<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Transect-rapport 4955
Rijpwetering, Achterdijk 2
Gemeente Kaag en Braassem (ZH)
Archeologisch bureauonderzoek (BO) en inventariserend
Veldonderzoek (IVO), verkennende fase
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>transect: archeologie, erfgoed, ruimte

</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                     Overijsselhaven 127                 T: 030-7620705
                                                     3433 PH Nieuwegein                  E: informatie@transect.nl
Auteur                                                I. Korver
Versie                                                Definitief
Projectcode                                           23080032
Datum                                                 22-11-2023
Opdrachtgever                                         Buro SRO
Uitvoerder                                            Transect b.v.
                                                      Overijsselhaven 127
                                                      3433 PH Nieuwegein
Veldonderzoek                                         J.G.E. Melman (KNA Prospector)
                                                      I. Korver (KNA Prospector)
Onderzoeksmelding                                     5467803100
Bevoegde overheid                                     Gemeente Kaag en Braassem
Adviseur bevoegde overheid                            M. Hanemaaijer
Status                                                Goedgekeurd na aanpassing (d.d. 20-11-2023)
Beheer documentatie                                   Transect, Nieuwegein
Voorblad                                              Foto van het plangebied ten tijde van het
                                                      veldonderzoek (09-10-2023)
   Autorisatie
   Naam                               Datum                            Paraaf
   Drs. T. Nales                      22-11-2023
   (Senior KNA Prospector)
 ISSN: 2211-7067
 © Transect, Nieuwegein
 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of
 op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers.
 Transect aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de
 adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Samenvatting
In opdracht van Buro SRO heeft Transect b.v. in oktober 2023 een archeologisch vooronderzoek
uitgevoerd in een plangebied aan de Achterdijk 2 in Rijpwetering (gemeente Kaag en Braassem). De
aanleiding voor het onderzoek vormt een bestemmingsplanwijziging ten behoeve van de realisatie van
twee nieuwe woningen in het gebied. Het archeologisch vooronderzoek bestaat hier uit een
Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend veldonderzoek (IVO). De vraagstelling
van deze onderzoeken richt zich op het vaststellen en toetsen van de archeologische verwachting en
de bepaling in hoeverre de voorgenomen ingrepen in het kader van de planvorming effect hebben op
eventuele archeologische resten in het gebied.
Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat het plangebied zich aan het historische
bewoningslint van Rijpwetering bevindt dat als een ontginningsas in de 14 e eeuw is gebruikt. Het
plangebied heeft tot circa 3950 v. Chr. in een getijdegebied gelegen, waarin getijdegeulen aanwezig
waren. Archeologische resten uit het Neolithicum zouden zich kunnen bevinden zich in de top van
oeverafzettingen van kreekruggen. Deze afzettingen worden verwacht op 3,7-4,5 m -NAP (2,1-4,5 m -
Mv). Op basis van het AHN worden in het plangebied geen kreekruggen verwacht, waardoor voor deze
periode een lage verwachting is vastgesteld. Het archeologisch niveau waarin resten uit de periode
Laat-Paleolithicum - Mesolithicum aangetroffen kunnen worden bevindt zich dermate diep (dieper dan
9,0 m -NAP; vanaf 7,5 m -Mv) dat, in combinatie met de geringe grootte van het plangebied, het
niveau buiten beschouwing wordt gelaten. Eventuele verstoringen aan dit niveau zullen bovendien
een zeer klein oppervlak beslaan (oppervlakte heipalen), waardoor eventuele archeologische resten
beter ‘in situ’ bewaard kunnen blijven (indien aanwezig).
In de periode ná 3950 v. Chr. kwam het plangebied achter strandwallen in een lagune te liggen en
werd het gebied met veen bedekt. In deze periode (Bronstijd-Vroege Middeleeuwen) kon alleen langs
ontwaterende veenrivieren sporadisch bewoning plaatsvinden, doordat het veen daar lokaal
ontwaterde. Op basis van paleogeografische kaarten (Vos e.a., 2018) en het AHN zijn dergelijke
ontwaterende veenrivieren niet in het plangebied te verwachten. Zodoende geldt voor deze periode
een lage archeologische verwachting.
Voor wat betreft resten uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd is de verwachting hoog. De reden
hiervoor is de ligging van het plangebied tussen twee (verhoogde) woonplaatsen in, die zijn
ingetekend op verschillende historische kaarten. In het plangebied zelf ontbreekt de bebouwing vanaf
1615, waardoor er geen aanleiding is om funderingsresten van bebouwing uit deze tijd in het
plangebied te verwachten. Wel worden er erf-gerelateerde resten zoals water- en beerputten,
afvalkuilen en sporen van terreininrichting zoals greppels en sloten verwacht.
Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat in de ondergrond van het plangebied wadafzettingen van
het Laagpakket van Wormer aanwezig zijn vanaf 250 – 270 cm -Mv (3,94 – 4,15 m -NAP). Deze
afzettingen zijn grijs en slap, bevatten humusvlekken en schelp- en plantenresten. Er zijn geen sporen
van bodemvorming aangetroffen of indicatoren voor rijping van de klei, die duiden op
oeverafzettingen van een eventuele kreekrug in het gebied. Ze zijn afgezet in een voornamelijk nat
milieu, waardoor deze afzettingen niet voor bewoning geschikt zijn. Het Laagpakket van Wormer
wordt afgedekt door een 110-180 cm dikke veenlaag. Op het veen zijn ophogingslagen aangebracht.
Deze bestaan uit een mengsel van sterk humeuze klei en zand, waar baksteenre sten in zijn
aangetroffen. Hierop ligt een recente laag ophoogzand, getuige de moderne baksteenresten en ander
puin (grind, plastic). In het zand heeft zich een bouwvoor gevormd. Op grond hiervan is de
archeologische verwachting uit het bureauonderzoek bij te stellen. De archeologische verwachting
voor de periode Neolithicum – Vroege Middeleeuwen kan worden bijgesteld naar laag. Er zijn geen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>bewoonbare archeologische niveaus aangetroffen in het Laagpakket van Wormer en het veen. De top
van het veen en de ophogingslagen zijn archeologisch gezien wel interessant voor de periode Late
Middeleeuwen – Nieuwe Tijd. Vanwege de ligging tussen twee historische boerderijen is het zeer goed
mogelijk dat hier archeologische resten aanwezig zijn in het plangebied. De verwachting voor deze
periode blijft daarom hoog.
Advies
Het voornemen bestaat om in het plangebied twee nieuwe particuliere woningen te realiseren. In het
plangebied is een hoge verwachting vastgesteld vanaf de bouwvoor (30 – 55 cm -Mv; 1,70 – 1,85 m -
NAP). Zodoende adviseren wij tot behoud van de archeologische dubbelbestemming. Indien er
bodemingrepen dieper dan 30 cm -Mv plaatsvinden, dan adviseren wij tot vervolgonderzoek. Dit kan
het beste plaatsvinden in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO -P, protocol 4003). Voor een
dergelijk gravend onderzoek is een Programma van Eisen nodig, dat op voorhand beoordeeld en
goedgekeurd is door de bevoegde overheid.
Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal de
bevoegde overheid (de gemeente Kaag en Braassem) een besluit nemen over de daadwerkelijke
omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied.
Selectieadvies (M. Hanemaaijer, d.d. 20-11-2023)
De aanbeveling van Transect kan worden overgenomen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Inhoud
1.    Aanleiding                                                          1
2.    Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek                    2
3.    Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied                        3
4.    Planvorming en consequenties toekomstig gebruik                     5
5.    Beleidskader                                                        6
6.    Landschap, geomorfologie en bodem                                   7
7.    Beschrijving bekende archeologische kenmerken                       9
8.    Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen          13
9.    Gespecificeerde archeologische verwachting                         20
10. Resultaten veldonderzoek                                             24
11. Beantwoording onderzoeksvragen                                       26
12. Conclusie en Advies                                                  27
13. Geraadpleegde bronnen                                                29
Bijlage 1: Plantekening                                                  32
Bijlage 2: Archeologische beleidskaart van de gemeente Kaag en Braasse m 33
Bijlage 3: Geomorfologie                                                 35
Bijlage 4: Hoogtekaart                                                   36
Bijlage 5: Bodemkaart                                                    38
Bijlage 6: Archeologische informatie                                     39
Bijlage 7: Boorpuntenkaart                                               40
Bijlage 8: Foto’s van boringen                                           41
Bijlage 9: Boorbeschrijvingen                                            42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>1. Aanleiding
In opdracht van Buro SRO heeft Transect b.v.1 in oktober 2023 een archeologisch vooronderzoek
uitgevoerd in een plangebied aan de Achterdijk 2 in Rijpwetering (gemeente Kaag en Braassem). De
aanleiding voor het onderzoek vormt een bestemmingsplanwijziging ten behoeve van de realisatie van
twee nieuwe woningen in het gebied.
In het plangebied geldt volgens de archeologische beleidskaart een archeologische waarde . Vanwege
deze aanduiding is een archeologisch onderzoek verplicht bij bodemingrepen, die groter zijn dan 150
m2 en dieper dan 30 cm -Mv reiken. Dit betekent dat gezien de omvang van de voorgenomen van de
toekomstige ontwikkeling (circa 1450 m2 met bodemingrepen dieper dan 30 cm -Mv) archeologisch
vooronderzoek nodig is.
Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse
Archeologie (KNA), versie 4.1 en het Plan van Aanpak (Korver, 2023).
1 Transect b.v. voldoet aan de eisen zoals gesteld in de kwaliteitsnorm ‘BRL SIKB 4000’, versie 4.1, en is gecertificeerd door
middel van een procescertificaat. Transect b.v. is certificaathouder van de volgende protocollen: ‘KNA Protocol 4001 Programma
van Eisen’, ‘KNA Protocol 4002 Bureauonderzoek’, ‘Protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek, varian t Overig’, ‘Protocol
4003 Inventariserend Veldonderzoek, variant Proefsleuven’ en ‘Protocol 4004 Opgraven’, en staat geregistreerd bij het RCE en
de SIKB.
                                                                                                                             1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2. Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek
Het archeologisch vooronderzoek bestaat uit een gecombineerd onderzoek, te weten een
Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase.
Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische
verwachting, dat wil zeggen het aan de hand van beschikbare en nieuwe informatie over de
archeologie, cultuurhistorie, geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik, bepalen van de kans dat
binnen het plangebied archeologische resten kunnen voor komen. Hiervoor is onder andere het
centraal Archeologisch Informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE)
geraadpleegd, waarin de Archeologische MonumentenKaart (AMK) is opgenomen. Aanvullende
(cultuur)historische informatie is verkregen uit historische kaarten. Om inzicht te krijgen in de opbouw
en ontwikkeling van het landschap zijn onder andere de bodemkaart en beschikbar e geologische en
geomorfologische kaarten geraadpleegd. Ook is er navraag gedaan bij de Stichting Oud-Alkemade voor
aanvullende informatie (via contactformulier website; d.d. 03-10-2023). Deze informatie is in deze
rapportage verwerkt.
Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en waar mogelijk bijstellen van de
gespecificeerde archeologische verwachting, door het verzamelen van informatie over de feitelijke
bodemopbouw, bodemreliëf en bodemintactheid in het plangebied . Hiermee ontstaat inzicht in de
landschapsvormende processen en landschappelijke eenheden uit het verleden. Op basis hiervan kan
een oordeel worden gegeven over waar, wanneer en in hoeverre het gebied in het verl eden geschikt
was voor de mens. Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd in de vorm van een
booronderzoek (IVO-O). De toegepaste methodiek in het veld wordt beschreven bij de beschrijving
van de veldresultaten (Hoofdstuk 10).
Het onderzoek probeert hiermee aan de hand van feitelijke informatie antwoord te geven op de
volgende vragen:
•      Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen?
•      Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante bodemniveaus te onderscheiden en
       hoe diep liggen deze?
•      In hoeverre zijn de archeologisch relevante bodemniveaus nog intact (verstoring, erosie,
       afdekkend substraat)?
•      Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiëren
       in laag, middelhoog en hoog?
Het resultaat van het archeologisch vooronderzoek is dit rapport met een conclusie omtrent het risico
dat eventueel aanwezige archeologische waarden in het plangebied worden verstoord als gevolg van
de voorgenomen plannen. Op basis van dit rapport neemt he t bevoegde overheid een beslissing in het
kader van de vergunningverlening of planprocedure. Het rapport bevat waar mogelijk gegevens over
de – verwachte – aan- of afwezigheid, aard, omvang, ouderdom, gaafheid, conservering en (relatieve)
kwaliteit van archeologische waarden. Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform protocol 4002 van
de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1 (KNA 4.1). Het inventariserend veldonderzoek
is uitgevoerd conform protocol 4003 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeo logie versie 4.1 (KNA
4.1).
                                                                                                        2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>3. Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied
  Gemeente                                           Kaag en Braassem
  Plaats                                             Rijpwetering
  Toponiem                                           Achterdijk 2
  Kaartblad                                          30F en 31A
  Centrumcoördinaat                                  100.002 / 467.766
Binnen het archeologisch bureauonderzoek is onderscheid gemaakt in het plangebied en het
onderzoeksgebied. Het plangebied is het gebied waarin de geplande bodemingrepen zullen
plaatsvinden. Het onderzoeksgebied omvat het plangebied en een deel van het direct omringende
gebied en wordt bij het onderzoek betrokken om tot een beter inzicht te komen in de archeologische,
(cultuur)historische en bodemkundige situatie in het plangebied. Het onderzo eksgebied beslaat in dit
geval een straal van circa 500 meter rond het plangebied.
Het plangebied ligt aan de Achterdijk 2 in Rijpwetering (gemeente Kaag en Braassem). De ligging van
het plangebied is weergegeven in figuur 1. Kadastraal gezien omvat het plangebied het perceel AKM01
Sectie D nummer 4115. De begrenzing van het plangebied wordt gevormd door de Achterdijk in het
westen en de overige grenzen worden gevormd door de grenzen van de aanliggende kadastrale
percelen. Het plangebied is circa 1450 m2 groot.
                                                                                                      3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Figuur 1: Ligging van het plangebied (met rode lijnen aangegeven,
bron: www.pdok.nl).
                                                                  4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>4. Planvorming en consequenties toekomstig gebruik
  Kader                                             Bestemmingsplanwijziging
  Oppervlakte plangebied                            1450 m2
  Planvorming                                       Nieuwbouw woningen
  Omvang verstoringen                               Twee woningen (opp. onbekend)
                                                    Nutsaansluitingen
  Bodemverstorende werkzaamheden                    Graafwerkzaamheden, heiwerkzaamheden
  Diepte verstoring                                 Onbekend (>50 cm)
Het voornemen bestaat om in het plangebied twee nieuwe particuliere woningen te realiseren. De
toekomstige bebouwing is gepland op een stuk grasland. Een inrichtingstekening van de toekomstige
situatie is weergegeven in bijlage 1. Om de herontwikkeling mogelijk te maken, is een
bestemmingsplanwijziging nodig van ‘Recreatief’ naar ‘Wonen’. De ingrepen zullen naar verwachting
het bodemarchief en daarmee eventueel aanwezige archeologische waarden aantasten. De aard,
oppervlakte en diepte van de ingrepen is echter nog niet bekend, maar waarschijnlijk zullen onder de
toekomstige bebouwing ook heipalen nodig zijn. Hoe diep de ingrepen zullen reiken is echter nog niet
bekend, aangezien de technische tekeningen voor de bebouwing nog worden opgesteld.
Er zijn geen effecten op het grondwaterpeil voorzien.
                                                                                                     5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>5. Beleidskader
  Onderzoekskader                                Bestemmingsplanwijziging
  Beleidskader                                   Gemeentelijke beleidskaart
  Onderzoeksgrens                                150 m2 en dieper dan 30 cm –Mv
In 1992 heeft Nederland het Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed
ondertekend; ook wel het Verdrag van Malta of Valletta genoemd, naar het eiland en de plaats waar
het is ondertekend. Het Verdrag is in 1998 geratificeerd en op 1 september 2007 via de Wet op de
Archeologische Monumentenzorg (Wamz) geïmplementeerd. De Wamz is een wijzigingswet en omvat
een wijziging van de Monumentenwet 1988, de Wet Milieubeheer, de Ontgrondingenwet en de
Woningwet, op grond waarvan overheden onder andere bij bodemingrepen verplicht rekening
moeten houden met het behoud van archeologische waarden. Sinds juli 2016 (Erfgoedwet) is het
behoud en beheer van het Nederlandse erfgoed geregeld door één integrale Erfgoedwet. De omgang
met archeologie in de fysieke leefomgeving zal in de nieuwe Omgevingswet worden geregeld, die in
2024 in werking zal treden.
In het plangebied geldt volgens de archeologische beleidskaart een archeologische waarde (Huizer,
e.a., 2011; bijlage 2). Het plangebied heeft een archeologische waarde door de ligging binnen een
historisch ontginningslint en kern. Bij bouwwerken en/of bodemingrepen die groter zijn dan 150 m2 én
dieper reiken dan 30 cm -Mv is daarom archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk. Gezien het
grotere verstoringsoppervlakte en -diepte betekent dat in dit geval er in het kader van een
bestemmingsplanwijziging een archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk is (zie hoofdstuk 4).
In het kader van een bestemmingsplanwijziging dient de aanvrager een rapport aan de gemeente te
overleggen, waarin de archeologische waarde van het plangebied naar het oordeel van Burgemeester
en Wethouders in voldoende mate is vastgesteld. Afhankelijk van de uitkomsten van het archeologisch
(voor-)onderzoek dat hiervoor nodig is, kunnen aan de ontwikkeling regels worden verbonden ter
behoud van belangrijke archeologische waarden. Deze kunnen bestaan uit technische aanpassingen of
een veiligstellende opgraving. Het archeologisch vooronderzoek kan hiertoe worden uitgebreid met
een al dan niet gecombineerd karterend en waarderend onderzoek, zodat op basis van de KNA -
waarderingssystematiek een waardestelling kan worden opgemaakt.
                                                                                                   6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>6. Landschap, geomorfologie en bodem
   Archeoregio                                         Hollands veengebied
   Geomorfologie                                       Bebouwd
   Maaiveld                                            -1,6 – -0,2 m NAP
   Bodem                                               West: bebouwd
                                                       Oost: Bovenland
   Grondwater                                          Onbekend
Landschapsgenese
Rijpwetering –en daarmee het plangebied -maakt deel uit van het Hollands veengebied (Berendsen,
2005). Het ontstaan van dit landschap voert terug tot het einde van de laatste IJstijd, circa 10000 jaar
geleden. Het landschap bestond toen uit een reliëfrijk dekzandlandschap van zandruggen,-koppen en -
vlaktes. Dit reliëf is ontstaan als gevolg van grootschalige zandverstuivingen gedurende de laatste
ijstijd, met name tussen 55000 tot 15000 jaar geleden. Door de verstuivingen werd over grote
gebieden dekzand afgezet, dat geologisch gezien wordt gerekend tot de Formatie van Boxtel (De
Mulder e.a., 2003). Aan het begin van het huidige geologische tijdvak, het Holoceen (10000 jaar
geleden tot heden) trad een sterke verbetering in het klimaat op, waardoor de gemiddelde
jaartemperaturen begonnen te stijgen. Dit leidde tot een grootschalige afsmelting van het landijs,
waarbij de vrijgekomen hoeveelheid smeltwater wereldwijd zorgde voor een sterke zeespiegelstijging.
Met de stijging van de zeespiegel steeg in Nederland ook het grondwater, dat als het ware
landinwaarts werd “opgestuwd”. Hierdoor kon het dekzandlandschap geleidelijk verdrinken. Er
ontstonden zoetwatermeren en moerassen, waarin op grote schaal veenvorming optrad (Formatie van
Nieuwkoop; Basisveen Laagpakket, De Mulder e.a., 2003). Gedurende het Atlanticum en het Vroeg
Subboreaal (grofweg het Laat-Mesolithicum tot en met het Midden-Neolithicum), steeg de zee steeds
verder en drong daarbij het achterland binnen. Er ontstond daardoor een soort lagune die in uiterlijk
vergelijkbaar is met de huidige Waddenzee. Onder deze omstandigheden vormde een pakket zand en
klei (Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer). Na het Subboreaal (grofweg vanaf het
Midden-Neolithicum) zwakte de stijging van de zeespiegel af, waardoor zich voor de kust strandwallen
vormden. Deze strandwallen beschermden het achterland tegen overstromingen vanuit zee, waardoor
een relatief rustig en vochtig milieu kon ontstaan. De aanhoudende stijging van het grondwater zorgde
daarbij opnieuw voor uitgebreide vorming van veen, dat geologisch gezien tot de Formatie van
Nieuwkoop, Hollandveen Laagpakket wordt gerekend (De Mulder e.a., 2003). Het veengebied werd
daarbij doorsneden door kleine veenstroompjes die hoofdzakelijk afwaterden op de Oude Rijn (ten
zuiden van Rijpwetering) en ondervond tot aan de Middeleeuwen toe weinig landschappelijke
verandering.
Geologie
Volgens boring B30F1941 uit het Dinoloket van TNO liggen op circa 100 m ten westen van het
plangebied afzettingen van de Formatie van Nieuwkoop (veen) op Formatie van Naaldwijk, Laagpakket
van Wormer (getij-afzettingen, 99932, 467804 (RD); bron: www.dinoloket.nl, zie ook voorgaande
paragraaf “landschapsgenese”). Het veen is circa 60 cm dik en reikt tot 3,70 m -NAP. Het Laagpakket
van Wormer bestaat uit klei tot circa 2,50 m -Mv (5,60 m -NAP) en vervolgens zand tot 6,0 m -Mv (9,10
m -NAP).
                                                                                                         7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Geomorfologie
Het plangebied is op de geomorfologische kaart niet gekarteerd vanwege de ligging binnen de
bebouwde kom. Circa 30 m ten westen van het plangebied is een vlakte van getij-afzettingen
gekarteerd, die mogelijk ook in het plangebied voorkomt (code 2M72, bijlage 3, Maas e.a., 2019).
Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN)
Op basis van het AHN valt af te leiden dat het maaiveld in het plangebied op -1,6 - -0,2 m NAP ligt
(bron: www.ahn.nl; versie 4; bijlage 4). Het maaiveld is het hoogst langs het water ter plaatse van de
dijk/waterkering die zich hier bevindt. Het maaiveld binnen het plangebied is verder relatief vlak en
vertoont weinig verschillen. Op het AHN zijn geen indicaties die erop wijzen dat in het plangebied
getijdegeulen en/of -inversieruggen aanwezig zijn.
Bodem en grondwatertrap
Ook op de bodemkaart is het plangebied grotendeels niet gekarteerd vanwege de ligging in bebouwd
gebied. In het oosten is een bovenlandstrook gekarteerd, waaraan geen specifieke gronden zijn
gekoppeld. Over het algemeen betreffen dit opgehoogde en/of niet afgegraven gronden, waardoor
van alles mogelijk is (kaartcode Bovland, bijlage 5, Alterra, 2019; De Bakker, 1966). Ten westen en
oosten van de bebouwde kom zijn koopveengronden gekarteerd. Dit zijn veengronden, waarvan de
bovengrond (max. 50 cm) bestaat uit venige klei of kleiig veen die goed veraard is. Ze zijn in de
middeleeuwen ter ontginning uitgegeven tegen een bepaalde wijze van vaste betalingen, die destijds
'copen' genoemd werd (De Bakker, 1966).
De grondwatertrap in het plangebied is onbekend vanwege de ligging binnen de bebouwde kom. Ter
plaatse van de gekarteerde gronden is de grondwatertrap II (op de bodemkaart). Dit houdt in dat de
gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) binnen 40 cm -Mv voor kan komen. De gemiddeld laagste
grondwaterstand (GLG) ligt tussen 50-80 cm -Mv. Dergelijke hoge grondwaterstanden leiden ertoe dat
organische resten, zoals bot- of plantenmateriaal, binnen 80 cm -Mv worden aangetast als gevolg van
oxidatie. Binnen 80 cm -Mv kunnen wel anorganische resten, zoals vuursteen en aardewerk, of
verbrande organische resten worden aangetroffen. Beneden 80 cm -Mv kunnen ook onverbrande
organische resten worden aangetroffen.
                                                                                                       8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>7. Beschrijving bekende archeologische kenmerken
  Wettelijk beschermd monument                       Nee
  AMK terrein                                        Nee
  Verwachting gemeentelijke kaart                    Hoog
  Archeologische waarden en/of informatie            Ja
Wettelijk beschermde status
Het plangebied heeft volgens het centraal archeologisch informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst
voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geen archeologisch wettelijk beschermde status.
Archeologische Monumentenkaart (AMK)
Het plangebied is niet opgenomen op de Archeologische MonumentenKaart (AMK).
Archeologische verwachting
Op de gemeentelijke beleidskaart kent het plangebied een archeologische waarde. Deze waarde is
gebaseerd op de ligging van het plangebied binnen het ontginningslint en de historische kern van
Rijpwetering (Huizer e.a., 2011).
Bekende archeologische waarden
In het plangebied zijn voor zover bekend in het verleden geen archeologische waarnemingen gedaan .
Het oosten van het plangebied is onderdeel geweest van een bureauonderzoek (Bulambo en
Leuvering, 2022) ten behoeve van de kadeverbetering in dit gebied. Volgens dit onderzoek bevindt het
plangebied zich ten westen van een kreek in het kweldergebied, waardoor voor het Neolithicum een
middelhoge verwachting geldt. Dit niveau wordt afgedekt door veen, waardoor een lage verwachting
geldt voor de periode Bronstijd – Vroege Middeleeuwen. Het veen werd pas bewoonbaar na de
ontginning van het gebied in de Late Middeleeuwen. Door de ligging van het gebied in een historisch
(ontginnings)lint geldt hierdoor een hoge archeologische verwachting voor de Late Middeleeuwen –
Nieuwe Tijd.
In de omgeving van het plangebied is meer informatie bekend (bijlage 7). In tabel 1 is een overzicht
gegeven van de verschillende onderzoeken in de omgeving van het plangebied . Vondstmeldingen zijn
niet bekend in het onderzoeksgebied.
Informatie uit overige bronnen
Er is geen aanvullende informatie van de heemkundekring verkregen (reactie d.d. 11-10-2023).
De onderzoeken in het onderzoeksgebied betreffen bureau- en/of booronderzoeken. Deze richten zich
op drie archeologisch relevante niveaus: (1) de top van het Laagpakket van Wormer, (2) in en/of op
het veen en (3) ophogingslagen. Er is met name gezocht naar vindplaatsen op de top van het veen,
waarin/op resten uit de Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd aanwezig zouden zijn, de periode waarin het
veengebied ontgonnen is. De resten zouden zich volgens de onderzoeken kunnen kenmerken door e en
cultuurlaag. Ook worden veraarde veenniveaus en oevers van kreekruggen opgevoerd als
indicatoren/aanwijzingen voor de aanwezigheid van bewoning. Over vindplaatsen uit de periode Laat-
Paleolithicum – Mesolithicum worden in de onderzoeken geen uitspraken gedaan.
                                                                                                     9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Tabel 1: Overzicht van de archeologische onderzoeken rondom het plangebied (<500 m).
 Zaak-ID                Toponiem              Afstand-windrichting      Type onderzoek  Bevindingen                                        Bron
 2207300100             Achterdijk 2          38 m ten westen           Booronderzoek   Uit de boringen blijkt dat er in het gebied een    Jacobs, 2008
                                                                                        recente puinlaag aan het maaiveld aanwezig is.
                                                                                        Deze reikt tot 3,60 m -NAP (circa 1,0 m -Mv).
                                                                                        Hieronder bevindt zich een 20 cm dikke veenlaag
                                                                                        op afzettingen van het Laagpakket van Wormer.
                                                                                        In/op het Laagpakket van Wormer zijn geen
                                                                                        indicaties aangetroffen dat deze bewoonbaar zijn
                                                                                        geweest. Er is vrijgave geadviseerd.
 2199704100             Koppoellaan 15        52 m ten oosten           Booronderzoek   Het Laagpakket van Wormer is in dit onderzoek      Jacobs, 2008
                                                                                        niet bereikt. Onderin de boringen is veen aanwezig
                                                                                        vanaf 1,86 – 2,25 m -NAP (1,60 – 2,10 m -Mv). De
                                                                                        top hiervan, circa 30 cm, is omgewerkt. Op het
                                                                                        veen zijn ophogingslagen aangetroffen tot aan het
                                                                                        maaiveld, waarvan de onderste lagen uit de 18 e en
                                                                                        mogelijk 17 e eeuw dateren.
 2237239100             Ripselaan 9           158 m ten                 Bureauonderzoek Geen rapportage beschikbaar in Archis3 of Dans
                                              noordoosten                               Easy
 2152553100             Achterpad 7           305 m ten zuiden          Booronderzoek   In de uitgevoerde boringen is steeds dezelfde      De Groot en
                                                                                        bodemopbouw aangetroffen. Op het Laagpakket        Warning, 2016
                                                                                        van Wormer, aanwezig vanaf 4,2 m -Mv (5,16, -
                                                                                        NAP), heeft zich een veenpakket ontwikkeld. Op
                                                                                        dit veenpakket, waarvan de top tussen 2,2 – 3,15
                                                                                        m -Mv (2,5 – 3,5 m -NAP) ligt, is een (sub)recent
                                                                                        ophogingspakket met verspit veen aangetroffen,
                                                                                        dat dateert uit de Late Middeleeuwen en/of
                                                                                        Nieuwe tijd. De top van het Hollandveen is
                                                                                                                                                         10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                   waarschijnlijk niet intact. Er is geen vervolg
                                                                   aangeraden.
2385104100     Koppoellaan 13 72 m ten zuidoosten  Booronderzoek   Uit de boringen blijkt dat tot circa 50 cm -Mv een  De Jonge, 2013
                                                                   bouwvoor aanwezig is op een recent
                                                                   ophogingspakket tot circa 175 cm -Mv. Vanaf 175
                                                                   cm -Mv is veen aangetroffen, waarvan de top
                                                                   verstoord is. Er is vrijgave geadviseerd.
2232913100     Koppoellaan    110 m ten zuidoosten Bureauonderzoek Geen rapportage beschikbaar in Archis3 of Dans
               achter                                              Easy
               huisnummer 12
4907250100     Dijk Koppoel   143 m ten            Booronderzoek   In het plangebied zijn dijklagen aangetroffen vanaf De Rijk, 2020
                              noordwesten                          40 cm -Mv onder de verstoorde bovengrond en
Vooronderzoek:                                                     deze dijk lijkt met name uit opgeworpen             Vooronderzoek:
4763646100                                                                                                             De Rijk en
                                                                   omgevingsmateriaal te bestaan. Voor deze periode
                                                                                                                       Kruidhof, 2020
                                                                   blijft de hoge archeologische verwachting voor
                                                                   resten van dijklagen uit de nieuwe tijd daarom van
                                                                   kracht. Er is geen donkere cultuurlaag
                                                                   aangetroffen, waardoor de verwachting op het
                                                                   aantreffen van resten van bewoning uit de late
                                                                   middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd naar laag
                                                                   worden bijgesteld. In de natuurlijke afzettingen in
                                                                   het plangebied zijn geen tekenen van
                                                                   bodemvorming en/of een potentieel archeologisch
                                                                   niveau waargenomen in het Laagpakket van
                                                                   Wormer en het veen, zodat de lage archeologische
                                                                   verwachting voor de overige perioden kan worden
                                                                   gehandhaafd.
2294352100     Hertogsweg 2   171 m ten zuidwesten Booronderzoek   Op basis van het onderzoek is vastgesteld dat       Horn en
                                                                   onder in het plangebied zandige afzettingen         Moerman, 2010
                                                                                                                                      11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>aanwezig zijn die geologisch gezien behoren tot de
Formatie van Wormer. Er zijn geen indicatoren
aangetroffen voor bewoning op/in deze lagen. Ook
uit latere periode zijn geen resten te verwachten
aangezien het veen, dat van oorsprong in het
plangebied gelegen zou hebben, is afgegraven: het
overgebleven veen in de boringen betreft nog
slechts een restant. Dit betekent dat de
archeologische waarden tot en met de
Middeleeuwen, die mogelijk op de top van het
veen nog te verwachten waren met het afgraven
van het veen zijn verdwenen. Pas toen het gebied
is drooggemaakt aan het eind van de 18 e eeuw was
het pas weer bewoonbaar, maar hiervoor bestaan
op basis van historische kaarten geen
aanwijzingen. Er is vrijgave geadviseerd.
                                                   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>8. Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen
  Cultuurhistorische elementen                      Watergang
  Aard historisch landgebruik                       Hakhout
  Historische bebouwing aanwezig                    Nee
  Bebouwing van cultuurhistorische waarde           Nee
Het grondgebruik, dat over de jaren heen in het plangebied heeft plaatsgevonden, kan zijn sporen in
de ondergrond hebben achtergelaten. Enerzijds herbergen oude kaarten informatie omtrent
voormalig landgebruik die inzicht kan geven in de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen
(bijvoorbeeld historische boerenplaatsen en wegen), maar anderzijds ook in de negatieve effecten, die
landgebruik op de oorspronkelijke bodem heeft gehad (en daarmee op eventueel aanwezige
archeologische resten). Met dit laatste wordt niet alleen gedoeld op omwerking van de bodem door
omwoeling, egalisatie, ontgraving en sanering, maar ook ophoging en ontwatering die kunnen hebben
geleid tot verkleuring, verdroging en verstikking van de bodem.
Historische achtergronden van het cultuurlandschap en -situatie
Het oorspronkelijke landschap rondom Rijpwetering bestond lange tijd uit een omvangrijk
veenmoeras, dat werd doorsneden door kleine veenstroompjes als de Oud Ade, de Meije, de Aar en
de Does. In het zuiden grensde het veenmoeras aan de Oude Rijn, die tot circa 1122 na Chr. voor de
afvoer van Rijnwater zorgde (Dekker, 1980). Langs de Oude Rijn lagen hoge oeverwallen, die van
oudsher al werden bewoond, maar ook langs de oevers van de veenstroompjes was bewoning
mogelijk. Vanaf de rivierlopen is in de loop van de 10 e tot en met 14 e eeuw het grootste deel van het
Hollands veengebied ontgonnen en in cultuur gebracht. Dit gebeurde onder leiding van de Graaf van
Holland, die de woeste gronden uitgaf ter ontginning aan gegadigden. Daar stonden bepaalde
voorwaarden tegenover, zoals een vaste koopsom of periodieke betaling, maar ook politieke
voorwaarden. Deze handel werd in de Middeleeuwen ‘copen’ genoemd. De uitgang “-koop” of “-kop”
is hierom vaak in toponiemen in het gebied terug te vinden. De ontginning was rationeel ingepland en
vond plaats vanaf een vastgesteld ontginningslint, van waaruit percelen met een lengte van circa 1250
m en een breedte van 113 m werden aangelegd (een hoevemaat). De oudste ontginningen hebben in
ieder geval bij Rijnsaterwoude en Leimuiden gelegen, beide gelegen op een hoger gelegen stuk veen
(bovenland) bij het Braassemermeer. Het Braassemermeer is een natuurlijk meer, dat reeds vóór de
ontginningen in het veenlandschap aanwezig was (Markus en van Wallenburg, 1969). Vanuit de eerst
genoemde dorpen werd het veengebied geleidelijk gekoloniseerd. Vervolgens ontstonden Kaag
(1308), Oude Wetering, Nieuwe Wetering en Rijpwetering (1342). In die tijd vond in de omgeving ook
veenwinning plaats ten behoeve van de winning van turf. Hierbij werd veen afgestoken om het te
drogen, af te voeren en te gebruiken als brandstof. In de loop van de 17 e eeuw werd beneden het
grondwaterspiegel veen opgebaggerd. Dit vond met name ten noorden van het plangebied plaats.
Zodoende ontstonden hier verschillende uitgeveende gebieden, waarbij sommige zelfs als waterplas in
het landschap achterbleven. Vanwege de afkalving van de oevers konden deze plassen zich uitbreiden
en vormden ze een bedreiging voor de in het gebied aanwezig bebouwing. Dit leidde er toe dat de
meeste van deze plassen in de 19 e eeuw zijn drooggemaakt.
De ligging van het plangebied aan een ontginningsas valt af te leiden uit de historische kaarten. Op de
oudst geraadpleegde kaart, een kaart van de hand van Dou en Brouckhuysen uit 1647, is dit goed te
zien. Het plangebied zelf valt tussen twee erven en is waarschijnlijk onbebouwd (figuur 2). De kaart is
echter niet nauwkeurig genoeg om met zekerheid te kunnen zeggen of het plangebied op, of naast de
erven ligt. Op de kadastrale Minuut uit 1811-1832 blijft het plangebied onbebouwd, in het noorden
                                                                                                       13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>bevindt zich een watergang (figuur 3). Dit beeld verandert in de loop van de 19 e en eerste helft 20 e
eeuw niet (figuur 4-6). Vanaf 1950 is de indeling van het plangebied waarschijnlijk nog hetzelfde.
Alleen het plangebied bevindt zich echter precies op de vouw van de kaarten waardoor het moeilijker
is om te zien (figuur 7-8).Vanaf 1995 verschijnt er een gebouw, mogelijk een kas, in het westen van het
plangebied (figuur 9-10). De bouwdatum van dit gebouw is onbekend (bron: bagviewer.kadaster.nl).
Militair Erfgoed
Op de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) is het plangebied niet aangeduid als aandachtsgebied.
Ook zijn er geen verwachtingen op militaire objecten, raketinslagen of aan de Wereldoorlogen
gerelateerde verschijnselen (bronnen: www.ikme.nl; www.vergeltungswaffen.nl, www.bunkerinfo.nl;
www.tracesofwar.com, www.explosievenopsporing.nl). Volgens de Kaart van Verdedigingswerken 2 zijn
hier ook geen verwachtingen op militaire objecten uit eerdere perioden.
Huidig gebruik en bodemverstoringen
Het plangebied is ten tijde van het onderzoek deels bebouwd met een kas (circa 20 m2 ) en verder
begroeid met gras. Van de kas zijn geen bouwtekeningen beschikbaar bij Erfgoed Leiden en Omstreken
(d.d. 05-10-2023). Er heeft in of direct om het plangebied in het verleden een milieukundig onderzoek
plaatsgevonden, waarbij uiteindelijk geen sanering hoefde plaats te vinden (bron:
owdh.omgevingsrapportage.nl). Andere aanwijzingen voor bodemverstoringen in het terrein zijn er
niet.
2 https://rce.webgispublisher.nl/Viewer.aspx?map=militaire%5Flandschapskaart
                                                                                                       14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Figuur 2: Het plangebied (rood omlijnd) op een uitsnede van de historische
kaart van J.Jz Dou en S. van Brouckhoysen uit 1647 (bron:
www.archieven.nl).
Figuur 3: Het plangebied (rood omlijnd) op het Kadastrale Minuutplan uit
1811-1832 (bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl).
                                                                           15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Figuur 4: Uitsnede van een topografische kaart uit 1880 (bron:
www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
Figuur 5: Uitsnede van een topografische kaart uit 1900 (bron:
www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
                                                                     16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Figuur 6: Uitsnede van een topografische kaart uit 1925 (bron:
www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
Figuur 7: Uitsnede van een topografische kaart uit 1955 (bron:
www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
                                                                     17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Figuur 8: Uitsnede van een topografische kaart uit 1975 (bron:
www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
Figuur 9: Uitsnede van een topografische kaart uit 1995 (bron:
www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
                                                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Figuur 10: Uitsnede van een luchtfoto uit 2022. Het plangebied is met rode
lijnen weergegeven (bron: www.pdok.nl).
                                                                           19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>9.      Gespecificeerde archeologische verwachting
Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat het plangebied zich aan het historische
bewoningslint van Rijpwetering bevindt dat als een ontginningsas in de 14 e eeuw is gebruikt. Het
plangebied heeft tot circa 3950 v. Chr. in een getijdegebied gelegen, waarin getijdegeulen aanwezig
waren. Archeologische resten uit het Neolithicum zouden zich kunnen bevinden zich in de top van
oeverafzettingen van kreekruggen. Deze afzettingen worden verwacht op 3,7-4,5 m -NAP (2,1-4,5 m -
Mv). Op basis van het AHN worden in het plangebied geen kreekruggen verwacht, waardoor voor deze
periode een lage verwachting is vastgesteld. Het archeologisch niveau waarin resten uit de periode
Laat-Paleolithicum - Mesolithicum aangetroffen kunnen worden bevindt zich dermate diep (dieper dan
9,0 m -NAP; vanaf 7,5 m -Mv) dat, in combinatie met de geringe grootte van het plangebied, het
niveau buiten beschouwing wordt gelaten. Eventuele verstoringen aan dit niveau zullen bovendien
een zeer klein oppervlak beslaan (oppervlakte heipalen), waardoor eventuele archeologische resten
beter ‘in situ’ bewaard kunnen blijven (indien aanwezig).
In de periode ná 3950 v. Chr. kwam het plangebied achter strandwallen in een lagune te liggen en
werd het gebied met veen bedekt. In deze periode (Bronstijd-Vroege Middeleeuwen) kon alleen langs
ontwaterende veenrivieren sporadisch bewoning plaatsvinden, doordat het veen daar lokaal
ontwaterde. Op basis van paleogeografische kaarten (Vos e.a., 2018) en het AHN zijn dergelijke
ontwaterende veenrivieren niet in het plangebied te verwachten. Zodoende geldt voor deze periode
een lage archeologische verwachting.
Voor wat betreft resten uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd is de verwachting hoog. De reden
hiervoor is de ligging van het plangebied tussen twee (verhoogde) woonplaatsen in, die zijn
ingetekend op verschillende historische kaarten. In het plangebied zelf ontbreekt de bebouwing vanaf
1615, waardoor er geen aanleiding is om bewoningsresten uit deze tijd in het plangebied te
verwachten.
Stratigrafische positie
Archeologische resten uit de periode Neolithicum bevinden zich in de top van het Laagpakket van
Wormer, indien er gerijpte oeverafzettingen langs een kreekrug aanwezig zijn. De oeverafzettingen
worden op een diepte vanaf 3,7-4,5 m -NAP (2,1-4,5 m -Mv) verwacht.
Archeologische resten uit de periode Bronstijd-IJzertijd kunnen in het veen aanwezig zijn.
Archeologische resten uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd bevinden zich vanaf de moderne
bouwvoor in een toemaakdek of in de top van het veen. Dit niveau wordt vanaf een diepte van 30 cm -
Mv in het plangebied verwacht.
Complextypen
In het plangebied kunnen archeologische resten uit het Neolithicum bestaan uit
nederzettingsterreinen, grafvelden of extractiekampen. Dit waren seizoensgebonden plekken waar
jagers/verzamelaars gedurende een korte tijd verbleve n. Dergelijke plekken kenmerken zich door een
concentratie van bekapte stukken vuursteen en (eventueel) haardkuilen. Vanaf het Midden-
Neolithicum kunnen ook sporen van nederzettingen in de vorm van huisplaatsen en erf -gerelateerde
resten verwacht worden. Deze kunnen gepaard gaan met sporen van landgebruik (greppels, sloten).
Voor wat betreft de periode Bronstijd - Vroege Middeleeuwen worden nederzettingscomplexen en
sporen van landgebruik verwacht. Deze zouden zich kunnen kenmerken door een vondstlaag of dichte
vondstconcentratie van onder andere fragmenten aardewerk en bewerkt vuursteen, hetgeen met
name afhankelijk is van de langdurigheid en/of intensiteit van eventuele bewoning op die plek. Deze
                                                                                                    20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>vondstconcentraties zullen gepaard gaan met veraarde niveaus in het veen, hetgeen duidt op een
langdurige periode waarin het veen niet onder water stond.
Voor wat betreft de periode Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd worden met name erf-gerelateerde
resten en sporen van landgebruik verwacht. Eventuele funderingsresten van bebouwing valt echte niet
uit te sluiten. Sporen van landgebruik uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd zullen zich kenmerken
door de aanwezigheid van een opgebracht toemaakdek of de aanwezigheid van slootvullingen
(gedempte greppels). In een toemaakdek zal naar verwachting vondstmateriaal aanwezig zijn, zoals
aardewerk, restanten van bouwmateriaal en dierlijk botmateriaal. Erf-gerelateerde resten kunnen zich
kenmerken door grondsporen, ophogingslagen en vondstconcentraties. Restanten van bebouwing
zullen zich kenmerken door muren van baksteen, funderingen en mogelijk begraven vloeren.
De gespecificeerde archeologische verwachting is nader weergegeven in onderstaande tabel 2.
Prospectiekenmerken, zoekstrategie en advies
Op basis van de tijdens het bureauonderzoek verworven resultaten is het in eerste instantie de vraag
in hoeverre in het plangebied nog archeologisch relevante niveaus aanwezig zijn. De niveaus, de top
van het veen en eventuele veraarde lagen, kunnen namelijk geërodeerd zijn of geheel afwezig zijn. Dit
is bepalend voor het vaststellen van de archeologische verwachting. Om dit te kunnen toetsen, dient
de lithologische opbouw van de ondergrond en de mate van intactheid van de bodem te worden
vastgelegd. Dit kan plaatsvinden door middel van een verkennend booronderzoek (voor methodologie,
zie hoofdstuk 10). Op grond van dit onderzoek kan dan een uitspraak worden gedaan of en in hoeverre
archeologische resten te verwachten zijn.
                                                                                                    21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Tabel 2: Gespecificeerde archeologische verwachtingstabel
      Archeologische verwachting                                                                                  Reden
 1    Datering                                            Onbekend            Laat-Paleolithicum-Mesolithicum     Diepte van de relevante afzettingen onbekend
                                                                                                                  ter plaatse van het plangebied. Waarschijnlijk
                                                                                                                  liggen deze op grote diepte (> 6 m -Mv). Trefkans
                                                                                                                  is laag.
                                                          Laag                Neolithicum                         Resten zouden zich kunnen bevinden zich in de
                                                                                                                  top van eventuele getij-afzettingen. Er is een
                                                                                                                  kleine kans dat zich hier een kreekrug bevindt
                                                                                                                  vanwege de aanwezigheid van geulen op het
                                                                                                                  AHN. Er zijn in het Zuid-Hollands waddengebied
                                                                                                                  echter geen archeologische waarden bekend uit
                                                                                                                  deze periode in een straal van 5 km.
                                                          Laag                Bronstijd-Vroege Middeleeuwen       Het plangebied lag in een nat veengebied. Er zijn
                                                                                                                  uit archeologisch onderzoek geen vindplaatsen
                                                                                                                  bekend die wijzen op het bestaan van mogelijk
                                                                                                                  lokale bewoonbare omstandigheden. Tevens is er
                                                                                                                  een kans op erosie.
                                                          Hoog                Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd       Het plangebied ligt tussen twee erven in, maar is
                                                                                                                  zelf onbebouwd vanaf de 17 e eeuw. Vanwege de
                                                                                                                  nabijheid van bebouwing is er wel een
                                                                                                                  mogelijkheid tot erf-gerelateerde resten.
 2    Complextype                                         Nederzettingen (jachtkamp), huisplaatsen, sporen van landgebruik, water-gerelateerde resten
 3    Omvang                                              100-1000 m2 (omvang jachtkamp); 500-2000 m2 (omvang huisplaats, algemeen)
 4    Diepteligging                                       Top van het veen (30-220 cm -Mv), top van de getij-afzettingen (300 – 450 cm -Mv)
 5    Gaafheid en conservering                            -/+          De kans is groot dat afgraving van de relevante archeologische niveaus heeft
                                                                       plaatsgevonden. Bovendien zal de aanleg van de schuur tot verstoringen hebben geleid.
 6    Locatie                                             Onbekend, op dit moment het hele plangebied.
 7    Uiterlijke kenmerken (artefacten en type            Vindplaatsen kenmerken zich naar verwachting door vondsten of cultuurlagen.
      indicatoren)
                                                                                                                                                                    22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>8 Mogelijke verstoringen De aanleg van de schuur.
                                                  23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>10. Resultaten veldonderzoek
Onderzoeksmethodiek
Het doel van het booronderzoek is het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting in
het plangebied, zoals deze is opgesteld in Hoofdstuk 9. Hiertoe is in het kader van een
bestemmingsplanwijziging ten behoeve van realiseren van twee nieuwe woningen in het plangebied
een verkennend booronderzoek uitgevoerd (conform het opgestelde Plan van Aanpak; Korver, 2023).
De boringen zijn daarbij gebruikt om zowel de mate van intactheid van de bodem als de
bodemopbouw zelf te bepalen. In totaal zijn in het plangebied vijf boringen gezet (boring 1-5).
De boringen hebben een diepte tot maximaal 400 cm –Mv, tot tenminste 50 cm diep in de Laag van
Wormer. Ze zijn handmatig gezet met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 7 cm.
Beneden de grondwaterspiegel (circa 120 cm -Mv) is gebruik gemaakt van een gutsboor met een
diameter van 3 cm. De boringen zijn beschreven volgens de NEN5104 en de Archeologische Standaard
Boorbeschrijvingsmethode (ASB; SIKB 2008). Deze beschrijvingen zijn terug te vinden in bijlage 9.
De boringen zijn gelijkmatig in het plangebied uitgezet. De ligging van de boringen is opgenomen in
bijlage 7. De coördinaten van de boorpunten zijn bepaald met een meetlint aan de hand van de
bestaande topografie en de hoogte is aan de hand van het AHN bepaald (bron: www.ahn.nl).
Veldwaarnemingen
Ten tijde van het veldonderzoek was het plangebied begroeid met gras. Het maaiveld is grotendeels
vlak. Richting het noordwesten wordt het maaiveld circa 30 cm hoger . In het westen staat ook een kas
(in het bureauonderzoek schuur genoemd). Foto’s van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek
zijn weergegeven in figuur 11.
 Figuur 11: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (09-10-2023).
                                                                                                    24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Bodemopbouw en lithologie
Onderin de boringen is matig siltig, lichtblauwgrijs matig fijn zand aangetroffen. Het zand bevat
schelpresten en gaat geleidelijk aan over in zwak siltige klei, dat slap is en humusvlekken en
plantenresten bevat. Deze afzettingen zijn geïnterpreteerd als wadafzettingen van het Laagpakket van
Wormer. De schelpresten en de afwisseling van zand- en kleilagen duiden op een dynamisch
afzettingsmilieu. De plantenresten en humusvlekken bovenin de zwak siltige, slappe klei duidt
eveneens op een dynamisch en nat afzettingsmilieu. Er zijn geen sporen van bodemvorming
aangetroffen of indicatoren die wijzen op rijping van de klei. De top van deze afzettingen bevindt zich
op 250 – 270 cm -Mv (3,94 – 4,15 m -NAP).
Op het Laagpakket van Wormer ligt een dikke veenlaag (110 -180 cm). Dit betreft rietveen, dat
(rood)bruin van kleur is en over het algemeen mineraalarm. Lokaal zijn er wat meer kleiige veenlagen
aanwezig (boring 1). De top van het veen, dat zich op 80 – 150 cm -Mv (2,28 – 2,97 m -NAP) bevindt, is
donkerbruin tot bruinzwart. Het veen wordt bedekt door een laag matig zandige humeuze klei tot
kleiig humeus zand. Ook bevat het kleine veenbrokken, houtskoolspikkels en bakststeenspikkels en -
fragmenten. Dit is geïnterpreteerd als ophogingslagen. De top van deze ophogingslagen zijn
aangetroffen op een diepte van 30 – 80 cm -Mv (2,27 – 1,70 m -NAP), direct onder een recente
ophooglaag (ophoogzand) en de bouwvoor.
Boring 4 bestaat uit twee pogingen, aangezien de eerste poging gestaakt is in oranje, zacht bouwpuin.
Hier heeft mogelijk bebouwing gestaan.
Archeologische indicatoren
De opgeboorde grondmonsters zijn te velde doorzocht op de aanwezigheid van archeologische en
ecologische indicatoren. Er is uitsluitend baksteen waargenomen, zowel recent (rood, hard) als
historisch (oranje, zacht).
Interpretatie
Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat in de ondergrond van het plangebied wadafzettingen van
het Laagpakket van Wormer aanwezig zijn vanaf 250 – 270 cm -Mv (3,94 – 4,15 m -NAP). Deze
afzettingen zijn grijs en slap, bevatten humusvlekken en schelp- en plantenresten. Er zijn geen sporen
van bodemvorming aangetroffen of indicatoren voor rijping van de klei, die duiden op
oeverafzettingen van een eventuele kreekrug in het gebied. Ze zijn afgezet in een voornamelijk nat
milieu, waardoor deze afzettingen niet voor bewoning geschikt zijn. Het Laagpakket van Wormer
wordt afgedekt door een 110-180 cm dikke veenlaag. Op het veen zijn ophogingslagen aangebracht.
Deze bestaan uit een mengsel van sterk humeuze klei en zand, waar baksteenresten in zijn
aangetroffen. Hierop ligt een recente laag ophoogzand, getuige de moderne baksteenresten en ander
puin (grind, plastic). In het zand heeft zich een bouwvoor gevormd. Op grond hiervan is de
archeologische verwachting uit het bureauonderzoek bij te stellen. De archeologische verwachting
voor de periode Neolithicum – Vroege Middeleeuwen kan worden bijgesteld naar laag. Er zijn geen
bewoonbare archeologische niveaus aangetroffen in het Laagpakket van Wormer en het veen. De top
van het veen en de ophogingslagen zijn archeologisch gezien wel interessant voor de periode Late
Middeleeuwen – Nieuwe Tijd. Vanwege de ligging tussen twee historische boerderijen is het zeer goed
mogelijk dat hier archeologische resten aanwezig zijn in het plangebied. De verwachting voor deze
periode blijft daarom hoog.
                                                                                                      25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>11. Beantwoording onderzoeksvragen
1.   Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen?
     Het plangebied ligt aan een historische ontginningsas in het veengebied. In de ondergrond van
     het plangebied zijn getijdeafzettingen aanwezig.
2.   Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante niveaus te onderscheiden en hoe
     diep liggen deze?
     Er zijn binnen de bodemopbouw twee archeologisch relevante niveaus aan te wijzen: (1) de top
     van de getijdeafzettingen en (2) de ophogingslagen. Het Laagpakket van Wormer is aanwezig
     vanaf 250 – 270 cm -Mv (3,94 – 4,15 m -NAP) en de top van het ophogingspakket is aanwezig
     vanaf 30 – 80 cm -Mv (2,27 – 1,70 m -NAP).
3.   In hoeverre zijn de archeologisch relevante niveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend
     substraat)?
     De top van de getijdeafzettingen is intact, maar is ontstaan onder dynamische en vooral natte
     omstandigheden. Hierdoor is het zeer onwaarschijnlijk dat er archeologische resten in dit
     niveau aanwezig zijn. De top van het veen is grotendeels intact. In het zuidoosten ligt de top
     van he veen lager, maar is het toemaakdek dikker. Het archeologisch niveau is hiermee intact.
4.   Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te
     differentiëren in laag, middelhoog en hoog?
     Op basis van het vooronderzoek is de archeologische verwachting voor de periode Neolithicum
     – Vroege Middeleeuwen laag. Er zijn geen bewoonbare archeologische niveaus aangetroffen in
     het Laagpakket van Wormer en het veen. De top van het veen en het ophogingspakket zijn
     archeologisch gezien wel interessant voor de periode Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd.
     Vanwege de ligging tussen twee historische boerderijen is het zeer goed mogelijk dat hier
     archeologische resten aanwezig zijn in het plangebied. De verwachting voor deze periode blijft
     daarom hoog
                                                                                                    26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>12. Conclusie en Advies
Conclusie
Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat het plangebied zich aan het historische
bewoningslint van Rijpwetering bevindt dat als een ontginningsas in de 14 e eeuw is gebruikt. Het
plangebied heeft tot circa 3950 v. Chr. in een getijdegebied gelegen, waarin getijdegeulen aanwezig
waren. Archeologische resten uit het Neolithicum zouden zich kunnen bevinden zich in de top van
oeverafzettingen van kreekruggen. Deze afzettingen worden verwacht op 3,7-4,5 m -NAP (2,1-4,5 m -
Mv). Op basis van het AHN worden in het plangebied geen kreekruggen verwacht, waardoor voor deze
periode een lage verwachting is vastgesteld. Het archeologisch niveau waarin resten uit de periode
Laat-Paleolithicum - Mesolithicum aangetroffen kunnen worden bevindt zich dermate diep (dieper dan
9,0 m -NAP; vanaf 7,5 m -Mv) dat, in combinatie met de geringe grootte van het plangebied, het
niveau buiten beschouwing wordt gelaten. Eventuele verstoringen aan dit niveau zullen bovendien
een zeer klein oppervlak beslaan (oppervlakte heipalen), waardoor eventuele archeologische resten
beter ‘in situ’ bewaard kunnen blijven (indien aanwezig).
In de periode ná 3950 v. Chr. kwam het plangebied achter strandwallen in een lagune te liggen en
werd het gebied met veen bedekt. In deze periode (Bronstijd-Vroege Middeleeuwen) kon alleen langs
ontwaterende veenrivieren sporadisch bewoning plaatsvinden, doordat het veen daar lokaal
ontwaterde. Op basis van paleogeografische kaarten (Vos e.a., 2018) en het AHN zijn dergelijke
ontwaterende veenrivieren niet in het plangebied te verwachten. Zodoende geldt voor deze periode
een lage archeologische verwachting.
Voor wat betreft resten uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd is de verwachting hoog. De reden
hiervoor is de ligging van het plangebied tussen twee (verhoogde) woonplaatsen in, die zijn
ingetekend op verschillende historische kaarten. In het plangebied zelf ontbreekt de bebouwing vanaf
1615, waardoor er geen aanleiding is om funderingsresten van bebouwing uit deze tijd in het
plangebied te verwachten. Wel worden er erf-gerelateerde resten zoals water- en beerputten,
afvalkuilen en sporen van terreininrichting zoals greppels en sloten verwacht.
Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat in de ondergrond van het plangebied wadafzettingen van
het Laagpakket van Wormer aanwezig zijn vanaf 250 – 270 cm -Mv (3,94 – 4,15 m -NAP). Deze
afzettingen zijn grijs en slap, bevatten humusvlekken en schelp- en plantenresten. Er zijn geen sporen
van bodemvorming aangetroffen of indicatoren voor rijping van de klei, die duiden op
oeverafzettingen van een eventuele kreekrug in het gebied. Ze zijn afgezet in een voornamelijk nat
milieu, waardoor deze afzettingen niet voor bewoning geschikt zijn. Het Laagpakket van Wormer
wordt afgedekt door een 110-180 cm dikke veenlaag. Op het veen zijn ophogingslagen aangebracht.
Deze bestaan uit een mengsel van sterk humeuze klei en zand, waar baksteenre sten in zijn
aangetroffen. Hierop ligt een recente laag ophoogzand, getuige de moderne baksteenresten en ander
puin (grind, plastic). In het zand heeft zich een bouwvoor gevormd. Op grond hiervan is de
archeologische verwachting uit het bureauonderzoek bij te stellen. De archeologische verwachting
voor de periode Neolithicum – Vroege Middeleeuwen kan worden bijgesteld naar laag. Er zijn geen
bewoonbare archeologische niveaus aangetroffen in het Laagpakket van Wormer en het veen. De top
van het veen en de ophogingslagen zijn archeologisch gezien wel interessant voor de periode Late
Middeleeuwen – Nieuwe Tijd. Vanwege de ligging tussen twee historische boerderijen is het zeer goed
mogelijk dat hier archeologische resten aanwezig zijn in het plangebied. De verwachting voor deze
periode blijft daarom hoog.
                                                                                                     27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Advies
Het voornemen bestaat om in het plangebied twee nieuwe particuliere woningen te realiseren. In het
plangebied is een hoge verwachting vastgesteld vanaf de bouwvoor (30 – 55 cm -Mv; 1,70 – 1,85 m -
NAP). Zodoende adviseren wij tot behoud van de archeologische dubbelbestemming. Indien er
bodemingrepen dieper dan 30 cm -Mv plaatsvinden, dan adviseren wij tot vervolgonderzoek. Dit kan
het beste plaatsvinden in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO -P, protocol 4003). Voor een
dergelijk gravend onderzoek is een Programma van Eisen nodig, dat op voorhand beoordeeld en
goedgekeurd is door de bevoegde overheid.
Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal de
bevoegde overheid (de gemeente Kaag en Braassem) een besluit nemen over de daadwerkelijke
omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied.
Selectieadvies (M. Hanemaaijer, d.d. 20-11-2023)
De aanbeveling van Transect kan worden overgenomen.
                                                                                                  28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>13. Geraadpleegde bronnen
Archeologische kaarten en databestanden:
• Archeologische Monumenten Kaart (AMK), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort,
    2007.
• Archeologisch Informatie Systeem III (Archis3), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE),
    Amersfoort, 2016.
• www.ruimtelijkeplannen.nl
• archis.cultureelerfgoed.nl
•   www.kadastralekaart.com
•   www.archieven.nl
•   www.pdok.nl
•   www.ahn.nl
•   Bodemkaart van Nederland 1:50.000 (Stiboka)
•   Geomorfologische kaart van Nederland
•   www.bodemloket.nl
•   bagviewer.kadaster.nl
•   www.kadaster.nl
•   www.dinoloket.nl
•   landschapinnederland.nl/bronnen-en-kaarten/archeologische-landschappenkaart
•   beeldbank.cultureelerfgoed.nl
•   www.topotijdreis.nl
•   library.wur.nl/WebQuery/geoportal/raf
•   owdh.omgevingsrapportage.nl
•   www.ikme.nl
•   www.tracesofwar.com
•   www.euroradar.nl/explosieven-opsporing/ruimingskaart/
Lijst met afbeeldingen
Figuur 1: Ligging van het plangebied (me t rode lijnen aangegeven, bron: www.pdok.nl). ......................... 4
Figuur 2: Het plangebied (rood omlijnd) op een uitsnede van de historische kaart van J.Jz Dou en S. van
Brouckhoysen uit 1647 (bron: www.archieven.nl)............................................................................................ 15
Figuur 3: Het plangebied (rood omlijnd) op het Kadastrale Minuutplan uit 1811 -1832 (bron:
beeldbank.cultureelerfgoed.nl). ........................................................................................................................... 15
Figuur 4: Uitsnede van een topografische kaart uit 1880 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is
met rode lijnen weergegeven. .............................................................................................................................. 16
Figuur 5: Uitsnede van een topografische kaart uit 1900 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is
met rode lijnen weergegeven. .............................................................................................................................. 16
Figuur 6: Uitsnede van een topografische kaart uit 1925 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is
met rode lijnen weergegeven. .............................................................................................................................. 17
Figuur 7: Uitsnede van een topografische kaart uit 1955 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is
met rode lijnen weergegeven. .............................................................................................................................. 17
Figuur 8: Uitsnede van een topografische kaart uit 1975 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is
met rode lijnen weergegeven. .............................................................................................................................. 18
Figuur 9: Uitsnede van een topografische kaart uit 1995 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is
met rode lijnen weergegeven. .............................................................................................................................. 18
Figuur 10: Uitsnede van een luchtfoto uit 2022. Het plangebied is met rode lijnen weergegeven (bron:
www.pdok.nl)........................................................................................................................................................... 19
                                                                                                                                                                        29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Figuur 11: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (09 -10-2023)................................ 24
Literatuur
Bakker, H. de, 1966. De subgroepen van het systeem voor bodemclassificatie voor Nederland. In: Boor
en Spade.
Bakker, H. de en J. Schelling, 1989. Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. De hogere
niveaus. Wageningen.
Berendsen, H.J.A. & E. Stouthamer (eds.), 2001. Palaeogeographical development of the Rhine-Meuse
delta, the Netherlands. Assen.
Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland. Assen (Fysische Geografie van Nederland). Derde,
geheel herziene druk.
Berendsen, H.J.A., 2004. De vorming van het land. Assen (Fysische geografie van Nederland). Vierde,
geheel herziene druk.
Bulambo, F.M. & J.H.F. Leuvering, 2022. Plangebied Kadeverbetering DAHB-polder te Rijpwetering,
gemeente Kaag en Braassem; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP -rapport
6128.
Cohen, K.M., E. Stouthamer, H.J. Pierik, A.H. Geurts, 2012. Digitaal Basisbestand Paleogeografie van de
Rijn-Maas Delta. Dept. Fysische Geografie. Universiteit Utrecht. Digitale Dataset.
Groot, R.W. de & S. Warning, 2016. Plangebied Achterpad 7 te Rijpwetering. RAAP -notitie 2159.
Horn, M. & S. Moerman, 2010. Hertogsweg 2, Rijpwetering gemeente Kaag en Braassem,
Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Becker & Van
de Graaf-rapport 997.
Jacobs, E., 2008. Locatie "Koppellaan 15"te Rijpwetering, gemeente Alkemade, een inventariserend
veldonderzoek. Rapport Star 181/2008.
Jacobs, E., 2008. Locatie 'Achterdijk 2" te Rijpwetering, gemeente Alkemade, een inventariserend
veldonderzoek. Rapport Star 194.
Jonge, N. de, 2013. Koppoellaan 13 te Rijpwetering, gemeente Kaag en Braassem. Een
Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een verkennend en karte. ADC -
rapport 3222.
Mulder, E.F.J de., M.C. Geluk, I. Ritsema, W.E. Westerhof & T.E. Wong 2003, De ondergrond van
Nederland, Groningen.
Rijk, T.E. de, 2020. Plangebied DAHB polder te Rijpwetering. RAAP-rapport 4774.
Rijk, T.E. de & C.N. Kruidhof, 2020. Plangebied Drooggemaakte Akkersloot, Hertogs- en Blijverpolder
(DAHB-polder) te Oud Ade, gemeente Kaag en Braassem; archeologisch vooronde rzoek: een
bureauonderzoek. RAAP-rapport 4294.
Schokker, J., 2003. Patterns and processes in a Pleistocene fluvio-aeolian environment (Roer Graben,
south-eastern Netherlands), Utrecht (Thesis, Nederlandse Geografische Studies 314).
                                                                                                                   30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Vos, P.C., 2015. Origin of the Dutch coastal landscape. Longterm landscape evolution of the
Netherlands during the Holocene, described and visualized in national, regional and local
palaeogeographical map series. PhD dissertation, Utrecht University, Barkhuis Groningen.
Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans, 2018, Atlas van Nederland in het Holoceen.
Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus).
Zijverden, van, W.K. & J. de Moor, 2014. Het groot profielenboek. Fysische geografie voorarcheologen.
Leiden.
                                                                                                   31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Plantekening
                        32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Bijlage 2: Archeologische beleidskaart van de gemeente Kaag en Braassem
                                                                        33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>34</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Bijlage 3: Geomorfologie
                         35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Bijlage 4: Hoogtekaart
                       36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>37</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Bijlage 5: Bodemkaart
                      38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Bijlage 6: Archeologische informatie
                                     39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Bijlage 7: Boorpuntenkaart
                           40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Bijlage 8: Foto’s van boringen
Hieronder volgen enkele foto’s. De boorkernen op onderstaande foto’s zijn van links naar rechts uitgelegd, waarbij de onderkanten van de
boringen naar boven wijzen (per 50 cm). De guts is naar links (het diepste punt) uitgelegd.
Foto's van boring 5, respectievelijk van 0 tot 200 (1e foto), van 200 tot 300 (2e foto), van 300 tot 400 (3e foto)
                                                                                                                                     41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Bijlage 9: Boorbeschrijvingen
                              42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>boring: 308032-1
beschrijver: IK, datum: 9-10-2023, X: 99.987, Y: 467.773, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 30F, hoogte: -1,44, precisie hoogte: 1 dm,
referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, boortype: Edelman-7 en guts-3 cm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik:
grasland, vondstzichtbaarheid: matig, provincie: Zuid-Holland, opdrachtgever: Buro SRO, uitvoerder: Transect
                              0 cm -Mv / 1,44 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, matig fijn, weinig plantenresten
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Opmerking: opgehoogde bouwvoor
                              30 cm -Mv / 1,74 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: klei, matig zandig, matig humeus, donkergrijsbruin, zand- en veenbrokken
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Archeologie: enkele spikkel houtskool, enkel fragment bouwpuin (onbepaald)
                              105 cm -Mv / 2,49 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: veen, zwak kleiig, donkerbruin, rietveen
                              Opmerking: veraarde top?
                              180 cm -Mv / 3,24 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: veen, sterk kleiig, donkerbruin, rietveen
                              225 cm -Mv / 3,69 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: veen, mineraalarm, bruin, rietveen
                              250 cm -Mv / 3,94 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: klei, zwak siltig, lichtblauwgrijs, humusvlekken, slap, spoor plantenresten
                              Litho-stratigrafie: Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer
                              300 cm -Mv / 4,44 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: zand, zwak siltig, lichtblauwgrijs, veel dunne kleilagen, slap, matig fijn
                              Litho-stratigrafie: Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer
                              380 cm -Mv / 5,24 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: zand, zwak siltig, lichtblauwgrijs, slap, matig fijn, schelpfragment
                              Litho-stratigrafie: Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer
                               Einde boring op 400 cm -Mv / 5,44 m -NAP
boring: 308032-2
beschrijver: IK, datum: 9-10-2023, X: 100.019, Y: 467.769, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 31A, hoogte: -1,45, precisie hoogte: 1
dm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, boortype: Edelman-7 en guts-3 cm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik:
grasland, vondstzichtbaarheid: matig, provincie: Zuid-Holland, opdrachtgever: Buro SRO, uitvoerder: Transect
                              0 cm -Mv / 1,45 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, matig fijn, weinig plantenresten
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Opmerking: opgehoogde bouwvoor
                              40 cm -Mv / 1,85 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, sterk humeus, donkergrijsbruin, matig grof
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Opmerking: toemaakdek?
                              80 cm -Mv / 2,25 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, lichtgrijs, matig fijn
                              Opmerking: toemaakdek basis?
                              90 cm -Mv / 2,35 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: veen, mineraalarm, bruinzwart, rietveen
                              Opmerking: veraarde top
                              120 cm -Mv / 2,65 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: veen, mineraalarm, bruin, rietveen
                              270 cm -Mv / 4,15 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: klei, zwak siltig, lichtblauwgrijs, humusvlekken, slap, spoor plantenresten
                              Litho-stratigrafie: Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer
                               Einde boring op 320 cm -Mv / 4,65 m -NAP
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>boring: 308032-3
beschrijver: IK, datum: 9-10-2023, X: 100.004, Y: 467.762, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 31A, hoogte: -1,47, precisie hoogte: 1
dm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, boortype: Edelman-7 en guts-3 cm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik:
grasland, vondstzichtbaarheid: matig, provincie: Zuid-Holland, opdrachtgever: Buro SRO, uitvoerder: Transect
                              0 cm -Mv / 1,47 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, matig fijn, weinig plantenresten
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Opmerking: opgehoogde bouwvoor
                              30 cm -Mv / 1,77 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, geel, matig grof, weinig plantenresten
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Opmerking: ophoogzand; recent bouwpuin
                              80 cm -Mv / 2,27 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: klei, matig zandig, matig humeus, donkergrijsbruin, zand- en veenbrokken
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Archeologie: enkele spikkel houtskool, veel fragmenten bouwpuin (onbepaald)
                              Opmerking: toemaakdek?
                              150 cm -Mv / 2,97 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: veen, mineraalarm, bruin, rietveen
                              260 cm -Mv / 4,07 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: klei, zwak siltig, lichtblauwgrijs, humusvlekken, slap, spoor plantenresten
                              Litho-stratigrafie: Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer
                               Einde boring op 400 cm -Mv / 5,47 m -NAP
boring: 308032-4
beschrijver: IK, datum: 9-10-2023, X: 99.990, Y: 467.754, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 30F, hoogte: -1,48, precisie hoogte: 1 dm,
referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, boortype: Edelman-7 en guts-3 cm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik:
grasland, vondstzichtbaarheid: matig, provincie: Zuid-Holland, opdrachtgever: Buro SRO, uitvoerder: Transect, opmerking: poging 1 gestaakt in bouwpuin, poging 2 gelukt
                              0 cm -Mv / 1,48 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, matig fijn, weinig plantenresten
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Opmerking: opgehoogde bouwvoor
                              15 cm -Mv / 1,63 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, geel, matig grof, weinig plantenresten
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Opmerking: ophoogzand
                              30 cm -Mv / 1,78 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: klei, matig zandig, matig humeus, donkergrijsbruin, zand- en veenbrokken
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Archeologie: enkele spikkel houtskool, veel fragmenten bouwpuin (onbepaald)
                              45 cm -Mv / 1,93 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, sterk humeus, donkergrijsbruin, matig grof, weinig plantenresten
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Opmerking: toemaakdek?
                              80 cm -Mv / 2,28 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: veen, mineraalarm, bruinzwart, rietveen
                              Opmerking: veraarde top
                              100 cm -Mv / 2,48 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: veen, mineraalarm, bruin, rietveen
                              250 cm -Mv / 3,98 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: klei, zwak siltig, lichtblauwgrijs, humusvlekken, slap, spoor plantenresten
                              Litho-stratigrafie: Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer
                              270 cm -Mv / 4,18 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: zand, zwak siltig, lichtblauwgrijs, veel dunne kleilagen, slap, matig fijn
                              Litho-stratigrafie: Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer
                               Einde boring op 300 cm -Mv / 4,48 m -NAP
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>boring: 308032-5
beschrijver: IK, datum: 9-10-2023, X: 100.023, Y: 467.759, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 31A, hoogte: -1,15, precisie hoogte: 1
dm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, boortype: Edelman-7 en guts-3 cm, doel boring: archeologie - verkenning, landgebruik:
grasland, vondstzichtbaarheid: matig, provincie: Zuid-Holland, opdrachtgever: Buro SRO, uitvoerder: Transect
                              0 cm -Mv / 1,15 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, matig humeus, donkerbruin, matig fijn, weinig plantenresten
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Opmerking: opgehoogde bouwvoor
                              10 cm -Mv / 1,25 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: zand, matig siltig, geel, matig grof, weinig plantenresten
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Opmerking: ophoogzand; recent bouwpuin
                              55 cm -Mv / 1,70 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: klei, matig zandig, matig humeus, donkergrijsbruin, zand- en veenbrokken
                              Bodemkundig: interpretatie: opgebrachte grond
                              Archeologie: enkele spikkel houtskool, veel fragmenten bouwpuin (onbepaald)
                              Opmerking: toemaakdek
                              150 cm -Mv / 2,65 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: veen, mineraalarm, bruin, rietveen
                              280 cm -Mv / 3,95 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm), aard ondergrens: geleidelijk (0,3-3 cm)
                              Lithologie: klei, zwak siltig, lichtblauwgrijs, humusvlekken, slap, spoor plantenresten
                              Litho-stratigrafie: Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer
                              340 cm -Mv / 4,55 m -NAP
                              Algemeen: aard bovengrens: geleidelijk (0,3-3 cm), aard ondergrens: abrupt (<0,3 cm)
                              Lithologie: zand, zwak siltig, lichtblauwgrijs, veel dunne kleilagen, slap, matig fijn
                              Litho-stratigrafie: Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer
                               Einde boring op 400 cm -Mv / 5,15 m -NAP
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>