<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Update Historisch Vooronderzoek
Niet Gesprongen Explosieven

Kaag en Braassem Oude Wetering
Kerkstraat 1-2
RO-220284 versie 1.0
08-11-2022




         Riel Explosive Advice & Services Europe B.V.  Vijfhuizenbaan 1b, 5133 NH Riel Nederland
         Postbus 21, 5133 ZG Riel Nederland  T +31 (0)13 518 60 76
         www.reaseuro.com  info@reaseuro.com  KvK-nummer 180.501.31  BTW NL80.67.88.136.B01
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Update Historisch Vooronderzoek
Niet Gesprongen Explosieven

Kaag en Braassem Oude Wetering
Kerkstraat 1-2
         Opdrachtgever                   :   NU Projectontwikkeling

         Kenmerk                         :   74853/RO-220284 versie 1.0

         Plaats en datum                 :   Riel, 8 november 2022



         REASeuro
                                      Naam/Functie                   Paraaf                    Datum
         Opgesteld                    dhr. T. Dekker,                                          06-10-2022
                                      Historicus
         GIS-ondersteuning            mevr. L. van den Burg,                                   06-10-2022
                                      GIS-specialiste
         Gecontroleerd                mevr. M.M. Kirpestein,                                   07-10-2022
                                      Historica
                                      dhr. P. van Lieshout,                                    11-10-2022
                                      Senior Deskundige OOO
         Luchtfoto-analyse            dhr. T. Dekker,                                          06-10-2022
                                      Historicus
                                      mevr. M. M. Kirpestein,                                  07-10-2022
                                      Historicus
         Goedgekeurd                  dhr. A.P.A.M. van Riel,                                  08-11-2022
                                      Algemeen Directeur
         NU Projectontwikkeling
         Geaccepteerd                 dhr. A. Hinkenkemper,
                                      Projectmanager




        Informatiebescherming. Op grond van artikel 6:162 BW mag niets uit dit document worden verveelvoudigd
        en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of welke andere wijze, inclusief digitale
        verwerking, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van REASeuro. De opdrachtgever mag voor intern
        gebruik duplicaten maken.




  74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                    Pagina 1 van 47
                                                   Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE
                                                                                                                                                                                                    Pagina


RESULTAATOVERZICHT ................................................................................................................................. 3
    AANLEIDING EN DOEL .............................................................................................................................................................................. 3
    CONCLUSIES ............................................................................................................................................................................................ 3
    ADVIES     ............................................................................................................................................................................................ 3
1       INLEIDING ............................................................................................................................................... 5
    1.1                  AANLEIDING ...................................................................................................................................................................... 5
    1.2                  PROJECTLOCATIE EN ONDERZOEKSGEBIED ..................................................................................................................... 5
    1.3                  DOEL .................................................................................................................................................................................. 6
    1.4                  METHODIEK ....................................................................................................................................................................... 6
    1.5                  ONDERZOEKSUITSLUITINGEN........................................................................................................................................... 7
    1.6                  LEESWIJZER ........................................................................................................................................................................ 8
2       EERDER UITGEVOERDE ONDERZOEK .................................................................................................... 9
    2.1      REASEURO, HVO-NGE ZUID-HOLLAND VAARWEGTRAJECTEN. TRAJECT 6: OUDE RIJN, HEIMANSWETERING,
    WOUDWETERING, OUDE WETERING, KENMERK 71887/RO-140096 VERSIE 3.0, D.D. 20 FEBRUARI 2015 .............................. 9
    2.2      TOETSING VOORONDERZOEKEN .................................................................................................................................... 12
3       CHRONOLOGISCHE GEBEURTENISSENLIJST AANVULLENDE BRONNEN ........................................ 20
4       ANALYSE EN LEEMTEN IN KENNIS ...................................................................................................... 22
    4.1                  MILITAIRE INFRASTRUCTUUR ......................................................................................................................................... 22
    4.2                  LEEMTEN IN KENNIS ........................................................................................................................................................ 23
5       CONCLUSIE EN ADVIES ........................................................................................................................ 25
    5.1                  CONCLUSIE HVO-NGE................................................................................................................................................. 25
    5.2                  ADVIES ............................................................................................................................................................................. 25
6       BIJLAGEN ............................................................................................................................................... 26
    BIJLAGE 1            BEGRIPPENLIJST ............................................................................................................................................................... 27
    BIJLAGE 2            GERAADPLEEGDE LITERATUUR ....................................................................................................................................... 31
    BIJLAGE 3            ARCHIEFONDERZOEK (INTER)NATIONALE ARCHIEVEN ................................................................................................ 33
    BIJLAGE 4            EOD: MUNITIERUIMING ................................................................................................................................................. 36
    BIJLAGE 5            CARTOGRAFISCH MATERIAAL......................................................................................................................................... 37
    BIJLAGE 6            OVERZICHT LUCHTFOTO’S.............................................................................................................................................. 43
    BIJLAGE 7            CHECKLIST EN VERZENDLIJST ......................................................................................................................................... 44
    BIJLAGE 8            WETTELIJK KADER............................................................................................................................................................ 45
    BIJLAGE 9            TEKENINGEN .................................................................................................................................................................... 47




 74853/RO-220284 versie 1.0                                DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                                                                           Pagina 2 van 47
                                                                            Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>RESULTAATOVERZICHT

AANLEIDING EN DOEL
NU Projectontwikkeling is bezig met de voorbereidingen van werkzaamheden voor een locatieontwikkeling
in Oude Wetering ter plaatse van Kerkstraat 1-2. In de voorbereiding van een project waarbij de grond-
/waterbodem wordt geroerd, is de opdrachtgever verplicht een onderzoek met betrekking tot de mogelijke
aanwezigheid en risico’s betreffende Niet Gesprongen Explosieven (NGE)1 uit te voeren. Dit is vastgelegd in
het Arbobesluit (artikelen 2.26 en 4.10 lid 1 t/m 4). Een verklaring van het wettelijk kader is in bijlage 8
weergegeven.

REASeuro heeft in 2015 in opdracht van de Dienst Beheer Infrastructuur van de Provincie Zuid-Holland een
achttal HVO-NGE’s uit 20092 geüpdatet, waarvan één overlap heeft met de voorliggende projectlocatie. Dit
onderzoek is uitgevoerd conform de destijds geldende richtlijnen die waren opgenomen in het
Werkveldspecifiek Certificatieschema voor het systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven
(WSCS-OCE, 2012-2020). Per 1 januari 2021 is het Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare
Oorlogsresten (CS-OOO) van kracht. Hierin zijn geen richtlijnen meer opgenomen met betrekking tot het
uitvoeren van vooronderzoeken naar NGE.

In samenwerking met de organisatie Samenwerking Infrabeheerders voor het Veilig Omgaan met de
Ondergrond in Nederland (SIVOON), Platform Blindgangers, Vereniging voor Explosieven Opsporing (VEO)
en Vereniging van Waterbouwers is daarom het private Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse
Ontplofbare Oorlogsresten (CS-VROO-01 en CS-VROO-02) ontwikkeld. Hiermee heeft de branche invulling
gegeven aan richtlijnen met betrekking tot het uitvoeren van vooronderzoeken naar NGE. Om inzichtelijk te
maken of er een verhoogde kans op het aantreffen van NGE is binnen de projectlocatie, heeft REASeuro
geadviseerd een update uit te voeren conform de laatste richtlijnen uit het CS-VROO-01 en CS-VROO-02
van het bestaande HVO-NGE van REASeuro uit 2015. Hiermee beschikt Nu Projectontwikkeling over een
onderzoek dat voldoet aan de laatste richtlijnen. Voorliggend rapport heeft betrekking op het uitvoeren
van een update van de bestaande HVO-NGE’s voor dit project.

CONCLUSIES
Uit het raadplegen van het bronmateriaal blijkt dat binnen het onderzoeksgebied geen oorlogshandelingen
hebben plaatsgevonden waardoor NGE kunnen zijn achtergebleven. Om deze reden is geen NGE-
Verwachtingsgebied afgebakend binnen de projectlocatie. Er worden geen NGE verwacht binnen de
projectlocatie.

ADVIES
In dit HVO-NGE is geconcludeerd dat geen NGE worden verwacht binnen de projectlocatie. Geadviseerd
wordt om de werkzaamheden regulier doorgang te laten vinden, zonder verdere maatregelen.




1
 In ons werkveld worden regelmatig de termen CE, NGE, NGCE, OO, etc. door elkaar gebruikt. In dit rapport hanteren wij de ruimere
vakterm Niet Gesprongen Explosieven (NGE). Dit in tegenstelling tot de terminologie volgens het, per 1-1-2021, vigerende
Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO), waarin de term Ontplofbare Oorlogsresten (OO) is
opgenomen. Hiermee wordt hetzelfde bedoeld.

2
 REASeuro, Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven Zuid-Holland Vaarwegtrajecten. Traject 6: Oude Rijn,
Heimanswetering, Woudwetering, Oude Wetering, kenmerk: 71887/RO-140096 versie 3.0, d.d. 20 februari 2015.




    74853/RO-220284 versie 1.0        DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                            Pagina 3 van 47
                                                       Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Mocht echter tijdens werkzaamheden spontaan NGE aangetroffen worden, dan dienen de volgende acties
te worden ondernomen:
•   Het werk ter plaatse van de vindplaats dient te worden stilgelegd.
•   De werklocatie, in ieder geval rondom het NGE, dient te worden afgezet. Het aanwezige personeel
    dient op de hoogte te worden gebracht van de vondst en geïnstrueerd te worden uit de buurt te
    blijven.
•   Er dient contact te worden opgenomen met de politie (0900-8844). De vondst dient gemeld te worden
    aan de politie. De politie neemt vervolgens contact op met de Explosieven Opruimingsdienst Defensie
    (EOD).
•   Als de EOD op locatie is, wordt een afspraak gemaakt voor de vernietiging. De EOD maakt deze
    afspraak met de gemeente, of de politie namens de gemeente.
•   De EOD geeft aan de gemeente, of de politie namens de gemeente, advies over de in acht te nemen
    veiligheidsmaatregelen.
•   Indien de te nemen veiligheidsmaatregelen dit toelaten, kan de gemeente aan de EOD advies vragen
    over de mogelijkheden tot doorwerken op de betreffende locatie, dan wel elders in de nabijheid van
    het werk en de daarbij in acht te nemen veiligheidsmaatregelen totdat het NGE wordt geruimd.
•   Het NGE wordt geruimd.

Indien NGE worden aangetroffen binnen de projectlocatie, is dit nieuwe feitelijke informatie. Als deze
situatie zich voordoet, moet in overleg met een ter zake deskundige worden vastgesteld of sprake is van
een incident of dat er aanleiding is de werkwijze aan te passen.

Om op een correcte wijze om te kunnen gaan met het protocol spontaan aantreffen NGE en om een
inschatting te kunnen maken of men met mogelijke NGE te maken heeft, bestaat de mogelijkheid om
werknemers de cursus ‘Basiskennis OOO’ te laten volgen. Voor het toezichthoudend personeel bestaat ook
de 2-daagse cursus Inzicht in het NGE-bodemonderzoek. Tevens kan altijd contact worden opgenomen
met REASeuro indien aanvullende informatie gewenst is over het protocol.

REASeuro geeft NU Projectontwikkeling tevens het dringend advies om het voorliggende rapport te delen
met het bevoegd gezag.




 74853/RO-220284 versie 1.0   DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering              Pagina 4 van 47
                                               Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1          INLEIDING

In dit hoofdstuk is beschreven wat de aanleiding is voor het uitvoeren van de Update Historisch
Vooronderzoek-Niet Gesprongen Explosieven (HVO-NGE). Daarnaast zijn de projectlocatie en het
onderzoeksgebied, het doel van het onderzoek en de methodiek beschreven. Het hoofdstuk wordt
afgesloten met een leeswijzer.

1.1        AANLEIDING
NU Projectontwikkeling is bezig met de voorbereidingen van werkzaamheden voor een locatieontwikkeling
in Oude Wetering ter plaatse van Kerkstraat 1-2. In de voorbereiding van een project waarbij de grond-
/waterbodem wordt geroerd, is de opdrachtgever verplicht een onderzoek met betrekking tot de mogelijke
aanwezigheid en risico’s betreffende NGE uit te voeren. Dit is vastgelegd in het Arbobesluit (artikelen 2.26
en 4.10 lid 1 t/m 4). Een verklaring van het wettelijk kader is in bijlage 8 weergegeven.

REASeuro heeft in 2015 in opdracht van de Dienst Beheer Infrastructuur van de Provincie Zuid-Holland een
achttal HVO-NGE’s uit 20093 geüpdatet, waarvan één overlap heeft met de voorliggende projectlocatie. Dit
onderzoek is uitgevoerd conform de destijds geldende richtlijnen die waren opgenomen in het
Werkveldspecifiek certificatieschema voor het systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven
(WSCS-OCE, 2012-2020). Per 1 januari 2021 is het Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare
Oorlogsresten (CS-OOO) van kracht. Hierin zijn geen richtlijnen meer opgenomen met betrekking tot het
uitvoeren van vooronderzoeken naar NGE.

In samenwerking met de organisatie Samenwerking Infrabeheerders voor het Veilig Omgaan met de
Ondergrond in Nederland (SIVOON), Platform Blindgangers, Vereniging voor Explosieven Opsporing (VEO)
en Vereniging van Waterbouwers is daarom het private Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse
Ontplofbare Oorlogsresten (CS-VROO-01 en CS-VROO-02) ontwikkeld. Hiermee heeft de branche invulling
gegeven aan richtlijnen met betrekking tot het uitvoeren van vooronderzoeken naar NGE. Om inzichtelijk te
maken of er een verhoogde kans op het aantreffen van NGE is binnen de projectlocatie, heeft REASeuro
geadviseerd een update uit te voeren conform de laatste richtlijnen uit het CS-VROO-01 en CS-VROO-02
van het bestaande HVO-NGE van REASeuro uit 2015. Hiermee beschikt Nu Projectontwikkeling over een
onderzoek dat voldoet aan de laatste richtlijnen. Voorliggend rapport heeft betrekking op het uitvoeren
van een update van de bestaande HVO-NGE’s voor dit project.

1.2        PROJECTLOCATIE EN ONDERZOEKSGEBIED
De projectlocatie betreft “Kaag en Braassem, Oude Wetering Kerkstraat 1-2”. Het onderzoeksgebied betreft
het gebied binnen een straal van 250 meter rond de projectlocatie. Door gebruik te maken van een
onderzoeksgebied wordt een zo compleet mogelijk beeld van de omgeving van de projectlocatie ten tijde
van de Tweede Wereldoorlog verkregen.




3
 REASeuro, Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven Zuid-Holland Vaarwegtrajecten. Traject 6: Oude Rijn,
Heimanswetering, Woudwetering, Oude Wetering, kenmerk: 71887/RO-140096 versie 3.0, d.d. 20 februari 2015.




    74853/RO-220284 versie 1.0        DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                            Pagina 5 van 47
                                                       Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Figuur 1: Projectlocatie en onderzoeksgebied (Bron ondergrond: ESRI).


1.3        DOEL
Het doel van het HVO-NGE is antwoord te geven op de volgende vragen:
• Is er sprake van een of meerdere NGE-Verwachtingsgebieden in (delen van) de projectlocatie op basis
    van de situatie van 1945 (het einde van de oorlog)?
• Wat is de soort, hoeveelheid en verschijningsvorm van de NGE die mogelijk zijn achtergebleven?
• Wat is het advies met betrekking tot de (voorbereiding op de) uit te voeren werkzaamheden?

1.4        METHODIEK
Als basis voor de update van dit HVO-NGE worden de resultaten van het eerdergenoemde rapport van
REASeuro uit 2015 beoordeeld en geëvalueerd. Specifiek wordt hierbij gekeken naar het geraadpleegde
bronmateriaal, de wijze van analyse en de conclusies en het advies. Vervolgens wordt het aanvullend
bronnenmateriaal aan de hand van de historische database van REASeuro geraadpleegd. Daarbij wordt
gelet op:
• Gebeurtenissen (oorlogshandelingen4) die hebben geleid tot het in de bodem komen van NGE.
• Gebeurtenissen die hebben geleid tot het verwijderen van NGE uit de bodem.

Na het inventariseren van het bronmateriaal worden de gebeurtenissen beoordeeld en geëvalueerd. Hierbij
wordt onderzocht of NGE kunnen zijn achtergebleven binnen het onderzoeksgebied, gekeken naar de
situatie van 1940-1945. Op basis van de update van het HVO-NGE wordt een conclusie en advies met
betrekking tot de werkzaamheden ter plaatse van de projectlocatie geformuleerd.


4
 Oorlogshandelingen worden gedefinieerd als ‘gebeurtenissen die kunnen hebben geleid tot de aanwezigheid van NGE’. Voorbeelden
van dergelijke gebeurtenissen zijn opgenomen in de begrippenlijst in bijlage 1.




    74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                         Pagina 6 van 47
                                                     Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Hierbij zijn in hoofdlijnen de volgende adviezen opgenomen:
• Wordt in de update HVO-NGE geconcludeerd dat geen NGE worden verwacht binnen de projectlocatie,
    dan wordt geadviseerd om de werkzaamheden regulier doorgang te laten vinden zonder verdere
    maatregelen.
• Mocht uit de update HVO-NGE blijken dat binnen de gehele of een deel van de projectlocatie NGE
    worden verwacht, dan wordt geadviseerd om een Projectgebonden Risicoanalyse-Niet Gesprongen
    Explosieven (PRA-NGE) uit te laten voeren. In sommige gevallen kan worden geadviseerd om direct tot
    opsporingswerkzaamheden over te gaan.

Bij het opstellen van het HVO-NGE is gebruik gemaakt van ArcGIS Pro5. Binnen dit geografische
informatiesysteem zijn kaartmateriaal en luchtfoto’s ingepast op de hedendaagse topografische kaart.
Daarnaast is GIS gebruikt voor het aanduiden van locaties waar oorlogshandelingen hebben
plaatsgevonden op basis van de gebeurtenissenlijst (zie hoofdstuk 3) en het intekenen van NGE-
Verwachtingsgebied(en), militaire infrastructuur etc.

Het onderzoek is uitgevoerd door een projectteam bestaande uit Historici (kundig in o.a. Luchtfoto-
analyse), een GIS-specialist en een Senior Deskundige OOO. Op pagina 1 van dit rapport staan de
betrokken deskundigen vermeld.

1.5        ONDERZOEKSUITSLUITINGEN
In overeenkomst met de uitgebrachte offerte, is een aantal onderzoeksuitsluitingen vastgesteld.

In dit HVO-NGE worden de volgende zaken uitgesloten:
• Hoeveelheid achtergebleven NGE. De hoeveelheid achtergebleven NGE is uitsluitend aangegeven
    indien dit kon worden achterhaald op basis van het geraadpleegde bronnenmateriaal. Indien dit niet
    mogelijk was, is dit als onbekend genoteerd.
• Contra-indicaties. Ontwikkelingen in de periode 1945 tot heden zijn in dit HVO-NGE niet onderzocht6.
    Het vaststellen van contra-indicaties op basis van het HVO-NGE wordt door REASeuro als te beperkt
    beschouwd. Indien sprake is van een NGE-Verwachtingsgebied wordt geadviseerd de contra-indicaties
    en de gevolgen hiervan in een PRA-NGE op te nemen.
• Verticale afbakening. Het vaststellen van de verticale afbakening bestaat uit twee onderdelen: het
    bepalen van de ondergrens en de bovengrens. Binnen het HVO-NGE wordt enkel bepaald wat de
    ondergrens is van het NGE-Verwachtingsgebied7. Dit wordt vastgesteld op basis van de maximale
    penetratiediepte ten opzichte van het maaiveld gedurende de Tweede Wereldoorlog. Naoorlogse
    veranderingen van het maaiveld worden niet geanalyseerd, dit wordt in het PRA-NGE in kaart gebracht.
    In een PRA-NGE wordt tevens de bovengrens van de verticale afbakening vastgesteld. Dit vindt plaats
    doormiddel van een analyse van contra-indicaties en de gevolgen hiervan binnen een PRA-NGE. Het
    vaststellen van de bovengrens van de verticale afbakening valt buiten de scope van het voorliggende
    onderzoek.




5
  In het vervolg aangeduid als GIS.
6
  Afgezien van (naoorlogse) munitieruimingen door de MMOD, EOD of andere instanties.
7
  Gebied waar op basis van historisch bronnenmateriaal binnen een HVO-NGE is bepaald dat sprake is van een verhoogde kans op het
aantreffen van NGE.




    74853/RO-220284 versie 1.0       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                          Pagina 7 van 47
                                                      Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>1.6     LEESWIJZER
In hoofdstuk 2 is het in het verleden uitgevoerde onderzoek geanalyseerd en beoordeeld. In dit hoofdstuk
zijn tevens de geraadpleegde bronnen uit 2015 en het voorliggend onderzoek vermeld. In hoofdstuk 3 is
een gebeurtenissenlijst samengesteld op basis van de geraadpleegde bronnen uit hoofdstuk 2. In
hoofdstuk 4 is een analyse van militaire infrastructuur en de leemten in kennis opgenomen. Tot slot is in
hoofdstuk 5 het advies opgenomen.
Ter verduidelijking is in bijlage 1 een begrippenlijst opgenomen. Uitgebreide opsommingen van de
geraadpleegde bronnen met aanvullende toelichting zijn weergegeven in bijlage 2 tot en met 6. Bijlage 7
bevat een checklist en bijlage 8 bevat het wettelijk kader. De tekeningen zijn opgenomen in bijlage 9.




 74853/RO-220284 versie 1.0    DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering             Pagina 8 van 47
                                                Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>2       EERDER UITGEVOERDE ONDERZOEK

Sinds 1 januari 2021 vervangt het Certificatieschema voor het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten
(CS-OOO) het WSCS-OCE. Het CS-OOO stelt geen richtlijnen aan de wijze waarop een vooronderzoek
opgesteld dient te worden. Wel is er een vrijwillig certificatieschema opgezet door de Stichting VOMES
(Veilig Omgaan Met Explosieve Stoffen) waarin eisen zijn opgenomen waaraan een organisatie en diens
rapportages (HVO-NGE en PRA-NGE) dienen te voldoen. Dit Certificatie Schema Vooronderzoek en
Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten (CS-VROO) is opgezet om de kwaliteit van vooronderzoeken en
risicoanalyses naar ontplofbare oorlogsresten te waarborgen. REASeuro voert haar vooronderzoeken uit
volgens de interne kwaliteitseisen, die hoger liggen dan de eisen die gesteld worden in het CS-VROO en
ten tijde van het WSCS-OCE. REASeuro beschikt over de grootste collectie bronnenmateriaal met
betrekking tot oorlogshandelingen uit de Tweede Wereldoorlog en heeft jarenlange ervaring met het
uitvoeren van uitgebreide analyses. Derhalve wordt ieder eerder uitgevoerd HVO-NGE getoetst of deze
voldoet aan de huidige kwaliteitseisen die REASeuro stelt bij het opstellen van een HVO-NGE, aan de hand
van de gebruikte bronnen en uitgevoerde analyses. Mogelijk kunnen hierdoor veranderingen optreden
binnen NGE-Verwachtingsgebieden, aangezien specifieker kan worden bepaald waar wel of geen NGE-
Verwachtingsgebieden aanwezig zijn binnen de projectlocatie of blijkt dat er aanvullende informatie is
aangetroffen waardoor wel een NGE-Verwachtingsgebied afgebakend dient te worden.

Eén in het verleden uitgevoerde onderzoek heeft overlap met de voorliggende projectlocatie, te weten:
• REASeuro, Historisch Vooronderzoek Niet Gesprongen Explosieven Zuid-Holland vaarwegtrajecten. Traject
    6: Oude Rijn, Heimanswetering, Woudwetering, Oude Wetering, kenmerk 71887/RO-140096 versie 3.0,
    d.d. 20 februari 2015.
Als basis voor deze update worden de resultaten van het bovenstaand onderzoek beoordeeld en
geëvalueerd. Specifiek wordt hierbij gekeken naar het geraadpleegde bronnenmateriaal, de wijze van
analyse en de uiteindelijk getrokken conclusies en het advies.

2.1   REASEURO, HVO-NGE ZUID-HOLLAND VAARWEGTRAJECT EN. TRAJECT 6: OUDE RIJN,
HEIMANSWETERING, WOUDWETERING, OUDE WETERING, KENMERK 71887/RO-140096
VERSIE 3.0, D.D. 20 FEBRUARI 2015
In 2015 heeft REASeuro in opdracht van de Dienst Beheer Infrastructuur van de Provincie Zuid-Holland een
achttal HVO-NGE’s uit 2009 geüpdatet. Deze acht HVO-NGE’s uit 2009 hebben verschillende provinciale
vaarwegtrajecten onderzocht, echter zijn deze opgemaakt volgends de toenmalige richtlijnen van het BRL-
OCE. In 2015 zijn deze vaarwegtrajecten geüpdatet zodat deze aan de toenmalig geldende richtlijnen van
het WSCS-OCE voldeden.

In deze paragraaf wordt het HVO-NGE van vaarwegtraject 6 Oude Rijn, Heimanswetering, Woudwetering en
Oude Wetering uiteengezet. Deze heeft voor een groot deel overlap met het voorliggende
onderzoeksgebied. Het onderzoeksgebied uit 2015 loopt tussen Alphen aan de Rijn en Weteringbrug en is
ongeveer 12 kilometer lang.




 74853/RO-220284 versie 1.0   DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering             Pagina 9 van 47
                                               Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Figuur 2: Uitsnede huidige topografische kaart met daarop het onderzoeksgebied uit 2015 en de huidige projectlocatie
en het onderzoeksgebied weergegeven (Bron ondergrond: ESRI).

Binnen het onderzoeksgebied van het rapport uit 2015 hebben diverse oorlogshandelingen
plaatsgevonden volgens het geraadpleegde bronmateriaal, zie hiervoor onderstaande tabel.

 Datum:              Oorlogshandeling:                  Bronnen:                           NGE-
                                                                                           Verwachtingsgebied:
 2 augustus          Sluizen en bruggen te              G.J. Zwanenburg, En nooit          Nee, Leimuiden ligt
 1940                Leimuiden worden                   was het stil…, kroniek van een     anderhalve kilometer
                     aangevallen door                   luchtoorlog 2 dln. &               van het
                     bommenwerpers                      supplement; Oldemarkt), p.         onderzoeksgebied.
                                                        69
 1943                Duitse verdedigingswerken          Luchtfoto Kadaster 1 maart         Nee, naar aanleiding
                     werden aangelegd rond              1945                               van de aanwezigheid
                     Woubrugge                          C. Westmaas en                     van loopgraven en de
                                                        W. Buis, De Atlantic Wall en       tankgracht in
                                                        Opa, Wilde schipper van de         Woubrugge wordt
                                                        binnenvaart in: ‘De                niet verwacht dat er in
                                                        Jacobsladder’, Historische         het water NGE zijn
                                                        Vereniging “Otto Cornelis          achter gebleven.
                                                        van Hemessen”, nr. 2, 1998,
                                                        p. 15-19




 74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                   Pagina 10 van 47
                                                  Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> Datum:              Oorlogshandeling:                  Bronnen:                          NGE-
                                                                                          Verwachtingsgebied:
 24 juni 1943        Een Messerschmitt Bf-110           G.J. Zwanenburg, En nooit         Nee, naar aanleiding
                     jachtbommenwerper is te            was het stil…, kroniek van een    van de crash op 24
                     Sloterweg 149, Abbenes             luchtoorlog 2 dln. &              juni 1943 wordt geen
                     neergestort                        supplement; Oldemarkt), p.        NGE-
                                                        27                                Verwachtingsgebied
                                                        Studiegroep Luchtoorlog,          afgebakend
                                                        Crash database. Dutch Air         aangezien het
                                                        War Studygroup.                   vliegtuig buiten het
                                                        www.verliesregister.              onderzoeksgebied is
                                                        studiegroepluchtoorlog.nl,        neergekomen.
                                                        T2586
                                                        Stichting Aircraft Recovery
                                                        Group 1940-1945,
                                                        https://www.arg1940-
                                                        1945.nl/ Messerschmitt
                                                        %2011o%20pagina%201.htm
 Najaar 1943         Engelse jachtbommenwerpers         C. Westmaas en                    Nee, er is een
                     hebben zeemijnen                   W. Buis, De Atlantic Wall en      situationeel NGE-
                     afgeworpen in het                  Opa, Wilde schipper van de        Verwachtingsgebied
                     Braassemsemeer.                    binnenvaart in: ‘De               afgebakend ter
                                                        Jacobsladder’, Historische        plaatse van het gehele
                                                        Vereniging “Otto Cornelis         Braassemermeer
                                                        van Hemessen”, nr. 2, 1998,       waarbinnen zeemijnen
                                                        p. 7                              aangetroffen kunnen
                                                                                          worden. Dit meer ligt
                                                                                          op meer dan 500
                                                                                          meter van het
                                                                                          onderzoeksgebied.
 10 februari         Beschieting door Engelse           TNA, AIR 37/717, 27/1729          Ja, naar aanleiding
 1945                Spitfire jachtbommenwerpers                                          van de beschieting is
                     te kaartvierkant qY.8701                                             situationeel tot 200
                                                                                          meter vanuit de
                                                                                          wegen in
                                                                                          kaartvierkant qY.8701
                                                                                          een NGE-
                                                                                          Verwachtingsgebied
                                                                                          afgebakend
                                                                                          waarbinnen KKM en
                                                                                          geschutmunitie van
                                                                                          20 mm aangetroffen
                                                                                          kan worden.
Tabel 1: Oorlogshandelingen in het noordelijk gedeelte van Vaarwegtraject 6 van het HVO-NGE uit 2015.




 74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                  Pagina 11 van 47
                                                  Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>In het historisch vooronderzoek uit 2015 is één NGE-Verwachtingsgebied afgebakend in het noordelijke
gedeelte van het onderzoeksgebied naar aanleiding van een beschieting door Engelse Spitfire
jachtbommenwerpers. Binnen dit gebied kunnen NGE van geschutmunitie van de kalibers 20 mm en KKM
in verschoten toestand zijn achtergebleven. Het afgebakende NGE-Verwachtingsgebied ligt echter buiten
het voorliggende onderzoeksgebied. Tevens zijn geen aanwijzingen aangetroffen dat er andere
oorlogshandelingen direct in het voorliggende onderzoeksgebied hebben plaatsgevonden.

2.2        TOETSING VOORONDERZOEKEN
Sinds 1 januari 2021 is de wetgeving van het WSCS-OCE vervallen en heeft deze plaats gemaakt voor het
Certificatieschema Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO). Binnen het CS-OOO staat vermeld
dat ‘geen eisen [zijn] opgenomen over het vooronderzoek’. In de voorbereiding van een project waarbij de
grond- en/of waterbodem wordt geroerd, is de opdrachtgever echter verplicht een onderzoek met
betrekking tot de mogelijke aanwezigheid en risico’s betreffende NGE uit te voeren. Dit is vastgelegd in het
Arbobesluit (artikelen 2.26 en 4.10 lid 1 t/m 4).
Deze artikelen vermelden het volgende:

Artikel 2.26:
    - De Opdrachtgever is verplicht in de ontwerpfase zich ervan te vergewissen dat de betrokken
         werkgevers en zelfstandigen in staat zijn de verplichtingen voor de arbeidsomstandigheden die
         gelden in de uitvoeringsfase na te komen.

Artikel 4.10 lid 2 t/m 4:
    - In alle gevallen waarin gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers kan bestaan door
         de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, wordt, alvorens werkzaamheden
         worden aangevangen, hierna een oriënterend onderzoek ingesteld.
    - Indien het oriënterend onderzoek de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten die
         gevaar kunnen opleveren voor de veiligheid of gezondheid van werknemers niet uitsluit, wordt een
         nader onderzoek ingesteld.
    - Indien uit het nader onderzoek blijkt dat gevaar bestaat voor de veiligheid of gezondheid van
         werknemers door de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, worden die ontplofbare oor-
         logsresten opgespoord of andere passende maatregelen getroffen om dit gevaar te voorkomen.

Eisen aan ‘oriënterende-‘ en ‘nadere’ onderzoeken zijn, net als binnen het CS-OOO, niet in het Arbobesluit
opgenomen. In het CS-OOO staat wel opgenomen dat ‘besloten is de eisen aan het vooronderzoek te
actualiseren en onder te brengen in een privaat certificatieschema dat gebruikt kan worden door
organisaties om hun kwalificaties op dat vlak aan te tonen’. Dit private certificatieschema bestaat onder de
naam ‘Certificatieschema voor Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten, versie 21-01’
(CS-VROO-01). Het document werd op 8 februari 2021 goedgekeurd door het bestuur van de Stichting
VOMES. Binnen dit certificatieschema zijn wel enige eisen opgenomen waaraan een Historisch
Vooronderzoek Ontplofbare Oorlogsresten (HVO-NGE) dient te voldoen. Zo zijn onder het CS-VROO-028
eisen aan het te raadplegen bronmateriaal opgenomen. In onderstaande tabel zijn alle bronnen
opgenomen die volgens het VROO-01/-02 geraadpleegd dienen te worden. Tevens staat vermeld welke
bronnen aanvullend door REASeuro zijn geraadpleegd en welke bronnen volgens het WSCS-OCE verplicht
geraadpleegd moesten worden.




8‘Nadere bepalingen voor het beoordelen van bronnenmateriaal en afbakening van een NGE-Verwachtingsgebied/verdachte
gebieden behorende bij het Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten’.




    74853/RO-220284 versie 1.0     DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                       Pagina 12 van 47
                                                    Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Bron                                                      Verplicht volgens   Verplicht volgens    Standaard door
                                                          WSCS-OCE            CS-VROO-01/-02       REASeuro
                                                                                                   geraadpleegd
Literatuur                                                         □                   □                    ■
                        Nederlandse archieven
Gemeentelijk archief                                               □                   □                   ■
Provinciaal archief                                                □                   □                   ■
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH, Den                                □                   ■
Haag)
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en                                            □                   ■
Genocidestudies (NIOD, Amsterdam)
Nationaal Archief (NA, Den Haag)                                                       □                   ■
Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD,
Soesterberg)
•     Munitieruimrapporten EOD 2010-heden                          □                   □                   ■
•     Mijnenveldkaarten                                            □                   □                   ■
Ministerie van Defensie - Semi-Statisch
Informatiebeheer (SIB, Rijswijk)
•     Munitieruimrapporten EOD 1971-2010                           □                   □                   ■
•     MMOD-archief                                                 □                   □                   ■
                        Luchtfotocollecties
Bibliotheek Wageningen Universiteit (Wageningen, NL)               □                   □                   ■
Topografische Dienst Kadaster (Zwolle, NL)                         □                   □                   ■
Haagse Beeldbank (Den Haag, NL)                                                                            ■
Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH, Den                                                    ■
Haag, NL)
Royal Commission on the Ancient and Historical                                         □                   ■
Monuments of Scotland (Edinburgh, VK):
     -    The National Collection of Aerial
          Photography (NCAP, Edinburgh, VK)
Laurier Military History Archive (LMH, Waterloo, CA)                                                       ■
National Archives and Records Administration (NARA,                                                        ■
College Park (MD), VS)
Luftbilddatenbank (LBDB, Estenfeld, DU)                                                                    ■
                        Internationale archieven
The National Archives (TNA, Londen, VK)                                        Enkel luchtoorlog       Lucht- én
                                                                                                      grondoorlog
Bundesarchiv-Militärarchiv (BaMa, Freiburg, DU)                                        □                   ■
Bundesarchiv Berlin-Lichterfelde (BaBL, Berlijn, DU)                                                       ■
National Archives and Records Administration (NARA,                            Aanvullende bron            ■
College Park (MD), VS)
Library and Archives Canada (LAC, Ottawa, CA)                                                              ■
                        Internetbronnen
Beeldbank WO2                                                                                              ■
Krantenberichten (al dan niet via Delpher)                                             □                   ■
Verliesregister Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945                                                          ■
Vergeltungswaffen: V1 en V2 inslagen in Nederland                                                          ■
                      Kaartmateriaal
Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN)                                                                      ■
Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME)                                                                  ■
Topografische Dienst Kadaster – Stafkaartencollectie                                   □                   ■
(Zwolle, NL)
Topotijdreis.nl                                                                                            ■
                       Overige bronnen
Getuigen / locatiedeskundigen (wanneer mogelijk)                               Aanvullende bron        Indien van
                                                                                                       toepassing
Plaatselijke musea                                                                                     Indien van
                                                                                                       toepassing




74853/RO-220284 versie 1.0            DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                   Pagina 13 van 47
                                                       Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre> Bron                                               Verplicht volgens   Verplicht volgens   Standaard door
                                                    WSCS-OCE            CS-VROO-01/-02      REASeuro
                                                                                            geraadpleegd
 Heemkundekring                                                                                  Indien van
                                                                                                 toepassing
 In het verleden uitgevoerde NGE-bodemonderzoeken                                                    ■

Tabel 2: Verplichte bronnen conform het WSCS-OCE en CS-VROO-01/-02 ten opzichte van de standaard door
REASeuro geraadpleegde bronnen.

Op basis van bovenstaande tabel blijkt dat voor voorliggend onderzoek aanvullend bronmateriaal
geraadpleegd dient te worden. De inventarisatielijsten zijn terug te vinden in de bijlagen. Conform het
geraadpleegde bronmateriaal uit het onderzoek van 2015 hebben oorlogshandelingen plaatsgevonden in
de omgeving van het huidige onderzoeksgebied van voorliggende update. Aan de hand van de historische
database van REASeuro is onderzocht of er aanvullend bronnenmateriaal beschikbaar is ten opzichte van
het onderzoek uit 2015. Indien hier sprake van is, zal dat in onderstaande onderdelen vermeld worden. In
de inventarisatielijsten in de bijlagen kan de specifieke aanvullende informatie teruggevonden worden.

Literatuur
In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de geraadpleegde literatuur. In de literatuur is gezocht naar
beschrijvingen van voor het onderzoeksgebied mogelijk relevante gebeurtenissen. Het raadplegen van
aanvullende literatuur ten opzichte van het rapport van REASeuro uit 2015 heeft geen aanvullende
informatie opgeleverd.

Gemeentelijk en Provinciaal Archief
Het onderzoeksgebied is gelegen in de voormalige gemeenten Alkemade (gelegen te Erfgoed Leiden en
Omstreken) en Leimuiden (gelegen te Gemeentearchief Alphen aan den Rijn) en de huidige gemeente Kaag
en Braassem. Deze archieven zijn in 2015 geraadpleegd. Specifiek is gezocht naar documentatie met
betrekking tot de volgende oorlogshandelingen:
    • Luchtbeschermingsdienst
    • Rapporten met betrekking tot geruimde NGE
    • Schaderapporten
    • Meldingen van neergestorte vliegtuigen
    • Ruimingen van verdedigingswerken
    • Rapportages van de gemeentelijke politie
    • Rapportages van de gemeentelijke brandweer
    • Meldingen van oorlogsslachtoffers
    • Verslagen van ooggetuigen
    • Documenten met betrekking tot de bevrijding
    • Naoorlogs: omnummering van woningen

In het provinciaal archief van Zuid-Holland, gelegen in het Nationaal Archief te Den Haag, is in 2015
onderzoek uitgevoerd naar de volgende archiefstukken:
    • Documentatie van het Militair Gezag
    • Documentatie van het Provinciaal Bestuur
    • Locatie specifieke dossiers, zoals documentatie over de streek, polder, dorp etc.
    • Rapporten met betrekking tot geruimde NGE
    • Meldingen van neergestorte vliegtuigen
    • Documenten met betrekking tot de bevrijding

Deze archieven zijn in 2015 geraadpleegd. De extra onderzoekslag in de gemeentelijke en provinciale
archieven heeft geen aanvullend bronmateriaal opgeleverd voor voorliggende update.




 74853/RO-220284 versie 1.0       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering                 Pagina 14 van 47
                                                   Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag
Het NIMH beheert onder andere de collecties Gevechtsverslagen en –rapporten mei 1940 (Collectie 409),
De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de WOII / De Groene Serie (Collectie 492) en Duitse
verdedigingswerken (Collectie 575). Voor het onderzoek van REASeuro zijn in 2015 enkel Collectie 575 en
409 geraadpleegd. Voor het voorliggende onderzoek zijn deze collecties en Collectie 492 nogmaals
geraadpleegd. Daarnaast is via archieven.nl in de collectie van het NIMH gezocht naar aanvullende collectie
met informatie over het onderzoeksgebied. Dit heeft geen aanvullend bronmateriaal opgeleverd voor het
onderzoeksgebied.

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) in Amsterdam
Het NIOD beschikt over archieven van diverse bezettingsautoriteiten tijdens de Tweede Wereldoorlog.
REASeuro heeft in 2015 de volgende archieftoegang geraadpleegd:
    • Toegang 216k: Collectie Departement van Justitie.

Voor het voorliggende onderzoek is tevens de volgende archieftoegang geraadpleegd:
    • Toegang 077: Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen- Höhere SS-und Polizeiführer
        Nord-West.
Beide collecties bevatten informatie over neergekomen bommen en vliegtuigen binnen Nederland.
Daarnaast is via archieven.nl in de collectie van het NIOD gezocht naar aanvullende inventarisnummers met
betrekking tot het onderzoeksgebied. Deze toegangen zijn nogmaals geraadpleegd en hebben voor
voorliggend onderzoek geen resultaten opgeleverd.

Nationaal Archief (NA) in Den Haag
REASeuro heeft in 2015 de volgende archieven geraadpleegd bij het Nationaal Archief:
    • 2.04.110: Korps Hulpverleningsdienst, 1945 – 1974
    • 2.16.22.01: Ministerie van waterstaat: directie van de waterstaat 1930-1949
    • 3.09.46: Archief van de Gewestelijke Inlichtingencentrale 14 van de Nederlandse Binnenlandse
       Strijdkrachten
Voor het voorliggend onderzoek zijn bovenstaande archieven en de volgende archieftoegangen (nogmaals)
geraadpleegd:
    • 2.04.53.15: Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen
    • 2.13.167: Inventaris van het archief van het 2e Geniecommandement, Bureau Registratie
       Verdedigingswerken van het Ministerie van Defensie (zgn. 'Bunkerarchief')

Het raadplegen van deze toegangen in 2015 en voor het voorliggend onderzoek heeft geen resultaten
opgeleverd.

Het Utrechts Archief – Nederlandse Spoorwegen (NS)
In Het Utrechts Archief worden de archieven van de NS bewaard. In de archieven van de NS zijn meldingen
van bombardementen terug te vinden. Indien in of nabij het onderzoeksgebied tijdens de oorlog een
spoorlijn lag, zijn de archieven van de NS geraadpleegd. Aangezien binnen het onderzoeksgebied van 2015
en het huidige onderzoeksgebied geen spoorlijnen lagen tijdens de oorlog, is dit archief niet geraadpleegd.

Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) in Soesterberg
De EOD heeft de inventarissen van de munitieruimrapporten9 beschikbaar gesteld. De ruimingen van 2010
tot heden kunnen via de EOD worden opgevraagd. De EOD heeft voor het onderzoek uit 2015 voor
deelgebied B zeven munitieruimrapporten opgeleverd. De EOD heeft tevens een overzichtskaart
aangeleverd waarop is te zien dat er geen mijnenverdachte gebieden gelegen zijn binnen het voorliggende
onderzoeksgebied.

9
    De munitieruimrapporten worden ook wel MORA’s of UO’s genoemd.




    74853/RO-220284 versie 1.0       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering       Pagina 15 van 47
                                                      Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Voor voorliggende update is nogmaals gecontroleerd of er munitieruimingen of mijnen binnen het
onderzoeksgebied zijn aangetroffen. Dit heeft resultaten opgeleverd voor het onderzoeksgebied van
voorliggende update, zie bijlage 4.

Ministerie van Defensie - Semi-Statisch Informatiebeheer (SIB) in Rijswijk
Bij het SIB zijn de munitieruimrapporten van de EOD ondergebracht van 1971 tot 2010. Voor het onderzoek
uit 2015 heeft REASeuro munitieruimrapporten aangevraagd, waarbij munitie is geruimd door de EOD in of
in de directe nabijheid van het onderzoeksgebied. Tevens is in het SIB het archief van de Mijn- en Munitie
Opruimingsdienst (MMOD) geraadpleegd. Het raadplegen van deze instanties voor voorliggende update
heeft geen relevante informatie opgeleverd.

Luchtfoto’s
REASeuro heeft voor het historisch onderzoek uit 2015 in totaal achtentwintig luchtfoto’s geraadpleegd, de
geraadpleegde instanties zijn de Bibliotheek Wageningen Universiteit (Wageningen, NL), de Topografische
Dienst Kadaster (Zwolle, NL) en de Luftbilddatenbank (Estenfeld, Duitsland). REASeuro heeft op de luchtfoto
die overlap heeft met de voorliggende projectlocatie geen stellingen of andere verstoringen die zijn
ontstaan door oorlogshandelingen ingetekend. Voor deze update nogmaals de luchtfoto van de
Topografische Dienst Kadaster die het onderzoeksgebied dekt geraadpleegd, in hoofdstuk 4 is de
luchtfotoanalyse opgenomen. Bijlage 6 geeft informatie over de gegeorefereerde en geanalyseerde
luchtfoto zoals de datum en de desbetreffende kenmerken van de foto. De luchtfoto is ingepast in tekening
01.

The National Archives (TNA) in Londen, Verenigd Koninkrijk
In 2015 heeft REASeuro verschillende Operation Record Books (ORB’s) gelegen te The National Archives,
Kew, Verenigd Koninkrijk geraadpleegd. Sinds 2015 is de database van REASeuro met betrekking tot The
National Archives zeer vergroot. Derhalve heeft REASeuro voor het voorliggende onderzoek de informatie
uit The National Archives nogmaals geraadpleegd. Hierbij zijn aanvullende ORB’s geraadpleegd,
voorbeelden hiervan zijn de Second Tactical Air Force, Fighter Command, Coastal Command en Bomber
Command. Tevens zijn de War Diaries van verschillende geallieerde eenheden die betrokken waren bij
gevechten in Nederland en het ruimen van munitie geraadpleegd. Dit heeft resultaten voor voorliggend
onderzoeksgebied opgeleverd, zie bijlage 3.

Bundesarchiv-Abteilung Militärarchiv (BaMa) in Freiburg, Duitsland
De afdeling Bundesarchiv-Abteilung Militär in Freiburg heeft diverse stukken van de Duitse krijgsmacht
gedurende de Tweede Wereldoorlog. REASeuro heeft deze niet geraadpleegd in 2015 aangezien de andere
bronnen al voldoende informatie voor het onderzoeksgebied hebben opgeleverd.
Voor voorliggende update zijn de volgende toegangen geraadpleegd:
     • RL 2-II Generalstab der Luftwaffe / Luftwaffenführungsstab;
     • RM 45-II Dienststellen und Kommandostellen der Kriegsmarine im Bereich Deutsche Bucht und
        Niederlande.
Tevens beschikt REASeuro over krijgsdagboeken van Duitse eenheden die in Nederland hebben gevochten
in mei 1940, gedurende de bevrijding in 1944 en 1945 en eenheden die in Nederland gestationeerd waren
gedurende de bezettingsperiode. Overig bronnenmateriaal dat is verzameld in het BaMa betreffen kaarten,
informatie over munitieopslagplaatsen, krijgsdagboeken en luchtfoto’s van de Duitse luchtmacht en marine
uit de Tweede Wereldoorlog. In deze stukken is gezocht naar relevante informatie voor het huidige
onderzoeksgebied, hierin zijn echter geen meldingen aangetroffen.

Bundesarchiv in Berlin-Lichterfelde (BaBL) in Berlijn, Duitsland
In het Bundesarchiv in Berlijn, locatie Lichterfelde, zijn de afdelingen Zentrale Verwaltungsangelegenheiten,
Archivtechnik und zentrale fachliche Dienstleistungen, Bereitstellung en Filmarchiv ondergebracht. Dit archief
is in 2015 niet geraadpleegd. Voor voorliggende update zijn verschillende stukken geraadpleegd met



 74853/RO-220284 versie 1.0     DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering              Pagina 16 van 47
                                                 Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>betrekking tot neergekomen bommen en locaties waar schade was ontstaan als gevolg van de Tweede
Wereldoorlog. Dit heeft diverse meldingen opgeleverd, zie hiervoor bijlage 3.

The National Archives and Records Administration (NARA) in College Park, Maryland, Verenigde Staten
REASeuro beschikt over een grote collectie archiefstukken uit de NARA. Het betreffen stukken met
betrekking tot de activiteiten van de Amerikaanse luchtmacht, zoals de Mission Reports, stukken van de
militaire inlichtingendienst, War Diaries van Amerikaanse grondeenheden en buitgemaakte Duitse
documenten. In 2015 is het archief door REASeuro niet geraadpleegd, aangezien er genoeg informatie
reeds beschikbaar was voor het onderzoek. Voor voorliggende update is het NARA doorlopen, dit heeft
echter geen relevante resultaten opgeleverd.

Library and Archives of Canada (LAC) in Ottawa, Canada
Het LAC beheert een grote collectie kaarten en documenten van de Canadese eenheden die meevochten in
het Britse leger ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. In 2015 is het LAC niet geraadpleegd door
REASeuro. REASeuro heeft in 2015 geen Defence Overprint aangetroffen voor deelgebied B. Voor
voorliggende update is het LAC nogmaals geraadpleegd, dit heeft echter geen resultaten opgeleverd.

Beeldbank WO2
Het NIOD beheert een digitale database van foto’s die zijn genomen gedurende de Tweede Wereldoorlog
in Nederland. Via deze database kunnen foto’s worden bekeken van diverse oorlogs- en verzetsmusea,
herinneringscentra, regionale archiefinstellingen en het NIOD zelf. REASeuro heeft in 2015 geen gebruik
gemaakt van Beeldbank WO2. Voor voorliggende update is onderzocht of er relevante foto’s te vinden zijn
binnen de database. Deze zoekslag heeft geen informatie opgeleverd2.

Delpher
Via de website https://www.delpher.nl/ kunnen digitaal kranten, boeken en tijdschriften worden ingezien.
REASeuro heeft in 2015 geen gebruik gemaakt van Delpher. Voor voorliggende update is Delpher
geraadpleegd om na te gaan of er meldingen zijn gedaan van oorlogshandelingen gedurende de Tweede
Wereldoorlog binnen het onderzoeksgebied. Daarnaast is onderzocht of er na de afloop van de Tweede
Wereldoorlog informatie kan worden gevonden van ruimingen van NGE binnen het onderzoeksgebied. Het
raadplegen van Delpher heeft voor de voorliggende update geen resultaten opgeleverd.

Verliesregister Studiegroep Luchtoorlog (SGLO)
De Studiegroep Luchtoorlog 1939-1945 (SGLO) heeft een database waarin alle bij de studiegroep bekende
vliegtuigcrashes tijdens de oorlog zijn opgenomen. Deze database kan ingezien worden via de website
https://www.verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl/. De database bevat informatie over meer dan 6.000
neergestorte vliegtuigen op Nederlands grondgebied. In 2015 is door REASeuro een zoekslag gedaan, wat
een aantal meldingen opleverde. Aangezien de exacte locaties van de neergestorte toestellen niet bekend
was zijn geen NGE-Verwachtingsgebieden afgebakend. Voor voorliggende update zijn de resultaten van
het SGLO nogmaals bekeken, dit heeft echter tot geen nieuwe conclusies geleid.

Vergeltungswaffen: V1 en V2 inslagen in Nederland
De website van V1 en V2 inslagen in Nederland wordt geraadpleegd. De V1 staat voor Vergeltungswaffe 1
(vergeldingswapen) en was een onbemand straalvliegtuig met een explosieve lading. De V2 staat voor
Vergeltungswaffe 2, een ballistische raket met explosieve gevechtskop. Deze vergeldingswapens zijn door
de Duitsers op grote schaal op Londen en Antwerpen afgeschoten, maar bereikten regelmatig niet het doel
(vooral de V1) en kwamen neer op Nederlands grondgebied. Via de website
http://www.vergeltungswaffen.nl kunnen locaties worden opgezocht waar de V-wapens zijn neergekomen
in Nederland, met aanvullende informatie zoals de datum en bronvermelding. De site is in 2015 niet
geraadpleegd. De website is nogmaals geraadpleegd, voor voorliggend onderzoeksgebied zijn geen
meldingen aangetroffen.



 74853/RO-220284 versie 1.0   DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering             Pagina 17 van 47
                                               Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN)
Via de website https://www.ahn.nl/ahn-viewer kunnen digitale hoogtekaarten van Nederland worden
ingezien. Deze hoogtekaarten maken het mogelijk om verstoringen in het landschap, die gerelateerd
kunnen worden aan oorlogshandelingen, inzichtelijk te maken. Vooral in gebieden waar sinds de Tweede
Wereldoorlog weinig tot geen grondroerende werkzaamheden hebben plaatsgevonden, zoals bos- en
duingebieden, kunnen mogelijke verstoringen als bomkraters en oude loopgraven via het AHN worden
waargenomen. In 2015 is deze kaartlaat niet geraadpleegd. Voor voorliggende update is het AHN
nogmaals geanalyseerd, in bijlage 5 is een figuur opgenomen waarin het huidige onderzoekgebied in het
AHN is weergegeven. Het raadplegen van het AHN heeft voor voorliggende update geen resultaten
opgeleverd.

Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME)
De IKME is een interactieve kaart van Nederland en is gecreëerd op initiatief van de Stichting RAAP. Op de
website http://www.ikme.nl/ kan de kaart worden ingezien. De kaart bevat indicatieve locaties van onder
andere Duitse en Nederlandse verdedigingslinies, slagvelden, (schijn)vliegvelden en munitieopslagplaatsen.
Deze website is in 2015 niet geraadpleegd, ter aanvulling van deze update is de website geraadpleegd (zie
bijlage 4). Het raadplegen van het IKME heeft voor voorliggend onderzoekgebied meldingen opgeleverd,
zie bijlage 5.

Topografische Dienst Kadaster - Stafkaartencollectie
Voor de gegevens uit geallieerde bombardementsgegevens, gevechtsverslagen en ruimingen van NGE is
het gebruik van de geallieerde stafkaarten essentieel. Deze kaarten zijn afkomstig uit de Tweede
Wereldoorlog en zijn voorzien van het coördinatenstelsel dat de geallieerden toen gebruikten. De afdeling
GEO-informatie van het Kadaster in Zwolle beschikt over de collectie geallieerde stafkaarten uit WOII. Voor
het onderzoek uit 2015 heeft het raadplegen van het Kadaster geallieerde stafkaart opgeleverd (zie bijlage
4). Voor voorliggende update is het Kadaster nogmaals geraadpleegd, dit heeft echter geen aanvullende
resultaten opgeleverd.

Topotijdreis.nl
Via de website http://www.topotijdreis.nl/ kunnen topografische kaarten van Nederland worden ingezien
van 1815 tot heden. In 2015 zijn deze kaarten niet geraadpleegd. Voor deze update worden de kaarten
gebruikt om locaties te bepalen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, zie hiervoor bijlage 5.

Getuigen en locatiedeskundigen
In 2015 zijn geen getuigen of locatiedeskundigen gehoord. Voor dit HVO-NGE zijn tevens geen getuigen
gehoord, omdat de bovenstaande bronnen voldoende informatie met betrekking tot het onderzoeksgebied
bevatten.

Plaatselijke musea
In Nederland zijn diverse musea te vinden die gespecialiseerd zijn in de Tweede Wereldoorlog in een
specifiek gebied in Nederland. In 2015 zijn geen musea geraadpleegd voor het vergaren van bronmateriaal.
Aangezien bij REASeuro geen museum bekend is dat aanvullende informatie zou kunnen bieden met
betrekking tot het huidige onderzoeksgebied, is geen musea gecontacteerd voor deze update.

Heemkundekringen
Overal in Nederland zijn heemkundekringen te vinden die geschiedkundige informatie over hun dorp, stad
of gemeente delen via hun website of artikelen. In 2015 zijn geen Heemkundekringen geraadpleegd.
Bovenstaande bronnen leveren voldoende informatie over de situatie van 1940-1945 in het
onderzoeksgebied, om deze reden is voor deze update geen Heemkundekring geraadpleegd.




 74853/RO-220284 versie 1.0    DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering             Pagina 18 van 47
                                                Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>In het verleden uitgevoerde bodemonderzoeken NGE
In de database van REASeuro is gezocht naar in het verleden uitgevoerde NGE-bodemonderzoeken die
relevant zijn voor het voorliggende HVO-NGE. Tevens wordt de VEO Bommenkaart, ProRail (mits
railinfrastructuur binnen het onderzoeksgebied is gelegen) en relevante gemeenten geraadpleegd. Aan de
hand van de REASeuro-database en bovengenoemde instanties wordt onderzocht of er, in relatie tot het
voorliggende rapport, relevante in het verleden uitgevoerde onderzoeken zijn uitgevoerd. Mogelijk
relevante NGE-bodemonderzoeken omvatten historische vooronderzoeken, projectgebonden
risicoanalyses, detectierapporten en proces-verbalen van oplevering. In 2015 zijn enkele in het verleden
uitgevoerde bodemonderzoeken NGE geanalyseerd. Voor voorliggende update is nogmaals gezocht in de
REASeuro-database en bij verschillende instanties naar relevante in het verleden uitgevoerde onderzoeken.
Het onderzoeksgebied van voorliggend project overlapt enkel met het onderzoek van REASeuro uit 2015,
deze is opgenomen in paragraaf 2.1.




 74853/RO-220284 versie 1.0   DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering             Pagina 19 van 47
                                               Kerkstraat 1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>3        CHRONOLOGISCHE GEBEURTENISSENLIJST AANVULLENDE BRONNEN

Uit het aanvullend geraadpleegde bronnenmateriaal zijn diverse oorlogshandelingen in en in de omgeving van het onderzoeksgebied naar voren gekomen. In
dit hoofdstuk worden deze oorlogshandelingen gevat in een chronologische gebeurtenissenlijst. Per oorlogshandeling staat beschreven welke bronnen
beschikbaar zijn voor elke oorlogshandeling. Daarnaast wordt de datum van de eerstvolgende, beschikbare luchtfoto vermeld die na de desbetreffende
oorlogshandeling is genomen. Zoals blijkt uit onderstaande tabel hebben er binnen het onderzoeksgebied geen relevante oorlogshandelingen
plaatsgevonden.

 Datum            Omschrijving                Literatuur   Nederlandse archieven/instanties   Internationale archieven   Luchtfoto en      Relevantie                             Paragraaf
                                                                                                                         betrouwbaarheid
 2 augustus       Een brug en sluis nabij                                                     TNA, AIR 24/222                              Niet relevant, afwerpmunitie           N.v.t.
 1940             Leimuiden is                                                                                                             neergekomen op meer dan twee
                  gebombardeerd.                                                                                                           kilometer van het
                                                                                                                                           onderzoeksgebied.
 1 januari 1941   Eén brisantbom is                        NIOD, toegang 077, inv. 1328                                                    Niet relevant, geen exacte             N.v.t.
                  neergekomen in een                                                                                                       locatie van neergekomen
                  weiland in de gemeente                                                                                                   afwerpmunitie bekend.
                  Leimuiden.
 19 februari      Negen brandbommen zijn                   NIOD, toegang 077, inv. 1328                                                    Niet relevant, geen exacte             N.v.t.
 1941             neergekomen in de                                                                                                        locatie van neergekomen
                  gemeente Leimuiden.                                                                                                      brandbommen bekend.
 24 mei 1941      Eén ballon met pamfletten                                                   BaBL, R 58/3578                              Niet relevant, de ballon betreft       N.v.t.
                  is neergekomen in de                                                                                                     geen NGE.
                  gemeente Leimuiden.
 22 januari       Eén brisantbom is                                                           BaBL, NS 1/581,                              Niet relevant, geen exacte             N.v.t.
 1942             neergekomen ter plaatse                                                     BaBL, R 58/3580                              locatie van neergekomen
                  van een boerderij in de                                                                                                  afwerpmunitie bekend.
                  gemeente Alkemade.
 4 juni 1942      Brisantbommen zijn                                                          BaBL, R 58/3580                              Niet relevant, geen exacte             N.v.t.
                  neergekomen in                                                                                                           locatie van neergekomen
                  verschillende gemeenten                                                                                                  afwerpmunitie bekend.
                  waaronder Alkemade.
 17 september     Vier brisantbommen zijn                                                     BaBL, R 58/3580                              Niet relevant, geen exacte             N.v.t.
 1942             neergekomen in een veld                                                                                                  locatie van neergekomen
                  in de gemeente                                                                                                           afwerpmunitie bekend.
                  Leimuiden.
 1944             De Vordere                               IKME                                                          28 september      Relevant, militaire infrastructuur     4.1
                  Wasserstellung is                                                                                      1944: Kadaster    binnen het onderzoeksgebied
                  aangelegd waarbij                                                                                                        aangelegd.
                  verschillende militaire




 74853/RO-220284 versie 1.0                                       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat 1-2                                               Pagina 20 van 47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre> Datum           Omschrijving               Literatuur   Nederlandse archieven/instanties   Internationale archieven   Luchtfoto en      Relevantie                      Paragraaf
                                                                                                                       betrouwbaarheid
                 infrastructuur zijn
                 aangelegd in de
                 gemeenten Alkemade en
                 Leimuiden.
 1986            Voorzoekactie uitgevoerd                Archief EOD                                                                     Niet relevant, geen munitie     N.v.t.
                 langs de Oude Wetering.                                                                                                 geruimd.
Tabel 3: Chronologische gebeurtenissenlijst aanvullende bronnen.




 74853/RO-220284 versie 1.0                                    DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat 1-2                                         Pagina 21 van 47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>4       ANALYSE EN LEEMTEN IN KENNIS

4.1     MILITAIRE INFRASTRUCTUUR
Uit informatie uit de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) is gebleken dat de voorliggende projectlocatie
gelegen was binnen een Duitse verdedigingslinie, de zogenaamde Vordere Wasserstellung. Deze had tot
doel om een invasie vanuit de kuststreek te vertragen.




Figuur 3: Uitsnede IKME (Bron: IKME).

Aangezien het rapport van REASeuro uit 2015 zich richtte op de vaarweg en niet op het land, is een
luchtfoto van 28 september 1944 geanalyseerd of er ook militaire infrastructuur ter plaatse van het
onderzoeksgebied is aangelegd. Op de luchtfoto zijn verschillende loopgraven zichtbaar. In deze
loopgraven konden militairen dekking zoeken tegen mortier- en artillerievuur. Ook konden zij van hieruit
de vijand onder vuur nemen. De loopgraven lopen vaak in zigzag- of zaagtandpatronen en niet in lange
rechte lijnen. Het doel hiervan is dat een granaat die in een loopgraaf valt slechts schade kan aanrichten tot
hooguit de volgende knik in het gangenstelsel. Ook voorkomt het dat er door de hele loopgraaf gevuurd
kan worden. De loopgraven liggen echter op meer dan 150 meter van het onderzoeksgebied en enkel in de
polder aan de westerzijde van de Oude Wetering. Hierdoor hebben deze dus geen invloed op de
voorliggende projectlocatie en wordt er geen NGE-Verwachtingsgebied afgebakend.




 74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat    Pagina 22 van 47
                                                            1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Figuur 4: Luchtfoto d.d. 28 september 1944 met uitsneden van schuilplaatsen (links) en een loopgraaf (rechts) (Bron:
Kadaster).

Langs de Alkemadelaan ten westen van de projectlocatie zijn tevens verstoringen waar te nemen. Dit
betreffen schuilplaatsen voor personen in het geval dat er geallieerde vliegtuigen een aanval op voertuigen
op de deze weg uitvoerden. Deze posities werden enkel gebruikt om te schuilen. Daarbij hebben ter plaatse
van Oude Wetering geen gevechten plaatsgevonden waarbij deze schuilplaatsen als wapenopstellingen
gebruikt zijn. Ook zijn de schuilplaatsen op meer dan 25 meter van de projectlocatie gelegen. Derhalve
wordt er geen NGE-Verwachtingsgebied afgebakend.

Conclusie
Na de analyse van de luchtfoto van 28 september 1944 is gebleken dat binnen de huidige projectlocatie
geen militaire infrastructuur aanwezig is. Om deze reden wordt geen NGE-Verwachtingsgebied afgebakend
binnen het onderzoekgebied.

4.2     LEEMTEN IN KENNIS
Uit de update van dit HVO-NGE zijn wel enkele leemten in kennis naar voren gekomen, namelijk:
• Omdat de Duitse archieven grotendeels zijn vernietigd, zijn slechts weinig primaire gegevens
    beschikbaar over de Duitse zijde van de Tweede Wereldoorlog.
• De precieze datum en locatie van het neerkomen van de bom, waarvan op 26 augustus 1940 een krater
    werd ontdekt aan de Waardweg, is niet bekend.
• Aan de hand van het beschikbare bronnenmateriaal kan niet worden achterhaald waar de bommen op
    1 januari 1941, 19 februari 1941, 22 januari 1942, 4 juni 1942 en 17 september 1942 zijn neergekomen.
• Het is onvoldoende bekend of er gedurende de periode mei 1945 tot en met 1970 NGE zijn
    aangetroffen, dan wel verwijderd binnen het onderzoeksgebied.
• Bij de munitieruimrapporten van de EOD is de locatie van de vindplaats vaak niet nauwkeurig
    weergegeven. Daarnaast is gebleken dat de kalibers niet altijd correct zijn aangegeven.




 74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat            Pagina 23 van 47
                                                            1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>•      MORA’s die geregistreerd zijn op het politiebureau zijn niet geraadpleegd. De originele locaties van de
       geruimde explosieven zijn niet weergegeven in de ruimingsrapporten.
•      Boven Nederlands grondgebied waren gedurende de oorlogsjaren op dagelijkse basis
       (jacht)bommenwerpers actief. Luchtafweergeschut werd ingezet om vijandelijke vliegtuigen uit te
       schakelen. Wanneer een luchtdoelgranaat het geoogde doel miste en/of de ontsteker van de granaat
       niet naar behoren functioneerde, kwam de granaat terecht op het maaiveld. Hier kon de granaat alsnog
       tot detonatie komen, of als blindganger in de bodem indringen. Het is niet in te schatten waar granaten
       van luchtafweergeschut zijn neergekomen, omdat het luchtafweergeschut meebeweegt met de
       overvliegende vliegtuigen. Granaten kunnen tot vele kilometers van het afweergeschut neerkomen. Om
       deze reden is het niet mogelijk een NGE-Verwachtingsgebied af te bakenen ten gevolge van
       neergekomen luchtafweergranaten, tenzij een concrete inslaglocatie bekend is of het luchtdoelgeschut
       tegen gronddoelen is ingezet.




    74853/RO-220284 versie 1.0   DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat    Pagina 24 van 47
                                                            1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>5       CONCLUSIE EN ADVIES

In deze paragraaf zijn de conclusie en het advies opgenomen die uit dit HVO-NGE voortkomen.

5.1     CONCLUSIE HVO-NGE
In dit HVO-NGE zijn de volgende onderzoeksvragen beantwoord:
• Is er sprake van een NGE-Verwachtingsgebied in (gedeelten van) de projectlocatie naar de situatie van
    1945 (het einde van de oorlog)?
         o Nee, uit de analyse van het bronnenmateriaal en de oorlogshandelingen wordt niet verwacht
            dat er NGE zijn achtergebleven binnen de projectlocatie.
• Welke soort, hoeveelheid en verschijningsvorm van de vermoede NGE kunnen worden verwacht?
         o Er worden geen NGE verwacht binnen de projectlocatie.
• Wat is het advies met betrekking tot de (voorbereiding op de) uit te voeren werkzaamheden?
         o Het advies is opgenomen in paragraaf 5.2.

5.2     ADVIES
In dit HVO-NGE is geconcludeerd dat geen NGE worden verwacht binnen de projectlocatie. Geadviseerd
wordt om de werkzaamheden regulier doorgang te laten vinden, zonder verdere maatregelen.

Mocht echter tijdens werkzaamheden spontaan NGE aangetroffen worden, dan dienen de volgende acties
te worden ondernomen:
•   Het werk ter plaatse van de vindplaats dient te worden stilgelegd.
•   De werklocatie, in ieder geval rondom het NGE, dient te worden afgezet. Het aanwezige personeel
    dient op de hoogte te worden gebracht van de vondst en geïnstrueerd te worden uit de buurt te
    blijven.
•   Er dient contact te worden opgenomen met de politie (0900-8844). De vondst dient gemeld te worden
    aan de politie. De politie neemt vervolgens contact op met de Explosieven Opruimingsdienst Defensie
    (EOD).
•   Als de EOD op locatie is, wordt een afspraak gemaakt voor de vernietiging. De EOD maakt deze
    afspraak met de gemeente, of de politie namens de gemeente.
•   De EOD geeft aan de gemeente, of de politie namens de gemeente, advies over de in acht te nemen
    veiligheidsmaatregelen.
•   Indien de te nemen veiligheidsmaatregelen dit toelaten, kan de gemeente aan de EOD advies vragen
    over de mogelijkheden tot doorwerken op de betreffende locatie, dan wel elders in de nabijheid van
    het werk en de daarbij in acht te nemen veiligheidsmaatregelen totdat het NGE wordt geruimd.
•   Het NGE wordt geruimd.

Indien NGE worden aangetroffen binnen de projectlocatie, is dit nieuwe feitelijke informatie. Als deze
situatie zich voordoet, moet in overleg met een ter zake deskundige worden vastgesteld of sprake is van
een incident of dat er aanleiding is de werkwijze aan te passen.

Om op een correcte wijze om te kunnen gaan met het protocol spontaan aantreffen NGE en om een
inschatting te kunnen maken of men met mogelijke NGE te maken heeft, bestaat de mogelijkheid om
werknemers de cursus ‘Basiskennis OOO’ te laten volgen. Voor het toezichthoudend personeel bestaat ook
de 2-daagse cursus Inzicht in het NGE-bodemonderzoek. Tevens kan altijd contact worden opgenomen
met REASeuro indien aanvullende informatie gewenst is over het protocol.

REASeuro geeft NU Projectontwikkeling tevens het dringend advies om het voorliggende rapport te delen
met het bevoegd gezag.




 74853/RO-220284 versie 1.0   DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat    Pagina 25 van 47
                                                         1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>6         BIJLAGEN

    BIJLAGE 1   BEGRIPPENLIJST ............................................................................................................................................................... 27
    BIJLAGE 2   GERAADPLEEGDE LITERATUUR ....................................................................................................................................... 31
    BIJLAGE 3   ARCHIEFONDERZOEK (INTER)NATIONALE ARCHIEVEN ................................................................................................ 33
    BIJLAGE 4   EOD: MUNITIERUIMING ................................................................................................................................................. 36
    BIJLAGE 5   CARTOGRAFISCH MATERIAAL......................................................................................................................................... 37
    BIJLAGE 6   OVERZICHT LUCHTFOTO’S.............................................................................................................................................. 43
    BIJLAGE 7   CHECKLIST EN VERZENDLIJST ......................................................................................................................................... 44
    BIJLAGE 8   WETTELIJK KADER............................................................................................................................................................ 45
    BIJLAGE 9   TEKENINGEN .................................................................................................................................................................... 47




74853/RO-220284 versie 1.0                     DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat                                                              Pagina 26 van 47
                                                                          1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 1        BEGRIPPENLIJST

Begrip                       Afkorting        Definitie
Bijdragebesluit /            -                Regeling voor Rijksfinanciering van (een deel van) de kosten voor het
Gemeentefonds                                 Bodemonderzoek-Niet Gesprongen Explosieven.
Bodembelastingkaart Niet     Bodem-           Een overzichtskaart waarop het Verdacht gebied NGE is aangegeven,
Gesprongen Explosieven       belastingkaart   gebaseerd op de uitkomsten van het Vooronderzoek Na-
                             NGE              Conflictperiode.
Bodemonderzoek               Bodem-           Werkwijze van REASeuro waaronder wordt verstaan: de integrale
Niet Gesprongen              onderzoek        totaalaanpak voor de NGE-problematiek bestaande uit vijf
Explosieven                  NGE              afzonderlijke fasen. Hierdoor kan de opdrachtgever per fase een
                                              weloverwogen besluit nemen en zijn vervolgacties plannen met als
                                              doel dat de opdrachtgever de regie over het project in handen houdt.

                                              De vijf fasen zijn:
                                              1. HVO-NGE (Historisch Vooronderzoek NGE).
                                              2. PRA-NGE (Projectgeboden Risicoanalyse NGE).
                                              3. Projectplan-NGE.
                                              4. Uitvoering-NGE.
                                              5. PvvO-NGE (Proces-verbaal van Oplevering NGE).
Certificatieschema voor      CS-OOO           Het CS-OOO is het Certificatieschema voor het Opsporen van
het Opsporen van                              Ontplofbare Oorlogsresten. Hierin zijn onder andere richtlijnen,
Ontplofbare                                   proceseisen en deskundigheidseisen opgenomen op gebied van
Oorlogsresten                                 opsporing naar Ontplofbare Oorlogsresten. Het CS-OOO is sinds 1
                                              januari 2021 de opvolger van de Werkveldspecifiek certificatieschema
                                              voor het Systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven
                                              (WSCS-OCE) en is wettelijk verankerd in de Arbowet.

                                              Om het maatschappelijk belang – veiligheid en gezondheid van en
                                              rondom de arbeid – te waarborgen, is door de overheid gekozen voor
                                              een wettelijk verplichte certificatieregeling voor de borging van de
                                              kwaliteit/veiligheid van het opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten.
Certificatieschema voor      CS-VROO          Een vrijwillig certificatieschema opgezet door de Stichting VOMES
Vooronderzoek en                              (Veilig Omgaan Met Explosieve Stoffen) waarin eisen zijn opgenomen
Risicoanalyse                                 waaraan een organisatie en diens rapportages (HVO-NGE’s en PRA-
Ontplofbare                                   NGE’s) dienen te voldoen. Dit om de kwaliteit van vooronderzoeken en
Oorlogsresten                                 risicoanalyses naar ontplofbare oorlogsresten te waarborgen.
Contra-indicatie             Contra-          Gebeurtenis / informatie over het niet (meer) aanwezig zijn van niet
                             indicatie        gesprongen explosieven in het onderzoeksgebied.
Explosieven                  EOD              Instelling van de Nederlandse defensie die tot taak het explosieven
Opruimingsdienst                              onschadelijk te maken en op te ruimen.
Historisch Vooronderzoek     HVO-NGE          Bureaustudie waarin de mogelijke aanwezigheid van NGE wordt
Niet Gesprongen                               geanalyseerd. Conform het CS-VROO-01/-02 bestaat het HVO-NGE
Explosieven                                   bestaat uit de onderdelen Vooronderzoek Conflictperiode en
                                              Vooronderzoek Na-Conflictperiode. Het HVO-NGE uitgevoerd door
                                              REASeuro behelst het Vooronderzoek Conflictperiode zoals vermeld in
                                              het CS-VROO-01/02. REASeuro voert het Vooronderzoek Na-
                                              Conflictperiode in het PRA-NGE uit.

                                              Doel is van het HVO-NGE is om vast te stellen of in het
                                              onderzoeksgebied sprake is van een NGE-Verwachtingsgebied in
                                              relatie tot de projectlocatie. Het HVO-NGE bestaat uit:
                                              -    Rapportage.
                                              -    Positief of negatief advies.
                                              -    In het geval van een positief advies:




74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat           Pagina 27 van 47
                                                           1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Begrip                       Afkorting        Definitie
                                              -   Horizontale en verticale afbakening Verdacht(e) gebied(en) NGE
                                              -   Bodembelastingkaart NGE
Indicatie                                     Gebeurtenis / informatie over het mogelijk aanwezig zijn van niet
                                              gesprongen explosieven in het onderzoeksgebied.
Niet Gesprongen              NGE              Niet-gesprongen munitie en achtergelaten ontplofbare munitie zoals
Explosieven                                   bedoeld in artikel 4.10, eerste lid, onderdeel c respectievelijk b, van het
                                              Arbeidsomstandighedenbesluit.

                                              Onderdeel c:
                                              Niet gesprongen munitie: in een gewapend conflict gebruikte
                                              ontplofbare munitie die ontstekingsgereed is, van een ontsteking is
                                              voorzien, op scherp is gezet of anderszins voor gebruik is voorbereid,
                                              en die niet tot ontploffing is gekomen;

                                              Onderdeel b:
                                              Achtergelaten ontplofbare munitie: ontplofbare munitie die tijdens een
                                              gewapend conflict niet is gebruikt, die is achtergelaten of gedumpt
                                              door een partij bij een gewapend conflict en al dan niet voor
                                              ontsteking zijn geprepareerd, van een ontsteking zijn voorzien, op
                                              scherp zijn gezet of anderszins voor gebruik zijn voorbereid;

                                              Conform het CS-OOO betreffen Ontploftbare Oorlogsresten (OO)
                                              achtergelaten ontplofbare munitie en niet-gesprongen munitie.
Onderzoeksgebied             -                Gebied waarop het HVO-NGE of onderdelen daarvan zich richt. Het
                                              onderzoeksgebied is ruimer dan de projectlocatie om een zo compleet
                                              mogelijk beeld te krijgen van de situatie in oorlogstijd.
Onverdacht gebied Niet       Onverdacht       Het deel van het onderzoeksgebied dat niet (langer) als verdacht
Gesprongen Explosieven       gebied NGE       gebied wordt aangemerkt.
Oorlogshandeling             -                Gebeurtenissen die kunnen hebben geleid tot de aanwezigheid van
                                              NGE. Voorbeelden van oorlogshandelingen zijn:
                                              -    Bombardementen
                                              -    Artilleriebeschietingen
                                              -    Munitiedump
                                              -    Munitieongevallen
                                              -    Vliegtuigcrashes
                                              -    Aanwezigheid van verdedigingswerken
Oorlogshandelingen-kaart                      Cartografische weergave van indicaties of contra-indicaties van
                                              oorlogshandelingen binnen of nabij het onderzoeksgebied. Deze term
                                              wijkt af van het CS-VROO, waar “gebeurtenissenkaart” wordt
                                              gehanteerd.
Gebeurtenissenlijst                           Chronologische weergave van indicaties of contra-indicaties van
                                              oorlogshandelingen binnen of nabij het onderzoeksgebied. Deze term
                                              wijkt af van het CS-VROO, waar “gebeurtenissenlijst” wordt
                                              gehanteerd.
Primaire en secundaire                        Een primaire bron met informatie die direct afkomstig is van personen
bronnen                                       die te maken hebben met een bepaalde gebeurtenis. De informatie
                                              zelf komt uit de periode waarover wordt gesproken en is niet later
                                              samengesteld uit meerdere primaire bronnen of uit tweede hand
                                              vernomen.
                                              Een secundaire bron met informatie die niet direct afkomstig is van
                                              personen die te maken hebben met een bepaalde gebeurtenis. De
                                              informatie is later samengesteld uit meerdere primaire bronnen of uit
                                              tweede hand vernomen.
Projectlocatie               -                Het door de opdrachtgever aangegeven gebied waarbinnen reguliere
                                              werkzaamheden (niet NGE-gerelateerd) uitgevoerd gaan worden of




74853/RO-220284 versie 1.0       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat              Pagina 28 van 47
                                                            1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Begrip                       Afkorting        Definitie
                                              waar een functieverandering wordt doorgevoerd. Deze term is
                                              afkomstig uit het CS-OOO en wijkt af van de terminologie zoals
                                              vermeld in het CS-VROO-01, waar “projectgebied” wordt gehanteerd.
Projectgebonden              PRA-NGE          Bureaustudie waarin de risico’s van de voorgenomen werkzaamheden
Risicoanalyse Niet                            in relatie tot de mogelijk aan te treffen NGE worden vastgesteld.
Gesprongen Explosieven                        De PRA-NGE bestaat o.a. uit:
                                              -    Indien nodig het opvullen van leemten in kennis van het HVO-
                                                   NGE.
                                              -    Het vaststellen van het risicogebied.
                                              -    Het definiëren van beheersmaatregelen.
                                              -    De mogelijkheid tot een proefdetectie.
                                              -    De bepaling van de doorlooptijd en kosten van de geadviseerde
                                                   maatregelen.
Reguliere werkzaamheden      -                Alle door de opdrachtgever voorgenomen niet NGE-gerelateerde
                                              werkzaamheden.

                                              Enkele voorbeelden zijn civieltechnische, milieutechnische en
                                              archeologische werkzaamheden.
Verdacht gebied Niet                          Het deel van het onderzoeksgebied waarbinnen door de organisatie
Gesprongen Explosieven                        die het Vooronderzoek Na-Conflictperiode, conform het CS-VROO
                                              heeft uitgevoerd, wordt geconcludeerd dat er sprake is van de
                                              mogelijke aanwezigheid van niet gesprongen explosieven.
Verwachtingsgebied Niet      -                Gebied waar op basis van historisch bronnenmateriaal een verhoogde
Gesprongen Explosieven                        kans op het aantreffen van NGE bestaat naar de situatie van 1940-
                                              1945 (inclusief naoorlogse munitieruimingen en
                                              opsporingsactiviteiten).

                                              Het NGE-Verwachtingsgebied is horizontaal en verticaal afgebakend,
                                              waarin zijn opgenomen:
                                              -   Eventuele onzekerheden en onnauwkeurigheden uit het
                                                  bronnenmateriaal (o.a. cartografische onnauwkeurigheden).
                                              -   De maximale horizontale en verticale verplaatsing van NGE in de
                                                  bodem.
Verwachtingskaart Niet       -                Het deel van het onderzoeksgebied waarbinnen het Vooronderzoek
Gesprongen Explosieven                        Conflictperiode wordt geconcludeerd dat er sprake is van de
                                              verwachting dat NGE zijn achtergebleven
Vooronderzoek                VC-NGE           Binnen het CS-VROO-01/02 wordt gesteld dat het Vooronderzoek
Conflictperiode-Niet                          Conflictperiode een onderdeel is van het HVO-NGE. Het doel van het
Gesprongen Explosieven                        VC-NGE is beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van
                                              aanwijzingen van de aanwezigheid van Niet Gesprongen Explosieven
                                              naar aanleiding van oorlogshandelingen gedurende de conflictperiode
                                              (1940-1945), en indien deze aanwijzingen er zijn, om het NGE-
                                              Verwachtingsgebied af te bakenen.

                                              REASeuro hanteert de term HVO-NGE voor het VC-NGE zoals gesteld
                                              in het CS-VROO-01/02.
Vooronderzoek Na-            VNC-NGE          Het Vooronderzoek Na-Conflictperiode richt zich op het inventariseren
Conflictperiode-Niet                          en beoordelen van bronnenmateriaal over bodemingrepen in de Na-
Gesprongen Explosieven                        Conflictperiode, waardoor mogelijk aanwezige niet gesprongen
                                              explosieven geheel of gedeeltelijk kan worden uitgesloten en/of de
                                              verticale ligging van het maaiveld en verschillende grondlagen
                                              dusdanig zijn gewijzigd dat dit van belang is voor de verticale
                                              afbakening van een verdacht gebied.

                                              REASeuro neemt het VNC-NGE op het PRA-NGE.




74853/RO-220284 versie 1.0       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat         Pagina 29 van 47
                                                            1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre> Begrip                       Afkorting      Definitie
 Werkveldspecifiek            WSCS-OCE       Het WSCS-OCE is het Werkveldspecifiek certificatieschema voor het
 certificatieschema voor                     opsporen van Conventionele Explosieven. Hierin waren onder andere
 het systeemcertificaat                      richtlijnen, proceseisen en deskundigheidseisen opgenomen. Het
 Opsporen Conventionele                      WSCS-OCE was sinds 1 juli 2012 de opvolger van de
 Explosieven                                 Beoordelingsrichtlijn Opsporen Conventionele Explosieven (BRL-OCE)
                                             en was wettelijk verankerd in de Arbowet. Het WSCS-OCE is per 1
                                             januari 2021 opgevolgd door CS-OOO.
Tabel 4: Begrippenlijst.




 74853/RO-220284 versie 1.0     DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat        Pagina 30 van 47
                                                           1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 2           GERAADPLEEGDE LITERATUUR

Voor dit HVO-NGE is de volgende literatuur geraadpleegd:

     Auteur              Titel                                                                         Relevant     Afkorting
     Amersfoort, H. en   Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied (Den Haag 2021).                Nee          -
     P. Kamphuis,
     Beeldbank WOII,     https://beeldbankwo2.nl/nl/                                                   Nee          -
     Delpher,            https://www.delpher.nl/                                                       Nee          -
     Foreman, J.,        The Fighter Command War Diaries: July 1944 to May 1945 (2004).                Nee10        -
     Klep, C. en B.      De bevrijding van Nederland 1944-1945. Oorlog op de flank (Den                Nee          -
     Schoenmaker,        Haag 1995).
     Middelbrook, M.,    Bomber Command War Diaries: An Operational Reference Book,                    Nee11        -
     en C. Everitt,      1939-1945 (2014).
     Molenaar, F.J.,     De Luchtverdediging in de Meidagen 1940 (2 delen; Den Haag,                   Nee          -
                         beide 1970).
Tabel 5: Verwijzing literatuur.

In de onderstaande tabellen worden per periode de gebeurtenissen die betrekking hebben op het onderzoeksgebied
weergegeven.

Mobilisatie en inval, augustus 1939 - mei 1940
Toen in augustus 1939 duidelijk werd dat oorlog in Europa onvermijdelijk zou worden, begon in Nederland de
mobilisatie. Tienduizenden soldaten werden opgeroepen, en Nederland bereidde zich voor op een Duitse aanval. In de
ochtend van 10 mei 1940 viel het Duitse leger Nederland binnen na een serie bombardementen op vliegvelden en
legerbases. Duitse parachutisten landden in de omgeving van Den Haag om het regeringscentrum uit te schakelen,
terwijl een invasiemacht via de grens Nederland binnendrong. Op kleinschalige gevechten in Oost-Nederland na kon
het Duitse leger hier eenvoudig oprukken, om vervolgens bij de Grebbelinie, voor de Afsluitdijk en langs de Moerdijk
verwikkeld te raken in felle gevechten. Op 14 mei 1940 werd Rotterdam gebombardeerd, waarna Nederland met
uitzondering van de provincie Zeeland capituleerde. In Zeeland zou de strijd, mede door de aanwezigheid van Franse
en Belgische troepen, nog tot 27 mei 1940 duren. Voor dit project is geen informatie aangetroffen met betrekking tot
deze periode.

De bezetting van 1940 tot juni 1944 (D-Day)
Na de capitulatie werd Nederland bezet. Duitse militairen werden ondergebracht in voormalige Nederlandse kazernes
en de vliegvelden werden door de Duitse luchtmacht, de Luftwaffe, overgenomen. De meeste Duitse militairen
bevonden zich langs de kust. Hier werden stellingen aangelegd ter voorbereiding op een eventuele geallieerde invasie.
Al tijdens de Duitse inval begon de Britse Royal Air Force (RAF) met de luchtoorlog tegen Duitsland. Bommenwerpers
werden ‘s nachts uitgestuurd voor kleinschalige bombardementen op doelen van militair belang. Deze bommenwerpers
verdwaalden met grote regelmaat, waardoor vergissingsbombardementen eerder regel dan uitzondering waren. De
grote verliezen dwongen de Britten tot een andere tactiek. Vanaf 1942 werden bombardementen uitsluitend uitgevoerd
door grote groepen bommenwerpers, die met tientallen tot honderden vliegtuigen één doel aanvielen. Vanaf 1942
verschenen daarnaast Amerikaanse bommenwerpers boven Nederland. Voor dit project is geen informatie aangetroffen
met betrekking tot deze periode.

De periode juni 1944 (D-Day) tot en met oktober 1944
Op 6 juni 1944 landde een geallieerde invasiemacht in Normandië. Van daaruit rukten Britse, Canadese en Amerikaanse
eenheden op richting Duitsland. De opmars verliep voorspoedig, maar in september 1944 liepen de geallieerden ten
zuiden van Nederland vast. Om een doorbraak richting Duitsland te forceren, werd op 17 september 1944 Operatie
Market Garden in gang gezet. Parachutisten moesten bruggen over de rivieren tussen Eindhoven en Arnhem veroveren,
waarna grondtroepen door Nederland Duitsland binnen konden dringen. Na hevige gevechten bij Arnhem mislukte de

10
   REASeuro beschikt over het primaire bronmateriaal waar dit boek op is gebaseerd. Omdat dit primaire bronmateriaal is
geraadpleegd (zie Bijlage 4), biedt dit boek geen aanvullende informatie voor voorliggende rapportage.
11
   Ibidem.




 74853/RO-220284 versie 1.0          DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat                   Pagina 31 van 47
                                                                1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>operatie. De zuidelijke provincies werden gedurende de maand oktober en november bevrijd, waarbij op verschillende
plaatsen fel werd gevochten. Uiteindelijk bevroor het front in een lijn van de Oosterschelde richting de Maas en de
Waal. Voor dit project is geen informatie aangetroffen met betrekking tot deze periode.

November 1944 tot de Duitse capitulatie mei 1945
In de winter van 1944 kwam het front in Nederland nagenoeg stil te liggen. In november werd Walcheren bevrijd, en in
Limburg vochten de geallieerden tot december door in een poging door te breken naar Duitsland. Gelijktijdig werden
in deze periode V-1 en V-2 Vergeltungswaffen afgevuurd. Deze langeafstandswapens waren gericht tegen Londen en
Antwerpen, maar kwamen vaak vroegtijdig neer op Nederlands grondgebied. Deze nieuwe Duitse dreiging leidde tot
een toename van de geallieerde luchtaanvallen op doelen in het bezette deel van Nederland. Vanaf maart 1945 kwam
weer beweging in het front. Canadese eenheden, die door in Duitsland oprukten, bogen af richting Oost-Nederland en
trokken via de Achterhoek Nederland binnen. In april 1945 werd ook vanaf het rivierengebied richting het noorden
opgetrokken, waarna het Nederlandse grondgebied ten oosten van Amersfoort binnen enkele weken bevrijd werd. De
Duitse bezettingsmacht in West-Nederland capituleerde pas op 5 mei 1945. Voor dit project is geen informatie
aangetroffen met betrekking tot deze periode.

Naoorlogse periode
Direct na de oorlog begon de wederopbouw van Nederland. Verdedigingswerken, bunkers en achtergebleven NGE
werden opgeruimd. Voor het ruimen van de duizenden mijnenvelden werden onder meer Duitse krijgsgevangenen
ingezet. Voor dit project is geen informatie aangetroffen met betrekking tot deze periode.




 74853/RO-220284 versie 1.0     DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat           Pagina 32 van 47
                                                           1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 3         ARCHIEFONDERZOEK (INTER)NATIONALE ARCHIEVEN

Voor het analyseren van de oorlogshandelingen binnen het onderzoeksgebied is gebruik gemaakt van documenten uit
verschillende (inter)nationale archiefinstellingen. REASeuro beschikt over een uitgebreide collectie kopieën van
documenten uit de Amerikaanse, Belgische, Britse, Canadese, Franse en Duitse archieven. Voor dit HVO-NGE heeft
enkel het Bundesarchiv Berlin-Lichterfelde (BaBL) in Berlijn, Duitsland aanvullende informatie opgeleverd.

NIOD Instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies (NIOD)
In het NIOD is de toegang 077: Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-
West geraadpleegd. Dit heeft de volgende resultaten opgeleverd:

 Toegang 077: Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West.
 Inventaris 1328      Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag betreffende vijandelijke
                      luchtaanvallen, 1940-1941.
 1 januari 1941, één brisantbom is neergekomen in een weiland in de gemeente Leimuiden:




 -   Niet relevant, geen exacte locatie neergekomen afwerpmunitie vermeld.

 19 februari 1941, negen brandbommen zijn neergekomen in de gemeente Leimuiden:




 -   Niet relevant, geen exacte locatie neergekomen brandbommen vermeld.

Tabel 6: Overzicht van de in het NIOD geraadpleegde inventarisnummers van toegang 077.

The National Archives (TNA)
REASeuro heeft in de loop der jaren een aanzienlijke collectie bombardementsgegevens uit The National Archives
(TNA) in Londen verzameld. Voor voorliggend HVO-NGE is deze collectie geraadpleegd. De collectie omvat
verschillende bombardementsgegevens van bombardementen door verschillende Britse luchtmachtonderdelen.

Het raadplegen van de in de bovenstaand tabel geraadpleegde inventarisnummers heeft geen resultaten opgeleverd
met betrekking tot het onderzoeksgebied:

 Records created or inherited by the Air Ministry, the Royal Air Force, and related bodies
 Referentie: AIR
 Inventaris      Bron                                      Omschrijving
 2 augustus 1940
 AIR 24/222      Bomber Command HQ                         Twenty-five Bristol Blenheim bombers attacked aerodromes
                                                           in the Netherlands and bridges and lock gates north of
                                                           Leimuiden. One hit was scored on the middle of a bridge
                                                           half a mile north of Leimuiden.
                                                           -     Niet relevant, bommen neergekomen op meer dan twee
                                                                 kilometer van het onderzoeksgebied.

Tabel 7: Overzicht van geraadpleegde inventarisnummers met betrekking voor voorliggend HVO-NGE uit het TNA.

Bundesarchiv Freiburg (BaMa) en Berlin-Lichterfelde (BaBL)
Het Bundesarchiv beheert de archieven van de Duitse krijgsmacht en de civiele archieven tijdens de Tweede
Wereldoorlog. De collectie is zwaargehavend door gebeurtenissen tijdens de oorlog. Zo is slechts ca. 2% van het archief
van de Duitse luchtmacht (Luftwaffe) is bewaard gebleven. Deze collectie is vernietigd door bombardementen en
opzettelijke archiefvernietiging. Ook de stukken van de grondeenheden zijn door vernietiging tijdens terugtrekking van



 74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat            Pagina 33 van 47
                                                            1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>de Duitse Wehrmacht slechts fragmentarisch bewaard. REASeuro beschikt over een grote collectie stukken uit het
Berlin-Lichterfelde (BaBL). In deze collectie is gezocht naar stukken met betrekking tot het onderzoeksgebied. Dit heeft
de volgende relevante resultaten opgeleverd:

 NS 1. Reichsschatzmeister der NSDAP.
 NS 1/581                     Meldungen der Gauleitungen über Bombenabwürfe und Fliegerschäden 1940 – 1944
                              Bd. 12 Jan. 1942
 22 januari 1942: één brisantbom is neergekomen ter plaatse van een boerderij in de gemeente Alkemade:




 -    Niet relevant, exacte locatie neergekomen bom is onbekend.

Tabel 8: Overzicht van geraadpleegde inventarisnummers met betrekking voor voorliggend HVO-NGE uit het BaBL.

 R 58 Reichssicherheitshauptamt
 R 58/3578                         Bandnummer 1
                                   Enthält v.a. : Englische Flugzeuge
                                   Luftangriffe auf deutsche Städte, Mai-Dez. 1941
                                   Angriffe auf Holland, Norwegen, Polen, die Tschechoslowakei und die besetzten
                                   Ostgebiete
                                   Erfassung der durch den Abwurf von Spreng- und Brandbomben entstandenen
                                   Sachschäden
                                   Zahl der toten, verletzten und evakuierten Personen
                                   Absturz und Abschuss von Flugzeugen
                                   Abwurf von Kleiderkarten in den Bezirken Koblenz und Hamburg
 24 mei 1941: één ballon met pamfletten is neergekomen te Leimuiden:




 -    Niet relevant, betreft geen NGE.

 R 58/3580                           Bandnummer 3
                                     Enthält v.a. : Englische und sowjetische Flugzeuge
                                     Luftangriffe auf deutsche Städte, Dez. 1941, Jan.-Sept. 1942
                                     Angriffe auf Holland, Frankreich, Norwegen, Polen, Litauen, Lettland und die
                                     Tschechoslowakei
                                     Erfassung der durch den Abwurf von Spreng- und Brandbomben entstandenen
                                     Sachschäden
                                     Zahl der toten, verletzten und evakuierten Personen
                                     Absturz und Abschuss von Flugzeugen
 22 januari 1942: één brisantbom is neergekomen op een boerderij in de gemeente Alkemade:




 -    Niet relevant, exacte locatie van neergekomen bom is onbekend.

 4 juni 1942: brisantbommen afgeworpen in verschillende gemeenten, waaronder gemeente Alkemade:




 74853/RO-220284 versie 1.0       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat            Pagina 34 van 47
                                                             1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre> R 58 Reichssicherheitshauptamt




 -   Niet relevant, exacte locatie van neergekomen bommen is onbekend.

 17 september 1942: vier brisantbommen zijn neergekomen in een veld in de gemeente Leimuiden:




 -   Niet relevant, exacte locatie van neergekomen bommen is onbekend.

Tabel 9: Overzicht van geraadpleegde inventarisnummers met betrekking voor voorliggend HVO-NGE uit het BaBL.




 74853/RO-220284 versie 1.0       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat     Pagina 35 van 47
                                                             1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 4         EOD: MUNITIERUIMING
In deze bijlage zijn de gegevens met betrekking tot de naoorlogse ruimingen van munitie opgenomen. Deze gegevens
zijn afkomstig van de EOD.

EOD: Munitieruimingen
In de munitieruimrapporten van de EOD van 1971 tot heden is gezocht naar geruimde NGE in of in de omgeving van
het onderzoeksgebied. De munitieruimrapporten in een straal van 500 meter rond het onderzoeksgebied zijn
meegenomen in de analyse, zodat een goed beeld wordt verkregen van de soort NGE die zijn ingezet in de omgeving
tijdens de oorlog. Slechts één ruimrapport in de directe omgeving van het onderzoeksgebied is aangetroffen.




Figuur 5: Munitieruiming EOD nabij het onderzoeksgebied (Bron ondergrond: ESRI).

 Munitieruiming      Geruimde NGE                        Locatie                     Relevantie
 19863555            Betreft een voorzoekactie, geen     In de sloot langs de Oude   Niet relevant, geen
                     munitie geruimd                     Wetering                    munitie geruimd

Tabel 10: Overzicht munitieruiming (Bron: EOD).




 74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat          Pagina 36 van 47
                                                            1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 5         CARTOGRAFISCH MATERIAAL
Voor dit HVO-NGE is intensief gebruik gemaakt van kaartmateriaal. Dit kaartmateriaal is digitaal ontsloten in GIS.
Het volgende kaartmateriaal is opgenomen in deze bijlage:
    •    Geallieerde stafkaart
    •    Mijnenveldkaart
    •    Topotijdreis
    •    Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME)
    •    Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN)
    •    Huidige topografische kaart

Geallieerde stafkaart
De geallieerde stafkaart is verkregen via het Kadaster en geeft een beeld van hoe het gebied er tijdens de Tweede
Wereldoorlog uitzag. Stafkaarten zijn voorzien van een coördinatenstelsel gebaseerd op kaartvierkanten, het
zogenaamde Nord du Guerre-coördinatenstelsel. Een kaartvierkant is een locatieaanduiding van één kilometer bij één
kilometer. In sommige gevallen zijn de locaties op honderd meter (zescijferig coördinaat) en op tien meter (achtcijferig
coördinaat) nauwkeurig. In stukken van land- en luchteenheden uit de Britse National Archives worden deze
coördinaten gebruikt om locaties aan te duiden. Het onderzoeksgebied ligt op de geallieerde stafkaart
366 Zevenhoven, in de kaartvierkanten qY.0871 en qZ.0971. In onderstaand figuur is de geallieerde stafkaart inclusief
het projectlocatie en onderzoeksgebied en kaartvierkanten weergegeven.




Figuur 6: Uitsnede geallieerde stafkaart met relevante kaartvierkanten (Bron: Kadaster).




 74853/RO-220284 versie 1.0       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat            Pagina 37 van 47
                                                             1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Mijnenveldkaart
Via de EOD is de mijnenveldkaart verkregen. Mijnenveldkaarten zijn stafkaarten waarop de mijnenvelden met rood zijn
aangegeven. Zoals zichtbaar in Figuur 7 waren binnen het onderzoeksgebied geen mijnenvelden of mijnenverdachte
gebieden aanwezig.




Figuur 7: Uitsnede mijnenveldkaart 366 Zevenhoven (Bron: EOD).




 74853/RO-220284 versie 1.0     DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat          Pagina 38 van 47
                                                           1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Topotijdreis
Op topotijdreis.nl staan de kadastrale kaarten van Nederland in de periode 1815 tot heden. Verschillende jaren van
kadastrale kaarten zijn door REASeuro in GIS te openen. Op deze wijze kunnen kaarten van het onderzoeksgebied van
vóór, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog worden vergeleken. Als voorbeeld is de kaartlaag van 1943 weergegeven
in Figuur 8.




Figuur 8: Uitsnede kaartlaag 1943 (Bron: Topotijdreis).




 74853/RO-220284 versie 1.0       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat        Pagina 39 van 47
                                                             1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME)
De IKME is een interactieve kaart van Nederland en is gecreëerd op initiatief van de Stichting RAAP. Via de kaart
kunnen indicatieve locaties van onder andere Duitse en Nederlandse verdedigingslinies, slagvelden, (schijn)vliegvelden
en munitieopslagplaatsen worden waargenomen. In onderstaand figuur is een uitsnede weergegeven van het IKME ter
plaatse van het huidige onderzoeksgebied. Zoals blijkt uit de IKME lag het onderzoeksgebied binnen de zogenaamde
Vordere Wasserstellung: “De 1e of Vordere Wasserstelling, een Duitse verdedigingslinie, lag ten oosten van het Neue
Landfront en moest een invasie vanuit de kuststreek vertragen.




Figuur 9: Uitsnede IKME (Bron: IKME).




 74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat            Pagina 40 van 47
                                                            1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN)
Via het AHN kunnen digitale hoogtekaarten van Nederland worden ingezien. Deze hoogtekaarten maken het mogelijk
om verstoringen in het landschap, die gerelateerd kunnen worden aan oorlogshandelingen, inzichtelijk te maken. In
Figuur 10 is een uitsnede van het huidige onderzoeksgebied in het AHN weergegeven. Op het AHN zijn binnen het
onderzoeksgebied geen verstoringen waarneembaar die gerelateerd kunnen worden aan oorlogshandelingen.




Figuur 10: Uitsnede AHN (Bron: AHN).




 74853/RO-220284 versie 1.0     DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat         Pagina 41 van 47
                                                           1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Huidige topografische kaart
De huidige topografische kaart is afkomstig van ESRI, de ontwikkelaar van ArcGIS Pro. Deze kaartlaag is dermate
nauwkeurig dat deze bruikbaar is voor het inpassen van overig kaartmateriaal en voor het nauwkeurig weergeven van
NGE-Verwachtingsgebied. Een uitsnede van deze kaart is weergegeven in Figuur 11.




Figuur 11: Uitsnede huidige topografische kaart (Bron: ESRI).




 74853/RO-220284 versie 1.0       DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat       Pagina 42 van 47
                                                             1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 6             OVERZICHT LUCHTFOTO’S
Bij de volgende instanties is een luchtfoto tijdens de oorlog geraadpleegd:
     •    Topografische Dienst Kadaster (Zwolle, NL);

Voor dit HVO-NGE is gebruik gemaakt van een luchtfoto tijdens de oorlog om een beeld te krijgen van het
onderzoeksgebied. Uit het geïnventariseerde bronmateriaal zijn geen relevante oorlogshandelingen binnen het
onderzoeksgebied gemeld. Om deze reden zijn geen extra luchtfoto’s geraadpleegd voor voorliggend onderzoek. De
luchtfoto is binnen het GIS-systeem gegeorefereerd. Waar nodig is gebruik gemaakt van het optimaliseren van het
contrast.

Luchtfoto’s vormen een belangrijke bron, omdat ze een beeld geven van de projectlocatie tijdens de oorlog. Daarnaast
kunnen luchtfoto’s sporen tonen van oorlogshandelingen, zoals kraters, schade of stellingen. Bij de analyse van
luchtfoto’s wordt bij voorkeur gewerkt met luchtfoto’s die dateren van kort na relevante oorlogshandelingen. Dan zijn
sporen van oorlogshandelingen nog het best zichtbaar. Bij foto’s van latere datum kan mogelijke schade al hersteld
zijn. De analyse van de voor dit onderzoek geraadpleegde luchtfoto is te vinden in paragraaf 4.1.

Bij het beoordelen van luchtfoto’s is gebruik gemaakt van een classificatie in validiteit van de waargenomen
verstoringen. Hierbij is gebruik gemaakt van drie niveaus van betrouwbaarheid 12:
-    Bevestigd: betrouwbaarheid grenst aan zekerheid. De waarneming kan worden bevestigd met een tweede bron.
-    Waarschijnlijk: de organisatie is overwegend zeker van de validiteit van de classificatie van het object op de
     luchtfoto.
-    Mogelijk: de organisatie is overwegend onzeker van de validiteit van de classificatie van het object op de luchtfoto.

Per waargenomen verstoring is in het GIS-systeem bijgehouden welk niveau van betrouwbaarheid van toepassing is.
Wanneer een waargenomen verstoring als “Mogelijk” wordt gecategoriseerd, wordt deze niet opgenomen in het GIS-
systeem wanneer in het overige bronnenmateriaal de verstoring niet kan worden bevestigd.

Luchtfoto van tijdens de Tweede Wereldoorlog:

 Collectie / sortie        Fotonummer             Datum               Bron
 647                       4155                   28-09-1944          Kadaster
Tabel 11: Overzicht luchtfoto’s.

In tekening 01 is de luchtfoto ingepast.




12
     Dit staat vermeld in het CS-VROO-01: Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten.




 74853/RO-220284 versie 1.0            DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat                  Pagina 43 van 47
                                                                  1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 7         CHECKLIST EN VERZENDLIJST

 Actie                                 Verwijzing rapport
 Aanleiding van het HVO-NGE            Paragraaf 1.1
 Omschrijving en doelstelling van      Paragraaf 1.3
 opdracht
 Begrenzing van het                    Paragraaf 1.2
 onderzoeksgebied
 Beschrijving uitvoering onderzoek     Zie offerte
 (incl. betrokken personen)
 Verantwoording bronnenmateriaal       Hoofdstuk 2
 (incl. bronverwijzing)
 Leemten in kennis                     Paragraaf 4.2
 Advies                                Paragraaf 5.2

Verzendlijst:
-   1 digitaal exemplaar van het rapport voor de opdrachtgever.




 74853/RO-220284 versie 1.0     DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat   Pagina 44 van 47
                                                           1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 8         WETTELIJK KADER

In deze bijlage is de belangrijkste vigerende wet- en regelgeving beschreven die betrekking heeft op NGE. Hierbij wordt
opgemerkt dat de wet- en regelgeving aan verandering onderhevig is. De belangrijkste (specifieke) regelgeving
rondom (het opsporen van) NGE volgt uit de het Arbobesluit, de Regeling Rijksfinanciering en het CS-OOO.
Voor een volledige beschrijving van de vigerende inhoud van de genoemde wet- en regelgeving wordt verwezen naar
www.wetten.nl.

Arbowet
In de Arbowet (arbeidsomstandighedenwet) is de arbeidsveiligheid vastgelegd en de verantwoordelijkheid van
opdrachtgevers en opdrachtnemers. Het is een kaderwet, waarin algemene bepalingen staan die gelden voor alle
plekken waar arbeid wordt verricht. Concrete regelgeving is verder uitgewerkt in het Arbobesluit en de Arboregeling.
De arbeidsinspectie is het bevoegd gezag om toe te zien op de naleving van het Arbobesluit en -regeling.

Hieronder worden de artikelen vermeld die direct verband houden met NGE.

Arbobesluit
In het Arbobesluit staat de belangrijkste specifieke regelgeving vermeld voor bedrijven die actief zijn met het opsporen
van NGE of hiermee te maken hebben in verband met grondroerende werkzaamheden.

Artikel 4.10 - Ontplofbare oorlogsresten (laatste wijziging: Staatsblad 2020, nummer 440, in werking getreden per 01-
01-2021).
In alle gevallen waarin gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers kan bestaan door de mogelijke
aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, wordt, alvorens werkzaamheden worden aangevangen, hiernaar een
oriënterend onderzoek ingesteld. Indien nodig wordt tevens nader onderzoek uitgevoerd. Wanneer opsporing van
ontplofbare oorlogsresten nodig is, dient dit uitgevoerd te worden door bedrijven die in het bezit zijn van een
certificaat opsporen ontplofbare oorlogsresten en door de daarvoor gekwalificeerde personen.

Arboregeling
In de Arboregeling zijn concrete voorschriften opgenomen om de veiligheid en gezondheid van en rondom het
opsporingsproces te waarborgen. De volgende artikelen zijn hiervoor van toepassing.

Artikel 4.16 - Registratie of herregistratie van personen die werken met explosieve stoffen.
Personen die werken met of nabij NGE, dienen gecertificeerd te zijn.

Artikel 4.17f - Afgifte certificaat opsporen van ontplofbare oorlogsresten (wijziging per 1-1-2021).
Een certificaat voor het opsporen van ontplofbare oorlogsresten als bedoeld in artikel 4.10, vijfde lid, van het besluit,
wordt door de certificerende instelling afgegeven indien de aanvrager voldoet aan de eisen zoals vastgelegd in het
certificatieschema voor het opsporen van ontplofbare oorlogsresten (CS-OOO).

Certificatieschema Opsporing Ontplofbare Oorlogsresten (CS-OOO)
Hierin zijn onder andere richtlijnen, proceseisen en deskundigheidseisen opgenomen op gebied van opsporing naar
ontplofbare oorlogsresten. Het CS-OOO is sinds 1 januari 2021 de opvolger van de Werkveldspecifiek
certificatieschema voor het Systeemcertificaat Opsporen Conventionele Explosieven (WSCS-OCE) en is wettelijk
verankerd in de Arbowet.

Om het maatschappelijk belang – veiligheid en gezondheid van en rondom de arbeid – te waarborgen, is door de
overheid gekozen voor een wettelijk verplichte certificatieregeling voor de borging van de kwaliteit/veiligheid van het
opsporen van conventionele explosieven.

Rijksfinanciering
Met ingang van 1 januari 2021 is de zogenaamde “Bommenregeling” aangepast. Vanaf 2021 kunnen alle gemeenten in
geval van vooronderzoek, opsporing en ruiming van explosieven een bijdrage van 68% in de kosten ontvangen door
het indienen van een raadsbesluit. Vanaf 2021 is de mogelijkheid voor het ontvangen van een suppletie-uitkering
beperkt tot de werkelijk gemaakte kosten.




 74853/RO-220284 versie 1.0        DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat               Pagina 45 van 47
                                                              1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Aanvragen die vóór 1 april door het ministerie van BZK zijn ontvangen worden, na beoordeling, in het jaar van
ontvangst toegekend. Verzoeken die het ministerie vanaf 1 april ontvangt worden meegenomen in het volgende jaar.

Om in aanmerking te komen voor een bijdrage voor 2022 dient de gemeente een raadsbesluit in waarin de gemaakte
kosten voor het opsporen en ruimen van explosieven zijn opgenomen. Er hoeft geen verdere onderbouwing overlegd
te worden. Projectplannen of studies naar risico’s e.d. worden niet in behandeling genomen. BTW komt, net als onder
het voormalige Bijdragebesluit, niet voor compensatie in aanmerking. In de opgave van de gemaakte kosten dient
daarom duidelijk te worden opgenomen dat de bedragen exclusief BTW zijn.

Het ministerie ontvangt raadsbesluiten bij voorkeur per e-mail via regelingen@minbzk.nl. Per post aanvragen is ook
mogelijk. De stukken dienen in dit geval te worden verzonden aan:

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
t.a.v. FEZ/FAR/Regelingen
Postbus 20011
2500 EA Den Haag

Overige relevante regelgeving
Naast bovengenoemde wet- en regelgeving kunnen op verschillende deelaspecten andere regelingen van toepassing
zijn. Onderstaand worden de belangrijkste benoemd:
•     Wet Wapens en Munitie: het is ingevolge de Wet wapens en munitie verboden wapens en munitie voorhanden te
      hebben, te dragen en te vervoeren. Opsporingsbedrijven die gecertificeerd zijn voor deelgebied A dienen te
      beschikken over een ontheffing krachtens artikel 4 van deze wet.
•     Wet veiligheidsregio's en de Aanpassingswet veiligheidsregio's.
•     Wet milieubeheer.
•     Wet op de archeologische Monumentenzorg.
•     Wet vervoer gevaarlijke stoffen.
•     Circulaire Opslag ontplofbare stoffen

Voor de omgang met stoffelijke resten gelden de volgende wettelijke kaders:
•   Verdragen van Geneve, artikel 4 van 1929 en artikel 17 van 1949: het bergen van stoffelijke resten uit de oorlog is
    een taak van de Bergings- en Identificatie Dienst van de Koninklijke Landmacht (BIDKL: vaak aangeduid als de
    'Gravendienst')
•   Wet op de Lijkbezorging, artikel 21: de burgemeester is verantwoordelijk voor lijkbezorging van onbekende
    personen. De burgemeester/politie roept assistentie van de BIDKL in.
•   Burgerlijk Wetboek, boek 5, artikel 5, lid 1: bij het stuiten op een veldgraf, is het verplicht om met bekwame spoed
    aangifte te doen van de vondst bij de plaatselijke overheid (politie/gemeente) en eveneens de zaak in bewaring te
    geven aan de politie/gemeente die dit vordert. De politie/gemeente roept de BIDKL ter plaatse.
•   Wet Wapens en munitie artikel 2 en 3: in verband met eventueel aanwezige vuurwapens, of munitie, of onderdelen,
    of hulpstukken daarvan kan ook de Wet wapens en munitie van toepassing zijn op de vondst van een veldgraf.
•   Circulaire Vliegtuigberging: Staatscourant 2016 Nr. 54987 (Tot 2013 was dit de Ministeriële publicatie 40-45): bij
    vliegtuigbergingen geldt: 'Om de zorgvuldigheid van een berging te waarborgen en invulling te geven aan de
    Verdragen van Genève, en relevante overeenkomsten met de Verenigde Staten, het Gemenebest en Duitsland
    inzake de overdracht van stoffelijke resten, is de berging en identificatie van stoffelijke resten uit WO II bij
    uitsluiting voorbehouden aan de BIDKL'.




 74853/RO-220284 versie 1.0      DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat            Pagina 46 van 47
                                                            1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>BIJLAGE 9         TEKENINGEN
Tekening 01:                  Inpassing luchtfoto d.d. 28-09-1944




 74853/RO-220284 versie 1.0         DR Update HVO-NGE Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat   Pagina 47 van 47
                                                               1-2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                  Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat 1-2
                                                                        Inpassing luchtfoto d.d. 28-09-1944
         104100   104200                    104300       104400                     104500                          104600
469900




                                                                                                                                                  469900
469800




                                                                                                                                                  469800
469700




                                                                                                                                                  469700
469600




                                                                                                                                                  469600
469500




                                                                                                                                                  469500
469400




                                                                                                                                                  469400
469300




                                                                                                                                                  469300




                                                     0                               125                                        250 meter
469200




                                                                                                                                                  469200




         104100   104200                    104300       104400                     104500                          104600


                           Projectlocatie                         Kaag en Braassem Oude Wetering Kerkstraat 1-2
                           Onderzoeksgebied                       Inpassing luchtfoto d.d. 28-09-1944

                                                                  Rapportnummer RO-220284

                                                                  Getekend:      T. Dekker         11-10-2022 Tekening no:   74853-01-01
                                                                  Gecontroleerd: L. van den Burg 11-10-2022 Papier formaat:           A4
                                                                  Akkoord:       A.P.A.M. van Riel 11-10-2022 Coörd systeem:     RD New




                                                                                                                                                  ±
                                                                                                   Riel Explosive Advice & Services Europe B.V.
                                                                                                   Vijfhuizenbaan 1b 5133 NH Riel
                                                                                                   Postbus 21 5133 ZG Riel
                                                                                                   Tel: 013-5186076
                                                                                                   E-mail: info@reaseuro.com
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>