Limburg: Twintig jaren archaeologisch
         onderzoek. Maastricht.
Breimer, J. (red)., 2018. Handleiding opstellen gemeentelijke archeologische inventarisatiekaarten. Een
         normstellend kader.
Deforce, K., B. Groenewoudt & K. Haneca, 2021. 2500 years of charcoal production in the Low
         Countries: the chronology and typology of charcoal kilns and their relation with early iron
         production. Quaernary international 493-494: 295-305.
Donders, M.J.E. & R.A. Vaessen, 2022. Plangebied Chemelot, plot B.B.1 en B.B.2; Geleen, gemeente
         Sittard-Geleen; Archeologisch vooronderzoek: een proefsleuvenonderzoek. RAAP -rapport 5520.
         Weesp.
Fokkens, H. & N. Roymans, 1991. Nederzettingen uit de bronstijd en de vroege ijzertijd in de lage
         landen. Nederlandse Archeologische Rapporten 13. Amersfoort.
Habermehl, D., 2011. Settling in a changing world: villa development in the northern provinces of the
         Roman Empire. PhD-thesis Vrije Universiteit Amsterdam. Amsterdam.
Hendrix, W.P.A.M., 1999: De bandkeramische nederzetting Stein-Heidekampweg. Archeologie in Limburg
         80: 21-24.
Hendrix, W.P.A.M., 2018. Het onderzoek van Bandkeramiek in het Graetheidegebied in de periode 1975 -
         2000, deel B: overige vondsten. Historisch Jaarboek voor het Land van Zwentibold 39: 37 - 70.
Holwerda, J.H., A.E. Remouchamps & N. Beckers,1928. Nederzettingen bij Stein aan de Maas.
         Oudheidkundige Mededelingen van het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden 9: 3 -50.
Hoof, L.G.L. van, 2000. Filling Black Holes: leven, sterven en deponeren in de metaalt ijden van Zuid-
         Limburg (doctoraalscriptie Leiden). Leiden.
Keijers, D.M.G., 2005. Plangebied Chemelot te Geleen, gemeente Sittard -Geleen; archeologisch
         vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-notitie 1161. Amsterdam.
Keijers, D. & R. Paulussen, 2020. Plangebied Aesculaapstraat, gemeente Maastricht. Archeologisch
         vooronderzoek: proefsleuvenonderzoek (variant archeologische begeleiding). RAAP -rapport
         4748. Weesp.
Koomen, A.J.M. & G.J. Maas, 2004. Geomorfologische kaart Nederland (GKN). Achtergronddocument bi j
         het landsdekkende digitale bestand. Alterra-rapport 1039, Wageningen.
Kuijl, van der, E.E.A. & D. Woolschot, 2019. Bureauonderzoek archeologie plangebied Chemelot A -weg
         (Beek-Urmond) te Geleen, gemeente Sittard-Geleen. Hamaland rapport 20192433. Zelhem.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [64]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Kuyl, O.S., 1980. Toelichting bij de Geologische kaart van Nederland 1: 50.000, blad Heerlen (62W
         oostelijke helft, 620 westelijke helft). Rijks Geologische Dienst, Haarlem.
Lanting J.N. & J. van der Plicht, 1999/2000. De 14C-chronologie van de Nederlandse pre- en
         protohistorie, III: Neolithicum. Palaeohistoria, 41/42: 1-110.
Louwe, E. & K. Klerks, 2014. Realisatie bedrijventerrein Beekerveld aan de Prins Mauritslaan te Geleen,
         gemeente Sittard-Geleen. Ruimtelijk advies op basis van een bureau- en verkennend
         booronderzoek. Vestigia rapport 1177. Amersfoort.
Meijs, E.P., 2011. The Veldwezelt site (province of Limburg, Belgium): environmental and stratigraphical
         interpretations. Netherlands Journal of Geosciences - Geologie en Mijnbouw 90 – 2/3 73 - 94 |
         2011.
Meijs, E.P.M., Ph. van Peer & J.P.L.M.N. de Warrimont, 2012. Geomorphologic context and proposed
         chronostratigraphic position of Lower Palaeolithic artefacts from the Op de Schans pit near
         Kesselt (Belgium) to the west of Maastricht Netherlands Journal of Geosciences - Geologie en
         Mijnbouw 91 – 1/2 137 - 157 | 2012.
Meurkens, L. & A. Tol, 2016. De late prehistorie. Een actuele kennisstand van de vroege prehistorie in
         Limburg aan de hand van archeologisch onderzoek tussen 2007 en 2013 .
Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde
         grondmonsters. Nederlands Normalisatie-instituut, Delft.
Prangsma, N.M. & J. Warmerdam, 2012. Sittard-Geleen, Stein. Aanpak A2 traject Urmond-Geleen. Een
         archeologische begeleiding. ADC-rapport 3249. Amersfoort.
Renes, J., 1988. De geschiedenis van het zuid-limburgse cultuurlandschap. Assen.
Roymans, N. & F. Gerritsen, 2002. Landschap, ecologie en mentalités. Het Maas-Demer-Scheldegebied
         in een lange-termijn perspectief. In: H. Fokkens & R. Jansen (red.); 2000 jaar
         bewoningsdynamiek. Brons- en ijzertijdbewoning in het Maas-Demer-Scheldegebied. Leiden:
         371-406.
Ruijters, M.H.P.M. & M.P.F. Verhoeven, 2015. Plangebied Lanxess -Research Campus, gemeente
         Sittard-Geleen; archeologisch onderzoek: proefsleuven en opgraving. RAAP -rapport 2816.
         Weesp.
Schinkel, K. 1994. Zwervende erven: bewoningssporen in Oss-Ussen uit de bronstijd, ijzertijd en
         Romeinse tijd. Opgravingen 1976-1986. PhD-thesis Universiteit Leiden. Leiden.
Schinkel, K. 1998. Unsettled settlement, occupation remains from the Bronze Age and the Iron Age at
         Oss-Ussen. The 1976-1986 excavations. Analecta Praehistorica Leidensia 30. Leiden: 5-306.
SIKB, 2016. Beoordelingsrichtlijn Archeologie. BRL SIKB 4000. SIKB, Gouda.
Staring Centrum/ RGD, 1989a. Geomorfologische kaart van Nederland. Maasterrassen en hellin gklassen.
         Staring Centrum/RGD, Wageningen, Haarlem.
Staring Centrum /RGD, 1989b. Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000. Blad 59,60,
         61,62; Genk, Sittard, Maastricht, Heerlen. Staring Centrum/Rijks Geologische Dienst,
         Wageningen/Haarlem.
Staring Centrum, 1990. Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000. Blad 61-62 West en Oost
         Maastricht en Heerlen. Staring Centrum Wageningen.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [65]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Tichelman, G.T., 2016. De Romeinse tijd. Een actuele kennisstand van de vroege prehistorie in Limburg
         aan de hand van archeologisch onderzoek tussen 2007 en 2013.
Tichelman, G.T. & R.E.E. Roggen, 2022. Een kleine silolocatie uit de ijzertijd op de Graetheide bij
         Geleen. Proefsleuvenonderzoek en opgraving plangebieden KARMA en PE op het chemiepark
         Chemelot, Gemeente Sittard-Geleen. RAAP-rapport 4995. Weesp.
TNO, 2021. Geologische overzichtskaart Nederland. https://www.dinoloket.nl/ondergrondmodellen
Tol, A., N. Roymans, H. Hiddink & F. Kortlang (red.), 2000: Twee urnenvelden in Limburg: een verslag
         van opgravingen te Roermond en Sittard, 1997-1998. Zuidnederlandse archeologische rapporten
         6. Amsterdam
Vaags, W. & H. Verhorst, 1987. Uitzicht op het landschap. Landschapsonderzoek in Zuid -Limburg.
         Historisch-Geografisch Tijdschrift 5: 75-84.
Vaessen, R.A., 2020. Adviesdocument plangebied Chemelot Plot 30 te Geleen in de gemeente Sittard -
         Geleen. RAAP-adviesdocument 1079. Weesp.
Vaessen, R.A., 2022. Plangebied Verplaatsing Gate 1 Op Het Chemelot-terrein te Geleen, gemeente
         Sittard-Geleen; archeologisch onderzoek: proefsleuvenonderzoek/opgraving - variant
         archeologische begeleiding. RAAP-rapport 5303, Weesp.
Vaessen, R.A., 2023. Plangebied kanaalwaterleiding Chemelot. RAAP-rapport 6077. Weesp.
Verhart, L.,2016. De vroege prehistorie in Limburg. Een actuele kennisstand van de vroege prehistorie in
         Limburg aan de hand van archeologisch onderzoek tussen 2007 en 2013.
Verhoeven, M.P.F. & G.R. Ellenkamp, 2010. Een archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart
         voor de gemeente Sittard-Geleen. RAAP-rapport 2144. Weesp (update 2012).
Verhoeven, M.P.F. & I.M. van Wijk, 2021. Vindplaatsen, sites & landschappen: een archeologische
         inventarisatiekaart voor de gemeente Sittard-Geleen. RAAP-rapport 4553. Weesp.
Water, A., van de & J. Schotten, 2021. De middeleeuwen en nieuwe tijd in Limburg. Een actuele
         kennisstand van de vroege prehistorie in Limburg aan de hand van archeologisch onderzoek
         tussen 2007 en 2013.
Weerts, H., J. Schokker, K. Rijsdijk & C. Laban, 2006. Geologische overzichtskaart van Nederland. TNO
         Bouw en Ondergrond, Utrecht.
Weiβ-König, S. & A.F. Loonen (red.), 2012. Inventariserend veldonderzoek en aansluitende opgravingen
         in plangebied watertransportleiding Susteren – Sweikhuizen (L). ARC-publicaties 243.
         Groningen.
Wijk, I.M., van, 2009. Wetenschappelijk kader provinciaal archeologisch aandachtsgebied Graetheide.
         Leiden.
Wijk, I.M., van, 2012. Schijn bedreigt? Een evaluatie van toegepaste prospectiemethoden aan de
         westzijde van het Provinciaal Aandachtsgebied Graetheide. Archol-rapport 178. Leiden.
Wijk, I.M. van, 2016. This land is your land, this land is my land: A Dutch view on LBK settlement
         patterning. In: L.W.S.W. Amkreutz, F. Haack, D. Hofmann & I.M. van Wijk (eds), Something out of
         the ordinary? Interpreting diversity in the Early Neolithic Linearband keramik and beyond.
         Newcastle upon Tyne: 331-356.
Wijk, I.M. van, 2019. Actualisatie archeologische beleidskaart 2019, gemeente Stein (provincie Limburg).
         Archol-rapport 375, Leiden.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [66]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Wijk, I.M. van, L.W.S.W. Amkreutz & P. van de Velde, 2014: Vergeten’ Band keramiek. Een Odyssee naar
         de oudste neolithische bewoning in Nederland, Leiden.
Wijk, I.M. van & L.W.S.W. Amkreutz (eds.), 2022. Elsloo-Koolweg Revisited. Science-based perspectives
         on the burials and grave goods of the Linear Bandkeramik burial groundof Elsloo-Koolweg.
         Nederlandse Archeologische Rapporten 76. Amersfoort.
Wijk, I.M., van, L. Meurkens & A. Porreij-Lyklema, 2012. Opgraven langs de Rijksweg A2 te Stein-
         Heidekampweg, Stein-Steinerbos en Geleen-Chemelot. Een archeologisch onderzoek naar een
         bandkeramische nederzetting en erven uit de (late) ijzertijd. Archol 150. Leiden.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [67]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Literatuur onderzoeksrapporten (juni 2022)

Brokke, A.J. & R.L. Fens, 2018. Bureauonderzoek trace gasleiding A-809 Schinnen - Chemelot,
         gemeente Sittard-Geleen. Antea Group Archeologie 2017/99. Oosterhout.
De Nutte, G.M.L. 2012. Plangebied Ahead - Research Campus te Geleen, gemeente Sittard-Geleen;
         archeologisch vooronderzoek: een bureau- en verkennend booronderzoek. RAAP-notitie 4138.
         Weesp.
De Nutte, G.M.L. & G.R. Ellenkamp, 2011. Plangebied Lanxess - Research Campus te Geleen, gemeente
         Sittard-Geleen; Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en verkennend booronderzoek.
         RAAP-notitie 3985. Weesp.
Demey, D. 2005. Onderzoeksgebied Havens Stein, gemeente Stein; een inventariserend archeologisch
         onderzoek. Raap-notitie 488. Weesp.
Donders, M.J.E. 2021. Plangebied Cassava te Geleen, gemeente Sittard -Geleen; archeologisch
         vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-rapport 5259. Weesp.
Donders, M.J.E. & R.A. Vaessen, 2022. Plangebied Chemelot, Plot B.b.1 En B.b.2 te Geleen, gemeente
         Sittard-geleen; archeologisch vooronderzoek: proefsleuvenonderzoek. RAAP -rapport 5520.
         Weesp.
Ellenkamp, G.R., 2014. Plangebied Center Court Chemelot Campus in Geleen, gemeente Sittard-Geleen;
         archeologisch vooronderzoek: een bureau- en verkennend veldonderzoek. RAAP-notitie 4728.
         Weesp.
Fens, R.L. 2018. Bureauonderzoek tracé gasleiding A-809 Schinnen-Chemelot. Antea-Group Archeologie
         Rapport 2017/106. Oosterhout.
Keijers, D.M.G., 2005. Plangebied Chemelot te Geleen, gemeente Sittard -Geleen; archeologisch
         vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-notitie 1161. Amsterdam.
Keijers, D.M.G. 2018. Adviesdocument plangebied Beekerveld plot 57, 57+ en 58 te Gel een in de
         gemeente Sittard-Geleen. RAAP-adviesdocument 1023.
Keijers, D.M.G. & R.A. Vaessen, 2019. Plangebied Chemelot -Berlinerwand te Geleen, gemeente Sittard-
         Geleen; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek
         (verkennend booronderzoek). RAAP-rapport 4096. Weesp.
Paulussen, R., 2013. Leidingtrace Chemelot-haven,Stein. Gemeente Stein; bureauonderzoek. ArcheoPro
         Archeologisch rapport 13010. Eijsden.
Paulussen, R., 2019. ZSC Project, locatie Chemelot Site, Geleen, gemeen te Sittard-Geleen;
         bureauonderzoek. ArcheoPro Archeologisch rapport 18077. Eijsden.
Paulussen, R. & J. Orbons, 2019. Wessem Port Services, Stein, gemeente Stein; inventariserend
         veldonderzoek (IVO-O), bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. ArcheoPro
         Archeologisch rapport 18048. Eijsden.
Peeters, M.M., 2014. Plangebied Mini Plant Area, Chemelot R&D Campus in Geleen, gemeente Sittard -
         Geleen; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek.
         RAAP-notitie 4963. Weesp.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [68]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Peeters, M.M., 2015. Plangebied Brightlands Campus (gebouw 130 en 135) in Geleen, gemeente Sittard -
         Geleen; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek.
         RAAP-notitie 5054. Weesp.
Peeters, M.M., 2017. Adviesdocument , uitbreidingslocatie Brightlands Chemelot Campus (Noord) te
         Geleen, gemeente Sittard-Geleen. RAAP-adviesdocument 884. Weesp.
Porreij-Lyklema, 2015. Een regenwaterbuffer aan de Heidekampweg. Een archeologische begeleiding
         conform protocol opgraven te Stein-Heidekampweg. Archol-Rapport 269. Leiden.
Roggen, R.E.E., 2019. Verkennend archeologisch onderzoek in het kader van de MER -studie Plot 11 op
         het Chemelot terrein te Geleen, gemeente Sittard-Geleen; archeologisch vooronderzoek: een
         bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. RAAP-rapport 3617. Weesp.
Roggen, R.E.E., 2021. Plangebied plot gebouw 124 te Chemelot industriepark, gemeente Sittard -Geleen;
         archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-rapport 5096. Weesp.
Roggen, R.E.E. & M.J.E. Donders, 2022. Fabrieksterrein Takenaka op de Brightlands Chemelot Campus
         te Geleen, gemeente Sittard-Geleen; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en
         verkennend booronderzoek. RAAP-rapport 5607. Weesp.
Ruijters, M.H.P.M., 2013. Plangebied AHEAD! - Research Campus te Geleen, gemeente Sittard-Geleen;
         archeologisch vooronderzoek: een waarderend veldonderzoek (proefsleuven). RAAP -rapport
         2588. Weesp.
Ruijters, M.H.P.M., 2014. Plangebied Center Court op de Chemelot Campus in Geleen, gemeente
         Sittard-Geleen; archeologisch vooronderzoek: een proefsleuvenonderzoek. RAAP -notitie 4926.
         Weesp.
Ruijters, M.H.P.M. & M.P.F. Verhoeven, 2015. Plangebied Lanxess -Research Campus, gemeente
         Sittard-Geleen; archeologisch onderzoek: proefsleuven en opgraving. RAAP-rapport 2816.
         Weesp.
Stiekema, M., 2020. archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Burgemeester
         Lemmensstraat te Geleen. Econsultancy-rapport 7225.0. Swalmen.
Tichelman, G., 2020. Plangebied Chemelot-Brightlandcampus te Geleen, gemeente Sittard-Geleen; een
         archeologische opgraving variant begeleiding. RAAP-rapport 4666. Weesp.
Tichelman, G & R.E.E. Roggen, 2022. Een kleine silolocatie uit de ijzertijd op de Graetheide bij Geleen;
         proefsleuvenonderzoek en opgraving plangebieden KARMA en PE op het chemiepark Chemelot,
         gemeente Sittard-Geleen. RAAP-rapport 4995. Weesp.
Vaessen, R.A., 2018a. Plangebied Brightlands-Plot 50 op de Chemelot Campus in Geleen, gemeente
         Sittard-Geleen; archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend
         booronderzoek). RAAP-notitie 6387. Weesp.
Vaessen, R.A., 2018b. Wadi/parkeerterrein op de Chemelot Campus in Geleen, gemeente Sittard -
         Geleen; archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend
         booronderzoek). RAAP-notitie 5345. Weesp.
Vaessen, R.A. 2018c. Adviesdocument Brightlands-Chemelot plot 20-21 Geleen, gemeente Sittard-
         Geleen. RAAP-adviesdocument 983. Weesp.
Vaessen, R.A., 2019. Aanleg Parkeerplaats En Wadi Op Het Chemelot -terrein, gemeente Sittard-Geleen,
         archeologisch vooronderzoek: proefsleuvenonderzoek - variant archeologische begeleiding.
         RAAP-rapport 3698. Weesp.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [69]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Vaessen, R.A., 2020a. Adviesdocument plangebied Chemelot Plot 30 te Geleen in de gemeente Sittard -
         Geleen. RAAP-adviesdocument 1079. Weesp.
Vaessen, R.A. 2020b. Plangebied Chemelot-Beekerveld plots 53, 55 en 56 te Geleen, gemeente Sittard -
         Geleen; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-rapport 4351. Weesp.
Vaessen, R.A., 2020c. Plangebied Verplaatsing Gate 1 op het Chemelot -terrein te Geleen, gemeente
         Sittard-Geleen; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-rapport 4646.
         Weesp.
Vaessen, R.A., 2021. Plangebied CO2 Liquefaction plant and loading area op het Chemelot -terrein te
         Geleen en Stein, gemeente Sittard-Geleen en Stein; archeologisch vooronderzoek: een
         bureauonderzoek. RAAP-rapport 5408. Weesp.
Vaessen, R.A., 2022a. Plangebied Verplaatsing Gate 1 Op Het Chemelot -terrein te Geleen, gemeente
         Sittard-Geleen; archeologisch onderzoek: proefsleuvenonderzoek/opgraving -variant
         archeologische begeleiding. RAAP-rapport 5303. Weesp.
Vaessen, R.A., 2022b. Plangebied OHIO Anqore propeenleiding haven Stein -Chemelot te Stein en
         Geleen, gemeenten Stein en Sittard-Geleen; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek
         en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek). RAAP -rapport 5822. Weesp.
Vaessen, R.A., 2022c. Adviesdocument plangebied haven Chemelot -Stein in de gemeente Stein. RAAP-
         adviesdocument 1271. Weesp.
Vaessen, R.A., 2023. Plangebied kanaalwaterleiding te Chemelot, gemeente Sittard -Geleen;
         archeologisch onderzoek: opgraving-variant archeologische begeleiding. RAAP-rapport 6077.
         Weesp.
Van der Kuijl, E.E.A. & D. Woolschot, 2019. Bureauonderzoek archeolog ie plangebied Chemelot A-weg
         (Beek-Urmond) te Geleen, gemeente Sittard-Geleen. Hamaland rapport 20192433. Zelhem.
Van der Kuijl, E.E.A. & D. Woolschot, 2020. Bureauonderzoek Archeologie plangebied Prins Mauritslaan
         (Beekerveld) te Geleen, gemeente Sittard-Geleen. Hamaland rapport 20192431. Zelhem.
Van Heeringen, R.M., K. Klerks, E. Louwe & B. Quadflieg, 2015. Archeologisch proefsleuvenonderzoek
         op het Bedrijventerrein Beekerveld, gemeente Sittard-Geleen. Historische wegen op een leeg
         plateau. Vestigia-rapport 1225. Amersfoort.
Van Veldhuizen, E.T.A., 2021. Plangebied Kerenshofweg te Chemelot, gemeente Sittard -Geleen;
         archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek
         (verkennend booronderzoek). RAAP-rapport 5216. Weesp.
Van Veldhuizen, E.T.A. & R.A. Vaessen, 2022. Plangebied PLS -KH USG Koelwerk Chemelot te Geleen,
         gemeente Sittard-Geleen; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en
         inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek). RAAP-rapport 5677. Weesp.
Van Wijk, I.M., L. Meurkens & A. Porreij-Lyklema, 2012. Opgraven langs de Rijksweg A2 te Stein-
         Heidekampweg, Stein-Steinerbos en Geleen-Chemelot. Archol-rapport 150. Leiden.
Verhoeven, M.P.F., 2020. Plangebied Chemelot, plots B.B.1, B.B.2, e.o. te Geleen, gemeente Sittard-
         Geleen; een archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek. RAAP-rapport 4782. Weesp.
Verhoeven, M.P.F. & G.R. Ellenkamp, 2015a. Plangebied Biobased Pilot Plant X, Chemelot R&D Campus
         in Geleen, gemeente Sittard-Geleen; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en
         verkennend booronderzoek. RAAP-notitie 5112. Weesp.




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [70]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Verhoeven, M.P.F. & G.R. Ellenkamp, 2015b. Plangebied Biobased Pilot Plant, Chemelot R&D Campus
         in Geleen, gemeente Sittard-Geleen; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en
         verkennend booronderzoek. RAAP-notitie 5113. Weesp.
Vlieks, N. & J.J.G. Geraeds, 2020. Archeologisch onderzoek buffer Urmonderbaan 22 te Geleen,
         archeologisch bureauonderzoek en IVO-O verkennende fase door middel van boringen buffer
         Urmonderbaan. Archeologische Rapporten Geonius 176. Geleen.



Websites/Digitale bronnen

www.ahn.nl
www.topotijdreis.nl
www.demijnen.nl
www.demijnstreek.net/staatsmijn-maurits/




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [71]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en
appendices

Figuren:
Figuur 1. Aanduiding onderzoeksgebied. Inzet: ligging in Nederland (ster).                                            6
Figuur 2. Het Chemelot-terrein geprojecteerd op de Maasterrassenkaart van Limburg (bron: Staring
           Centrum/RGD, 1989a).                                                                                       9
Figuur 3. Het Chemelot-terrein geprojecteerd op de geomorfologische kaart van Nederland (bron:
           Staring Centrum/RGD, 1989b).                                                                              10
Figuur 4. Het ontstaan van een leembrikgrond (bron: Keijers & Paulussen, 2020: fig. 12).                             11
Figuur 5. Het Chemelot-terrein geprojecteerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (bron:
           www.ahn.nl).                                                                                              14
Figuur 6. Het Chemelot-terrein geprojecteerd op de bodemkaart van Nederland (bron: Staring
           Centrum, 1990).                                                                                           15
Figuur 7. Het havengebied geprojecteerd op de Bonnebladen uit 1900 (bron: www.topotijdreis.nl).                      16
Figuur 8. Het havengebied geprojecteerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (bron:
           www.ahn.nl).                                                                                              17
Figuur 9. Bovenstaande afbeelding geeft een dwarsdoorsnede van de damwanden in het
           havengebied. Deze geeft aan dat de ankers van de damwand horizontaal in de bodem
           liggen. Hieruit blijkt dat deze ankers zijn geplaatst voordat de haven bestond. Alle
           bovenliggende lagen moeten dus later zijn aangebracht (bron: Royal HaskoningDHV).                         18
Figuur 10. Overzichtstekening van de ‘Germaansche burcht’ opgegraven bij de hav en (bron: Holwerda
           e.a., 1928: fig. 11).                                                                                     19
Figuur 11. Overzichtstekening van de Romeinse villa in de haven van Stein (bron: Holwerda e.a.,
           1928: fig. 4).                                                                                            20
Figuur 12. Vondsten uit de ijzertijdgraven 7 en 8 nabij hoeve Kerenshof (Beckers & Beckers, 1940: fig.
           7 en 8).                                                                                                  21
Figuur 13. Overzicht van LBK-vindplaatsen op de Graetheide.                                                          22
Figuur 14. Archeologische verwachtingskaart van de gemeente n Stein en Sittard-Geleen.                               26
Figuur 15. Overzicht van LBK-vindplaatsen binnen en rondom Chemelot (op basis van Van Wijk e.a.,
           2014).                                                                                                    33
Figuur 16. Foto van een silokuil opgegraven tijdens het onderzoek op de plots KARMA en PE (bron:
           Tichelman & Roggen, 2022: fig. 31).                                                                       35
Figuur 17. Het Chemelot-terrein geprojecteerd op de Tranchotkaart. Tevens is het verloop van de
           oude landweer aangeduid.                                                                                  39
Figuur 18. Luchtfoto van het Chemelot-terrein met daarop de (restanten) van de oude mijnstortberg
           van de Maurits.                                                                                           41
Figuur 19. Ingang van het Hoofdgebouw van de Staatsmijn Maurits in 1957
           (https://www.demijnen.nl/collectie/foto/ingang-bij-het-hoofdgebouw-van-de-staatsmijn-
           maurits).                                                                                                 42
Figuur 20. Foto van de steenstort rond 1955 (foto: DSM).                                                             42
Figuur 21. Luchtfoto uit 1965 met centraal het gehucht Kerensheide. Meteen boven het gehucht is ook
           nog hoeve Kerenshof te zien (bron: M. Aarts).                                                             43




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [72]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Archeologische inventarisatie Chemelot te Geleen en Stein, gemeente Sittard -Geleen en Stein; archeologisch
vooronderzoek: een bureauonderzoek




Figuur 22. De begrenzing van het huidige Chemelot-terrein geprojecteerd op de Bonnebladen uit
           1925. De eerste ontwikkelingen op het terrein van de Staatsmijn Maurits (rode cirkel) zijn
           zichtbaar.                                                                                                44
Figuur 23. De begrenzing van het huidige Chemelot-terrein geprojecteerd op de Bonnebladen uit
           1949. Inmiddels is een groot deel van het huidige terrein in gebruik en zijn de voormalige
           kernen Krawinkel en Lutterade grotendeels verdwenen.                                                      45
Figuur 24. De begrenzing van het huidige Chemelot-terrein geprojecteerd op de historisch kaart uit
           1962. Grote delen van het huidige terrein zijn inmiddels in gebruik (bron: topotijdreis).                 46
Figuur 25. SS-Mijnwerkers op weg naar het gevangenkamp in Graetheide (bron:
           http://www.pbase.com/peterfree/image/123758980).                                                          47
Figuur 26. Locatie van het Mijnkamp (rode cirkel) op de historische kaart van 1955 (bron:
           www.topotijdreis.nl).                                                                                     48


Tabellen:
Tabel 1. Administratieve gegevens.                                                                                    7
Tabel 2. Overzicht van geraadpleegde geologische, geomorfologische en bodemkundige kenmerken
           van het onderzoeksgebied en de directe omgeving.                                                          12
Tabel 3. Overzicht aantal uitgevoerde onderzoeken per type op Chemelot.                                              25
Tabel 4. Overzicht type vindplaatsen per periode.                                                                    28
Tabel 5. Overzicht archeologische verwachting voor het Chemelot -terrein.                                            55
Tabel 6. Beleidscategorieën en bijbehorende ontheffingsondergrenzen in de gemeente Stein.                            57
Tabel 7. Beleidscategorieën en bijbehorende ontheffingsondergrenzen in de gemeente Sittard -Geleen.58


Bijlagen:
Bijlage 1. Tijdschaal
Bijlage 2. Motivatie geraadpleegde bronnen
Bijlage 3. Overzicht onderzoeken AMZ-cyclus
Bijlage 4. Overzicht vindplaatsen
Bijlage 5. Overzicht adviesdocumenten


Appendices:
Kaartbijlage 1. Overzichtskaart onderzoeken
Kaartbijlage 2. Overzichtskaart vindplaatsen
Kaartbijlage 3. Overzichtskaart adviesdocumenten
Kaartbijlage 4. Actualisatie archeologische beleidskaart gemeente Sittard-Geleen




RAAP-rapport 5914 / versie 07-06-2023                                                                         [73]
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Bijlage 1. Tijdschaal
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Bijlage 2. Motivatie geraadpleegde bronnen

LS03 en LS04, motivatie voor de keuze van de geraadpleegde bronnen (+ indien van toepassing)




                                                                                               Niet beschikbaar voor dit
                                                                                               plan-/onderzoeksgebied
                                                   afgebeeld/beschreven




                                                                                                                           Bevat geen (nieuwe)
                                                                                                                           relevante informatie
                                                                          Geraadpleegd, niet
                                                   Geraadpleegd en




                                                                                                                                                  Opmerking
                                                                          afgebeeld
Bron
Bodemkaart van NL                                  X
Geologische kaart van NL                           X
Geomorfologische kaart van NL                      X
Gedetailleerde bodemkaarten                                               X
DINO                                                                      X
Gegevens milieukundig bodemonderzoek                                                           X
Actueel Hoogtebestand Nederland                    X
Lucht- en satellietfoto’s                                                 X
Topografische kaart van Nederland                  X
Oud(st)e kadasterkaarten                                                  X
Historische kaarten van Nederland                  X
Beeldmateriaal bouwhistorie                                               X
Archeologische en cultuurhistorische rapportages   X
Archieven (RAAP)                                                          X
Eigenaar en gebruiker                                                     X
AMK                                                X
ARCHIS                                             X
CMA                                                                                                                        X
CAA                                                                                                                        X
CHW                                                                                                                        X
Literatuur (arch./aardwet.)                        X
Gebiedsgerichte specialisten                       X
Amateurarcheologen                                                                             X
Gemeentelijke waarden- of verwachtingskaart        X
Archeologisch depot                                                                                                        X
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>Bijlage 3. Overzicht onderzoeken AMZ-cyclus

onderzoek                                                gerelateerd
          Zaakid       type_ond                   jaar                             resultaat                            verwachting           advies               vindplaats   datering    bodemopbouw       rapport           Selectiebesluit
nummer                                                   onderzoek

                                                                                   Lage tot middelhoge verwachting
                                                                                   voor vindplaatsen uit de periode
                                                                                   neolithicum t/m bronstijd (met
                                                                                                                        laag: middeleeuwen.
                                                                                   name landbouwers, laag voor
                                                                                                                        laag tot middelhoog:
                                                                                   jagers-verzamelaars),
                                                                                                                        neolithicum t/m
                                                         4680791100                middelhoge tot hoge verwachting
1         -            bureauonderzoek            2005                                                                  bronstijd (laag: jagers vervolgonderzoek   -            -           -                 Keijers, 2005     niet vrijgegeven
                                                         (proefsleuvenonderzoek)   voor de perioden ijzertijd t/m
                                                                                                                        & verzamelaars).
                                                                                   Romeinse tijd. Mogelijk Romeins
                                                                                                                        Middelhoog: ijzertijd
                                                                                   grafveld binnen plangebied. Lage
                                                                                                                        t/m romeinse tijd
                                                                                   verwachting voor middeleeuwen.
                                                                                   Mogelijk verstoringen aanwezig
                                                                                   a.g.v. bebouwing.

                                                                                                                                              geen
                                                                                   hoge verwachting voor met name
                                                                                                                                              vervolgonderzoek
                                                                                   vindplaatsen van landbouwers.        hoog: neolithicum t/m
                       bureau- & verkennend              2354770100                                                                           indien                                                          De Nutte &
2         2340246100                              2011                             Bodem bestaat uit een dun            middeleeuwen                               -            -           intact                              niet vrijgegeven
                       booronderzoek                     (proefsleuvenonderzoek)                                                              archeologisch                                                   Ellenkamp, 2011
                                                                                   ophogingsdek, waaronder een          (landbouwers)
                                                                                                                                              niveau niet wordt
                                                                                   intacte radebrikgrond bevindt.
                                                                                                                                              verstoord


                                                                                   hoge verwachting voor met name
                                                                                   vindplaatsen van landbouwers.        hoog: neolithicum t/m
                       bureau- & verkennend              2373538100
3         2340254100                              2012                             Bodem bestaat uit een                middeleeuwen          vervolgonderzoek     -            -           intact            De Nutte, 2012    niet vrijgegeven
                       booronderzoek                     (proefsleuvenonderzoek)
                                                                                   ophogingspakket, waaronder een       (landbouwers)
                                                                                   intacte radebrikgrond bevindt.



                                                                                   tijdens het onderzoek zijn sporen
                                                                                   uit de ijzertijd en sporen met een
                                                                                   onbekende datering aangetroffen.
                                                                                   Ook zijn er vondsten daterend uit
                                                                                   de ijzertijd aangetroffen. De
                                                         2340254100 (bureau- &     meeste hiervan komen uit de E-
                       proefsleuvenonderzoek en                                                                                               geen
4         2373538100                              2012   verkennend                horizont. De vondsten wijzen op    -                                            off-site?    ijzertijd   intact            Ruijters, 2013    vrijgegeven
                       opgraving                                                                                                              vervolgonderzoek
                                                         booronderzoek)            het gebruik van het plangebied,
                                                                                   mogelijk als akkerland. Bodem
                                                                                   bestaat uit loss, waarin een
                                                                                   radebrikgrond ontwikkeld is.
                                                                                   Deels verstoord door kabels en
                                                                                   leidingen.



                                                                                   tijdens het onderzoek is slechts 1
                                                                                   grondspoor aangetroffen
                                                                                   (greppel) met onbekende
                                                         2428586100 (bureau- &     datering. Bodem deels verstoord                            geen
5         2455891100   proefsleuvenonderzoek      2014                                                                  -                                          -            -           deels verstoord   Ruijters, 2014    vrijgegeven
                                                         booronderzoek)            a.g.v. bouw- &                                             vervolgonderzoek
                                                                                   sloopwerkzaamheden. Laag
                                                                                   waarin sporen zich aftekenen
                                                                                   over het algemeen wel bewaard.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>                                                                             hoge verwachting voor laat
                                                                             paleolithicum t/m neolithicum
                                                                             (jagers & verzamelaars) en
                                                                             neolithicum t/m middeleeuwen         hoog: laat
                                                                             (landbouwers). Bodem in              paleolithicum t/m
                                                                             plangebied grotendeels               neolithicum
                  bureau- & verkennend                                                                                                  geen
6    2437471100                             2014   -                         verstoord. Alleen diepere resten     (jagers/verzamelaars,                      -                -              verstoord          Peeters, 2014      vrijgegeven
                  booronderzoek                                                                                                         vervolgonderzoek
                                                                             van diepe sporen kunnen evt.         neolithicum t/m
                                                                             Nog voorkomen. In een boring         middeleeuwen
                                                                             wel nog een radebrikgrond            (landbouwers)
                                                                             aangetroffen, maar betreft
                                                                             waarschijnlijk niet meer dan een
                                                                             restant.

                                                                             hoge verwachting voor
                                                                             neolithicum t/m middeleeuwen
                                                                             (landbouwers). De bodemopbouw
                                                                                                                                         geen
                                                                             in het oostelijke deel verstoord
                                                                                                                                         vervolgonderzoek
                                                                             a.g.v. kabels/leidingen en       hoog: neolithicum t/m
                  bureau- & verkennend             2455891100                                                                            indien                                              grotendeels
7    2428586100                             2014                             graafwerkzaamheden, hier zullen middeleeuwen                                    -                -                                 Ellenkamp, 2014    niet vrijgegeven
                  booronderzoek                    (proefsleuvenonderzoek)                                                               archeologisch                                       verstoord
                                                                             alleen de diepste sporen nog     (landbouwers)
                                                                                                                                         niveau niet wordt
                                                                             aanwezig zijn. Bodemopbouw in
                                                                                                                                         verstoord
                                                                             westelijk deel (onder bestaande
                                                                             bebouwing) is vooralsnog
                                                                             onbekend, maar mogelijk intact.



                                                                             hoge verwachting op laat-                                   geen
                                                                             paleolithicum t/m nieuwe tijd (met                          vervolgonderzoek
                                                                                                                  hoog: laat
                  bureau- & verkennend                                       name LBK-vindplaats).                                       indien                                                                 Verhoeven &
8    2452853100                             2015   -                                                              paleolithicum t/m                          -                -              intact                                niet vrijgegeven
                  booronderzoek                                              Bodemprofiel bestaat uit een                                archeologisch                                                          Ellenkamp, 2015
                                                                                                                  nieuwe tijd
                                                                             opgebrachte laag, met daaronder                             niveau niet wordt
                                                                             een intacte radebrikgrond.                                  verstoord



                                                                             hoge verwachting voor perioden                             geen
                                                                             neolithicum t/m middeleeuwen                               vervolgonderzoek
                                                                                                                  hoog: neolithicum t/m
                  bureau- & verkennend                                       (landbouwers). Bodem bestaat uit                           indien                                                                  Verhoeven &
9    2452845100                             2015   -                                                              middeleeuwen                               -                -              intact                                niet vrijgegeven
                  booronderzoek                                              een opgebrachte laag, waaronder                            archeologisch                                                           Ellenkamp, 2015
                                                                                                                  (landbouwers)
                                                                             een intacte radebrikbodem                                  niveau niet wordt
                                                                             bevindt.                                                   verstoord


                                                                             tijdens het onderzoek zijn
                                                                             verscheidene sporen en vondsten
                                                                             aangetroffen met een datering in                                                                  vroege en/of
                                                                             het midden neolithicum, vroege-                                                                   midden
                  Proefsleuvenonderzoek &          2340246100 (bureau- &     midden ijzertijd, vroege-midden                                                 nederzetting off- ijzertijd                        Ruijters
10   2354770100                             2015                                                              -                          vrijgegeven                                         intact                                vrijgegeven
                  opgraving                        booronderzoek)            Romeinse tijd en de vroege en                                                   site              Romeinse tijd                    &Verhoeven, 2015
                                                                             late middeleeuwen.                                                                                &
                                                                             Bodemopbouw grotendeels                                                                           middeleeuwen
                                                                             intact, bestaande uit een
                                                                             radebrikgrond in loss.

                                                                             hoge verwachting voor met name                              geen
                                                                             resten uit de perioden neolithicum                          vervolgonderzoek
                                                                             en ijzertijd (o.a. LBK). Bodem     hoog: neolithicum en     indien
11   -            overig (adviesdocument)   2017   -                                                                                                         -                -              deels verstoord?   Peeters, 2017      niet vrijgegeven
                                                                             binnen plangebied mogelijk deels ijzertijd                  archeologisch
                                                                             verstoord a.g.v. bebouwing en/of                            niveau niet wordt
                                                                             de sloop hiervan.                                           verstoord


                                                                             verwachting op resten uit het
                                                                             Neolithicum (LBK). Andere
                                                                             perioden niet uitgesloten.
                  bureau- & verkennend                                                                            neolithicum (LBK), +                                                                          Vaessen, R.A.,
12   4602714100                             2018   -                         Bodemprofiel bestaat uit intacte                            -                   -                -              delen verstoord                       onbekend
                  booronderzoek                                                                                   overige perioden                                                                              2018a
                                                                             radebrikgronden. Deel van
                                                                             plangebied verstoord a.g.v.
                                                                             (voormalige) bebouwing.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>                                                                             hoge verwachting voor met name
                                                                             vroeg neolithicum en vroege
                                                   4637537100                ijzertijd. Bodemprofiel binnen
                  bureau- & verkennend                                                                            vroeg neolithicum &                                 intact; lokale       Vaessen, R.A.,
13   4605299100                             2018   (proefsleuvenonderzoek,   plangebied bestaat uit intacte                               vervolgonderzoek    -   -                                           niet vrijgegeven
                  booronderzoek                                                                                   vroege ijzertijd                                    verstoring           2018b
                                                   variant begeleiding)      radebrikgronden. In slechts twee
                                                                             boringen verstoringen
                                                                             aangetroffen.



                                                                             lage verwachting voor
                                                                             archeologische resten.                                       geen
14   -            overig (adviesdocument)   2018   -                                                              laag                                        -   -   -                    Keijers, 2018      onbekend
                                                                             Bodemprofiel mogelijk verstoord                              vervolgonderzoek
                                                                             a.g.v. aanleg kabels/leidingen.


                                                                             hoge archeologische verwachting
                                                                             voor met name de periode
                                                                             neolithicum (nederzettingsresten
                                                                             + grafvelden). Ook overige
                                                                             perioden kunnen verwacht
                                                                             worden. Bodemprofiel binnen
                                                                             plangebied is reeds deels
                                                                                                                  hoog: neolithicum. +    geen                        grotendeels
15   n.v.t.       overig (adviesdocument)   2018   -                         verstoord a.g.v. (voormalige)                                                    -   -                        Vaessen, 2018c     onbekend
                                                                                                                  overige perioden        vervolgonderzoek            verstoord
                                                                             bebouwing. In de onbebouwde
                                                                             zone is een deel zwaar
                                                                             verontreinigd tot minstens 200
                                                                             cm-mv. En moet hier rekening
                                                                             gehouden worden met de
                                                                             aanwezigheid van
                                                                             kabels/leidingen.

                                                                             tijdens het onderzoek zijn slechts
                                                                             twee archeologische grondsporen
                                                                             aangetroffen (greppels) met een
                                                   4605299100 (bureau- &     onbekende datering.
                  proefsleuvenonderzoek
16   4637537100                             2019   verkennend                Bodemprofiel bestaat uit een       -                         vrijgegeven         -   -   deels verstoord      Vaessen, 2019      vrijgegeven
                  (variant begeleiding)
                                                   booronderzoek)            radebrikgrond, waarboven zich
                                                                             geregeld een
                                                                             verstoorde/opgebrachte laag
                                                                             bevindt.


                                                                             hoge verwachting voor de periode                             geen
                                                                             neolithicum t/m middeleeuwen                                 vervolgonderzoek
                                                                                                               hoog: neolithicum t/m
                  bureau- & verkennend                                       (landbouwers). Bodemprofiel                                  indien
17   4646844100                             2019   -                                                           middeleeuwen                                   -   -   intact               Roggen, 2019       niet vrijgegeven
                  booronderzoek                                              bestaat uit een opgebrachte laag,                            archeologisch
                                                                                                               (landbouwers)
                                                                             waaronder intacte radebrikbodem                              niveau niet wordt
                                                                             bevindt.                                                     verstoord



                                                                             middelhoge verwachting voor de
                                                                             periode neolithicum t/m bronstijd,
                                                                                                                  middelhoog:
                                                                             middelhoge tot hoge verwachting                              geen
                                                                                                                  neolithicum t/m
                                                                             voor de periode ijzertijd t/m                                vervolgonderzoek
                                                                                                                  bronstijd.
                  bureau- & verkennend                                       Romeinse tijd en een lage                                    indien                      intact; E-horizont   Keijers & Vaessen,
18   4731212100                             2019   -                                                              Middelhoog: ijzertijd                       -   -                                           vrijgegeven
                  booronderzoek                                              verwachting voor de periode                                  archeologisch               ontbreekt            2019
                                                                                                                  t/m romeinse tijd.
                                                                             middeleeuwen en nieuwe tijd.                                 niveau niet wordt
                                                                                                                  Laag: middeleeuwen
                                                                             Bodemprofiel grotendeels intact,                             verstoord
                                                                                                                  en nieuwe tijd
                                                                             ondanks dat de E-horizont
                                                                             ontbreekt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>                                                                              hoge verwachting voor periode
                                                                              ijzertijd (nederzetting +
                                                                              begraving), nieuwe tijd (resten
                                                                              mijnkolonie, Kerenshof).
                                                                              Bodemprofiel bestaat uit
                  bureau- & verkennend             5071501100                                                      hoog: ijzertijd, nieuwe                               intact; deel alleen B-
19   4908766100                             2020                              radebrikgronden (met E- en B-                                vervolgonderzoek      -   -                            Verhoeven, 2020   niet vrijgegeven
                  booronderzoek                    (proefsleuvenonderzoek)                                         tijd                                                  horizont
                                                                              horizont) onder een
                                                                              ophogingslaag. Noordelijk deel
                                                                              van het plangebied is de bodem
                                                                              minder goed bewaard (alleen B-
                                                                              horizont).

                                                                              middelhoge verwachting voor de
                                                                              periode neolithicum t/m bronstijd,
                                                                              hoge verwachting voor de periode
                                                                              ijzertijd t/m Romeinse tijd. Lage
                                                                              verwachting voor de perioden
                                                                              middeleeuwen en nieuwe tijd          laag: middeleeuwen
                                                                                                                                             geen
                                                                              (huisplaatsen). Wel moet             & nieuwe tijd.
                                                                                                                                             vervolgonderzoek
                                                                              rekening gehouden worden met         middelhoog:
                                                                                                                                             indien
20   -            overig (adviesdocument)   2020   -                          de aanwezigheid van een ca.          neolithicum t/m                               -   -   intact                   Vaessen, 2020a    niet vrijgegeven
                                                                                                                                             archeologisch
                                                                              noord-zuid georienteerde             bronstijd. Hoog:
                                                                                                                                             niveau niet wordt
                                                                              landgraaf. Bodemprofiel bestaat      ijzertijd t/m Romeinse
                                                                                                                                             verstoord
                                                                              uit een brikgrond. In enkele delen   tijd.
                                                                              van het plangebied is de Bt-
                                                                              horizont afgedekt door een
                                                                              ophogingspakket en overige
                                                                              delen ligt deze meteen onder het
                                                                              maaiveld.

                                                                              hoge verwachting voor de
                                                                              perioden (vroeg-) neolithicum en
                                                                                                                   hoog: (vroeg-)            geen
                                                                              ijzertijd (nederzetting +
                                                                                                                   neolithicum en            vervolgonderzoek
                                                                              begravingen) en een middelhoge
                                                   4943199100                                                      ijzertijd. Middelhoog:    indien
21   4741508100   bureauonderzoek           2020                              verwachting voor de perioden                                                       -   -   deels verstoord?         Vaessen, 2020b    niet vrijgegeven
                                                   (booronderzoek)                                                 bronstijd, Romeinse       archeologisch
                                                                              bronstijd, Romeinse tijd t/m volle
                                                                                                                   tijd t/m volle            niveau niet wordt
                                                                              middeleeuwen (idem).
                                                                                                                   middeleeuwen              verstoord
                                                                              Bodemprofiel is naar alle
                                                                              verwachting grotendeels gaaf.

                                                                              middelhoge tot hoge verwachting
                                                                              voor droge landschappen, met
                                                                              name daterend uit het vroeg
                                                                                                                                             deels
                                                                              neolithicum en de ijzertijd. Bodem
                                                   4916103100                                                                                vervolgonderzoek,
                                                                              is in een aantal zones (ter hoogte
                                                   (proefsleuvenonderzoek &                                        (middel)hoog: vroeg       indien
22   4882295100   bureauonderzoek           2020                              van de oude fabriek en het                                                       -     -   -                        Vaessen, 2020c    niet vrijgegeven
                                                   opgraving, variant                                              neolithicum & ijzertijd   archeologisch
                                                                              noordelijke deel van de nieuwe
                                                   begeleiding)                                                                              niveau niet wordt
                                                                              rotonde) zwaar verstoord a.g.v.
                                                                                                                                             verstoord
                                                                              kabels en bebouwing. Andere
                                                                              delen kunnen ook verstoord zijn,
                                                                              maar in mindere mate.
                                                                              Tijdens het onderzoek zijn geen
                                                                              archeologische grondsporen
                                                                              aangetroffen, wel 1 vondst
                                                                              daterend uit de ijzertijd. Het
                                                                              bodemprofiel bestaat uit een
                                                                              bergrbrikgrond die grotendeels
                  opgraving, variant
23   4774435100                             2020   -                          afgetopt is. Alleen ten zuiden en -                            vrijgegeven         -   -   deels verstoord          Tichelman, 2020   vrijgegeven
                  begeleiding
                                                                              ten oosten van de voormalige
                                                                              loods nog een goed bewaarde Bt-
                                                                              horizont aangetroffen. En in het
                                                                              uiterste westen van put 2 en in
                                                                              put 4 ook een B-horizont
                                                                              aanwezig.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>                                                                              in westelijke zone geldt geen
                                                                              archeologische verwachting meer
                                                                              i.v.m. verstoringen. In het
                                                                              oostelijke deel geldt een
                                                                              middelhoge verwachting voor
                                                                                                                   middelhoog:
                                                                              neolithicum t/m bronstijd, hoge
                                                                                                                   neolithicum t/m
                  bureau- & verkennend             5202705100 (opgraving,     verwachting voor ijzertijd t/m                              geen                                                                           Van Veldhuizen,
24   5099415100                             2021                                                                   bronstijd. Hoog:                            -                 -                  deels verstoord                        deels vrijgegeven
                  booronderzoek                    variant begeleiding)       Romeinse tijd en hoge                                       vervolgonderzoek                                                               2021
                                                                                                                   ijzertijd t/m Romeinse
                                                                              verwachting voor middeleeuwen
                                                                                                                   tijd
                                                                              en nieuwe tijd. bodemprofiel
                                                                              bestaat uit radebrikgronden,
                                                                              waarvan de top deels verstoord is
                                                                              (in oostelijke zone in mindere
                                                                              mate).
                                                                              tijdens het onderzoek zijn
                                                                              verscheidene sporen en vondsten
                                                                              aangetroffen. In totaal is een
                                                                              onderscheid gemaakt tussen 3
                                                                              verschillende vindplaatsen.
                                                                              Vindplaats 1 betreft een locatie
                                                                              waar zaaigoed opgeslagen werd,
                                                                              daterend tussen de midden                                                                          midden
                                                                              ijzertijd en begin Romeinse tijd.                                                                  ijzertijd - begin
                                                                              Vindplaats 2 bestaat uit 15                                                                        Romeinse tijd.
                                                                              brandkuilen/houtskoolmeilers,                                                                      late ijzertijd
                                                                                                                                                               off-site?
                  proefsleuvenonderzoek &                                     waarvan 7 dateren in de periode                                                                    t/m Romeinse                            Tichelman &
25   4680791100                             2021   bureauonderzoek uit 2005                                       -                       vrijgegeven          Productie?                          intact                                  vrijgegeven
                  opgraving                                                   late ijzertijd - Romeinse tijd en 2                                                                tijd, laat                              Roggen, 2021
                                                                                                                                                               Bewoning
                                                                              dateren uit het laat neolithicum en                                                                neolithicum,
                                                                              midden tot late bronstijd.                                                                         midden tot
                                                                              Vindplaats 3 bestaat uit greppels,                                                                 late bronstijd.
                                                                              karresporen en gebouwresten uit                                                                    nieuwe tijd
                                                                              de nieuwe tijd. Bodemprofiel
                                                                              bestaat uit een zeer goed
                                                                              bewaarde radebrikgrond, met
                                                                              kleinschalige recente verstoring in
                                                                              de vorm van boomgaten, resten
                                                                              20e eeuw bebouwing en
                                                                              kabels/leidingen


                                                                              hoge verwachting voor resten uit
                                                                              het neolithicum t/m volle
                                                                                                                   hoog: neolithicum t/m
                                                                              middeleeuwen (landbouwers),
                                                                                                                   volle middeleeuwen
                                                                              met name kans op resten uit het                               geen
26   5017101100   bureauonderzoek           2021   -                                                               (landbouwers); vnl:                         -                 -                  deels verstoord?     Roggen, 2021      vrijgegeven
                                                                              vroeg neolithicum, ijzertijd en de                            vervolgonderzoek
                                                                                                                   vroeg neolithicum,
                                                                              Romeinse tijd. Bodemprofiel
                                                                                                                   ijzertijd, romeinse tijd
                                                                              mogelijk deels verstoord door
                                                                              aanleg van kabels/leidingen


                                                                              tijdens het onderzoek zijn
                                                                              verschillende sporen en een
                                                                              beperkt aantal vondsten
                                                                              aangetroffen, daterend uit de late
                                                                              prehistorie (paalkuilen, greppel,
                                                   4908766100 (bureau- &                                                                                                         midden - late
                                                                              houtskoolmeilers), alsook uit de                                                 off-                                 grotendeels intact   Donders &
27   5071501100   proefsleuvenonderzoek     2021   verkennend                                                      -                      vrijgegeven                            ijzertijd, begin                                          vrijgegeven
                                                                              nieuwe tijd (greppels,                                                           site/productie?                      (radebrikgrond)      Vaessen, 2022
                                                   booronderzoek)                                                                                                                Romeinse tijd
                                                                              karresporen). De laat-
                                                                              prehistorische resten zijn
                                                                              onderdeel van vindplaatsen die
                                                                              op het naastgelegen terrein zijn
                                                                              ontdekt tijdens eerder onderzoek.


                                                                              Grote delen van het plangebied
                                                                              laten een intacte radebrikgrond
                                                                              zien. In het uiterste zuidoosten
                  proefsleuvenonderzoek &                                                                                                                                        vroeg
                                                   4882295100                 zijn twee sporen gedocumenteerd                             geen                                                      grotendeels intact
28   4916103100   opgraving, variant        2021                                                               -                                               off-site LBK?     neolithicum,                            Vaessen, 2022     niet vrijgegeven
                                                   (bureauonderzoek)          die op basis van hun vulling                                vervolgonderzoek                                          (radebrikgrond)
                  begeleiding                                                                                                                                                    LBK
                                                                              vermoedelijk in het vroeg
                                                                              neolithicum moeten
                                                                              worden.gedateerd.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>                                                                                                            Deelgebied 2
                                                                                                            (haven); lage
                                                                                                            verwachting op
                                                                        Deelgebied 2 (haven); lage
                                                                                                            archeologische
                                                                        verwachting op archeologische
                                                                                                            resten a.g.v.         geen                                     grotendeels
29   5116513100   bureauonderzoek        2021   -                       resten a.g.v. grootschalige                                                    -               -                          Vaessen, 2021      vrijgegeven
                                                                                                            grootschalige         vervolgonderzoek                         verstoord
                                                                        verstoringen en (recentere)
                                                                                                            verstoringen en
                                                                        afgravingen en ophogingen.
                                                                                                            (recentere)
                                                                                                            afgravingen en
                                                                                                            ophogingen.

                                                                                                            deelgebied 1
                                                                                                            (fabriek); middelhoge
                                                                        deelgebied 1 (fabriek);
                                                                                                            tot hoge verwachting,
                                                                        middelhoge tot hoge verwachting,
                                                                                                            met name voor
                                                                        met name voor resten uit de
                                                                                                            resten uit de periode
30   5116513100   bureauonderzoek        2021   -                       periode vroeg neolithicum en                                vervolgonderzoek   -               -   deels verstoord?       Vaessen, 2021      niet vrijgegeven
                                                                                                            vroeg neolithicum en
                                                                        ijzertijd. Bodemprofiel bestaat
                                                                                                            ijzertijd. Bodemprofiel
                                                                        waarschijnlijk uit deels intacte
                                                                                                            bestaat waarschijnlijk
                                                                        radebrikgronden.
                                                                                                            uit deels intacte
                                                                                                            radebrikgronden.




                                                                        hoge verwachting voor resten uit    hoog: neolithicum t/m
                                                                        de periode neolithicum t/m          middeleeuwen
                                                                        middeleeuwen (landbouwers),         (landbouwers). Laag: geen
31   5088789100   bureauonderzoek        2021   -                                                                                                      -               -   zwaar verontreinigd    Donders, 2021      vrijgegeven
                                                                        lage verwachting voor               paleolithicum t/m     vervolgonderzoek
                                                                        paleolithicum t/m neolithicum       neolithicum (jagers &
                                                                        (jagers-verzamelaars).              verzamelaars)




                                                                        Het gecombineerd bureau- en
                                                                        booronderzoek heeft aangetoond
                                                                        dat ten gevolge van de huidige
                  bureau- & verkennend                                  inrichting de ondergrond in het                           geen                                                            Roggen &
32   5145325100                          2022   -                                                         -                                            -               -   verstoord                                 vrijgegeven
                  booronderzoek                                         plangebied grotendeels verstoord                          vervolgonderzoek                                                Donders, 2022
                                                                        is. Eventueel aanwezige
                                                                        archeologische vindplaatsen
                                                                        worden binnen het plangebied
                                                                        daarom niet meer intact verwacht.

                                                                                                           hoge verwachting
                                                                                                           geldt op het
                                                                                                           aantreffen van
                                                                        ophogingslaag van minimaal 120 nederzettingsresten
                                                                        cm dik nog sprake is van redelijk  en resten van          geen
                                                                        intacte radebrikgronden (E-        randactiviteiten uit   vervolgonderzoek
                  bureau- & verkennend                                  horizont en Bt-horizont). Het      het neolithicum t/m    indien                                                          Van Veldhuizen &
33   5122791100                          2022   -                                                                                                      -               -   Grotendeels intac\                        niet vrijgegeven
                  booronderzoek                                         archeologisch niveau bevindt zich de Romeinse tijd en     archeologisch                                                   Vaessen, 2022
                                                                        daarbij vanaf 60,84 m +NAP (120 een hoge                  niveau niet wordt
                                                                        cm -mv). Plaatselijke verstoringen verwachting voor       verstoord
                                                                        ter hoogte van leidingsleuven.     resten van
                                                                                                           randactiviteiten
                                                                                                           (wegen, akkers en
                                                                                                           spoorlijn) uit de
                                                                                                           nieuwe tijd

                                                                        tijdens het onderzoek zijn een silo
                                                                        uit de midden bronstijd, een
                                                5099415100 (bureau- &                                                                                                      in onderzochte deel:
                  opgraving, variant                                    Schlitzgrube uit het vroeg                                                     off-                                                          leidingsleuf zal worden
35   5202705100                          2022   verkennend                                                  -                     -                                    -   intacte bodem (rade-   Vaessen, 2023
                  begeleiding                                           neolithicum en enkele                                                          site/akkerbouw?                                               vrijgegeven
                                                booronderzoek)                                                                                                             /bergbrikgrond)
                                                                        laatprehistorische sporen
                                                                        aangetroffen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>                                                       Er bestaat een goede kans dat
                                                       binnen het plangebied
                                                       oorspronkelijk archeologische
                                                       vindplaatsen aanwezig zijn
                                                       geweest. De kans dat hier nog         hoge verwachting
                                                       behoudenswaardige resten van          voor vindplaatsen uit geen
36   -            overig (adviesdocument)   2022   -                                                                                     -   -   -                       Vaessen, 2022c      onbekend
                                                       worden aangetroffen, wordt            de periode vroeg      vervolgonderzoek
                                                       echter klein geacht als gevolg van    neolithicum t/m de
                                                       grootschalige verstoringen door       volle middeleeuwen
                                                       een holle weg en (recentere)          met een nadruk op
                                                       afgravingen en ophogingen in de       het vroeg neolithicum
                                                       20e eeuw.                             en de Romeinse tijd
                                                       Op basis van de boorresultaten
                                                       kan gesteld worden dat de zones
                                                       in de haven, langs de
                                                       Heidekampweg en de
                                                       Urmonderbaan (tot en met boring
                                                       65) sterk verstoord zijn. Slechts
                                                       sporadisch is nog sprake van een
                                                       intact bodemprofiel, maar dit is te
                                                       beperkt om vervolgonderzoek te        hoog: vroeg                                         deels verstoord;
                                                       adviseren. Tussen boring 66 en        neolitihcum en                                      binnen hekken
                                                                                                                                                                                             deels vrijgegeven,
                  bureau- & verkennend                 83 is op een enkele boring na         ijzertijd; middelhoog:   deels                      Chemelot
37   5229906100                             2022   -                                                                                     -   -                           Vaessen, 2022b      deels
                  booronderzoek                        echter sprake van een intact          bronstijd, Romeinse      vervolgonderzoek           grotendeels intact
                                                                                                                                                                                             vervolgonderzoek
                                                       bodemprofiel. In combinatie met       tijd-volle                                          (rade- /
                                                       eerdere onderzoeken, bekende          middeleeuwen                                        bergbrikgrond)
                                                       vindplaatsen en de vondst van
                                                       een vuurstenen afslag in boring
                                                       67 kan gesteld worden de kans
                                                       op het aantreffen van goed
                                                       bewaarde en potentieel
                                                       behoudenswaardige
                                                       archeologische resten hier groot
                                                       is.
                                                       hoge verwachting voor resten uit
                                                       de periode midden paleolithicum
                                                       ter hoogte van de kruising van het
                                                       plangebied met de
                                                       Neerbeekbreuk. (Middel)hoge
                                                       verwachting voor resten in het
                                                       westelijke deel. Lage verwachting
                                                       voor archeologische resten in het
                                                                                                                      deels
                                                       zuidoostelijk deel. In overige
                                                                                             hoog: midden             vervolgonderzoek
                                                       delen van het plangebied wordt
                                                                                             paleolithicum.           indien
38   4620186100   bureauonderzoek           2019   -   geen archeologie meer verwacht                                                    -   -   deels verstoord         Paulussen, 2019     onbekend
                                                                                             Middelhoog: overige      archeologisch
                                                       a.g.v. vergravingen. Bodemprofiel
                                                                                             perioden?                niveau wordt
                                                       van vrijwel het gehele oostelijke
                                                                                                                      verstoord
                                                       deel is compleet verstoord, door
                                                       ca. 2 meter diepe afgravingen.
                                                       Het zuidoostelijke deel is
                                                       verstoord/opgehoogd. Het
                                                       westelijk deel is eveneens
                                                       opgehoogd en mogelijk deels
                                                       sterk verstoord a.g.v. kabels en
                                                       leidingen.


                                                       hoge verwachting voor laat
                                                       paleolithicum t/m neolithicum
                                                                                             hoog: paleolithicum
                                                       (jagers & verzamelaars) en                                     deels
                                                                                             t/m neolithicum
                                                       neolithicum t/m middeleeuwen                                   vervolgonderzoek
                                                                                             (jagers &
                  bureau- & verkennend                 (landbouwers). Bodemprofiel                                    indien
39   2469029100                             2015   -                                         verzamelaars),                              -   -   intact                  Peeters, 2015       niet vrijgegeven
                  booronderzoek                        bestaat uit een ophogingspakket,                               archeologisch
                                                                                             neolithicum t/m
                                                       waaronder relatief intacte                                     niveau wordt
                                                                                             middeleeuwen
                                                       radebrikgronden bevinden.                                      verstoord
                                                                                             (landbouwers)
                                                       Intactheid van de bodem onder
                                                       bestaande bebouwing onbekend.


                                                                                                                                                 grotendeels
                  bureau- & verkennend                 onbekend (geen rapport                                         deels                      verstoord, alleen nog   Vlieks & Geraeds,
40   4751114100                             2020   -                                         -                                           -   -                                               deels vrijgegeven
                  booronderzoek                        aanwezig)                                                      vervolgonderzoek           beperkte zone in        2020
                                                                                                                                                 zuiden intact
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>                                                                              hoge verwaching voor de periode
                                                                              paleolithicum t/m Romeinse tijd.     hoog: paleolithicum    deels
41   2396867100   bureauonderzoek           2013   -                                                                                                         -              -     -                   Paulussen, 2013   onbekend
                                                                              Bodem mogelijk verstoord door        t/m Romeinse tijd      vervolgonderzoek
                                                                              bestaande leidingen.




                                                                              geen archeologische indicatoren.
                                                                              Noordelijk deel van plangebied
                                                                              (relatief) gave bodemprofielen
                                                                              (brikgronden) en ophogingen.
                                                                              Centraal deel ophogingen
                  bureau- & verkennend                                        (aardelichaam) en verstoorde         middelhoog tot hoog:   geen
42   2089496100                             2003   -                                                                                                         -              -     grote delen verstoord Demey, 2003     onbekend
                  booronderzoek                                               (grindrijke) bodemprofielen. In      alle perioden          vervolgonderzoek
                                                                              zuidelijk deel verstoorde
                                                                              (grindrijke) bodemprofielen en
                                                                              klein deel (relatief) gave
                                                                              bodemprofielen. Geen
                                                                              vervolgonderzoek aanbevolen




                                                                              hoge verwachting op resten uit de
                                                                              periode paleolithicum t/m
                                                                              middeleeuwen. Bodemprofiel
                                                                              bestaat uit een primaire lossleem-
                  bureau- & verkennend                                        laag, zonder brikgrond op           hoog: paleolithicum     geen                                                        Paulussen &
43   4613155100                             2019   -                                                                                                         -              -     verstoord                             vrijgegeven
                  booronderzoek                                               rivierterrasafzettingen. De top van t/m middeleeuwen        vervolgonderzoek                                            Orbons, 2019
                                                                              de leembodem is volledig
                                                                              ontgraven dan wel geerodeerd.
                                                                              Hierdoor zakt de verwachting
                                                                              naar laag.

                                                                              onbekend (geen rapport
45   4556480100   bureauonderzoek           2018                                                                   -                      -                  -              -     -                   Fens, 2018        onbekend
                                                                              aanwezig)

                                                                              middelhoge tot hoge verwachting
                                                                                                                                                                                                      Van der Kuijl &
46   4758421100   bureauonderzoek           2019   -                          voor droge alsook natte              -                      vervolgonderzoek   -              -     -                                     niet vrijgegeven
                                                                                                                                                                                                      Wooslchot, 2019
                                                                              landschappen.

                                                                              onbekend (geen rapport
47   2459828100   proefsleuvenonderzoek     2015   -                                                               -                      -                  -              -     -                                     vrijgegeven
                                                                              aanwezig)


                                                                              betreft deelgebied Stein-
                                                                              Heidekampweg. tijdens het
                                                                              onderzoek zijn archeologische
                  Proefsleuvenonderzoek &                                     resten van een LBK-vindplaats
48   2318206100                             2012   2435632100 (begeleiding)                                        -                      vrijgegeven        nederzetting   LBK   intact              Van Wijk, 2012    vrijgegeven
                  opgraving                                                   (o.a. huisplattegronden en kuilen)
                                                                              aangetroffen. Bodem bestaat uit
                                                                              een pakket colluvium, waaronder
                                                                              een Bt-horizont aanwezig is.



                                                                                                                   Lage verwachting
                                                                              Lage verwachting voor
                                                                                                                   voor archeologische                                                                Van der Kuijl &
49   4756923100   bureauonderzoek           2020   -                          archeologische resten op basis                              vrijgegeven        -              -     -                                     vrijgegeven
                                                                                                                   resten op basis van                                                                Wooslchot, 2020
                                                                              van beleidskaart.
                                                                                                                   beleidskaart.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>                                                                              bodemopbouw binnen plangebied
                                                                              bestaat uit radebrikgronden, met
                                                                              af en toe colluvium. Op meerdere
                                                2249398100 (bureau- &
                                                                              locaties is de bodem verstoord of
53   2319098100   begeleiding            2012   verkennend                                                       -                       -                  -   -   deels verstoord   Van Wijk, 2012     niet vrijgegeven
                                                                              vergraven (vindplaats 1, 5, 6).
                                                booronderzoek)
                                                                              Tijdens het onderzoek is slechts 1
                                                                              archeologisch grondspoor
                                                                              aangetroffen.




                                                                              tijdens het onderzoek zijn geen
                                                                              sporen en slechts drie vondsten
                                                2318206100
                                                                              aangetroffen. Hiermee kan wel                                                                           Porreij-Lyklema,
54   2435632100   begeleiding            2014   (proefsleuvenonderzoek &                                           -                     niet vrijgegeven   -   -   intact                               niet vrijgegeven
                                                                              mogelijk de LBK-nederzetting                                                                            2015
                                                opgraving)
                                                                              alsook de ijzertijd nederzetting
                                                                              begrensd worden (2318206100).




                                                                              bodemopbouw binnen plangebied
                                                                              bestaat uit radebrikgronden, met
                                                                              Bt-horizont. Het noordelijke deel
                  bureau- & verkennend                                                                          vanaf laat-              deels                      grotendeels       Louwe & Klerks,
55   2440516100                          2014   -                             van het plangebied is plaatselijk                                             -   -                                        onbekend
                  booronderzoek                                                                                 paleolithicum?           vervolgonderzoek           verstoord         2014
                                                                              diep verstoord. In het zuidelijke
                                                                              deel is de Bt horizont in de top
                                                                              verstoord of geheel verdwenen.



                                                                              onbekend (geen rapport                                                                                  geen rapport-
56   2466145100   bureauonderzoek        2014   -                                                                  -                     -                  -   -   -                                    onbekend
                                                                              aanwezig)                                                                                               gegevens bekend

                                                                              met name hoge verwachting voor
                                                                              archeologische resten uit de
                                                                              perioden neolithicum, ijzertijd en
                                                                              Romeinse tijd. Lage verwachting
                                                                              voor resten uit paleolithicum,
                                                                              mesolithicum en nieuwe tijd.         hoog: neolithicum,
                                                                              Bodemopbouw in het centrale          ijzertijd, Romeinse
                                                4807831100
                  bureau- & verkennend                                        deel grondig verstoord door          tijd. Laag:           deels
57   4807823100                          2020   (booronderzoek; archis                                                                                      -   -   delen verstoord   Stiekema, 2020     deels vrijgegeven
                  booronderzoek                                               bebouwing. In het westelijke deel    paleolithicum,        vervolgonderzoek
                                                melding)
                                                                              van het noordelijke perceel en het   mesolithicum en
                                                                              oostelijke deel zijn intacte         nieuwe tijd
                                                                              radebrikgronden aanwezig. In het
                                                                              (noord)oostelijke deel is de
                                                                              bodem deels verstoord, maar is
                                                                              de onderkant van de briklaag nog
                                                                              aanwezig.
                  bureau- & verkennend          4807823100 (bureau-                                                                      deels
58   4807831100                                                               -                                    -                                        -   -   deels verstoord   Stiekema, 2020     deels vrijgegeven
                  booronderzoek                 onderzoek; archis; melding)                                                              vervolgonderzoek
                                                                              Het noordelijke deel van het
                                                                              plangebied is tot ca. 1,5 m-mv.                                                                         geen rapport-
                  verkennend                                                  Verstoord in overige delen zijn                                                                         gegevens bekend,
59   4943199100                          2021   -                                                                  -                     onbekend           -   -   delen verstoord                      onbekend
                  booronderzoek                                               intacte radebrikgronden                                                                                 alleen eerste
                                                                              aangetroffen. Onderzoek is nog                                                                          bevindingen
                                                                              niet afgerond/afgemeld.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>                                                    met name hoge verwachting voor
                                                    archeologische resten uit de
                                                    perioden neolithicum (LBK), de
                                                    ijzertijd en de Romeinse tijd. Het
                                                    bodemprofiel bestaat uit 30 tot
                  bureau- & verkennend              200 cm dik ophoogpakket,             hoog: neolithicum,
60   5163575100                          2022   -                                                                   vervolgonderzoek   -   -   intact   Roggen, 2022   niet vrijgegeven
                  booronderzoek                     waaronder redelijk intacte           ijzertijd, romeinse tijd
                                                    radebrik- en bergbrikgronden
                                                    aanwezig zijn. Alleen in het
                                                    uiterste zuidwestelijke deel is de
                                                    bodem volledig verstoord door
                                                    afgravingen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Bijlage 4. Overzicht vindplaatsen
                                                                                        Complex
                                                                                        (Verhoeven &
vindplaatsnummer Zekerheid       Datering                            Complex (Archis)   Van Wijk, 2021)   Complex           Zaakidentificatie Objectnummer   Verwerving   jaar   opmerkingen
1                vastgesteld     late middeleeuwen - nieuwe tijd     wonen              wonen             wonen                                                                  geen archis onderzoek
2                vastgesteld     ijzertijd                           wonen              wonen             wonen                                                                  geen archis onderzoek
3                vastgesteld     ijzertijd-Romeinse tijd             wonen              wonen             wonen             5071501100                       APP          2021   ook greppels & karresporen, nieuwe tijd
4                vastgesteld     neolithicum, LBK                    wonen                                wonen             5202705100                       ABE          2022
5                vastgesteld     midden bronstijd                    wonen              akker             wonen             5202705100                       ABE          2022   silo
6                vastgesteld     neolithicum, LBK                    wonen              wonen             wonen             4916103100                       ABE          2021
7                vastgesteld     late bronstijd-vroege ijzertijd     wonen              wonen             wonen             2354770100      1100126          APP          2012
8                vastgesteld     nieuwe tijd                         wonen              wonen             wonen             2354770100      1100126          APP          2012
9                vastgesteld     ijzertijd                           economie           meiler            economie          2373538100      1097507          APP          2012   oude postbaan
10               vastgesteld     nieuwe tijd                         infrastructuur     greppel           infrastructuur    2455891100      1113550          APP          2014
11               vastgesteld     neolithicum, LBK                    wonen              wonen             wonen             2705913100      1039747          NGR          1977   1 kuil; ook off-site mogelijk
12               vastgesteld     neolithicum, LBK                    wonen              wonen             wonen             2722931100      1053647          NGR          1986
13               vastgesteld     ijzertijd                           wonen              wonen             wonen             2722931100      1053647          NGR          1986
14               verondersteld   neolithicum, LBK                    wonen              wonen             wonen             2782004100      1045632          NXX          1983
15               verondersteld   neolithicum, LBK                    wonen              wonen             wonen             2783382100      1046628          NXX          1984
16               vastgesteld     neolithicum, LBK                    wonen              wonen             wonen             2813181100      1058085          NXX          1989
17               vastgesteld     vroege ijzertijd-midden ijzertijd   wonen              wonen             wonen             2890083100      1054691          AOP          1986   1 vroeg neolithicum (spits; LBK) aangetroffen
18               vastgesteld     vroege ijzertijd                    wonen              wonen             wonen             3100909100      1058084          NXX          1989   1 kuil; ook off-site mogelijk
19               vastgesteld     neolithicum, LBK                    wonen              wonen             wonen             3122269100      1031566          NGR          1936
20               vastgesteld     late ijzertijd                      begraven           begraven          begraven          3128271100      1024002          AOP          1926   3 graven uit la tene tijdperk
22               vastgesteld     late middeleeuwen                   economie           oven              economie          3129057100      1030202          AKA          1966
                                                                                                                                                                                 1 waterput en romeinse vondsten ook crematie?;
23               vastgesteld     Romeinse tijd                       begraven           begraven          infrastructuur?   3131170100      1023286          AOP          1926   beckers&beckers, pagina 286-291
24               vastgesteld     neolithicum, LBK                    wonen              wonen             wonen             3203600100      1081471          NGR          1937
                                                                                                                                                                                 in ARCHIS begraving, MV zegt wonen.. Onbekend
25               vastgesteld     Romeinse tijd                       wonen              wonen             onbekend          3274460100      1097729          NGR          1955   (maasgouw, 74 (1955). Pagina 188; Sprengers, J.
26               verondersteld   Onbekend? Romeinse tijd?            onbekend           onbekend          onbekend          3129405100      1111650          AIN          1948
27               verondersteld   onbekend                            onbekend           onbekend          onbekend          2319098100      1098459          ABE          2011
28               verondersteld   late middeleeuwen                   onbekend           onbekend          onbekend          2373538100      1097507          APP          2012   oude postbaan
29               verondersteld   neolithicum, LBK                    onbekend           onbekend          onbekend          2373538100      1097507          APP          2012   oude postbaan
30               verondersteld   Romeinse tijd                       onbekend           onbekend          onbekend          2722931100      1053647          NGR          1986
                                                                                                                                                                                 Holwerda; vroegste geschiedenis van Nederland (niet
                                                                                                                                                                                 gevonden in tekst) & Oudheidkundige kaart van
31               verondersteld   Romeinse tijd                       onbekend           onbekend          onbekend          2905457100      1106895          XXX          1925   Nederland )
33               vastgesteld     ijzertijd                           economie           meiler            economie          5071501100      1281083          APP          2021
34               vastgesteld     nieuwe tijd                         infrastructuur                       infrastructuur    5071501100      1281086          APP          2021
35               verondersteld   ijzertijd - Romeinse tijd           onbekend                             onbekend          2249398100      152695           ABO          2009   bureauonderzoek en verkennend booronderzoek
36               verondersteld   ijzertijd                           onbekend                             onbekend          2249398100      152694           ABO          2009
37               verondersteld   late middeleeuwen                   onbekend                             onbekend          2249398100      152691           ABO          2009
38               verondersteld   neolithicum - ijzertijd             onbekend                             onbekend          2249398100      152693           ABO          2009
39               verondersteld   paleolithicum - neolithicum         onbekend                             onbekend          2249398100      152692           ABO          2009
40               vastgesteld     ijzertijd                           bewoning                             wonen             2318206100      222236           APP          2011
42               vastgesteld     neolithicum, LBK                    kampement                            wonen             2318206100      222235           APP          2011
46               vastgesteld     ijzertijd                           onbekend                             onbekend          2435632100      975035           ABE          2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>47   vastgesteld     nieuwe tijd                      onbekend      onbekend      2435632100   975033   ABE   2014
48   vastgesteld     neolithicum, LBK                 onbekend      onbekend      2435632100   975034   ABE   2014
49   vastgesteld     late ijzertijd - Romeinse tijd   versterking   versterking   2901682100   431583   AOP   1925   germaanse oppidium, precieze locatie niet bekend
50   vastgesteld     neolithicum, LBK                 bewoning      wonen         2961858100   475918   NGR   1968
54   vastgesteld     neolithicum, LBK                 onbekend      onbekend      3157504100   599713   AKA   1998   vondstmelding van een hamerbijl.
60   verondersteld   neolithicum, LBK                 bewoning      onbekend      3157512100   507299   XXX   2001
61   verondersteld   vroege ijzertijd - ijzertijd     bewoning      onbekend      3157512100   507301   XXX   2001
62   vastgesteld     ijzertijd                        bewoning      wonen         3210834100   621785   NGR   1998
66   vastgesteld     neolithicum, LBK                 bewoning      wonen         3210834100   621784   NGR   1998
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>Bijlage 5. Overzicht adviesdocumenten


                         Projectnr.
adviesnr   RAAP-nr                           Document                               Soort project                              Advies                    Selectiebesluit
                         gemeente
                                                                                    omgevingsvergunning met ruimtelijke
59         691.59                            mp13a4                                                                            vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
                                                                                    onderbouwing
                                                                                    omgevingsvergunning met ruimtelijke
60         691.60                            mp13a3                                                                            vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
                                                                                    onderbouwing
                                                                                    omgevingsvergunning met ruimtelijke
65         691.65                            mp13a9                                                                            vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
                                                                                    onderbouwing
                                                                                                                               behoud in situ of
84         691.84                            mp14a01                                Omgevingsvergunning met ro                                           niet vrijgegeven
                                                                                                                               opstart AMZ
                                                                                                                               behoud in situ of
93         691.93                            mp14a08                                Omgevingsvergunning                        opstart AMZ, voor         niet vrijgegeven
                                                                                                                               beide deelgebieden
                                                                                                                               bestemmingsplan
106        691,106                                                                  Totaalbeeld terrein voor evt. later b.p.   Chemelot, niet
                                                                                                                               afgerond
                                                                                                                               Proefsleuven of arch.
125        691.125 (1)   extern              SIT15a7                                Opstellen selectiebesluit (GELBR)                                    niet vrijgegeven
                                                                                                                               begeleiding
                                                                                                                               Proefsleuven doorstart
125        691.125 (2)   extern              Ondertekend PvE                        Opstellen PvE (RAAP; GELBR2)                                         niet vrijgegeven
                                                                                                                               opgraving
148        691,148                           SIT15a10                               Opstellen selectiebesluit (GELEE)          proefsleuven              niet vrijgegeven
149        691.149 (1)                       SIT15a11                               Opstellen selectiebesluit (GELEE-B)        proefsleuven              niet vrijgegeven
                                                                                                                               vrijgave ingrepen
149        691.149 (2)                       MP16a5                                 Beoordeling eindplannen (GELEE-B)          (archeologievriendelijk   niet vrijgegeven
                                                                                                                               bouwen)
                                             mp15a28 (in advies per abuis mp15a18                                              behoud in situ of
163        691,163       AD15.0078                                                  Vergunning (verloopt via provincie)                                  niet vrijgegeven
                                             genoemd!!)                                                                        opstart AMZ
164        691,164       AD15.0062           mp15a29                                Vergunning (verloopt via provincie)        vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
                                                                                                                               vrijgave ingrepen
187        691,187       AD16.0055           mp16a23                                Beoordeling plannen                        (archeologievriendelijk   niet vrijgegeven
                                                                                                                               bouwen)
                                                                                                                               behoud in situ of
195        691.195 (1)   SP16.0248           mp17a2                                 Beoordeling schetsplan                                               niet vrijgegeven
                                                                                                                               opstart AMZ
209        691,209       2016-603117         mp17a16 / mp17a22 / mp17a23            Omgevingsvergunning (via RUD)              vrijgave terrein          niet vrijgegeven
                         Renewi (nr. 2018-
257        691,257       200189) en          mp18a6                                 Sloopvergunning (verloopt via provincie)   vrijgave terrein          niet vrijgegeven
                         Sulfafabriek
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>                (nummer nog niet
                toegekend)

266   691,266                        advies per email                   Beoordeling voorlopig bouwplan       vrijgave terrein          niet vrijgegeven
271   691,271                        MP18a14                            Beoordeling plan voor externe        Opstart AMZ               niet vrijgegeven
                                                                                                             Opstart AMZ of
278   691,278                        MP18a15 (email)                    Beoordeling plan voor externe                                  niet vrijgegeven
                                                                                                             aantonen verstoord
281   691,281   sp18.0063            MP18a19                            Beoordeling schetsplan               vrijgave terrein          vrijgegeven
307   691,307                        Overleg / nazoeken info            Informatieverstrekking tbv project   nvt                       onbekend
309   691,309   provincie, via RUD   SIT18a10                           Rapportbeoordeling ArcheoPro         deels vrijgave terrein    deels vrijgegeven
312   691,312                        Rik Vaessen,project RAAP (CHE20)   Adviesdocument CHE20                 vrijgave terrein          vrijgegeven
                                                                                                             vervolgonderzoek voor
318   691,318                        mp18a36                            Beoordeling eerste verkenning        hele terrein, afgezien    deels vrijgegeven
                                                                                                             van groeve
319   691,319                        mp18a37                            Sloopmelding via RUD                 vrijgave terrein          vrijgegeven
323   691,323                        veldbezoek Rik                     Veldbezoek                           nvt                       onbekend
                RUD zaaknummer
324   691,324                        mp18a41                            Omgevingsvergunning                  vrijgave terrein          vrijgegeven
                2018-20150
                zaaknr. 2019-
334   691,334                        mp19a8                             Omgevingsverunning - RUD             vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
                201444 (via RUD)
                RUD zaaknr. 2019-                                                                            vrijgave (te verstoord,
346   691,346                        mp19a17                            omgevingsvergunning via RUD                                    vrijgegeven
                201667                                                                                       verontreinigd)
                RUD zaaknr. 2019-
347   691,347                        mj19a12                            omgevingsvergunning (provincie)      vrijgave terrein          vrijgegeven
                201945
                RUD zaaknr 2019-
358   691,358                        GH19a22                            omgevingsvergunning-via RUD          vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
                203299/AD19.0043
368   691,368                        advies per mail                    sloopadvies                          vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
375   691,375                        GH19a30                            sloopadvies                          vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
                                                                                                             vervolgonderzoek
375   691,375                        GH19a32                            sloopadvies                                                    niet vrijgegeven
                                                                                                             d.m.v. inspectie
382   691,382   AD19.0083            GH19a34                            omgevingsvergunning                  vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
384   691,384                        GH19a36                            omgevingsvergunning                  opstart AMZ-cyclus        niet vrijgegeven
                RUD zaaknr. 2019-
399   691,399                     per mail                              omgevingsvergunning                  vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
                206630
                RUD zaaknr. 2019-
407   691,407                     mailverkeer                           omgevingsvergunning-aanvulling       proefsleuvenonderzoek niet vrijgegeven
                206918
422   691,422                     GH20a07                               Omgevingsvergunning                  vrijgave terrein          vrijgegeven
428   691,428   (AD20.0002)       per mail                              advies                               vrijgave ingrepen         niet vrijgegeven
440   691,440   AD20.0030         GH20a11                               Omgevingsvergunning                  vrijgave terrein          vrijgegeven
                Zaaknr. RUD:
509   691,509   2021-201864,         GH21a23                            Vergunningen                         vrijgave terrein          vrijgegeven
                gemeentelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>                          adviesnr.
                          AD21.0017



vrijgave terrein= hele plangebied vrijgave
vrijgave ingrepen = dubbelbestemming blijft gehandhaafd maar geen archeologisch onderzoek voor de ingrepen
vervolgonderzoek
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>                                       181000   182000   183000   184000                                      185000




                                                                           Archeologische inventarisatie Chemelot
                                                                           gemeente Stein & Sittard-Geleen
                                                                           overzichtskaart Advies-onderzoeken
                                                                           RAAP-rapport 5914, kaartbijlage 3, schaal 1:10000

                                                                           legenda
335000




                                                                                                                                        335000
                                                                                     ontwikkelingslocatie              grens Chemelot

                                                                           overig                                      Gemeenten
                                                                                     adviesnummer (zie bijlage 5)
334000




                                                                                                                                        334000
333000




                                                                                                                                        333000
332000




                                                                                                                                        332000
331000




                                                                                                                                        331000
330000




                                                                                                                                        330000
329000




                                                                                                                                        329000
328000




                                                                                                                                        328000
         NP/CHEBO_NP_v2.qgz/23052023




                                       181000   182000   183000   184000                                      185000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>                                                                                    182000                                           182500   183000   183500   184000   184500   185000   185500   186000




                                         Archeologische inventarisatie Chemelot
                                         gemeente Stein & Sittard-Geleen
                                         Archeologische beleidskaart Chemelot (gemeente Sittard-Geleen)
334500




                                                                                                                                                                                                             334500
                                       RAAP-rapport 5914, kaartbijlage 4, schaal 1:10000

                                       legenda
                                       categorie       verwachting/waarde
                                                   2   AMK-terrein; terrein van zeer hoge en hoge archeologische waarde
                                                       AMK-terrein; terrein van archeologische waarde
                                                       Zone rondom ARCHIS-waarneming/vondstmelding/vindplaats
                                                   3   AMK-terrein; terrein van hoge archeologische waarde, kern Sittard
                                                   4   Hoge verwachting voor droge landschappen, provinciaal aandachtsgebied
                                                       Hoge verwachting voor natte landschappen
                                                       Hoge verwachting voor droge landschappen
                                                       Middelhoge verwachting voor droge landschappen
                                                       Middelhoge verwachting voor droge landschappen, provinciaal aandachtsgebied
                                                       Hoge verwachting voor natte landschappen, Maasafzettingen
                                                       Middelhoge verwachting voor natte landschappen
                                                       Onbekende verwachting voor droge en natte landschappen
                                                   5   Lage verwachting voor droge landschappen, provinciaal aandachtsgebied
334000




                                                                                                                                                                                                             334000
                                                   6   Lage verwachting voor droge en natte landschappen
                                                   7   Lage verwachting voor ontgronde gebieden
                                                       Lage verwachting voor vrijgegeven onderzoeksgebieden
                                       onderzoeksmeldingen
                                                   onderzoeksgebied (niet vrijgegeven of onbekend)     zie categorie 1 t/m 6
                                                   onderzoeksgebied (deels vrijgegeven)                zie categorie 1 t/m 6
                                                   onderzoeksgebied (vrijgegeven)                      zie categorie 7

                                       ontgrondingen
                                                   niet ontgrond of onzeker
                                                   ontgrond

                                       overig
                                                   grens chemelot
                                                   Gemeenten
333500




                                                                                                                                                                                                             333500
333000




                                                                                                                                                                                                             333000
332500




                                                                                                                                                                                                             332500
332000




                                                                                                                                                                                                             332000
331500




                                                                                                                                                                                                             331500
331000




                                                                                                                                                                                                             331000
330500




                                                                                                                                                                                                             330500
330000




                                                                                                                                                                                                             330000
329500




                                                                                                                                                                                                             329500
329000




                                                                                                                                                                                                             329000
328500




                                                                                                                                                                                                             328500
         NP/CHEBO_NP_v2.qgz/23052023




                                                                                    182000                                           182500   183000   183500   184000   184500   185000   185500   186000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>