<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre> Richtnota
2023-2026
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoud

Hoofdstuk 1 Inleiding
Toelichting op de inhoud en het doel van deze Richtnota

Hoofdstuk 2 Inhoudelijk kader 2023-2026
Dit gaat over:
1. Richtmonitor: de doelen die wij als gemeente willen bereiken, de inspanningen die wij
   daarvoor gaan doen
2. Focus met Ambitie: de ambities die in 2019 t/m 2022 zijn opgestart en een vervolg
   hebben in 2023-2026
3. Wensen 2023 en verder

Hoofdstuk 3 Financieel kader 2023-2026
In dit deel bieden wij een actueel financieel beeld, dat is opgebouwd langs de volgende
lijnen:
                          •Startbeeld vanuit de begroting 2022-2025
    Going concern         •Wijzigingen na begrotingsvaststelling op basis van raadsbesluiten
                          •Algemene en lokale ontwikkelingen (onontkoombaar)


 Bestaand beleid en       •Extra middelenvraag voor Focus met Ambitie door grotere stijging
  stelposten FmA           van leerlingenaantallen



         Wensen           •Wensen vanuit het college, de griffie en de raad



                          •Het meerjarig begrotingsbeeld dat ontstaat na de verwerking van
   Begrotingsbeeld
                           bovenstaande lijnen




Hoofdstuk 4 Integrale afweging
In dit hoofdstuk bieden wij u een overzicht van de uitgangspunten in deze Richtnota en
geven wij u inzicht in de financiële gevolgen hiervan voor het begrotingsbeeld. Vervolgens
zetten wij dit beeld tegenover de risico’s die wij in de komende jaren voor ons zien. Dit
vertaalt zich in een benodigde weerstandsbuffer. Tot slot stellen wij het proces naar een
aangepaste weerstandsbuffer voor de komende jaren.

Bijlagen
Bijlage 1     Richtmonitor 2023
Bijlage 2     Onontkoombare ontwikkelingen en wensen per programma
Bijlage 3     Actualisatie risico’s




                                                                                        pagina 2 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>   1. Inleiding

Introductie
Voor u ligt de Richtnota 2023-2026. Deze Richtnota is opgesteld in een periode van
veranderingen. De gemeenteraadsverkiezingen, een nieuwe burgemeester en een nieuwe
secretaris leiden tot een andere samenstelling van het college. Uw raad kent acht nieuwe
raadsleden en de zetelverdeling tussen de partijen is gewijzigd. Op dit moment wordt hard
gewerkt aan het schrijven van raadsdoelstellingen op thema’s door de verschillende fracties.
Er is nog geen nieuwe raadsagenda of nieuw raadsakkoord waar we onze Richtnota op
kunnen baseren. Wel hebben we de bestaande doelstellingen geactualiseerd en naar beste
weten geformuleerd. In hoofdstuk 2 en de in de bijlage opgenomen Richtmonitor 2023 leest
u over de voorgestelde doelstellingen en inspanningen.

Financieel is er nog enige onzekerheid. De basis vormt nu de Maartbrief die we in april 2022
van het Rijk hebben ontvangen. De bijstellingen in de algemene uitkering gelden vooralsnog
tot en met 2025, gelijk aan de periode van het regeerakkoord. In de Meicirculaire ontvangen
we de cijfers waar we onze begroting 2023-2025 op kunnen baseren en in juni krijgen we
informatie over de uitgangspunten voor 2026. Na ontvangst van de Meicirculaire en de
Junibrief zullen we u een aangepaste Richtnota ter vaststelling aanbieden.

De ambities zoals ze in 2021 en eerder zijn vastgesteld zijn verwerkt in het meerjarenbeeld
van de begroting 2022. In deze Richtnota stellen wij u voor de stelpost voor uitbreiding
Kaskade/Kiem te verhogen omdat we zien dat de verwachte leerlingaantallen fors toenemen.
De uitbreiding vraagt ook om een herinrichting van de infrastructuur. Ook deze effecten zijn
meegenomen in de aangepaste stelpost. Daarnaast vraagt ook de ontwikkeling van de
organisatie de nodig aandacht om de komende bestuursperiode op de juiste wijze te kunnen
voldoen aan de eisen vanuit de raad en de samenleving.

In de afgelopen jaren hebben wij steeds gestuurd op een weerstandsratio van 1 voor
structurele risico’s. Door een snellere groei van de algemene reserve enerzijds en
noodzakelijke bijstellingen en wensen anderzijds gaan wij graag met uw raad in gesprek over
aanpassing van de weerstandsbuffer. Door deze aanpassing ontstaat er meer ruimte voor
wensen van uw raad en behouden we een gezonde financiële huishouding. In hoofdstuk 4
leest u hier meer over.


   2. Inhoudelijk kader

2.1 Introductie
De inhoudelijke kaders van deze Richtnota zijn gebaseerd op de doelen, zoals deze in de
Omgevingsvisie Kaag en Braassem zijn opgenomen. Wij hebben hiervoor gekozen omdat er
ten tijde van het opstellen van deze Richtnota, zoals in de inleiding al vermeld is, nog geen
raadsbreed akkoord of raadsagenda is vastgesteld. Zodra er een dergelijk akkoord of
agenda is, kan worden bezien of de inhoudelijke kaders van de Richtnota en daarmee ook
de Richtmonitor gewijzigd moeten worden.

De kaders zijn verdeeld over drie programma’s, zoals ook in voorgaande jaren het geval
was, te weten Bestuur, regio en middelen (Programma 1), Sociaal domein (Programma 2) en
Ruimte en leefomgeving (Programma 3). Per programma is antwoord gegeven op de vragen:
- Wat willen we bereiken (doelen)?

                                                                                    pagina 3 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>- Wat gaan we daarvoor doen (inspanningen)?
- Hoe gaan we de resultaten meten?
De inhoudelijke kaders zijn uitgewerkt in de Richtmonitor (bijlage 1). De bronnen van de
gebruikte indicatoren om de resultaten te meten zijn ook in een bijlage opgenomen, inclusief
de vermelding of deze indicatoren vanuit het BBV verplicht zijn. Niet alle indicatoren die
vanuit de BBV verplicht zijn, zijn overigens opgenomen in de Richtmonitor. Reden hiervoor is
dat niet alle verplichte indicatoren relevant zijn en/of dat niet op alle verplichte indicatoren
actuele informatie beschikbaar is. De indicatoren die betrekking hebben op de
bedrijfsvoering zijn opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering van de begroting en de
jaarrekening. De overige verplichte indicatoren die niet in de Richtmonitor zijn opgenomen,
komen wel terug in een bijlage, zodat we aan de verplichtingen vanuit de BBV blijven
voldoen.

2.2 Beschikbaar budget voor inspanningen Richtmonitor
De in de Richtmonitor opgenomen inspanningen leiden niet tot extra lasten of
budgetverzoeken. De inspanningen kunnen worden uitgevoerd binnen de in de
meerjarenbegroting opgenomen en in deze Richtnota bijgestelde budgetten.

2.3 Budget Focus met Ambitie 2023-2026
In de Samenwerkingsagenda 2018-2022 zijn ambities geformuleerd waarvoor in de
afgelopen jaren budgetten beschikbaar zijn gesteld. Het ging hier om zowel incidentele als
structurele budgetten die in de begrotingen 2019 t/m 2022 (meerjarig) beschikbaar zijn
gesteld. In de meerjarenbegroting van 2022-2025 en dus ook in het meerjarenbeeld dat in
deze Richtnota is opgenomen is vanuit dit kader budget beschikbaar voor de realisatie van
de volgende ambities:
    • Stelpost voor kapitaallasten van realisatie IKC Oude Wetering (Kindcentrum Noord)
    • Stelpost voor kapitaal- en onderhoudslasten voor nieuwbouw zwembad de
        Tweesprong
    • Stelpost voor de (beperkte) herinrichting van het Sportpad
    • Stelpost voor kapitaallasten voor realisatie van uitbreiding Kaskade/Kiem in 2022 of
        2023.

Voor alle bovenstaande posten geldt dat er stelposten zijn opgenomen. Dit betekent dat er
ruimte in de begroting is gemaakt voor de dekking van de kapitaallasten voor de nog te
voteren kredieten voor de investeringen in deze ambities. Omdat er al wel gestart is met de
voorbereidingen heeft uw raad in 2021 voor IKC Oude Wetering en zwembad de
Tweesprong voorbereidingskredieten beschikbaar gesteld. Naar verwachting volgen de
raadsvoorstellen met de aanvragen voor de investeringskredieten in 2022 of 2023.

2.4 Wensen 2023-2026
In december 2021 heeft de gemeenteraad via een raadsbreed aangenomen motie opdracht
gegeven om de mogelijkheden in kaart te brengen om de onroerendezaakbelasting (OZB)
voor vrijwilligersorganisaties te compenseren. In februari 2022 heeft uw raad een brief
ontvangen waarin is beschreven op welke wijze dit zou kunnen en via deze Richtnota wordt
uw raad in de gelegenheid gesteld om in te stemmen met het voorstel om structureel budget
te reserveren voor het compenseren van de vrijwilligersorganisaties via een aparte aan te
vragen subsidie.

Op dit moment kunnen de vrijwilligersorganisaties in Kaag en Braassem gebruik maken van
een subsidie voor de activiteiten die zij ontplooien. Deze wordt via De Driemaster verstrekt

                                                                                       pagina 4 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>aan de organisaties en dit betreft een specifiek proces. De compensatie van de OZB is geen
subsidie voor activiteiten, maar kent een heel andere grondslag. Daarom zullen wij deze niet
via De Driemaster verstrekken, maar rechtstreeks aan de organisaties. Dit zal een extra
beroep doen op de ambtelijke organisatie, maar is daardoor wel beter uitvoerbaar en
beheersbaar. Het budget dat nodig is om de verenigingen te kunnen compenseren hebben
wij op basis van de OZB-inkomsten ingeschat op structureel € 45.000.


    3. Financieel kader

3.1 Introductie
Het financieel kader betreft een eerste vooruitblik van de te verwachten financiële situatie in
het nieuwe begrotingsjaar (2023) en de daaropvolgende jaren (2024-2026). Het is een zo
goed mogelijke inschatting van het financiële beeld en de naar schatting beschikbare
middelen (incidenteel en structureel), rekening houdend met ontwikkelingen die een effect op
het begrotingsbeeld hebben.

Startpunt voor dit financiële beeld is de meerjarenbegroting 2022-2026. In deze begroting is
met de structurele effecten uit de Voortgangsmonitor 2021 al rekening gehouden. Na het
vaststellen van de begroting 2022 zijn er geen raadsvoorstellen vastgesteld met financiële
effecten op de meerjarenbegroting. Daarmee is het vertrekpunt voor de Richtnota gelijk aan
het begrotingsbeeld bij de vastgestelde begroting 2022.


3.2 Uitgangspunten bij de Richtnota 2023-2026
In deze Richtnota geven wij u inzicht in het financieel meerjarenbeeld.
Wij hanteren hierbij de volgende uitgangspunten:

1. de budgetten voor de salarissen verhogen met 3,6%. Dit percentage is conform de
   loonvoet voor de sector overheid uit de aanvullende kerngegevens van het Centraal
   Economisch Planbureau van maart 2022 voor begrotingsjaar 2023.
2. De belastinginkomsten verhogen met een index van 3,0%. Deze index betreft de PBBP,
   Prijs bruto binnenlands product volgens de kerngegevenstabel van het Centraal
   Economisch Planbureau van maart 2022 voor begrotingsjaar 2023.
3. De budgetten voor verbonden partijen in overeenstemming brengen met de diverse
   begrotingen 2023 e.v. van de verbonden partijen.
4. Overige budgetten actualiseren op basis van overeengekomen prijsafspraken en
   gesignaleerde en te verwachten prijsontwikkelingen.
5. Algemene uitkering 2023-2026 is bijgesteld op basis van de maartbrief 2022. Na
   verschijning van de Meicirculaire 2022 en de Junibrief ontvangt u een geactualiseerd
   meerjarenbeeld dat is gebaseerd op de Meicirculaire 2022.

    Uw raad wordt met het vaststellen van deze Richtnota gevraagd in te stemmen
     met bovenstaande uitgangspunten.

In de volgende paragraaf zijn op basis van hiervoor genoemde uitgangspunten de
onontkoombare ontwikkelingen financieel vertaald.




                                                                                      pagina 5 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>3.3 Onontkoombare ontwikkelingen 2023-2026
Zoals afgesproken gaan we in deze Richtnota uit van het bestaande en reeds vastgestelde
beleid en stellen we voor zo weinig mogelijk beslag te leggen op structurele middelen. We
ontkomen er echter niet aan om de budgetten voor het bestaande en vastgestelde beleid bij
te stellen.

Landelijke en lokale onontkoombare ontwikkelingen
De grootste landelijke effecten betreffen in de kosten de loon- en prijsstijgingen. De
loonstijgingen gelden zowel voor gemeentelijk personeel als voor de inzet in het sociaal
domein (jeugdzorg) als het ruimtelijk domein (projecten). De prijsstijgingen zien we vooral
voor ICT-diensten en andere digitaliseringsopgaven, brandstof, hout en andere materialen.
Verder verwachten we extra kosten in verband met de invoering van de Omgevingswet.

De lokale ontwikkelingen betreffen over het algemeen bijstellingen als gevolg van wijzigingen
in de bijdragen aan de verbonden partijen, in overeenstemming met hun begroting,
budgetwijzigingen als gevolg van aanbestedingen of nieuwe contractafspraken en
indexeringen. Tevens is er rekening gehouden met de effecten van de Maartbrief 2022 én
met de effecten van de Meicirculaire 2022.

In bijlage 2 in deze Richtnota zijn per programma de belangrijkste bijstellingen toegelicht.

In figuur 1 is weergegeven wat het totale financiële effect van de algemene en lokale
ontwikkelingen per jaar is. Tevens is in de figuur zichtbaar wat het geprognosticeerde
meerjarenbegrotingsbeeld is als rekening wordt gehouden met deze ontwikkelingen:

Figuur 1: Meerjarenbeeld 2023 – 2026: inclusief de algemene en lokale onontkoombare
ontwikkelingen
                                                                                                     Bedragen *€1000
Begrotingsbeeld meerjarig                                     2023         2024         2025            2026
Begrotingssaldo Raadsvoorstel begroting 2022                  -1.335 V      -398 V       -504 V            -504 V

Vertrekpunt voor de Richtnota                                 -1.335   V     -398   V     -504   V         -504   V
Bijstellingen als gevolg van actualiseren investeringsstaat     -117   V      -74   V      -76   V          -29   V
Ontwikkelingen als gevolg van indexering                         221   N      216   N      181   N          181   N
Onontkoombare ontwikkelingen                                  -1.713   V   -2.681   V   -3.508   V          227   N
Subtotaal onontkoombare bijstellingen                         -1.609   V   -2.539   V   -3.403   V          379   N


       Uw raad wordt met het vaststellen van deze Richtnota gevraagd in te stemmen
        met het in de begroting opnemen van de financiële effecten van de
        onontkoombare bijstellingen. De ontwikkelingen zoals in bijlage 2 toegelicht en
        hierboven in figuur 1 bij het subtotaal onontkoombare bijstellingen
        weergegeven.

3.4 Wensen 2023-2026
Deze Richtnota verschijnt terwijl de fracties druk bezig zijn met het schrijven van het
raadsakkoord voor de komende jaren. Naast de bovenstaande onontkoombare bijstellingen
is er niet echt sprake van nieuw beleid. Deze Richtnota kenmerkt zich door bijstellingen op
basis van prijsstijgingen, onontkoombare ontwikkelingen en kent als basis het bestaande
beleid. Op basis van een door uw raad ingediende motie is de wens voor compensatie van
de OZB voor vrijwilligersorganisaties meegenomen.




                                                                                                      pagina 6 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>In figuur 2 zijn de financiële effecten van deze wens zichtbaar:

Figuur 2: Voorgestelde wens met financieel effect op de meerjarenbegroting:
                                                                                       Bedragen * € 1000
Wensen                                                              2023       2024    2025      2026
Compensatie voor verenigingen in de kosten voor de OZB                    45      45      45         45
Totaal wensen                                                             45     45       45         45


Daarnaast heeft uw raad in 2021 bij het opstellen van de begroting 2022 geld beschikbaar
gesteld voor uitbreiding Kaskade/Kiem. Ook zijn er in de meerjarenbegroting stelposten
opgenomen voor IKC Oude Wetering/KC Noord. Door een forse toename van het aantal
leerlingen en de daarbij behorende herinrichting van de infrastructuur is het noodzakelijk om
de reeds opgenomen stelposten naar boven bij te stellen. De voorgestelde bijstelling is
weergegeven in figuur 3:

Figuur 3: Wijzigingen in stelpost voor uitbreiding Kaskade/Kiem en KC Noord
                                                                                       Bedragen * € 1000
Stelpost ambities, waarvoor separate besluitvorming nog moet        2023       2024    2025      2026
plaatsvinden
Geactualiseerde uitbreiding locatie Kaskade                             1        17     141        141
Vervallen stelpost zoals deze was opgenomen in meerjarenbegroting     -34       -68     -68        -68
1e inrichting uitbreiding Kaskade                                               230
Extra uitbreiding locatie KC Noord (voorheen IKC Oude Wetering)       -          12      27          80
Extra 1e inrichting uitbreiding KC Noord (onderdeel sportpad)                           114
Totaal uitbreiding voor onderwijshuisvesting                          -33       191     215        153
Infra & parkeren Kaskade                                              -           1      34         34
Totaal onderwijshuisvesting en infrastructuur                         -33       192     249        188


    Uw raad wordt met het vaststellen van deze Richtnota gevraagd in te stemmen
     met het in de begroting opnemen van de financiële effecten van de wens in
     figuur 2 en de wijzigingen in de stelposten voor uitbreiding Kaskade/Kiem en KC
     Noord, weergegeven in figuur 3.

3.5 Meerjarenbegrotingsbeeld

In de voorgaande paragrafen zijn alle financiële effecten van de onontkoombare
ontwikkelingen, de wensen en de wijzigingen op de reeds opgenomen stelposten
weergegeven. Plaatsen we deze effecten in het meerjarenbegrotingsbeeld dan levert dat
voor de jaren 2023 t/m 2025 een positief begrotingssaldo op, van ruim € 2,9 miljoen positief
in 2023, oplopend naar € 3,6 miljoen positief in 2025. Dit is zichtbaar gemaakt in figuur 4 van
deze Richtnota.




                                                                                              pagina 7 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Figuur 4. Totaal meerjarenbegrotingsbeeld inclusief de onontkoombare bijstellingen en
(noodzakelijke) wensen
                                                                                                     Bedragen *€1000
Begrotingsbeeld meerjarig                                     2023         2024         2025            2026
Begrotingssaldo Raadsvoorstel begroting 2022                  -1.335 V      -398 V       -504 V            -504 V

Vertrekpunt voor de Richtnota                                 -1.335   V     -398   V     -504   V         -504   V
Bijstellingen als gevolg van actualiseren investeringsstaat     -117   V      -74   V      -76   V          -29   V
Ontwikkelingen als gevolg van indexering                         221   N      216   N      181   N          181   N
Onontkoombare ontwikkelingen                                  -1.713   V   -2.681   V   -3.508   V          227   N
Subtotaal onontkoombare bijstellingen                         -1.609   V   -2.539   V   -3.403   V          379   N

Beslispunten/Noodzakelijke wensen
Bijstelling stelpost FmA ( Kaskade/Kiem Zuideinde Hoogmade)      -33   V      192   N      249   N          188   N
Wensen                                                            45   N       45   N       45   N           45   N
Subtotaal (noodzakelijke) wensen                                  12   N      237   N      294   N          233   N
Totaal bijstellingen bij deze Richtnota                       -1.596   V   -2.302   V   -3.109   V          612   N

Prognose nieuw begrotingsbeeld 2023 - 2026                    -2.932 V     -2.699 V     -3.613 V            108 N


Dat dit saldo zo positief oploopt is voornamelijk het gevolg van het positieve accres in zowel
de Maartbrief als ook in de Meicirculaire. In de Meicirculaire zijn ook de positieve
herverdeeleffecten verwerkt, waar wij in de Richtnota al van uit waren gegaan. Alles bij
elkaar een forse positieve bijstelling voor 2023 t/m 2025. In 2026 zakken we naar een
negatief begrotingsresultaat. Dit komt omdat het accres in 2026 per saldo negatief is én
omdat de opschalingskorting die t/m 2025 is bevroren, in 2026ev weer wordt toegepast.
Meer hierover kunt u lezen in bijlage 1, de effecten van de Meicirculaire.

In het volgende hoofdstuk presenteren wij een integrale afweging van de hiervoor geschetste
ontwikkelingen in relatie tot de geïnventariseerde risico’s en de benodigde weerstandsratio.


    4. Integrale afweging

4.1 Uitgangspunten
De uitgangspunten bij het opstellen van deze Richtnota zijn opgenomen in paragraaf 3.2.
Daarnaast willen wij graag met uw raad in gesprek over aanpassing van de methodiek voor
het bepalen van de benodigde en beschikbare weerstand.

In de afgelopen vier jaar hebben we onze algemene reserve laten groeien van € 11 miljoen
naar € 20 miljoen. Dit biedt ruimte om na te denken over een andere buffer voor structurele
risico’s dan de begrotingsruimte/het begrotingsresultaat. Door geen onderscheid te maken
tussen risico’s met incidentele en structurele effecten en door alle risico’s samen te relateren
aan de beschikbare weerstand binnen de algemene reserve kan nog steeds worden voldaan
aan de richtlijnen van de BBV en het provinciaal toezicht en kunnen we ook een gezonde
financiële positie blijven houden. Bovendien kunnen we op deze manier ruimte creëren om
invulling te geven aan de (nieuwe) wensen van ons college en uw raad.




                                                                                                      pagina 8 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>4.2 Weerstandsratio versus meerjarenbegrotingsbeeld
Het meerjarenbegrotingsbeeld, zoals in het vorige hoofdstuk weergegeven in figuur 5 geeft
het volgende resultaat

Figuur 5: Meerjarenbegrotingsbeeld 2023-2026 bij deze Richtnota
                                                                                                    Bedragen *€1000
Begrotingsbeeld meerjarig                               2023        2024            2025                2026
Begrotingssaldo Raadsvoorstel begroting 2022            -1.335 V       -398 V             -504 V            -504 V

Vertrekpunt voor de Richtnota                           -1.335 V       -398 V          -504 V               -504 V
Totaal bijstellingen bij deze Richtnota                 -1.596 V     -2.302 V        -3.109 V                612 N

Prognose nieuw begrotingsbeeld 2023 - 2026              -2.932 V     -2.699 V        -3.613 V               108 N


In bijlage 3 van deze Richtnota zijn de geïnventariseerde incidentele en structurele risico’s in
een overzicht gepresenteerd en toegelicht. De totale geïnventariseerde incidentele en
structurele risico’s in de jaren 2023-2026 geven gekwantificeerd het volgende beeld:

Figuur 6: Totaal risico-inventarisatie (bedrag x € 1.000)

Totaal risico's                                                    Incidenteel   2023      2024      2025     2026
Gekwantificeerde risico's                                               1.898      635      645        645     426



Het meerjarenbegrotingsresultaat, afgezet tegen de gekwantificeerde risico’s geeft inzicht in
de mate waarin we in de toekomst in staat zijn om onze structurele risico’s op te vangen. De
gekwantificeerde structurele risico’s, afgezet tegen het verwachte begrotingsbeeld en de
bijbehorende weerstandsratio zijn weergegeven in figuur 7:

Figuur 7: Benodigde en beschikbare structurele weerstand en de weerstandsratio
                                                                                                   bedragen* € 1000
Structurele weerstandsratio
                                                                                 2023      2024      2025     2026
Benodigde structurele weerstand:                                                   635      645        645     426
Beschikbare structurele weerstand:                                                2.932 2.699         3.613    -108


Weerstandsratio:                                                                   4,62     4,18       5,60   -0,25



Door de enorme positieve accressen van de Meicirculaire voor 2023-2025 ziet het
meerjarenbeeld er in de aangepaste versie van de Richtnota voor deze jaren zeer positief
uit. In de jaren 2023-2025 voldoen we ruimschoots aan de door uw raad vastgestelde norm
van een weerstandsratio voor structurele risico’s van 1. De verwachting is dat dit in 2026 ook
het geval zal zijn. Op dit moment kunnen we dat echter nog niet beoordelen. Na uitkomsten
van het onderzoek van BZK en het verschijnen van de contourennota zal blijken of 2026 ook
aan de norm voldoet. Of de weerstandsratio zo ruim zal blijven als hierboven is weergegeven
is ook afhankelijk van de financiële impact van de ambities uit het Raadsakkoord. Bij de
begroting 2023 zal hier beter inzicht in bestaan.

In de afgelopen jaren hebben wij steeds gestuurd op een weerstandsratio van 1 voor
structurele risico’s. In de afgelopen twee jaar was dat lastig door de bezuinigingen vanuit het
rijk en de onzekerheden die daarbij speelden. Desondanks waren we steeds in staat om
deze buffer aan te houden in ons geraamde begrotingsresultaat.




                                                                                                      pagina 9 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Door een snellere groei van de algemene reserve dan verwacht achten wij het verantwoord
om met uw raad in gesprek te gaan over een andere wijze van het vormen van een buffer
voor structurele risico’s. Namelijk niet meer uit het begrotingsresultaat maar in de algemene
reserve. Afhankelijk van de ratio die we daarvoor met elkaar afspreken hebben we dan een
buffer beschikbaar in het jaar waarin het risico zich voordoet en mogelijk ook in het
eerstvolgende begrotingsjaar. Voor de begrotingsjaren daarna moeten we dan bij de
eerstvolgende Richtnota ruimte gaan maken om deze structurele effecten ook voor de
daaropvolgende jaren op te kunnen vangen in de begroting.

Na de afboeking van het verlies op de boekwaarde van Braassemerland in 2012 was onze
algemene reserve laag. Om financieel weer gezond te worden is de afgelopen jaren een
actief beleid gevoerd op het laten groeien van de algemene reserve. Dit was in de afgelopen
jaren een verstandige koers, of beter een financieel noodzakelijke koers. In de afgelopen
negen jaar hebben we onze algemene reserve laten groeien van € 5,5 miljoen naar € 20
miljoen. In de afgelopen paar jaren is dat door verschillende grote incidentele meevallers
zelfs sneller gegaan dan begroot.

Door op een andere wijze een buffer aan te houden voor de incidentele en structurele risico’s
ontstaat er meer ruimte voor wensen van uw raad, voldoen we aan de richtlijnen vanuit de
BBV en het provinciaal toezicht en kunnen we ook een gezonde financiële positie blijven
houden. In aanloop naar de begroting 2023 gaan we graag met de specialisten in uw raad in
gesprek om een passende buffer te bepalen voor het opvangen van de structurele risico’s in
onze begroting.

    Uw raad geeft ons college de opdracht om in overleg met de financieel
     specialisten in de raad een voorstel voor het bepalen van de gewenste buffer ter
     besluitvorming voor te leggen bij een aangepaste Nota reserves en
     voorzieningen voor 2023 e.v.




                                                                                    pagina 10 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>       Bijlage 1


Richtmonitor 2023-2026




                         pagina 11 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Inleiding

Vooraf
Voor u ligt de Richtmonitor 2022-2023 van de gemeente Kaag en Braassem. De
Richtmonitor is het resultaat van het doorontwikkelen van het proces en de producten op het
gebied van P&C. Maar dit is nog geen eindresultaat. Door samen te leren en hierover het
gesprek met elkaar aan te gaan, kunnen we de monitor steeds beter laten aansluiten op de
wensen en behoeften van uw raad.

De Richtmonitor stelt de inhoudelijke doelen voor de periode 2022-2023. Het vaststellen van
deze monitor loopt parallel aan het vaststellen van de Richtnota, waarin de financiële doelen
en bestedingen voor het komend jaar benoemd staan.

In deze monitor is aangegeven wat we willen bereiken en wat we daarvoor willen gaan doen.

Deze monitor is opgesteld tijdens de formatie nieuwe raadsperiode. Eventuele doelen uit het
raadsakkoord zijn nog niet vastgesteld en daarmee niet opgenomen. In deze Richtmonitor
zijn onder meer doelen vanuit de Omgevingsvisie verwerkt. Enkele nieuwe indicatoren
ondersteunend aan deze doelen zijn pas te meten vanaf 2022.




                                                                                    pagina 12 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>        INHOUDSOPGAVE


Het document is als volgt opgebouwd:

Inhoud
Inleiding .................................................................................................................................12
      Vooraf ..............................................................................................................................12
      Uitvoering ........................................................................................................................14
      Waar zitten we in de P&C-cyclus? ..................................................................................14
      Programma 1 Bestuur en Regio ......................................................................................15
      Programma 2 Sociaal Domein.........................................................................................20
      Programma 3 Ruimte en leefomgeving ...........................................................................26




                                                                                                                              pagina 13 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Uitvoering
De verkennings- en formatiegesprekken voor de nieuwe raadsperiode zijn nog in volle gang.
Dit betekent dat eventuele nieuwe doelen uit het raadsakkoord nog niet zijn opgesteld en
derhalve ook nog niet meegenomen kunnen worden in deze Richtmonitor. We hebben
daarom in deze Richtmonitor zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij de doelen van de
Omgevingsvisie en de inzet die wij als gemeente plegen om deze doelen te realiseren.



Waar zitten we in de P&C-cyclus?


                                       Begroting
                                       (okt/nov)



                 Voortgang                               Verantwoording
                 huidig jaar                                vorig jaar
                   (sep)                                      (mrt)




                        Jaarrekening                 Richten
                         vaststellen               komend jaar
                            (jul)                     (jun)




                                                                                pagina 14 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Programma 1 Bestuur en Regio



Maatschappelijk doel 1: Bestuur en regio: een sterke organisatie


 Wat willen we bereiken?
 ▪ Samenwerken in de regio op die onderdelen die we als gemeente niet zelf kunnen, of
   waarbij we de te leveren kwaliteit zelfstandig niet kunnen bieden.

 ▪ We willen grip hebben op onze samenwerkingsverbanden om invloed uit te kunnen
   oefenen aan de voorkant.


 Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023?
 Per verbonden partij benoemen we in de Regionale agenda Kaag en
 Braassem op welke thema’s de focus ligt (we rapporteren over de
 Regionale agenda 2020). In de nieuwe periode wordt de agenda
 geactualiseerd.
 Monitoren op tijdige aanlevering van jaarrekeningen van derden.
 Voortgang Hecht 24-traject.

 Hoe meten/weten we dat?                  2019       2020       2021        2022
 Actualiseren Regionale agenda Kaag en    Concept    Ja         Rapporteren Actualiseren
 Braassem




                                                                               pagina 15 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Maatschappelijk doel 2: Een structureel gezonde gemeente

Wat willen we bereiken?
▪ Een structureel sluitende begroting met een weerstandsratio van minimaal 1,0 voor
  structurele risico's en een algemene reserve voor het opvangen van incidentele risico's,
  met een zodanige omvang dat de solvabiliteit minimaal 20% bedraagt.

▪ Een transparante, begrijpelijke begroting die inzicht biedt in de opgaven en budgetten.


Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023?
Transparant maken/houden van gemeentelijke opgaven en middelen en
inzichtelijk maken van de keuzes.
Jaarlijks 95% van de bekende risico’s kwantificeren.
Het aangehouden weerstandsvermogen voor zowel de incidentele
risico’s als de structurele risico’s handhaven.




                                                                                  pagina 16 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Maatschappelijk doel 3: Communicatie en participatie

 Wat willen we bereiken?
 ▪ Inwoners worden, conform de richtlijn participatief werken, in een zo vroeg mogelijk
   stadium betrokken bij beleidsvorming en -uitvoering en kunnen – in van te voren
   benoemde onderdelen – meedenken, meebeslissen en/of (mee-)uitvoeren.

 ▪ Heldere en proactieve communicatie.

 ▪ Tevreden inwoners als het gaat om de communiceren van zaken die voor hen
    belangrijk zijn.

 ▪ De dienstverlening aan onze inwoners en onze andere klanten is klantvriendelijk,
    laagdrempelig en vanzelfsprekend.

 ▪ Inwoners krijgen ruimte om hun ideeën en initiatieven voor de openbare ruimte uit te
    voeren.


 Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023?
 Rapport en aanbevelingen van de Rekenkamer over inwoner- en
 overheidsparticipatie aan de raad voorleggen om vast te stellen.
 We gaan aan de slag met een ontwikkelagenda.
 Verder verbeteren van de digitale bereikbaarheid (zoals extra e-
 producten, persoonlijke internetpagina e.d.).
 Uitvoeren van een klanttevredenheidsonderzoek naar dienstverlening en
 bereikbaarheid.
 Uitvoering van de acties uit het uitvoeringsprogramma communicatie
 2021-2024

Toelichting
In 2021 is de communicatievisie en het uitvoeringsplan communicatie vastgesteld. Hierin
staat beschreven welke rol cluster communicatie heeft. In het plan staan interne en externe
acties beschreven die in de komende periode worden opgepakt. Ook staan ambities
benoemd voor de komende periode die nu nog niet ingevuld kunnen worden. Belangrijkste
doel van het uitvoeringsplan is het informeren en communiceren over zaken die voor onze
inwoners spelen en belangrijk zijn. Dat doen we op een begrijpelijke manier, via de juiste
middelen om zoveel mogelijk inwoners te bereiken. Passende en begrijpelijke communicatie
met het juiste kanaal voor de juiste doelgroep staat centraal bij alle acties.




                                                                                   pagina 17 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Maatschappelijk doel 4: Een veilige gemeente

 Wat willen we bereiken?
 ▪ Inwoners van alle leeftijden voelen zich veilig in hun woon-, werk-, en leefomgeving.
 ▪ Inwonersinitiatieven worden gestimuleerd en waar nodig gefaciliteerd en de sociale
   veiligheid wordt gewaarborgd.
 ▪ Inwoners voelen zich betrokken en weten waar ze verdachte situaties kunnen melden.
 ▪ We vergroten onze informatiepositie over ondermijnende criminaliteit en intensiveren
   samenwerkingen om ondermijnende criminaliteit aan te pakken.
 ▪ De ambtelijke, bestuurlijke en maatschappelijke weerbaarheid op diverse
   veiligheidsthema’s neemt (verder) toe.
 ▪ We dringen woonfraude terug en kunnen vroegtijdig signalen herkennen en oppakken.
 ▪ We versterken de verbinding tussen veiligheid en het sociaal domein
 ▪ De gemeentelijke crisisorganisatie is voorbereid om adequaat op te treden bij
   (grootschalige) incidenten.

 Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023?
 Intensiveren (integrale) controles op het gebied van ondermijning,
 adresfraude, illegale bedrijvigheid of bewoning, etc.
 Vergroten van de informatiepositie van de gemeente zodat signalen over
 ondermijning sneller kunnen worden herkend, geagendeerd en
 aangepakt.
 Het op orde brengen van en het toepassen van het bestuurlijk
 instrumentarium van de gemeente om (vermoedens van) ondermijning
 aan te pakken.
 Het organiseren van (bewustwordings)trainingen op het gebied van
 ondermijning, cybercrime, inbraak- en brandpreventie etc.
 Doorontwikkelen samenwerking met Zorg- en Veiligheidshuis Hollands
 Midden en procesregie op zorg en veiligheid met elkaar verbinden.
 De leden van de crisisorganisatie worden structureel opgeleid, getraind
 en geoefend.
 Doelgerichte controles en zichtbaarheid bij hotspots (onder andere
 schoolpleinen, speeltuinen, evenementen, kantines) door BOA’s.
 Uitvoeren van de veiligheidsmonitor (1 x per 2 jaar in de oneven jaren).
 Signaleren van mogelijke (woon)fraude door de werkgroep Woonfraude
 en gericht acties uitzetten om geconstateerde fraude aan te pakken.

 Hoe meten/weten we dat?                              2019      2020        2021       2022
 Overlast (cijfers 2021 tot 1-8-21)
 Conflictbemiddeling en burenruzie                    127       152         58
 Overlast door jeugd                                  78        104         49
 Overlast door inwoners                               88        92          53
 Zorg en veiligheid
 Inzet Wet verplichte ggz                                       2           0
 Aantal opgelegde huisverboden                        4         5           6
 Aantal meldingen Veilig thuis                                  184         166
 Ondermijning


                                                                                   pagina 18 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Hoe meten/weten we dat?                     2019   2020   2021       2022
Aantal meldingen Meld Misdaad Anoniem       8      11     12
Last onder dwangsom drugshandel op straat          3      3
Hennepkwekerijen / drugslaboratoria         4      1      7
Bibob-toetsen                               3      10     16




                                                                 pagina 19 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Programma 2 Sociaal Domein




Maatschappelijk doel 1: Bevorderen en beschermen van de gezondheid van onze
inwoners

 Wat willen we bereiken?
 ▪ Inwoners zijn veerkrachtig en hierdoor in staat om te gaan met de fysieke, emotionele
   en sociale uitdagingen in het leven (positieve gezondheid).
 ▪ Inwoners hebben een voldoende sociaal netwerk waar ze – waar nodig – op terug
   kunnen vallen. We zetten ons in om sociaal isolement en eenzaamheid te voorkomen
   of te verminderen.
 ▪ Inwoners van alle leeftijden hebben een gezonde en actieve leefstijl.
 ▪ De inrichting en ruime opzet van onze buitenruimte stimuleert inwoners van alle
   leeftijden om te spelen en bewegen.

 Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
 Integrale samenwerking en inzet rond gezondheidsthema's versterken
 en uitbouwen, vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid,
 waardoor we het beroep op zorg en ondersteuning willen verlagen.
 Interne samenwerking verstevigen om bij de inrichting van de
 buitenruimte en bij het realiseren (en/of renoveren) van woningen ook
 te kijken naar een goede infrastructuur, voldoende zorg (huisartsen),
 onderwijs, mogelijkheden tot sporten en bewegen etc.

 Hoe meten/weten we dat?                             2019      2020      2021      2022
 Cijfers sociale cohesie                             6,8       -         6,8       -
 Inzet Welzijn op recept (met toelichting wat de     45        27        67
 resultaten zijn)
* Wordt één keer per twee jaar gemeten

Toelichting
Opgaven
Wij hebben de uitvoering voor het beschermen en bevorderen van de gezondheid van onze
inwoners grotendeels belegd bij onze partners De Driemaster en Hecht.

Cijfers
Veel cijfers over de gezondheid en leefstijl van onze inwoners worden slechts één keer per
vier jaar gemeten. Hierdoor zijn er veelal geen actuele gegevens beschikbaar. Dit geldt ook
voor informatie over sociale cohesie en sociaal isolement.




                                                                                   pagina 20 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Maatschappelijk doel 2: Goede basis en gelijke kansen

Wat willen we bereiken?
▪ We stimuleren kinderen om al op jonge leeftijd sociaal actief te zijn. Elk kind moet
  kunnen meedoen aan sport en cultuur, ook als ouders niet over voldoende middelen
  beschikken.
▪ Inwoners en professionals herkennen en erkennen tijdig problemen bij het
  opvoeden/opgroeien en handelen hiernaar.
▪ Voor jeugdigen en/of hun ouders is er tijdig passende hulp beschikbaar, waarbij ouders
  zoveel mogelijk zelf de regie houden/krijgen en zelf verantwoordelijkheid nemen.
▪ Kinderen moeten in een veilige omgeving kunnen opgroeien en een goede start kunnen
  maken in hun leven

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
Project Planvorming en realisatie IKC Sportpad
Project Planvorming en realisatie IKC Woubrugge
Project Uitbreiding Brede School Kaskade
Vormgeven en implementeren ”Jeugdhulp 2024”
GO! voor jeugd gaat extra inzetten op verkorten wachttijden /
wachtlijsten

Hoe meten/weten we dat?                              2019       2020      2021         2022

Bereik Jeugdfonds sport en cultuur                   117        117       124
Bereik Stichting Leergeld                            200        269       258
Aandeel jeugdigen met jeugdhulp                      16,7%      15,2%     11,8%
Minimaal 80% van de jeugdigen en/of hun ouders       89%        93%       77%
ervaren de jeugdhulp als tijdig en passend
Minimaal 80% van de jeugdigen en/of hun ouders       60%        61%       64%
ervaren regie
Aantal wachtenden op jeugdhulp                       Deze cijfers registreren we
                                                     vanaf 2022
Aantal thuiszitters                                  12         31          14
Aantal meldingen kindermishandeling bij Veilig       11         6           nnb
thuis (i.c.m. complexe scheiding)




                                                                                   pagina 21 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Maatschappelijk doel 3: Het bieden van een vangnet en voldoende
ondersteuning aan inwoners

Wat willen we bereiken?
▪ Mantelzorgers krijgen de ondersteuning en/of verlichting van zorg die zij nodig hebben
  om – op eigen wijze – de mantelzorg te kunnen (blijven) bieden. Deze ondersteuning of
  verlichting bieden we op een manier die past bij hun leven en leeftijd en bij de
  toenemende intensiteit, duur en complexiteit van mantelzorg.

▪ Inwoners die zich in een (sociaal) kwetsbare positie bevinden zoals mensen met
   dementie, met psychische problemen, verstandelijke beperking, laaggeletterdheid of
   financiële problematiek, hebben een volwaardige plek binnen de samenleving en krijgen
   tijdig passende ondersteuning vanuit hun eigen netwerk en waar nodig van
   professionals. Hiertoe bevorderen we o.a. de kennis over bijvoorbeeld psychische
   aandoeningen zodat er meer begrip voor inwoners in een kwetsbare situatie ontstaat.

▪ De openbare ruimte en openbare gebouwen zijn voor iedereen toegankelijk en
   bereikbaar.

▪ De sociale veiligheid in wijken en dorpen neemt toe. Overlastgevende situaties als
   gevolg van psychische dan wel psychogeriatrische problematiek voorkomen we zo veel
   mogelijk of pakken we zo snel mogelijk op om verdere escalatie te voorkomen (o.a. door
   toeleiding naar zorg).

▪ Inwoners, buurten en wijken ondersteunen elkaar. De kracht van de samenleving wordt
   benut, versterkt en gefaciliteerd, waarbij oog is voor de grenzen van die kracht.

▪ We zetten in op de juiste/passende ondersteuning voor verenigingen zodat deze
   belangrijke ontmoetings/netwerkplekken de basis blijven voor het creëren en vergroten
   van het sociale netwerk. De uitdaging om deze locaties met vrijwilligers te laten floreren
   zien we als een opgave voor de komende periode.



Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
De Driemaster, Tom in de buurt en GO! voor jeugd ontplooien samen
initiatieven rond het werven, begeleiden en verbinden van
vrijwilligers en verenigingen
Afsluiten overeenkomst Ondersteuning met Wonen en Opvang per
2023



Hoe meten/weten we dat?                                 2019      2020       2021          2022
Bij 80% van de inwoners die gebruik maken van           Deze cijfers zijn onderdeel
ondersteuning is een beweging zichtbaar van zware       van de nieuwe
naar lichte ondersteuning                               overeenkomst met Tom in
                                                        de buurt, die per 1-1-2022



                                                                                       pagina 22 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre> Hoe meten/weten we dat?                                2019      2020       2021      2022
 Klanten met een langlopende ondersteuning worden       is ingegaan. De cijfers
 zelfredzamer                                           worden dan ook vanaf 2022
                                                        aangeleverd en gemonitord.
 Percentage inwoners dat zegt dat de ondersteuning
 voorkomt dat problemen (verder) zijn geëscaleerd




 Maatschappelijk doel 4: De economische sector verbeteren
 zodat iedereen mee kan doen in de samenleving

Wat willen we bereiken?
▪ Ondernemers/werkgevers, werknemers, onderwijs en gemeente werken samen om de
  vraag naar en aanbod van werk (huidig en toekomstig) in balans te krijgen en houden,
  waarbij het gaat om kwaliteit en kwantiteit.

▪ Alle inwoners hebben een fatsoenlijk bestaansniveau en zijn financieel zelfredzaam,
  doordat zij werken naar vermogen, bij voorkeur in een regulier betaalde baan. Wij zetten
  daarom in op het aan het werk helpen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.



 Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
 Versterken van vroegsignalering om schuldenproblematiek te voorkomen
 Gezinnen met kinderen die opgroeien in armoede op een laagdrempelige
 manier informatie bieden over inkomensvoorzieningen

 Hoe meten/weten we dat?                                2019      2020      2021       2022
 Aantal personen met een bijstandsuitkering (per        14,3      20,1      16,3
 1.000 inwoners van 18 jaar en ouder)
 Uitstroom uit de bijstand richting werk                45        16        24
 Aantal inwoners met een vorm van                                 46        33
 schuldhulpverlening
 Aantal inwoners die actief benaderd zijn vanuit
 vroegsignalering (vanaf 2023)

Toelichting

Opgave
Alphen aan den Rijn voert voor onze gemeente de Participatiewet uit. Dit betekent dat zij
zich inzetten om inwoners naar werk te begeleiden en om – indien inwoners (nog) niet zelf in
hun inkomen kunnen voorzien – inkomensondersteuning te bieden. Dit is een continue
opgave die we daarom niet in het overzicht hebben benoemd.




                                                                                   pagina 23 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Maatschappelijk doel 5: Voor iedere inwoner is op redelijke termijn een passende
woning beschikbaar

Wat willen we bereiken?
- Passend aanbod bieden voor al onze inwoners, jong en oud, met en zonder beperking en
  statushouders, zodat zij in Kaag en Braassem kunnen blijven wonen, of binnen een
  redelijke termijn een woning vinden. Voor hen is voldoende woonruimte aanwezig, die past
  bij hun levensfase, inkomen en mogelijke ondersteuningsvraag. Daarom zetten we in op:
  ▪ het bouwen van betaalbare woningen voor ouderen, starters en jongeren om zo de
      doorstroming te stimuleren;
  ▪ het realiseren van geschikte woonvoorzieningen voor bijzondere doelgroepen;
  ▪ het realiseren van flexibele, tijdelijke woonconcepten om acute woonproblemen op te
      lossen;
  ▪ het verzorgen van humane huisvesting voor arbeidsmigranten.
- Het bouwen van de juiste hoeveelheid passende woningen.
- Kansen vergroten op een woning voor inwoners van Kaag en Braassem door het
  toepassen van lokaal maatwerk waar mogelijk..
- Het behoud of bij voorkeur verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en het woon- en
  leefklimaat door op de juiste plek te bouwen.


Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
Project Realiseren van twee woonvormen in prikkelarme omgeving
(skaeve huse)
Jaarlijks maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en de
huurdersbelangenvereniging
Opstellen nieuwe Regionale woonagenda, en de regionale afspraken
laten landen in de Omgevingsvisie (sturen op middensegment)
Bij initiatieven toetsen of het bijdraagt aan “bouwen naar behoefte”

Welke projecten voeren we uit in 2022/2023?
                                                                               Verwachte
Kern                Project              Aantal woningen       gem/particulier Oplevering
                                                 vrije
                                         sociaal sector anders
Leimuiden           Nieuwe Rede          73      31     0      Particulier      Q4 2023
Leimuiden           Dorpshart Noord      8       19     0      Particulier     Sept 2022
                    De Poelen (fase 3
Roelofarendsveen    en 6)                                   0     GEM                    nnb
                    De Akkers (fase
Roelofarendsveen    11)                  60      189        0     GEM                    nnb
                    Waterpark (fase
Roelofarendsveen    7,8&9)               Ca 250 woningen          GEM                   nnb
Roelofarendsveen    Woelige Baren        14      35     0         Particulier         Q4 2023
Roelofarendsveen/   Vrijvallende
Rijpwetering        locaties sportpad    Nader te bepalen         GEM                   nnb
Rijnsaterwoude      Vml scholenlocatie   Nader te bepalen         GEM                Juni 2025




                                                                                pagina 24 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre> Hoe meten/weten we dat?***                            2019          2020         2021          2022
 Demografische druk                                    73,7%         73,4%        73,6
 Aantal woonvormen in prikkelarme omgeving             0             0            0
 Aantal woningen dat met lokaal maatwerk
 wordt verhuurd
 Aantal gerealiseerde sociale huurwoningen             0             54           24            127
 Aantal gerealiseerde sociale koop <200.000            20            30           2             28
 Gemiddelde wachttijd sociale huurwoning               5,9 jaar      5.9          6,0
 Gemiddelde actieve zoektijd                           1,9 jaar      2,5          2,3
*** Kantekening: De cijfers zijn op basis van de woningbouwplanlijst. De update van de lijst vindt
plaats in mei. Dat wil zeggen de cijfers van 2022 zijn vanaf mei 2021 tot aan mei 2022. Dat geeft
mogelijk een lichtelijk vertekend beeld.




                                                                                             pagina 25 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Programma 3 Ruimte en leefomgeving




Maatschappelijk doel 1: De toekomstige energievraag
(warmte, elektra en brandstof) verduurzamen waarbij de
bijbehorende infrastructuur betaalbaar blijft.


Wat willen we bereiken?
▪ Vóór 2025 een besparing van 44 terajoule realiseren in onze woningen, wat gelijkstaat
  aan een gemiddelde besparing van ongeveer 15% van het totale energieverbruik (gas
  en elektriciteit) in een gemiddelde woning.
▪ Vóór 2023 een besparing van 59 terajoule realiseren bij onze agrariërs en 19 terajoule
  minder energie verbruiken in de commerciële en maatschappelijke dienstverlening.
▪ Vóór 2025 liggen er minimaal gemiddeld zes zonnepanelen op iedere woning in Kaag
  en Braassem.
▪ Vóór 2025 wekken onze agrariërs minimaal 61 terajoule duurzame energie op (=76.250
  zonnepanelen) en is de commerciële en publieke dienstverlening verantwoordelijk voor
  een opwek van 19,6 terajoule (=24.500 zonnepanelen).
▪ Huishoudens met een laag inkomen ondersteunen in de stijging van energieprijzen
  (“energiearmoede”).
▪ De Transitievisie Warmte uitwerken tot wijkniveau.

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
Opstellen maatregelenpakket om de doelstellingen van de
Regionale Energiestrategie te behalen.
Aantal energiecoaches/-ambassadeurs uitbreiden door nieuwe
leden te werven.
Het beschikbaar stellen van energiescans voor het midden- en
kleinbedrijf.
De gemeente geeft het goede voorbeeld door het verduurzamen
van het gemeentelijk vastgoed en het verlagen van het
energieverbruik (zowel van het gemeentehuis, de gemeentewerf,
de openbare verlichting als de gemalen en pompen van de
riolering)
Ondersteunen van de leden van de TransitieCommissie die
onderzoekt hoe, per dorp, tot een Wijkuitvoeringsplan (WUP) kan
worden gekomen.




                                                                                pagina 26 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Hoe meten/ weten we dat?       2020                 2021                 2022
Energieverbruik woningen       617                  nnb
Energieverbruik                Niet bekend          nnb
commerciële
dienstverlening
Energieverbruik publieke       59                   nnb
dienstverlening
Hernieuwbare elektriciteit     49                   nnb
zonnestroom in de gehele
gemeente (Tj)
Hernieuwbare warmte in de      4                    nnb
gehele gemeente (ondiepe
aardwarmte)
Aantal energieadviezen van     30                   nnb
de energiecoaches
Aantal Wijkuitvoerings-        0                    0
plannen (relatie met
gemeentelijke Warmtevisie)


Maatschappelijk doel 2: Kaag en Braassem heeft een kringloopeconomie waarin er
geen sprake meer is van afval en we steeds meer duurzaam geproduceerde,
hernieuwbare grondstoffen en materialen gebruiken.

Wat willen we bereiken?
- De komende jaren willen we ons huishoudelijk restafval blijven verminderen door:
   ▪ het beter scheiden van het restafval én
   ▪ het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen van afvalscheiding.
- Inzicht krijgen en verbeteringen realiseren in de afvalstromen en het gebruik van
  materialen binnen het gemeentehuis en op de gemeentewerf.
- Inzicht krijgen in de bedrijfsmatige afvalstromen en tegelijkertijd in afstemming met
  ondernemers de eerste stappen zetten om het afval te verminderen.
- Inzetten op duurzaam inkopen en aanbesteden.

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
Voorzieningen voor bronscheiding in stand houden en waar nodig
uitbreiden
Verbeteren afvalscheiding milieustraat
Monitoring inzamelroutes deelstromen
Deelname aan (regionale) projecten over circulaire afvalstromen en
circulair bedrijventerrein




                                                                                   pagina 27 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Maatschappelijk doel 3: De resterende biodiversiteit in Kaag en Braassem behouden
en werken aan herstel

-    Wat willen we bereiken?
-    Het versterken van de biodiversiteit (in met name het buitengebied).
-    Het vergroten van de biodiversiteit (in met name de bebouwde omgeving).
-    Het verbeteren van de waterkwaliteit en het voldoen aan de KRW


    Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
    Samen met de LTO, Omgevingsdienst, hoogheemraadschap van
    Rijnland en regiogemeenten ontwikkelen, faciliteren of promoten van
    maatregelen en experimenten om bodemdaling tegen te gaan met
    behoud van de agrarische functie.
    Bewustwording creëren onder agrariërs door bijvoorbeeld het
    organiseren van een klimaattafel of hen uitnodigen voor
    inspiratiesessies, enz.
    Actief de initiatieven en onderzoeken volgen binnen het Groene Hart om
    bodemdaling van veenweidegebieden tegen te gaan en kijken op welke
    wijze deze in onze gemeente van toepassing kunnen zijn.
    (regioDeal Bodemdaling e.a.)
    Inzichtelijk maken van huidige biodiversiteit in Kaag en Braassem en
    opstellen actieplan.
    Icoonsoorten provincie Zuid-Holland faciliteren binnen onze gemeente.
    Het maaibeleid aanpassen op biodiversiteitsdoelstellingen.
    Vergroten aantal bloemrijke bermen/gazons en als zodanig beheren.
    Beheer en onderhoud van het Ghoybos, monitoren ontwikkeling flora en
    fauna.
    Vergroten areaal Natuurvriendelijke Oevers (NVO).
    Toepassen van inheemse planten en bomen .
    Ontwikkelaars stimuleren om natuurinclusief te bouwen.

    Hoe meten/weten we dat?***                 2018         2019       2020     2021
    Aantal bomen in de gemeente                9.601        9.585      9584     9774
    Hagen (omtrek in m1)                       9.800        11.620     11.707   19.201
    Gras / Gazon (in km2)                      0,221        0,194      0,208    0,231
    Gras / Berm (in km2)                       0,551        0,379      0,427    0,486
    Gras / Bloemrijk (in km2)                  0,0185       0,045      0,055    0,062
    Heesters (in km2)                          0,1437       0,134      0,156    0.136
    Beschoeiing (in m1)                        -            -          48.912   47.859
    Natuurvriendelijke oever (in m1)           -            -          1.896    4.201




                                                                                pagina 28 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Maatschappelijk doel 4: Bodemdaling tegengaan & klimaatadaptief Kaag en
Braassem

 Wat willen we bereiken?
 - De leef- en werkomgeving van Kaag en Braassem samen met de agrariërs en andere
   betrokkenen zo inrichten dat we:
    • met de nadelige gevolgen van bodemdaling en veenoxidatie kunnen omgaan;
    • of de nadelige gevolgen kunnen benutten voor het oplossen van andere opgaven
       en uitdagingen.
 - Het vergroten en verbeteren van de veiligheid van onze leefomgeving, van ons
   grondwater en die van onze bodem.
 - Innovatief en duurzaam bodemgebruik.
 - Het realiseren van een zo goed mogelijke bodem- en waterkwaliteit.
 - Het groen in Kaag en Braassem zoveel mogelijk behouden, vergroten of ontwikkelen
   zodat het in de toekomst een bijdrage kan leveren aan het omgaan met
   klimaatverandering.
 - De leefomgeving van Kaag en Braassem zo inrichten en onderhouden dat we in de
   toekomst beter om kunnen gaan met klimaatverandering en extremer weer.




 Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
 Samen met de LTO, ODWH, hoogheemraadschap van Rijnland en
 regiogemeenten ontwikkelen, faciliteren of promoten van maatregelen en
 experimenten om bodemdaling tegen te gaan met behoud van de
 agrarische functie.
 Bewustwording creëren onder agrariërs door bijvoorbeeld het
 organiseren van een klimaattafel of hen uitnodigen voor
 inspiratiesessies, enz.




Maatschappelijk doel 5: Een aantrekkelijk vestigingsklimaat
voor bedrijven

 Wat willen we bereiken?
 ▪ De glastuinbouw concentreren in duurzame glastuinbouwgebieden.
 ▪ De detailhandel concentreren in dorpscentra.
 ▪ Meer vestigingsmogelijkheden voor het uitbreiden van bedrijven op bedrijventerreinen
 ▪ Vergroten van de werkgelegenheid binnen onze gemeente
 ▪ Vitaal ondernemersklimaat voor agrariërs

 Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
 Samen met Greenport Aalsmeer komen tot een duurzame visie voor
 tuinbouwgebied de Baan/Sotaweg.




                                                                                pagina 29 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
Realiseren van nieuwe bedrijventerreinen in onder andere Leimuiden
en Roelofarendsveen.
Uitwisselbaarheid van functies binnen bedrijventerreinen behouden.
Het ruimtelijk kader Geestweg Floraweg vaststellen, dat meer
duidelijkheid moet geven voor de inwoners, ondernemers en
glastuinbouw voor de toekomst.

Hoe meten/weten we dat?                      2019         2020        2021    2022
Arbeidsparticipatie (per 1.000 inwoners      712          727         nnb
15-74 jaar)
Vestiging van bedrijven (per 1.000           138,5        142,5       146,8
inwoners 15-64 jaar)
Aantal banen (per 1.000 inwoners 15-64       593,0        585,5       587,8
jaar)


Maatschappelijk doel 6: Kaag en Braassem blijven profileren
als recreatiegemeente

Wat willen we bereiken?
▪ Het behoud van en waar mogelijk investeren in recreatieve voorzieningen.
▪ Het mogelijk maken van nevenfuncties voor agrarische bedrijven.

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
Opstellen recreatievisie voor de gemeente en deelgebieden.
Opstellen omgevingsplan voor het buitengebied waarin flexibiliteit wordt
geboden in toekomstperspectief van agrarische bedrijven.

Hoe meten/weten we dat?                        2019        2020       2021    2022
Banen in Recreatie & Toerisme per 1.000        59,2        55,4       nnb
inwoners (15-74 jaar)




Maatschappelijk doel 7: Kaag en Braassem bereikbaar houden

Wat willen we bereiken?
▪ Een betere doorstroming van de A4 en de N207 met onder andere als doel een
  beperking van sluipverkeer door de kernen die hierlangs liggen. Met behoud van
  economische mogelijkheden voor ondernemers en zo minimaal mogelijk afstand tot het
  wegennet.
▪ Een betere bereikbaarheid en ontsluiting van Leimuiden.




                                                                               pagina 30 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre> Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023?
 Tegengaan sluipverkeer, ook bij omleidingen van gemeentelijke
 projecten.



 Maatschappelijk doel 8: Verkeersveiligheid vergroten

 Wat willen we bereiken?
 ▪ Het vergroten van het verkeerveiligheidsgevoel, door onder andere aan te sluiten bij de
    provinciale campagne en het strategische plan vanuit het Rijk.
 ▪ Behoud van veilige wegen voor de inwoners en gebruikers, onder andere door –
   wanneer mogelijk – het scheiden van landbouwverkeer en de kwetsbare
   verkeersdeelnemers.
 ▪ We willen een zo schoon mogelijk vervoer voor en van de inwoners realiseren. Dit
   willen we onder andere bereiken door het uitbreiden van het aantal laadpalen.
 ▪ Behouden van de openbaarvervoervoorzieningen op het huidige niveau.
 ▪ In samenwerking met regionale partijen waar mogelijk het fietspadennetwerk
   opwaarderen.


Welke projecten voeren we uit in 2022/2023?
      Kern             Weg             Bijzonderheden                 Partners       Oplevering
                  Willem van der                                     Rijnland en
    Leimuiden                       Incl. kering waterschap                           Sep 2022
                    Veldeweg                                           Liander
                  Zonnedauwlaan
 Rijnsaterwoude                                 -                        Geen          Q1 2023
                       e.o.
    Woubrugge           Bateweg         in verschillende fases           Geen              nnb
                      Van
     Hoogmade                          Incl. kering waterschap          Rijnland           nnb
                Klaverweijdeweg
Roelofarendsveen Bloemenbuurt                     -                      Geen          Q3 2022



 Hoe meten we dat / weten we dat?                     2021       2022       2023    2024
 Aantal laadpalen                                                64*
*Tot nu toe




                                                                                   pagina 31 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>           Bijlage 2

Onontkoombare ontwikkelingen en
    wensen per programma




                             pagina 32 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Toelichting op de mutaties per programma

Overzicht mutaties per programma:

                                                                                             bedragen * € 1000


Mutatie per programma:                             2023          2024         2025              2026
Programma 1                                            117   N      104   N        101   N           105    N
Programma 2                                          1.442   N    1.444   N      1.448   N         1.448    N
Programma 3                                          1.019   N    1.034   N        999   N           999    N
Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien             -5.215   V   -6.249   V     -7.027   V        -3.365    V
Overhead                                             1.191   N    1.248   N      1.197   N         1.267    N
Vennootschapsbelasting
Diverse programma's                                    -150 V       118 N         173 N               159 N
Totaal bijstellingen bij deze Richtnota              -1.596 V    -2.302 V      -3.109 V               612 N



Algemene toelichting
In de programmarekening zijn voornamelijk bijstellingen gedaan op basis van
onontkoombare ontwikkelingen. We hebben hierbij de uitgangspunten zoals in hoofdstuk 4
als basis toegepast. Deze zijn ontstaan door actualisatie van begrotingen van verbonden
partijen, bijstelling van budgetten op basis van ervaringscijfers en op basis van verwachte
loon- en prijsstijgingen. Met name de verwachte prijsstijgingen leiden tot forse bijstellingen
om het vastgestelde beleid uit te kunnen voeren. Denk hierbij aan extra budget voor de
uitvoering van de jeugdzorg en fors hogere prijzen voor het onderhoud van de openbare
ruimte. Aan de inkomstenkant zien we met name tot en met 2025 een forse positieve
bijstelling op basis van de Maartbrief 2022 en de verwachte positieve effecten van de
herverdeling van het gemeentefonds. De effecten van de Meicirculaire hebben geleid tot een
nóg forsere positieve bijstelling van de inkomsten. Verder leidt een uitbreiding van het areaal
tot hogere kosten, maar de stijging van het inwoneraantal en het woningenaantal heeft ook
een positieve invloed op de opbrengsten. Uiteindelijk leiden deze onontkoombare
bijstellingen met name door de forse accressen in de Maartbrief en de Meicirculaire tot per
saldo positieve bijstellingen van het begrotingsresultaat en komt het begrotingsresultaat zelf
in deze jaren positief uit. De bijstellingen in 2026 leiden uiteindelijk door het negatieve accres
tot een negatief begrotingsresultaat van €108k. Dit resultaat in 2026 is echter nog heel
onzeker omdat de VNG nog met BZK in gesprek is over de effecten van de besluiten van het
Rijk voor 2026ev. Hopelijk komt hier in de zomer meer duidelijkheid over.

Toelichting op de mutaties per programma

Programma 1
De totale bijstelling bedraagt tussen de € 117k in 2023 en € 105k in 2026. De grootste
bijstelling in dit programma betreft de bijdragen aan de Veiligheidsregio en Holland Rijnland
(totaal zo’n € 75k). Deze zijn in overeenstemming gebracht met de bijdragen volgens de
begrotingen 2023-2026 van de beide verbonden partijen. Verder is er een incidenteel bedrag
opgenomen in 2023 voor een WPG-Audit (Wet op de Politiegegevens) (€15k). De overige
aanpassingen zijn voor indexatie van o.a. verzekeringen/assuranties bij het APPA-fonds
(totaal € 27k).




                                                                                                pagina 33 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Programma 2
De totale structurele bijstelling in programma 2 bedraagt € 1,4 miljoen. Dit heeft voornamelijk
betrekking op een hogere bijdrage voor jeugd van € 820k. Uw raad is hierover geïnformeerd
in de raadsvergadering in maart en heeft ingestemd met opname van deze structurele
verhoging in de Richtnota. Zie hiervoor ook de brief met zaaknummer 54072. Daarnaast is
volgens contract een hogere bijdrage verschuldigd aan de DVO Alphen aan den Rijn van
ongeveer € 130k en zijn de kosten voor indexatie van RDOG, Opdracht ondersteuning,
WMO en (ver)huur en onderhoudscontacten zo’n € 240k. Overige bijstellingen in programma
2 bedragen afgerond € 230k. Deze bijstellingen zijn veroorzaakt door een verlaging van de
inkomsten van de doeluitkering BUIG, indexatie van de budgetten voor (ver)huur en
onderhoudscontracten en gebruik van gebouwen. Tot slot is er extra geld geraamd voor de
gewenste OZB-compensatie voor verenigingen.

Programma 3
De totale bijstelling in programma 3 voor de jaren 2023 - 2026 bedraagt rond de € 1 miljoen.
Deze bijstelling betreft voornamelijk extra benodigd budget van € 750k voor het op niveau
brengen van een vastgesteld onderhoudsniveau van wegen zoals vastgesteld in het IBOR.
Na vaststelling van het IBOR is het areaal uitgebreid, door oplevering van nieuwe wegen in
o.a. Braassemerland. Daarnaast hebben we de afgelopen jaren meer data verzameld over
onze wegen en hierdoor een beter inzicht gekregen in de achteruitgang van het areaal. Een
derde oorzaak is het gevolg van de prijsstijgingen van hout, elektriciteit, brandstof, beplanting
en overige indexatie, totaal € 212K. Overige bijstellingen in programma 3 zijn het gevolg van
indexatie op verzekeringen, hogere licentiekosten voor beheersoftware en de extra
geraamde kosten voor de gewenste verlenging van het contract voor de geluidshinderpunten
en de stelpost voor de kapitaallasten van de gewenste aanleg van het zwemstrandje vanaf
2024 (totaal € 38k).

Algemene dekkingsmiddelen
De algemene dekkingsmiddelen bestaan voor het belangrijkste deel uit de algemene
uitkering en de gemeentelijke belastinginkomsten.
De mutatie algemene uitkering is gebaseerd op de Maartbrief 2022 en de Meicirculaire
2022. Per saldo een forse positieve bijstelling.
Voornamelijk de volgende items hebben een positieve invloed op de hoogte van de
algemene uitkering:
    • Inflatie over 2023, structureel meegenomen geeft een voordeel van ruim € 700k.
    • De accresontwikkeling loopt op van € 2,4 miljoen in 2023 tot € 3,7 miljoen in 2025. In
        2026 is het bedrag van accresontwikkeling een stuk lager, (zo’n € 600k) onder meer
        omdat vanaf 2026 in het accres alleen de loon- en prijsindicatie is meegenomen en
        niet meer het volumedeel.
    • Het schrappen van de opschalingskorting levert in de jaren 2023-2025 respectievelijk
        € 491k, € 649k en € 824k voordeel. In 2026 is de opschalingskorting nog niet
        weggenomen. Vooralsnog moeten we in 2026 rekening houden met een extra korting
        van € 721k.
    • Het herverdeeleffect is nu definitief verwerkt in de Meicirculaire. De effecten voor ons
        zijn positief en gelijk aan die in de Maartbrief. Het herverdeeleffect levert in de jaren
        2023-2026 respectievelijk € 210k, € 635k, € 1.065k en € 1.071k op.

De verwachte uitbreiding van de gemeente leidt tot meer OZB-inkomsten. Het verwachte
financiële effect hiervan bedraagt vanaf 2023 € 250k positief. Tot slot heeft ook de verhoging
van de OZB, de RZB en de forensenbelasting met een prijsindex van 3% een positief effect

                                                                                       pagina 34 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>op de algemene dekkingsmiddelen. Het percentage van 3% is overeenkomstig de prijs bruto
binnenlands product voor 2023 uit de kerngegevenstabel van het Centraal Economisch
Planbureau, maart 2022.

Overhead
In de inleiding is gerefereerd aan de komst van een nieuwe raad, een nieuwe burgemeester
en een nieuwe gemeentesecretaris. Ook heeft er in de afgelopen periode een onderzoek
plaats gevonden naar de aanwezige formatie in de organisatie. Op basis van de eerste
bevindingen is de komende jaren een verdere investering in de organisatie nodig. De
ambities van de nieuwe raad met het raadsakkoord en het nieuwe college met het
uitvoeringsprogramma vragen een professionele organisatie met deskundige ambtenaren.
En dat in een tijd van corona en een zeer krappe arbeidsmarkt. De uitdagingen zijn groot. De
komende periode krijgen de plannen voor de ontwikkeling van de organisatie nadere
uitwerking. Na de zomer presenteren wij uw raad graag ons plan. Onderdeel van dit plan is
mogelijk een aantal nieuwe functies of uitbreiding van bestaande functies. Daarnaast maakt
een goede begeleiding en ontwikkeling van medewerkers het nodig het management uit te
breiden. Uit het onderzoek dat hiernaar is uitgevoerd door Berenschot blijkt dat de span of
control van leidinggevenden zeer hoog is. Tegelijkertijd met het nog op te stellen
uitvoeringsprogramma wordt inzichtelijk gemaakt wat dit financieel betekent voor onze
organisatie en leggen wij met de begroting u een budgetvraag voor.

In deze Richtnota is een bijstelling van de overhead opgenomen van € 1,2 miljoen. De
belangrijkste component van deze verhoging is de bijstelling van de salarissen door
aanpassing van de CAO en de bijstelling van het budget voor ICT. De stijging van de
salarissen is het gevolg van het toepassen van het indexcijfer voor overheidspersoneel. Dit
geeft een stijging van € 476k Ook zien we een noodzakelijke uitbreiding voor het wegbeheer,
projectleiding, vergunningverlening, gegevensbeheer en het klantcontactcentrum. Dit vraagt
om een bijstelling van in totaal € 235k.

De hogere lasten voor de ICT-component betreffen een hogere bijdrage voor de BVO Rijn en
Braassem en extra budgetten voor de verdere digitalisering en dienstverlening (e-
formulieren, nieuwe telefooncentrale). Dit geeft een bedrag van ca. € 369k. Daarnaast is een
bedrag opgenomen van € 77k om uitvoering te geven aan de eerste ontwikkeling van de
organisatie. Denk hierbij o.a. aan schrijftrainingen voor stellers van college- en raadsstukken,
aandacht voor integriteit en ontwikkeling van het managementteam. Tot slot bedraagt de
overige bijstelling € 34k. Dit betreffen diverse indexaties, voornamelijk voor verzekeringen.

Diverse programma’s
De bijstelling die hier is weergegeven onder de diverse programma’s betreft de bijstelling als
gevolg van de geactualiseerde investeringsstaat (zie figuur 1 in de Richtnota) en de mutaties
op de stelposten voor focus met Ambitie voor uitbreiding Kaskade/Kiem en KC Noord (zie
figuur 3 in de Richtnota).




                                                                                      pagina 35 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>      Bijlage 3
Risico-inventarisatie




                        pagina 36 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Risico-inventarisatie

Overzicht risico’s met financiële consequenties

Categorieën risico’s met financiële consequenties:                                                                          bedragen* € 1000
Omschrijving risico per categorie                                  Kans      Gevolg         Risico (kans x gevolg)
                                                                   Risico    Raming         Incidenteel
                                                                   klasse    schade
Totaal risico's                                                                             Incidenteel   2023       2024     2025       2026
Financieel
     1 Wmo                                                             50%            165            83          0     pm        pm        pm
     2 Reguliere jeugdhulp                                                            pm             70        51      pm        pm        pm
     3 JB/ JR en gesloten jeugdhulp                                    50%             50             0        25      25         25       25
     4 Ict                                                                                                             pm        pm        pm
     5.1. Kunstwerken - Noorderhemweg                                                                            0    160       160        pm
     5.2. Kunstwerken - Contructieve veiligheid bruggen Floraweg                                    pm        pm       pm        pm        pm
     6. Wethouders pensioenen                                                                       pm           0      0            0      0
     7 Wethouders wachtgeld                                                                         pm         85      60         60        0
     8 Openbaar groen                                                  90%            150                    135      135       135       135
     9a. Areaal uitbreiding en prijsstijgingen IBOR wegen              80%            164                    131      131       131       131
     9b wegen en dijkwegen                                                                                    pm       pm        pm        pm
     9c Grietpolderweg                                                 50%        1.047            524           0      0            0      0
     9d Leimuiden - Vriezenweg en Vriezenkoop Noord                                                           pm       pm        pm        pm
     10 Implementatie omgevingswet                                                2.400          1.087           0      0            0      0
     11. Maatregelen Covid                                                                                    pm       pm        pm        pm
     12. Oorlog Oekraïne en opvang vluchtelingen                                                              pm       pm        pm        pm
     13. Winstwaarschuwing grondexploitaties                                                                  pm       pm        pm        pm
Verbonden partijen
     14 Algemeen                                                       50%            270          135       135      135       135       135
     15 De Tweesprong                                                                                          73       0            0      0
Gekwantificeerde risico's                                                                        1.898       635      645       645       426



Toelichting op de risico’s

1. Wmo

Wmo incidenteel risico
De Wmo betreft een openeinderegeling. Dit betekent dat wij als gemeente maatschappelijke
ondersteuning moeten bieden, ook als het budget op is. Een aantal grote
woningaanpassingen kan bijvoorbeeld extra lasten met zich meebrengen. Omdat het
onzeker is wanneer inwoners meer dan verwacht een beroep doen op een dergelijke
woningaanpassing, is ervoor gekozen hiervoor een risico op te nemen in de risicoparagraaf.
Een aanvraag voor een grote woningaanpassing staat op zichzelf en heeft geen structureel
effect, maar heeft mogelijk een incidenteel effect op de algemene reserve. Op basis van
ervaringscijfers van voorgaande jaren achten wij het verantwoord om dit risico incidenteel in
te schatten op € 165.000 met een kans van 50%.

Wmo structureel risico
Invoering abonnementstarief Wmo
Het abonnementstarief, een vast tarief voor de eigen bijdrage aan Wmo-voorzieningen, in
plaats van een inkomensafhankelijke bijdrage, is sinds 1 januari 2020 definitief van kracht.
Dat heeft een aanzuigende werking, met name een toenemende vraag naar huishoudelijke
hulp van mensen die dit nu zelf geregeld hebben en een toenemende vraag naar (duurdere)
hulpmiddelen.


                                                                                                                             pagina 37 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>In 2019, 2020 en 2021 ziet onze uitvoeringsorganisatie Participe het aantal afgegeven
beschikkingen voor huishoudelijke ondersteuning, vervoer- en woonvoorzieningen
toenemen. Hierbij is het lastig om te beoordelen of dit wordt veroorzaakt door alleen het
abonnementstarief of dat hier ook andere oorzaken aan ten grondslag liggen, zoals
bijvoorbeeld vergrijzing.

2. Reguliere jeugdhulp
We hebben een overeenkomst met GO! voor jeugd voor het bieden van toegang tot
jeugdhulp, ambulante jeugdhulp en jeugdhulp met verblijf. Deze overeenkomst loopt tot en
met 2023. GO! voor jeugd ontvangt van ons een lumpsumbedrag voor het uitvoeren van
deze taken. Het is echter mogelijk dat de kosten in 2023 zullen toenemen en wel om de
volgende redenen:

1. Hogere indexatie
We hanteren, op dringend verzoek van de VNG en het ministerie, de OVA-indexatie voor de
loonkosten. Voor 2023 hebben we vooralsnog gerekend met een indexatie van 2%. Het
risico bestaat echter dat de indexatie voor 2023, gelet op de ontwikkelingen binnen
jeugdzorg waaronder de onlangs gemaakte CAO-afspraken, hoger uitvalt. We schatten de
kans dat een extra loonindexatie van 1,5% plaatsvindt, in op 90%. Dit betekent een risico
van € 51.152.

2. Hogere uitvoeringslasten
Binnen de jeugdzorg is landelijk sprake van een forse schaarste aan personeel. Dit zal in
onze gemeente mogelijk worden verergerd door de aflopende overeenkomst met GO! voor
jeugd. Dit betekent dat (mogelijk) ook gebruik gemaakt moet worden van inhuur van
zelfstandigen, een extra beroep op onderaannemers en/of op vrijgevestigden tegen hogere
kosten. Het risico op hogere uitvoeringslasten kunnen we echter niet kwantificeren in kans
en geld.

3. Extra kosten door Covid-19
Het risico bestaat dat de coronapandemie weer opnieuw oplaait en er weer sprake zal zijn
van langdurige lockdowns. Daarmee bestaat er ook een risico dat het beroep op jeugdhulp
en het aantal crisissituaties (verder) toeneemt. De kans dat de coronapandemie weer
opnieuw oplaait kunnen we moeilijk kwantificeren evenals de extra kosten als dit plaatsvindt.

4. Binnengekomen facturen na aflopen overeenkomst met GO!
De overeenkomst met GO! loopt eind 2023 af. Het is echter mogelijk dat in 2024 bij GO! of
bij de gemeente nog facturen over 2023 (of eerdere jaren) binnenkomen vanuit de landelijk
ingekochte jeugdzorg. Wij proberen dit tot een minimum te beperken en zullen bij aanbieders
aandringen om ofwel in 2023 ofwel zo vroeg mogelijk in 2024 de facturen in te dienen. De
kans dat er echter op een later moment toch facturen worden ingediend, schatten wij in op
70% kans bij een bedrag van € 100k. Dit maakt het risico € 70.000 incidenteel.

Hoger budget jeugdhulp vanaf 2024
In 2022 en 2023 wordt de organisatie van de jeugdhulp vanaf 2024 voorbereid. Het is op dit
moment nog niet bekend hoe het proces (aanbesteding, subsidie of op andere wijze) wordt
vormgegeven en hoe een mogelijke opdracht eruit gaat zien. Dit is onder andere afhankelijk
van welke jeugdhulp we verplicht regionaal moeten gaan inkopen. Het risico bestaat echter
wel dat de kosten voor ambulante jeugdhulp, jeugdhulp met verblijf en de toegang tot deze

                                                                                    pagina 38 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>vormen van jeugdhulp zullen toenemen. Dit is echter afhankelijk van de wijze van
organiseren, de omvang van de opdracht en de wijze van bekostigen. Dit is op dit moment
niet duidelijk. We verwachten hier in 2022 wel een beter beeld van te hebben. Dat betekent
dat we het risico op dit moment niet kunnen kwantificeren.

3. JB/JR en gesloten jeugdhulp
De zorg verband houdende met jeugdbescherming/jeugdreclassering en gesloten jeugdhulp
wordt regionaal ingekocht op niveau van Holland Rijnland. Voor deze vormen van jeugdhulp
geldt een wettelijke (boven)regionale samenwerking. Dit betreft een openeinderegeling. De
kosten worden verdeeld op basis van een verdeelsleutel. Voor 2023 geldt dat de realisatie
van het jaar 2021 per gemeente de basis voor de verdeelsleutel is. De kosten kunnen met
name bij gesloten jeugdhulp fluctueren omdat dit een relatief dure vorm van jeugdhulp is. In
2022 hebben de gemeenten binnen Holland Rijnland besloten om de tarieven voor de
gecertificeerde instellingen (jeugdbescherming) te harmoniseren. Dit leidt tot een
kostenverhoging. Daarnaast is er sprake van een indexatie van de tarieven voor
jeugdbescherming, jeugdreclassering en gesloten jeugdhulp van 1,13% boven op de
gebruikelijke indexatie i.v.m. Ova. Het is goed mogelijk dat in 2023 wederom een indexatie
zal plaatsvinden. Structurele kosten voor 2022 bedragen circa € 10.000. De kans dat dit in
2023 ook gebeurt is zeer groot.

Het woonplaatsbeginsel (zie risico reguliere jeugdhulp) kan ook voor de regio Holland
Rijnland een verschuiving betekenen van de verdeling van de kosten. Er zijn nog teveel
onduidelijkheden om dit effect te kwantificeren. Dit wordt in de loop van 2022 helder. Met
deze verhoging achten wij het verantwoord om het risico te handhaven op € 50.000 met
eens kans van 50% dat zich dit voordoet.

Ten slotte is er sprake van liquiditeitsproblemen van een jeugdhulporganisatie die gesloten
jeugdhulp verzorgt voor jeugdigen uit onze regio en daarmee ook voor jeugdigen uit onze
gemeente. Momenteel wordt gewerkt aan een herstelplan en liquiditeitssteun op basis van
landelijke regels. Wat dit voor onze gemeente betekent is nog niet helder. Op de begroting
van de SOZ (Serviceorganisatie Zorg, opvolger van de TWO Holland Rijnland) is dit nog een
pm-post.

4. ICT
ICT - CIO Office
De BVO Rijn en Braassem (BVO) verzorgt de uitvoering van onze ICT. Om de BVO
opdrachten en kaders mee te geven over welke ICT de gemeentes nodig hebben, is door de
gemeente Alphen aan den Rijn besloten om tot oprichting van het CIO Office over te gaan.
Het CIO Office is als het ware een “strategische denktank” op ICT-gebied. De inzet van het
CIO Office draagt bij aan een uniform applicatielandschap.

De gemeente Kaag en Braassem is nu in gesprek met de gemeente Alphen aan den Rijn om
te onderzoeken of en hoe wij aan kunnen sluiten bij het CIO Office. De voorwaarden en
kosten maken ook onderdeel uit van het gesprek.

De verwachting is dat aansluiting door de gemeente Kaag en Braassem bij het CIO Office
noodzakelijk is. Dit om de BVO goed haar werk te kunnen laten doen, ook voor ons.
Daarnaast zorgt een uniform applicatielandschap voor schaalvoordeel en kostenbesparing.




                                                                                    pagina 39 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>De financiële impact is nog niet duidelijk. De totale kosten van het CIO Office bedragen op
dit moment ca. € 750.000. Het is nog niet duidelijk in welke omvang de gemeente Kaag en
Braassem van het CIO Office gebruik gaat maken. Ook is nog niet duidelijk of én zo ja, in
welke mate de gemeente Kaag en Braassem kosten in rekening gebracht gaat krijgen van
het CIO Office. Vandaar dat hiervoor in 2023 e.v. een pm-post is opgenomen in de
risicoparagraaf.

Wel duidelijk is dat de rol en het budget van de Chief Information Security Officer (CISO) en
het budget voor de securitykosten voor 2022 uit de BVO-begroting zijn gehaald. De CISO en
security zijn onderdeel van de CIO Office en hebben een totaal budget van € 180.000 voor
de beide deelnemers. Voor de gemeente Kaag en Braassem betekent dit dat € 36.000 naar
de gemeentelijke begroting is teruggevloeid ter dekking van deze CISO- en securitykosten.
Deze verschuiving van de BVO naar de CIO Office heeft geen budgettaire gevolgen.
Op dit moment bedraagt de verdeling van de kosten van de BVO-begroting 80/20. De kosten
van de CISO (€ 100.000) zullen naar verwachting ook in deze verhouding worden
doorbelast. Daarmee komen we op een hogere last in onze begroting van € 20.000. Van de
overige diensten die bij de CIO Office zijn geraamd voor € 650.000 zullen wij naar
verhouding minder gebruik maken. Deze extra lasten schatten wij nu in op 50% * 20/80
verdeling op € 650.000 = € 65.000. Daarmee komt het totaal geraamde effect voor de extra
ICT-lasten op € 85.000. Dit is exclusief de effecten die vanaf 2024 kunnen optreden door het
wijzigen van de verdeelsleutels, zoals hierna toegelicht.

ICT - kostenverdeling
Op dit moment bedraagt de verdeling van de kosten van de BVO-begroting 80/20. In 2023
zal verder worden onderzocht wat een eerlijke verdeling is van de kosten over de gemeenten
Kaag en Braassem en Alphen aan den Rijn. Wat de uitkomst van dit onderzoek zal zijn, is
nog niet bekend. Dit kan positief voor ons uitvallen, maar ook negatief. Vanwege deze
onbekende verandering is een pm-post opgenomen.

5.1 Kunstwerken - Noorderhemweg
Uit de inspectie van 2018 komt naar voren dat in 2022/2023 onderhoud nodig is aan de
Noorderhemweg. De omvang van de onderhoud bedraagt naar verwachting ca € 1,5 miljoen
en maakt dat de constructie weer 20 tot 30 jaar mee kan gaan. Ook is een globale
berekening gemaakt van de kosten bij vervanging. Deze is een factor 2 tot 3 groter dan het
onderhoud, maar dan heeft de brug een levensduur van ca. 100 jaar. De werkzaamheden
moeten binnen ca. 10 jaar gebeuren.

Tegelijkertijd wordt er gewerkt aan de inrichting van het project Braassemerland. Uit de
inrichting van Braassemerland komt naar voren dat er mogelijk verkeer afgewikkeld dient te
worden over de Noorderhemweg. Bij inbreiding van het Braassemerland bestaat er het risico
dat de Noorderhemweg verbreed dient te worden. Dan zal de omvang van de investering,
afhankelijk van de keuze, liggen op 4 tot 6 keer de omvang van groot onderhoud. Voor een
raadsvoorstel is het noodzakelijk te weten wat Braassemerland straks nodig heeft, zodat het
juiste budget kan worden aangevraagd. De raad is hierover geïnformeerd via een brief.
Nadat er meer duidelijkheid is over de noodzaak tot verbreding van Braassemerland wordt
een raadsvoorstel aan de raad gepresenteerd.

Op dit moment wordt een inschatting gemaakt van de te verwachten kosten voor groot
onderhoud voor de Noorderhemwegbrug. De inschattingen lopen sterk uiteen, afhankelijk
van de (noodzakelijke) variant waarvoor wordt gekozen. In de risicoparagraaf van de

                                                                                    pagina 40 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>begroting 2022 hebben wij u hierover geïnformeerd. Op verzoek van uw raad hebben wij
toen ook een inschatting gemaakt van de financiële effecten van dit risico op de begroting.
De inschatting van de financiële effecten zijn gewijzigd ten opzichte van de situatie bij de
begroting 2022: Onafhankelijk van de keuze die wordt gemaakt, zullen we te maken krijgen
met een extra kostenpost van minimaal € 2 miljoen aan noodzakelijk groot onderhoud. Deze
post wordt als incidenteel risico opgenomen voor dit volledige bedrag. Op dit moment is nog
niet bekend wanneer dit onderhoud plaats gaat vinden. Als door uw raad niet wordt gekozen
voor deze variant, maar voor één van de twee andere varianten, dan ontstaat de kans dat de
brug binnen 10 jaar moet worden vervangen. Dit zal niet van de een op de andere dag
gebeuren. Er is een kans dat in 2024 en/of 2025 gestart zal worden met de voorbereiding.
De voorbereidingskosten hebben we geraamd op 10% van het investeringsbedrag van zo’n
€ 4 miljoen (boven op de € 2 miljoen). De kans dat deze voorbereidingskosten al in 2024
en/of 2025 plaats gaan vinden, wordt ingeschat op 40%. 40% * 10% * € 4 miljoen komt op
een kwantificering van € 160.000 in 2024 en 2025.

5.2 Kunstwerken - Constructieve veiligheid bruggen Floraweg
In het beheerplan kunstwerken 2021/2024 is het onderzoek naar de constructieve veiligheid
van diverse kunstwerken benoemd. De eerste kunstwerken (bruggen Floraweg) zijn
onderzocht en dit leidt tot het nemen van maatregelen van gewichtsbeperking met als
uiteindelijke noodzaak het herstellen/vervangen van kunstwerken. Voor de komende jaren
staan diverse onderzoeken gepland. Dit kan leiden tot extra noodzakelijke
investeringskredieten voor het vervangen van diverse kunstwerken binnen de gemeente
Kaag en Braassem. De twee bruggen in de Floraweg hebben een vervangingswaarde van
ca. € 500k - € 750k wat mogelijk leidt tot extra kapitaallasten op het onderdeel
kunstwerken.

6. Wethouderspensioenen
De pensioenverplichting die een gemeente heeft voor ( ex-) wethouders wordt jaarlijks
geactualiseerd aan de hand van de op dat moment geldende rentestand. De steeds lagere
rentestand in de afgelopen jaren leidde tot extra noodzakelijke stortingen om het APPA-
fonds op peil te houden voor toekomstige pensioenverplichtingen. Op dit moment stijgt de
rente weer, wat een gunstig effect heeft op de waarde van de pensioenen. Daarnaast
verandert in 2022 de samenstelling van het college. Daarmee wijzigt het aantal
deelnemende wethouders in het APPA-fonds en de daarbij behorende toekomstige
verplichtingen voor de gemeente Kaag en Braassem. Hoewel het een risico is dat zich
steeds weer zal voordoen, is het financiële effect steeds incidenteel.

7. Wethouders – wachtgeld
Naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 vinden er mogelijk wisselingen
plaats binnen het college van burgemeester en wethouders. Bij wisselingen bestaat een
risico dat de huidige wethouders aanspraak maken op wachtgeld. Deze kosten komen voor
rekening van de gemeente. Op dit moment is onbekend wat de samenstelling van het
college zal zijn en wat dit dus betekent voor de zittende wethouders en de mate waarin vanaf
2022 aanspraak zal worden gemaakt op wachtgeld. Uitgaande van een bezetting van 3,5
wethouder is in de risicoparagraaf nu rekening gehouden met de kosten van in totaal één
fulltime wethouder, zijnde 80% van de salarislast van een fulltime wethouder in het eerste
jaar. Daarna is er nog twee jaar sprake van 70% doorbetaling.




                                                                                  pagina 41 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>8. Openbaar groen
Begin 2020 is het IBOR 2020-2024 vastgesteld. Het nieuwe IBOR is grotendeels ongewijzigd
vastgesteld. De beschikbare budgetten zijn na vaststelling structureel opgehoogd met
€ 32.000. Daarnaast is het budget in 2020, 2021 en 2022 incidenteel opgehoogd vanuit
Focus met Ambitie met € 100.000. Daarmee was het budget in 2020 en 2021 toereikend en
heeft dit risico zich niet voorgedaan. In de voor u liggende Richtnota zijn de prijsstijgingen
voor beschoeiingen (hout) en beplanting verwerkt. Omdat het areaal is gegroeid ten opzichte
van het IBOR 2020-2024 is het risico voor 2023 e.v. niet gewijzigd ten opzichte van de
begroting 2022 en blijft daarmee op € 136.000 met een kans van 90%.

9a. Wegen, areaaluitbreiding en prijsstijgingen IBOR wegen
- Het extra areaal dat door ontwikkelingen naar ons toe komt is niet volledig bekend
    aangezien dat afhankelijk is van anterieure overeenkomsten. Daarbij is het moment
    waarop de overdracht plaats gaat vinden niet in beeld.
- In het IBOR hebben we die planningen beter bij elkaar gebracht, maar een deel is pas
    later bekend als gevolg van de afspraken tussen partijen.
- Op dit moment worden we geconfronteerd met een ongekend hoge inflatie op de
    onderhoudskosten voor wegen.
- Door uitbreiding van het areaal en de ongekend hoge inflatie en het niet synchroon
    meestijgen van budgetten kan er in verhouding minder onderhoud worden uitgevoerd.

Hoewel de budgetten voor wegen en groen als gevolg van de prijsstijgingen wel zijn
bijgesteld in deze Richtnota, blijft het risico op nog grotere prijsstijgingen en het risico als
gevolg van extra areaal ten opzichte van het IBOR bestaan. Aangezien de markt zo in
beweging is, juist op de onderwerpen grondstoffen, brandstof, en arbeid hebben we dit risico
voor 5% van het totale IBOR-budget, gebaseerd op de vastgestelde begroting 2022,
opgenomen met een kans van 80%: 80% * 5% * 3,271 miljoen = € 131.000.

9b. Wegen en dijkwegen
- Het hoogheemraadschap van Rijnland heeft diverse projecten gestart die ook op onze
    wegen van invloed zijn. Deze zaten niet in onze planningen aangezien ze voor ons niet
    zelfstandig een probleem zijn.
- Het verzwaren en uitvoeren van onderhoud aan keringen tekent zich onder andere door
    zetting af op wegen op en nabij keringen. Door de diversiteit van de grondsamenstelling
    en het afwijken van aangeleverde meerjarenplannen kunnen we de hieruit voortvloeiende
    kosten niet kwantificeren.
- Door schaalvergroting van bedrijven gelegen aan ondergeschikte wegen gaat de kwaliteit
    van deze wegen harder achteruit dan voorzien.
- Bij onderhoud en reconstructies wordt er vaak door bijvoorbeeld participatie besloten de
    wegen anders in te richten. Wat hogere kosten met zich mee brengt in aanleg maar met
    name voor beheer en onderhoud.
- De klimaatsverandering tekent zich af op wegen met name op keringen. Vorig jaar
    hebben we dat kunnen zien door de extreme droogte.
- Algemeen. Veel wegen zijn aangelegd op een fundering van hoogovenslakken. Diktes en
    milieuhygiënische kwaliteit hiervan variëren sterk waardoor de financiële consequenties
    bij reconstructie en onderhoud sterk uiteenlopen.

9c. Grietpolderweg
In het Dorpshart Leimuiden worden door Smit’s Bouwbedrijf (SBB) eengezinswoningen,
appartementen, commerciële ruimten en een dorpshaven gerealiseerd. Voor de realisatie en

                                                                                      pagina 42 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>bereikbaarheid van de haven is er in de Grietpolderweg een brug gerealiseerd. De
Grietpolderweg moet aansluiten op deze brug en moet hiervoor deels opgebroken en
opnieuw opgebouwd worden. De ontwikkelaar draagt de weg en de brug, inclusief openbare
ruimte rondom woningen, na realisatie over aan de gemeente.

De Grietpolderweg is gelegen op een veendijk van het hoogheemraadschap van Rijnland
(HHR). Om de weg te laten aansluiten op de nieuw gerealiseerde brug moeten er
grondlichamen (taluds) aangebracht worden waarop de weg kan worden aangelegd. Uit
berekeningen is gebleken dat de aannames die bij het opstellen van het ontwerp en
aannemingscontract zijn bepaald, niet overeenkomen met de daadwerkelijke situatie. De
weg zal, als deze conform het oorspronkelijke ontwerp wordt gerealiseerd, een ongewenst
grote zetting krijgen (samendrukken van de grond door voorbelasting). Door deze zetting is
het ongewenst om de weg aan te leggen omdat dit kan leiden tot een onveilige situatie.

Tussen SBB, HHR en gemeente is er een geschil ontstaan wie verantwoordelijk is voor de
ontstane situatie en het herstel daarvan. Na een lange periode van overleg en onderzoeken
zijn SBB en de gemeente tot een overeenkomst gekomen waarin in eerste instantie de
kosten 50/50 verdeeld worden. Daarnaast is er de afspraak gemaakt dat de Raad van
Arbitrage in Bouwgeschillen te Utrecht zich over de zaak zal moeten buigen en uitspraak zal
moeten doen over wie er aansprakelijk is en wie de kosten zal moeten dragen. Er bestaat
een risico dat de Raad van Arbitrage in Bouwgeschillen SBB in het gelijk stelt en dat de
gemeente verantwoordelijk is voor de totale kosten. Inmiddels heeft SBB de opdracht
verstrekt aan Strukton, waarmee er een optimalisatie (versnelling) in het werk is
doorgevoerd. Volgens de laatste kostenopgave bedragen de kosten op dit moment ca. €
1.054.000. De definitieve kosten zijn op dit moment nog niet bekend, deze zullen snel
volgen. Partijen hebben samen met hun juridisch adviseurs het juridisch traject verder
opgestart en de Raad van Arbitrage in Bouwgeschillen te Utrecht zal zich over de zaak
buigen en een uitspraak te doen over wie er aansprakelijk is en wie de kosten zal moeten
dragen. Wij kunnen in het meeste negatieve scenario het bedrag ter grootte van ca. €
1.054.000 dekken uit het begrotingsresultaat 2022 of uit de algemene reserve als het in 2023
of later tot een uitspraak komt.

9d. Leimuiden, Vriezenweg en Vriezekoop-Noord
De Vriezenweg en Vriezekoop-Noord zijn aan het einde van hun technische levensduur en
daarom aan vervanging toe. Omdat er onder deze wegen geen riool aanwezig is, vallen de
kosten voor een vervanging 100% ten laste van de onderhoudsinvesteringen voor wegen.
Hoewel er nog geen concrete indicatie van de te verwachten kosten is, is het wel
aannemelijk dat de kosten voor deze wegen boven het in het IBOR beschikbaar gestelde
vervangingsbudget uitkomen. Daarom zullen er naar verwachting aparte kredieten moeten
worden aangevraagd voor de vervanging van deze wegen. Beide wegen worden momenteel
onderzocht en er wordt een indicatieve kostenraming gemaakt. Ten tijde van het opstellen
van deze Richtnota zijn er noodreparaties aan de weg verricht om de veiligheid te borgen.
Zodra de kostenraming van de investering bekend is en tot vervanging over kan worden
gegaan, zullen wij u een kredietvoorstel ter vaststelling aanbieden.

10. Implementatie Omgevingswet
De nieuwe Omgevingswet betekent een volledige herziening van de wet- en regelgeving
voor de fysieke leefomgeving. De regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en
water worden gebundeld. De wet zou medio 2019 in werking treden, maar is o.a. als gevolg
van de coronacrisis en andere tegenvallers meerdere keren uitgesteld. Momenteel is de

                                                                                   pagina 43 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>verwachting dat de Omgevingswet per 1 januari 2023 in werking treedt. Naast de brede
herziening van de regelgeving vraagt de Omgevingswet ook om een andere werk- en
denkwijze van overheden, inwoners en bedrijven. Integraal werken en meer ruimte voor
initiatieven zijn belangrijke uitgangspunten. Ondanks het uitstel gaat Kaag en Braassem door
op de ingeslagen weg met de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Er staat inmiddels een
stevig fundament waarop de komende tijd verder wordt gebouwd.

De rijksoverheid betaalt de investeringskosten die samenhangen met de wet zoals de
centrale digitale voorzieningen. Gemeenten moeten zelf de kosten dragen voor de transitie
naar het werken met de nieuwe wetgeving. De omslag in wetgeving vraagt om een
zorgvuldige voorbereiding in de gemeente. Dat geldt voor de aanpassing van (digitale)
systemen, het voorbereiden van de nieuwe visie, plannen en vergunningstrajecten en om
verandering in houding en dienstverlening. De VNG heeft een rekenmodel ontworpen
waarmee gemeenten een eerste indicatie kunnen krijgen van kosten voor de invoering van
de Omgevingswet. Het model werkt op basis van gemeentegrootte en omvat de visie- en
planvorming, de instrumenten, dienstverlening, werkprocessen, opleidingen en de
informatiearchitectuur. De uitkomsten zijn in deze fase slechts indicatief op te vatten. De
doorrekening voor Kaag en Braassem resulteert in een bedrag van € 2,4 miljoen voor de
invoeringskosten tot en met 2024.

Afhankelijk van de concrete veranderopgave in Kaag en Braassem zijn de invoeringskosten
en exploitatielasten op een later moment meer exact in beeld te brengen. Vooralsnog nemen
we dit bedrag op als een risicoreservering onder aftrek van de werkelijke bestede bedragen
van 2017-2021 (€ 812.806, inclusief het extra bedrag voor ICT). In de begroting 2022 is een
raming opgenomen van € 200.000. In de Richtnota wordt voor 2023 voorgesteld om een
bedrag van € 300.000 bij de begroting 2023 beschikbaar te stellen. Gebaseerd op het
rekenmodel worden de overige implementatiekosten voor 2024 e.v. nog ingeschat op
€ 1.087.194. In het raadsvoorstel bij deze Richtnota stelt ons college voor om een budget
van € 300.000 beschikbaar te stellen voor 2023. Indien uw raad hiermee instemt, kan het
restant gereserveerde bedrag naar beneden worden bijgesteld tot € 1.087.000.

11. Maatregelen Covid
De uitbraak van de wereldwijde pandemie in 2020 heeft een enorme impact gehad op onze
samenleving. Ten tijde van het opstellen van deze Richtnota zijn alle maatregelen die
verband hielden met het voorkomen of beheersen van een verdere verspreiding van het
virus opgeheven. Het virus zelf is echter nog niet weg. Het is onbekend wat de impact zal
zijn van varianten die op dit moment of later nog gaan optreden. Wat betekenen deze
varianten voor de zorgvraag en moet onze regering of moeten organisaties opnieuw
maatregelen gaan treffen en zo ja, in welke mate en op welk terrein? Wat betekenen deze
maatregelen voor onze gemeenschap, voor onze inwoners, voor de verenigingen en
bedrijven binnen onze gemeente? Bedrijven in met name de horecasector hebben te maken
gehad met enorme omzetverliezen. Ook verenigingen hebben minder inkomsten gehad door
de beperkende maatregelen. Wat doet dit met de kosten voor de uitvoering van de BBZ en
bijstand voor zelfstandigen en eventuele extra bijdragen aan verenigingen? Verder zien we
dat inwoners klachten hebben als gevolg van longcovid en vangen we signalen op van
mentale klachten. Wat doet dit met de kosten voor de (geestelijke) gezondheidszorg?

We zien nu veel onzekerheden en onduidelijkheden. In deze paragraaf bezien wij het risico
vooral vanuit de mogelijke impact op onze begroting. Uw raad heeft vorig jaar een reserve
Covid ingesteld. Bij de jaarrekening heeft u een uitgebreide verantwoording ontvangen over

                                                                                   pagina 44 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>de ontvangsten van het rijk en de kosten die wij in verband met Covid hebben gehad.
Mochten er weer maatregelen gaan komen en mochten deze leiden tot extra kosten, dan
hebben wij in onze reserve Covid momenteel € 417.000 beschikbaar om deze extra kosten
op te kunnen vangen.

12. Oorlog Oekraïne en opvang vluchtelingen
De oorlog in Oekraïne heeft ook gevolgen voor Nederlandse gemeenten. Dat kan gaan om
opvang van vluchtelingen door gemeenten en particulieren, ondersteuning van Oekraïners
en Russen die momenteel in Nederland verblijven, risico's voor digitale veiligheid en
economische sancties voor Russische bedrijven. Uiteraard via het nieuws, maar concreet via
de VNG en het ministerie van Justitie en Veiligheid worden wij als gemeente op de hoogte
gehouden van ontwikkelingen en uit te voeren regelingen. Het kabinet heeft gesteld dat het
de kosten vergoedt die gemeenten (zullen) maken en dat gemeenten er financieel niet op
achteruit mogen gaan. Samen met partners binnen en buiten het rijk (waaronder de VNG en
een aantal gemeenten) werkt het kabinet aan financiering van de opvanglocaties en
bijhorende kosten. De VNG pleitte voor een compensatie op declaratiebasis. Het kabinet
heeft besloten te werken met een hybride financieringssystematiek. Het vertrekpunt van de
financiering is: normkosten (een vast bedrag per gerealiseerde plek per dag) waar mogelijk,
feitelijke kosten waar nodig. Het normbedrag hiervoor is op dit moment vastgesteld op € 700
per week per gerealiseerde opvangplaats. Het ministerie van JenV ontwikkelt hiervoor een
ministeriële regeling in afstemming met de VNG. De normkosten worden gemonitord zodat
duidelijk wordt of de voorziene vergoeding volstaat of naar boven moet worden bijgesteld.
Hoe de te ontwikkelen ministeriële regeling voor ons uitpakt is nog niet bekend. Inmiddels
bedragen de kosten voor gebruik en inrichting van de opvanglocatie ruim € 155.000 en
bedragen de kosten voor onder andere schoonmaak, maaltijden en beveiliging op dit
moment ruim € 67.000. Totaal ruim € 222.000. Verder is er begonnen met het uitbetalen van
leefgeld. In de genoemde kosten zijn ook kosten voor huur van slaapmaterialen opgenomen
die al voor een half jaar zijn betaald. Aan de andere kant zijn er verplichtingen aangegaan
voor schoonmaak en beveiliging die per week worden geboekt, maar ook direct opzegbaar
zijn.

Naast bovenstaande kosten hebben we een eigen risico van de opstalverzekering van het
voormalig Rabobankgebouw en deze bedraagt maximaal € 100.000 per gebeurtenis per jaar.
We hebben geprobeerd dit door de Rabobank of elders (via een landelijke voorziening) te
verzekeren, maar dat is niet gelukt. Het Rijk gaat ervan uit dat dergelijke kosten binnen het
normbedrag kunnen worden opgevangen. Onze melding van het bestaan van dit eigen risico
wordt bij het definitief bepalen van het normbedrag meegewogen. Indien er sprake is van
schade aan het gebouw, dan wel de reeds aanwezige inventaris van de Rabobank, dan
moeten we een onafhankelijke expert inschakelen om de schade in kaart te laten brengen.

Naast de kosten voor de opvang van vluchtelingen heeft de oorlog ook economische
effecten. Dit kan ook effecten gaan hebben op de werkgelegenheid of zoals hierboven
aangegeven op de digitale veiligheid en eventuele kosten die dit tot gevolg kan hebben. Wat
de effecten op de langere termijn zijn, is op dit moment nog niet in te schatten.




                                                                                   pagina 45 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>13. Winstwaarschuwing grondexploitaties
Onze grondexploitaties zijn ten behoeve van de juiste waardering op de balans in onze
jaarrekening geactualiseerd per 1 januari 2022. Daarna zijn er begin 2022 onder andere als
gevolg van de oorlog in Oekraïne, ontwikkelingen op het gebied van inflatie en rentestijging.
Deze ontwikkelingen kunnen invloed hebben op de bouwkosten die aannemers in rekening
brengen en de mogelijke verkoopprijzen van koopwoningen. In de actualisatieberekeningen
van onze grondexploitaties zijn deze ontwikkelingen nog niet meegenomen omdat het
ontwikkelingen na balansdatum zijn. Een uitzondering is de geprognosticeerde winstname op
het project voormalig gemeentehuis Rijnsaterwoude. In de berekening van
de winst is een aanvullende afslag op de winstberekening genomen als gevolg van het
toegenomen risico[profiel. Voor onze begroting 2023 zullen wij de impact van de risico’s van
begin 2022 ook voor de andere grondexploitaties, middels scenario’s, in kaart brengen en de
mogelijke effecten op de waardering inzichtelijk maken.

14. Verbonden partijen - algemeen
In de afgelopen jaren is het regelmatig voorgekomen dat wij als gemeente werden
geconfronteerd met structurele begrotingswijzigingen bij onze verbonden partijen door
uitbreiding van taken of andere oorzaken, die een grotere impact hadden op onze begroting
dan de afgesproken indexatie. Met name als dit om structurele zaken gaat, hebben de
verbonden partijen hiervoor onvoldoende reserves om deze toegenomen kosten te dekken.
Wij hebben hiervoor in de Richtnota 2023 een risicoreservering opgenomen van 3% van de
totale bijdragen aan de verbonden partijen. De totale bijdragen aan de verbonden partijen
bedraagt in de Richtnota 2023 ongeveer € 9 mln en met een kans van 50% dat een
verhoging zich in deze mate bij alle partijen voordoet, is dit gekwantificeerd op € 135.000
structureel.

15. De Tweesprong - structureel aflopend risico
In de afgelopen jaren is een risicoreservering opgenomen voor de gemeentelijke B.V. De
Tweesprong. De risicoreservering heeft betrekking op het exploitatietekort waarvoor de
gemeente contractueel het risico draagt. Het bedrag is gebaseerd op de trend van
toenemende kosten en dalende inkomsten van de afgelopen jaren. Alhoewel wij de situatie
intern, met de komst van de nieuwe directeur, de afgelopen periode zien stabiliseren en wij
daarom ook verwachten dat deze de komende periode verder zal stabiliseren verwachten wij
een blijvend risico. Dit heeft onder andere te maken met het feit dat de ondergrens van de
voorziening 'nog te besteden exploitatiebijdrage' is bereikt. Daarnaast moet rekening
gehouden worden met de financiële gevolgen - voor zover wij die nu kunnen inschatten - die
Covid-19 met zich mee brengt.

In 2020 viel het tekort op de exploitatie enorm mee door extra gelden voor de Tweesprong
vanuit het Rijk. Voor 2021 is het voorlopig resultaat € 392k negatief. De Tweesprong heeft
verschillende vergoedingen aangevraagd waarop nog een definitieve beschikking moet
worden ontvangen. Het totaal van de nog niet verwerkte aanvragen bedraagt € 718k. Als
(een deel van) deze vergoedingen word(t)en toegekend, dan kan het jaarrekeningresultaat
omslaan van een negatief naar een positief jaarrekeningresultaat. Hoe Covid zich gaat
ontwikkelen in de komende winter en wat hier eventueel de gevolgen van kunnen zijn voor
de Tweesprong in 2022/2023 is nog erg moeilijk te voorspellen. Met de komst van de nieuwe
directeur is bij het gekwantificeerde risico uitgegaan van een verdere verbetering en
stabilisering van de bedrijfsvoering bij de Tweesprong. In deze risico-inschatting hebben
vanwege alle compensatieregelingen in de afgelopen jaren het risico als gevolg van Covid
buiten beschouwing gelaten.

                                                                                   pagina 46 van 46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>