<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>  Reactieronde Ontwerp RES1.0
          Februari 2021

Projectgroep RES Noord- en Midden Limburg
                7 mei 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

1.     Inleiding ........................................................................................................................................3
2.     Thematische beantwoording ........................................................................................................3
     2.1 Algemeen .................................................................................................................................3
     2.2     Participatie en communicatie ..................................................................................................5
     2.3     Energiebesparing en kleinschalige energieopwekking ............................................................7
     2.4     Grootschalige elektriciteitsopwekking.....................................................................................8
     2.5     Regionale Structuur Warmte (RSW) ......................................................................................10
     2.6     Doorkijk 2030-2050................................................................................................................12
     2.7     Uitvoering RES 1.0..................................................................................................................13
3.     Webinar inwoners en klankbordgroep .......................................................................................14
     3.1 Webinar inwoners .................................................................................................................14
     3.2     Klankbordgroep .....................................................................................................................14
4.     Beantwoording individuele reacties ...........................................................................................16
     4.1 Gemeenteraden.....................................................................................................................16
     4.2     Maatschappelijke organisaties en inwoners..........................................................................34
5.      Overzicht aanpassingen n.a.v. de consultatie- en reactieronde .................................................60




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                                                                   1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>1. Inleiding

 De keuzes die we in de RES maken, hebben invloed op onze allemaal. Daarom willen we
 maatschappelijke organisaties, bedrijven en inwoners betrekken bij deze keuzes. Zo kunnen we hun
 kennis, ideeën, wensen en inzichten meenemen in onze aanpak. Daarom kon iedereen gedurende
 de maand februari hun reactie indienen op de ontwerp RES1.0.

 De ontwerp RES1.0 is besproken in een webinar voor inwoners, de klankbordgroep, de
 Gemeenteraden, Provinciale Staten en het Algemeen Bestuur van het Waterschap Limburg.
 Daarnaast had iedereen de mogelijkheid om via de website een reactie achter te laten. In dit
 document vindt u de reacties die zijn opgehaald en wat deze reacties betekenen voor de definitieve
 RES1.0.

 Naast de inhoudelijke reacties is voor de regio misschien wel de belangrijkste opbrengst dat deze
 ronde heeft geleid tot meer en diepgaandere gesprekken over de energietransitie. De webinar voor
 inwoners was goed bezocht evenals de klankbordgroep waarin diverse belangen en ideeën met
 elkaar gedeeld en besproken zijn. En ook in de raden ontstonden goede discussies n.a.v. de
 ontwerp RES1.0. Het uiteindelijke doel is om een gedragen RES1.0 te kunnen vaststellen en samen
 de uitvoering op te pakken. Dit is een mooie stap in dat proces.

 Leeswijzer
 In hoofdstuk 2 vindt u een thematische beantwoording van de reacties. Deze zijn opgedeeld in
 verschillende thema’s. Wij merkten bij de beantwoording van de vragen dat er vaak meerdere
 vragen met dezelfde strekking worden gesteld. Daarom hebben wij de volgende opbouw gevolgd in
 hoofdstuk 2: allereerst een samenvatting van de vragen die gesteld zijn die de rode draad van die
 reacties weergeeft. Vervolgens is hierop een antwoord geformuleerd. Als afsluiting vindt u de
 doorwerking die dit voor het RES document heeft.
 In hoofdstuk 3 de reacties vanuit de webinar inwoners en de klankbordgroep en in hoofdstuk 4 een
 overzicht van de individuele reacties. Per reactie is een korte samenvatting gegeven, een antwoord
 en een eventuele doorwerking in de RES1.0. In hoofdstuk 5 is een samenvattende tabel opgenomen
 met aanpassingen in de RES1.0.



2. Thematische beantwoording
  2.1 Algemeen

   2.1.1 Samenvatting

 Er worden vragen gesteld over de functie van de RES en hoe dit lokaal doorwerkt. Het wordt nu
 gezien als een visiedocument waarvan de kaders niet duidelijk zijn en zonder concrete
 doelstellingen/tijdsplanning. Er wordt vooral naar de gemeenten gekeken voor de uitvoering, maar
 zijn (vooral kleine gemeenten) hiervoor geëquipeerd? De RES moet gemeenten ondersteunen.




  Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                               2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Men mist een financiële onderbouwing in de RES en geeft aan dat we eerlijk moeten zijn over
kosten die de energietransitie met zich meebrengen: het gaat veel geld kosten, maar je krijgt er ook
veel voor terug. Geadviseerd wordt om naar andere ontwikkelingen te kijken zoals in Duitsland en
naar de negatieve invloeden én kansen van de andere Klimaattafels. Daarnaast worden er
opmerkingen geplaatst over de infrastructuur. De opslag van energie is een grote uitdaging en het
is wenselijk om bestaande infrastructuur te blijven gebruiken. Tot slot wordt er gesteld dat het
Klimaatakkoord, waarop de RES is gebaseerd, en de gehele energietransitie ondoordacht is en er
veel misvattingen zijn.

 2.1.2 Antwoord

De RES is een strategisch beleidsdocument dat richting geeft voor de energietransitie in de regio.
Die richting hebben we nodig om gefundeerde beslissingen te kunnen maken voor de uitvoering.
Eerst richten (wat willen we bereiken), dan inrichten (hoe gaan we dat doen?) en vervolgens
verrichten (de uitvoer). Naast de RES 1.0, is de RES-organisatie een uitvoeringsconvenant en
uitvoeringsplan aan het uitwerken. In het uitvoeringsconvenant wordt de samenwerking van de
RES-partijen vastgelegd en in het uitvoeringsplan leggen we vast hoe we onze ambities uit de RES
1.0 precies gaan realiseren.

De RES-organisatie is geen apart orgaan naast of boven de gemeenten. Het is een samenwerking
van de vijftien gemeenten in Noord- en Midden Limburg, Provincie Limburg, Waterschap Limburg
en Enexis. We bepalen samen de ambities én zijn samen verantwoordelijk voor de uitvoer. De RES
kijkt in een grote verband naar complexe grensoverschrijdende vraagstukken en deelt kennis en
ervaring. Hiermee ondersteunen we gemeenten die minder capaciteit hebben om de gehele
energietransitie lokaal vorm te geven. Iedere gemeente onderzoekt hoe ze op lokaal niveau
invulling kan geven aan de afspraken uit de RES. Dit is maatwerk, want iedere gemeente is anders.

Het precieze financiële plaatje kan pas bij concrete projecten in beeld worden gebracht en zijn voor
rekening van de initiatiefnemer van het project. Dit kan een commerciële ontwikkelaar, een
energiecoöperatie of de gemeente zelf zijn. Dit neemt niet weg dat we kostenoverwegingen niet
meenemen in de RES. Zo kijken we bijvoorbeeld of we windmolens en zonnepanelen zoveel
mogelijk kunnen clusteren. Hierdoor zijn er minder aanpassingen aan het energienet nodig en
lagere maatschappelijke kosten.

Het Rijk is verantwoordelijk voor de coördinatie van de Klimaattafels en kijkt hoe deze elkaar
beïnvloeden. Dit neemt niet weg dat we in de RES, en vooral op gemeentelijk niveau, geen rekening
houden met andere beleidsterreinen. Juist in de verankering van de RES in het lokale
omgevingsbeleid van gemeenten wordt deze integraliteit opgezocht.

Op basis van de huidige RES 1.0 gaat Enexis de mogelijkheden, kansen en bedreigingen voor de
infrastructuur onderzoeken. Infrastructuur nemen we, samen met de opslag van energie, mee in de
RES 2.0.

Het Klimaatakkoord is met de betrokkenheid van verschillende partijen tot stand gekomen en
vastgesteld. De RES is hier een opdracht uit. Het staat vast dat we over moeten gaan naar
duurzame energie. De meningen zullen altijd verschillen over hoe we dit het beste kunnen
aanpakken. Maar als we nu niets doen, dan zijn we te laat. De kaders staan, maar samen bepalen
we in de regio hoe we hier het beste invulling aan kunnen geven.




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre> 2.1.3 Doorwerking

Geen aanpassingen in de RES 1.0.

Hoe we regionaal gaan samenwerken en hoe we kennis delen en bijvoorbeeld gemeentes verder
ondersteunen, dat wordt vastgelegd in het uitvoeringsplan Q2-Q3 2021.




2.2      Participatie en communicatie

 2.2.1 Samenvatting

Uit de reacties blijkt dat betrekken van inwoners belangrijk wordt gevonden. Doe dit altijd, en
herhaal de oproep. De meningen verschillen of inwoners betrokken moeten worden bij abstracte
plannen zoals de RES of juist niet.

Er wordt gesteld dat er nog veel moet gebeuren bij de bevolking wat betreft de urgentie van de
energietransitie. Een energietransitie vraagt ook om een transitie in denken. Dit punt wordt gemist
in de RES. Bedenk een communicatiestrategie naar inwoners, samen met gemeenten.

Een aantal concrete maatregelen worden genoemd om burgers meer bij de energietransitie te
betrekken: maak maatregelen gratis, maak het concreet, subsidieer energiescan, omarm
energiecafés en energiecoöperaties en bereken geen WOZ-betaling over bijv. PV panelen of
energieverbeteringsmaatregelen.

Suggesties worden gedaan over hoe de burgers te betrekken: maak het straat – of wijksgewijs,
betrek ze op tijd en neem ze serieus, maak groepen inwoners met kennis van bepaalde
onderwerpen en laat die kennis actief inbrengen of via het instellen van een burgerraad. Belangrijk
is dat geluisterd wordt en er iets mee wordt gedaan.

Complimenten worden gegeven voor het opnemen van het onderdeel sociale duurzaamheid. De
vraag is wat de consequenties van deze ambities zijn. Het streven naar 50% lokaal eigendom vindt
men niet altijd voldoende, moet meer zijn, naast dat de vraag is wat er gebeurd als dit streven niet
wordt gehaald. Ook is er bij sommige de wens om 50% niet als gemiddelde maar per project te
hanteren. Verder wordt gevraagd wat lokaal is in lokaal eigendom, is die definitie al bepaald.
Opgeroepen wordt om toch het energiebedrijf samen te verkennen, in relatie tot betrokkenheid
inwoners vergroten en zorgen voor voordelen.

Gesteld wordt dat de relatie met andere sectoren wordt gelegd maar dat die sectoren werken
eerder tegen dan mee met de energietransitie. Gevraagd wordt een aantal cruciale aspecten te
benoemen waar RES samen met genoemde sectoren aan moet werken. Uit de reacties is er te
weinig gekeken naar of er wel draagvlak is voor grootschalige opwek en hoe je de grootte bepaald
van het gebied in de omgeving dat je bij grootschalige opwek betrekt.

Doorzettingsmacht van de RES is beperkt, de RES mag geen excuus zijn voor gemeenten om niks te
doen omdat men bang is voor NIMBY-protesten.




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                  4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre> 2.2.2 Antwoord

Voor het betrekken van inwoners bij de RES zien wij de webinar van februari 2021 als vertrekpunt.
Dit is de start en zal nog vaker aan de orde zijn. Daarbij heeft de RES een gedeelde
verantwoordelijkheid. Op gemeentelijk niveau, daar waar het concreter wordt, zal er bij
energieprojecten ook participatie plaatsvinden en heeft er ook al participatie plaatsgevonden.

Urgentie creëren is belangrijk, wij merken dat er in de afgelopen jaren al grote stappen zijn gezet.
Het is een belangrijk thema in de media, zelfs in tijden waarin de COVID crisis de media domineert.
Deze bewustwording dient te worden vergroot vanuit gemeentes omdat deze dicht op de inwoners
staan. Als RES kunnen wij gemeentes ondersteunen. Daarnaast is een campagne vanuit de
provincies, binnen de Provinciale Energiestrategie en het Rijk effectiever. Daarvoor kan de RES wel
lobbyen. Hoe wij dit willen aanpakken en welke rol de RES daarin speelt, dat nemen wij mee in de
uitwerking van de uitvoering.

Voorbeelden van maatregelen zoals die genoemd worden kunnen effectief door gemeentes
worden ingezet. De RES is een platform waarbij deze ervaringen uitgewisseld kunnen worden.

Sociale duurzaamheid is één van de belangrijke basisbeginselen in de RES. Het moet haalbaar,
betaalbaar en uitvoerbaar zijn. Maar daarnaast hebben wij als RES ook een verantwoordelijkheid
om een doelstelling te halen. Vandaar dat 50% lokaal eigendom als streven is opgenomen en niet
als harde eis. Het zou namelijk onwenselijk zijn als een project niet kan doorgaan omdat er niet
voldaan is aan 50% lokaal eigendom, maar bijvoorbeeld aan 49%. De gemeentes kunnen 50% lokaal
eigendom wel opnemen in hun eigen omgevingsvisie en dit zo als harde eis vastleggen.
Wat lokaal is en wat de omgeving is, dat is per project verschillend en heeft met verschillende
factoren te maken. Daarom is het lastig om daar een ‘label’ op te plakken met wat dit precies is.
Het doel van lokaal eigendom is dat het project gedragen wordt door de omgeving. Met dat als
basis moet het woord ‘lokaal’ per project worden ingevuld en ook de grootte van het gebied dat
betrokken wordt .
Het verder onderzoeken van een energiebedrijf is binnen de RES aan de orde. Er is op dit moment
nog maar één voorbeeld van zo’n energiebedrijf. Wij zoeken dit richting de RES 2.0. verder uit om
op basis van gedegen onderzoek te bepalen hoe en op welke manier dit een meerwaarde kan
vormen.

Samenwerking met andere sectoren is belangrijk. In de uitvoering wordt gekeken hoe we dit ook
concreet vorm kunnen geven.

De mind-set bij de gemeentes is positief. Er zijn veel projecten gerealiseerd en er zijn een groot
aantal projecten dat in de pijplijn zit. Wij denken dat het doorzettingsvermogen bij gemeentes
groot is om deze goede kans van slagen te geven. Daarbij is de discussie met inwoners van groot
belang. Door een continu gesprek moeten wij samen toewerken naar een duurzame samenleving.
De voortgang van de RES zal gemonitord waarbij alle partners moeten aangeven wat zij gedaan
hebben.

 2.2.3 Doorwerking

De tekst 50% lokaal eigendom wordt opnieuw bekeken en eventueel kleine aanscherpingen.




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Het opzetten communicatie strategie zal worden toegevoegd aan hoofdstuk participatie en
communicatie RES 1.0.

Aandachtspunten voor vervolg:
    Samenwerking andere sectoren – uitvoering
    Monitoring RES – uitvoering



2.3      Energiebesparing en kleinschalige energieopwekking

 2.3.1 Samenvatting

De reacties zijn tweeledig: aan de ene kant veel reacties die oproepen tot extra initiatieven.
Voorbeeld is inwoners op een ludieke manier weten te motiveren of door meer subsidie voor
verduurzaming eigen vastgoed. Daarbij is het wel van belang dat de regelingen consistent blijven en
niet continu wisselen.

Daarnaast klinkt sterk door dat er een voorkeur uitgaat naar het volleggen van daken voordat er
aan zon-op-land of wind wordt gedacht. Daarbij is het ook belangrijk dat de overheid zelf het goede
voorbeeld geeft om inwoners te inspireren.

We hebben ook reacties ontvangen waarin staat dat wij mensen niet mogen dwingen tot
verduurzaming, omdat dit tot leningen en kosten zou kunnen leiden. Ook wordt er aandacht
gevraagd voor mensen met een kleine portemonnee.

 2.3.2 Antwoord

Vanuit de RES zal, in samenwerking met de gemeenten en de Provincie, voor alle doelgroepen
(woningeigenaren, eigenaren maatschappelijk vastgoed alsmede van commercieel vastgoed en
bedrijven) specifieke aanpakken uitgewerkt worden gericht op verduurzaming (energiebesparing en
duurzame opwekking). Deze aanpakken worden opgenomen in het RES-uitvoeringsprogramma.
Communicatie, bewustwording, stimuleren en begeleiden / ondersteunen zijn onderdeel van die
aanpakken.

Woningeigenaren kunnen en zullen niet gedwongen worden om te verduurzamen, wel zullen (ook
andere) eigenaren van vastgoed moeten voldoen aan de vigerende wet- en regelgeving (o.a.
Bouwbesluit, later Besluit bouwwerken leefomgeving). Voor nieuwbouw zijn de actuele eisen
strenger zijn dan een aantal jaren geleden.

Leningen zijn ter ondersteuning van vastgoedeigenaren, waarbij ons inziens de besparing in
energiekosten hoger moeten zijn dan de kosten van rente en aflossing van de lening.

 2.3.3 Doorwerking

Geen aanpassingen in de RES 1.0.




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2.4      Grootschalige elektriciteitsopwekking

 2.4.1 Samenvatting

De reacties gaan in op de noodzaak van windmolens en zonneparken, op de locaties en criteria voor
de plaatsing van windmolens en zonnepanelen en op welk niveau de keuze uiteindelijk ligt,
gemeente of RES. Ook de schaarste op het net is een zorg in relatie tot de ambities. De noodzaak
wordt niet door iedereen onderschreven, oproep om ook naar andere bronnen te kijken. Daarbij
komt de afstand gevoelige objecten tot windturbines, geen versnippering, alleen gebruik van
landbouwgrond als dat goed onderbouwd is, effecten op natuur en de inhoud van de
landschapsprincipes naar voren. Ook de inzet op rendement voor de lokale omgeving en draagvlak
wordt genoemd. De status van de RES, en dus ook de criteria en bijvoorbeeld landschapsprincipes,
in relatie tot gemeentelijk beleid is een discussiepunt waarbij de nadruk ligt op gemeentelijk
maatwerk aan de gemeenten overlaten. Wat is de status van de vlekkenkaart, komen de projecten
daar dan ook.

Wat betreft locaties is een goede balans tussen wind en zon voor levering en back up nodig. Wind
het liefst op zee of tenminste niet in de achtertuin of een natuur/bosrijke omgeving maar daar waar
elektriciteit wordt gebruikt, industrieterreinen. Zonne- energie het liefste op grote bedrijfshallen,
niet op goede landbouwgrond en in natuur. Daarnaast worden een aantal suggesties gedaan voor
meervoudige ruimtegebruik en een combinatie met glastuinbouw maar juist geen zon op kassen.

Een aantal reacties geven aan dat de grootte van de zonneparken die als grootschalig worden
betiteld moet worden aangepast naar of 1 ha in plaats van 10 of juist 25 in plaats van 10. Verzocht
wordt de zonneladder niet op te nemen in de RES 1.0. Het versnellingsteam Zon op Dak moet zich
ook richten op woningeigenaren en buurten. Aan de andere kant geeft men aan wel een
zonneladder te willen om open landschap en landbouwgronden te beschermen.

Hoe de regionale samenwerking of programmering vorm moet worden gegeven en tot hoe ver die
moet reiken is een discussiepunt, meningen zijn verdeeld. Waar sommige aangeven dat
afstemming bij plaatsen van meerdere windmolens regionaal moet plaatsvinden vinden anderen
juist dat alle keuzes lokaal / in de gemeente moeten liggen.

Vragen worden gesteld over of de genoemde projecten voldoende zijn om de 1,2 TWh te halen. En
hoe de opgave over de gemeenten wordt verdeeld. Gebeurt dit op basis van inwoners,
energieverbruik? En wat landt er dan uiteindelijk aan opgave in een specifieke gemeente?

Ten aanzien van de netcapaciteit wordt de suggestie gedaan een versnellingsteam netcapaciteit op
te zetten en de vraag gesteld of de planning niet te optimistisch is. Daarnaast wordt aangegeven
dat de RES1.0 al aangeeft dat er nu al schaarste is om opgewekte elektriciteit te transporteren,
netwerkschaarste is dus een zorgpunt.

Gevraagd wordt om aandacht voor de groei van de vraag naar duurzame elektriciteit tussen 2030
en 2050, het rekenen met grotere windmolens (nu wordt met 3,5 MW) en mogelijke combinatie
met energieopwekking in Duitsland. Wat betreft de ontwikkelaars wordt aan de ene kant gezegd
voorrang aan lokale energiecoöperaties maar als dit niet snel lukt ook commerciële investeerders
uitnodigen in belang van realiseren van het doel.




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre> 2.4.2 Antwoord

Wind op zee wordt als alternatief genoemd voor ontwikkeling van grootschalig zon en wind op
land. Dit wordt echter al door de Rijksoverheid opgepakt, naast het gezamenlijk bod van de RES
regio’s. De overheid staat aan de lat voor 49 TWh wind op zee ( ca 11,5 GW) die parallel ontwikkeld
wordt naast de RES regio’s om aan onze opgave te voldoen. Zo ook de opgave in zon en wind op
land, naast zon op daken. We hebben ook hier beide nodig om aan onze opgave te voldoen en het
is goed om te constateren dat er een enorme groei is van zon op dak projecten. Deze willen wij nog
verder stimuleren met het zon op dak versnellingsteam. Voor de kleinschalige daken komt
ondersteuning vanuit het onderdeel ‘besparing/kleinschalige opwek’.

Volgens de systematiek van het Nationaal Programmabureau RES mag in principe alles boven de 15
kWp grens worden meegenomen voor de bepaling van het bod voor grootschalige opwek. Dit
betekent doorgaans niet dat alles vanaf 15 kWp per definitie grootschalig is.

Voor de thema’s landschap en netwerk geldt een andere benadering. Voor landschap is in de RES
1.0 afgesproken dat er richtinggevende principes worden uitgewerkt voor de landschappelijke
inpassing en transformatie. Schaal en maat komen in deze uitwerking terug.

Voor projecten en de impact op netwerk is afgesproken dat we met elkaar afstemmen in geval van
projecten zon met een oppervlak boven de 10 ha, zodat we de haalbaarheid van projecten kunnen
vergroten (zie ook schaarste).

Vanuit landschap en netwerk worden kleinschalige ontwikkelingen niet per definitie uitgesloten.

Voor wat betreft de schaarste op het net wordt er door de Provincie gewerkt aan de
totstandkoming van een provinciale overlegstructuur waarin gekeken wordt naar mogelijke
oplossingen. Daarnaast is het zo dat de meeste projecten een doorlooptijd hebben van enkele jaren
of meer.

Biogas wordt genoemd als mogelijk alternatief voor grootschalige duurzame opwek, dit valt echter
onder de noemer ‘warmte’ en zal daar verder onderzocht worden. Ook valt kernenergie onder
mogelijke alternatieven, echter is kernenergie en aanverwante technieken niet realiseerbaar in de
scope van deze RES 1.0 (2030) en wordt om die reden ook niet meegenomen.

De afstand tot windturbines en mogelijke gezondheidsproblemen worden genoemd in relatie tot
windturbines. Er is bestaande wetgeving rondom deze thema’s waar wij ons aan dienen te houden.

De zonneladder is een terugkerende vraag waarbij het van belang is te weten dat de zonneladder
niet volgtijdelijk is. Dit houdt in dat de trappen van de ladder, mits goed onderbouwd, gelijktijdig
kunnen worden doorlopen. Landbouwgrond is alleen goed onderbouwd mogelijk.

De 1200 GWh is een gezamenlijke opgave voor de gehele regio waarin we samenwerken om deze
opgave te realiseren. Hierbij is er geen exacte verdeling per gemeente omdat niet alle gemeenten
dezelfde mogelijkheden hebben in opwek, denk hierbij aan bijvoorbeeld ruimtelijke inpassing. De
1200 GWh wordt haalbaar geacht, ook omdat we niet alles wat in de pijplijn zit meerekenen
(slagingspercentages vanuit NPRES worden aangehouden).

Groei van het verbruik na 2030 is zeker onder de aandacht en zal bij elke iteratie van de RES verder
bekeken worden.



 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                   8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>De grootte van windturbines is gebaseerd op wat passend is voor het regime van RES Noord en
Midden Limburg, de genoemde turbinegroottes zijn meer passen voor wind op zee. De mogelijke
combinatie met opwek over de grens met Duitsland gaat voorbij aan onze landelijke opgave die wij
dienen in te vullen.


 2.4.3 Doorwerking

Geen aanpassingen in de RES 1.0.




2.5      Regionale Structuur Warmte (RSW)

 2.5.1 Samenvatting

Er zijn een aantal reacties geplaatst over het waarom, de haalbaarheid en snelheid om van het gas
af te gaan. Er wordt gevraagd of aardgas wel zo slecht is, aangezien ze in Duitsland juist op het gas
gaan. Daarnaast wordt aangegeven dat het niet realistisch is om oudere woningen (in het
buitengebied) van het gasnet af te koppelen.

In de RES wordt aangegeven dat een warmtepomp in 90% van de gevallen de beste oplossing is.
Men vindt een warmtepomp op zich een goede oplossing, alleen worden er zorgen geuit over de
extra vraag naar duurzame elektriciteit die warmtepompen met zich meebrengen en hoe we dit
gaan realiseren. Daarnaast is een warmtepomp niet voor iedereen (financieel) mogelijk en wordt
aangegeven dat er bij een individuele warmteoplossing evengoed naar collectieve voordelen
gekeken kan worden. Wat betreft groen gas worden er opmerkingen gemaakt over de
beschikbaarheid van groen gas, of we onszelf niet te rijk rekenen en dat we het op een gering
aantal plekken (binnen Limburg) maar moeten produceren. Waterstof op het huidige gasnet en
aquathermie worden als kansrijk gezien. Geothermie heeft extra onderzoek nodig vanwege de
gevaren. Het wordt als positief ervaren dat de RES ingaat op Ecovat als potentieel kansrijk lokaal
project voor restwarmte. Het wordt als jammer gevonden dat er geen afstand wordt genomen van
de verbranding van houtige biomassa gezien de bekende negatieve effecten. Tot slot wordt er
aangegeven dat er veel koppelkansen zijn met de glastuinbouw.

 2.5.2 Antwoord

De RES is een uitvoering van het landelijk klimaatakkoord, dat weer volgt uit het Parijs akkoord.
Naast de opdracht om een RES op te stellen ligt er vanuit het klimaatwet ook de opdracht om
uiterlijk 2050 van het aardgas te zijn. Dat is een gegeven en hierin hebben we als RES-organisatie
geen keuze om van af te wijken. De werkelijkheid over de situatie in Duitsland ligt iets
genuanceerder. Ook Duitsland heeft – net als Nederland – de ambitie om in 2050 een CO₂-neutrale
energievoorziening te hebben en dus ook te stoppen met aardgas voor de verwarming van
woningen. Omdat Duitsland zo snel mogelijk af wil van olieketels is er ook een forse premie voor de
vervanging van deze ketels door een hr-ketel of een warmtepomp, met name in gebieden waar al
een gasnet ligt. Het is een logische tussenstap die snel veel kan opleveren.




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                   9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>We hoeven niet op relatief korte termijn van het aardgas af. We hebben daarvoor een
transitieperiode van 30 jaar (t/m 2050). Dat geeft ruimte om bestaande duurzame technieken
verder te ontwikkelen en innovatieve ontwikkelingen mee te nemen.

We willen daarbij nadrukkelijk een onderscheid maken dat we van het aardgas afgaan en niet per
definitie van al het gas. Er blijven mogelijkheden om het gasnetwerk te blijven gebruiken voor
bijvoorbeeld groen gas of waterstofgas. Dit zijn allebei technieken die we nadrukkelijk verkennen in
onze Regionale Warmte Structuur.

Opmerkingen over haalbaarheid en betaalbaarheid en specifieke technieken zoals warmtepompen
kunnen wij in het kader van de RES niet verder uitwerken. Deze onderwerpen worden door elke
gemeente uitgewerkt in de lokale Transitie Visie Warmte (TVW) die elke gemeente uiterlijk eind
2021 moet vaststellen. Bij het opstellen van deze TVW’s worden inwoners en belanghebbenden
lokaal betrokken.

De taak van de RES op het gebied van warmte is met name afstemmen en kennisuitwisseling.
Daarnaast heeft de RES als opdracht om regionaal beschikbare bronnen te verdelen (zoals groen
gas en eventueel toekomstige bronnen/dragers als geothermie en waterstofgas).

Recente adviezen van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en de Sociaal-Economische Raad
(SER) hebben ons voortschrijdend inzicht gegeven wat betreft de positie van houtige biomassa.
Deze bron wordt in de volgende versie van de RES opnieuw tegen het licht gehouden. In RES 1.0
wordt houtachtige biomassa niet uitgesloten, maar zal wel een kritische houding worden
aangenomen t.a.v. de toepassing ervan als duurzame energiebron. Voor de gebouwde omgeving in
Noord- en Midden Limburg is de rol van houtige biomassa als tussenstap in de warmtetransitie
klein, omdat er weinig kansen voor hoogtemperatuur warmtenetten worden voorzien. Aan houtige
biomassa is dan ook in de RES geen extra onderzoek gewijd. Gelet op de ontwikkelingen die er zijn
gaan we bepaalde zaken nu nog niet wel of niet toestaan. We volgen de onderzoeken en nieuwe
ontwikkelingen op dit gebied nauwgezet.


Wel wordt de potentie van groengasproductie uit mest onderzocht als regionale warmtebron,
vanwege de aanwezigheid van veehouderijen en de mestproblematiek die hier speelt. Noord- en
Midden Limburg is grotendeels een plattelands gebied en een regio waar de exploitatie van
warmtenetten zoals in stedelijke gebieden in de meeste situaties niet zal leiden tot de meest
economische businesscases. Een ander gegeven is dat er naar ratio weinig bovengemeentelijke
restwarmtebronnen in de regio beschikbaar die procentueel van betekenis zijn. Een van die
bovengemeentelijke warmtebronnen die wel een economisch potentiële betekenis kan zijn is
groengas. Het voordeel voor de bebouwde omgeving is dat we met groengas op de laagste
maatschappelijke kosten een aanzienlijk deel van de duurzame warmtevraag in de regio kunnen
voldoen. Met de groengas potentie in de regio (Noord- en Midden Limburg) zouden tussen de
40.000 en mogelijke bovengrens van 100.000 woningen kunnen worden aangesloten op groengas.
Met de combinatie Groengas/ Hybride pomp kunnen gaan tot een equivalent van 120.000 tot
mogelijk 310.000 woningen. We zitten nog aan de voorkant van deze nieuwe ontwikkeling ,maar
gezien de uitdaging en maatschappelijke impact voor het verder verduurzamen van de
warmtevraag komt de groengas potentie ons zienswijze in eerste aanleg het beste tot zijn recht aan
de bebouwde omgeving, in ieder geval voor de korte/middellange termijn.




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Naar dit groen gas is ook vraag uit andere sectoren die buiten de RES vallen. De RES organisatie is
zich bewust van dit verdelingsvraagstuk en gaat daarom uit van isolatie en efficiënt gebruik van gas
(zowel aardgas nu als evt. groen gas in de toekomst). De keuze voor bepaalde techniek is echter
niet aan de RES, maar aan gemeenten in hun Transitievisie Warmte. Het RES-onderzoek naar groen
gas dient als inhoudelijke basis voor het proces in de gemeente.

Geothermie heeft potentie, maar moet in Noord- en Midden Limburg verder onderzocht worden.
Daarbij worden ook de eventuele gevaren meegenomen. Indien relevant wordt dit in volgende
versie(s) meegenomen.

 2.5.3 Doorwerking

In RES 1.0 wordt houtachtige biomassa niet uitgesloten, maar zal wel een kritische houding worden
aangenomen t.a.v. de toepassing ervan als duurzame energiebron. De tekst hierover wordt
opnieuw bekeken en eventueel kleine aanscherpingen worden aangebracht.



2.6 Doorkijk 2030-2050

 2.6.1 Samenvatting

De reacties hebben met name betrekking op inhoudelijke onderwerpen en niet persé op de
doorkijk. Daarbij wordt er aandacht gevraagd voor alternatieve technieken zoals kernenergie en
waterstof.

Kernenergie valt niet onder de opgave van de RES, keuzes over kernenergie worden op landelijk
niveau gemaakt. Op dit moment zijn er geen zoekgebieden voor kernenergie aangewezen in
Limburg, maar de Provincie Limburg sluit kernenergie op termijn niet uit als energiebron. Dit alles
neemt niet weg dat Limburg zich laat informeren over de laatste ontwikkelingen rond kernenergie.
Daarom sluit Limburg aan bij de marktconsultatie kernenergie.
Ditzelfde geldt ook voor waterstof. De provincie heeft een waterstof agenda opgesteld. Zij volgen
de ontwikkelingen en kijken naar de kansen voor Limburg, o.a. door middel van pilots. Daarbij geldt
ook dat

Er zijn ook insprekers die vinden dat er nog te weinig wordt gedaan. Maar dat zijn voornamelijk
zaken buiten onze eigen positie, die kunnen landelijk worden aangepakt. En afsluitend wordt er om
context gevraagd. Hoe verhoudt ons bod zich tot de energievraag in de toekomst?

 2.6.2 Antwoord

Kernenergie: Wij gaan niet over plaatsen van kerncentrale. Op dit moment zijn er enkele locaties
voor kernenergie aangewezen in Nederland, die bevinden zich niet in Limburg. Het bod voor de RES
bestaat uit zon- en windenergie, wel hebben wij een passage bijgevoegd over kernenergie. De
Provincie Limburg houdt zich wel bezig met kernenergie van de Provinciale Energiestrategie (PES).
Op dat niveau worden hierin keuzes gemaakt.




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Waterstof: We kijken nu naar bewezen technieken tot 2030, daarmee sluiten wij technieken voor
langere termijn niet uit. Eerste proeven waterstof lopen nu, maar dat het voor nu voornamelijk
gebruikt wordt in industrie en mobiliteit.

Bovennationaal: afstemming vindt plaats op gemeentelijk niveau, de grensgemeentes voeren hierin
de gesprekken.

 2.6.3 Doorwerking

Geen aanpassingen in de RES 1.0.




2.7      Uitvoering RES 1.0

 2.7.1 Samenvatting

Twee gemeentelijke fracties spreken zich uit voor een onderzoek in de meerwaarde van een
energiebedrijf. Enerzijds verder onderzoeken wat dit voor inwoners zou kunnen betekenen en aan
de andere kant zelf een positie in de markt in te nemen.
Er zijn nog enige vragen op het gebied van de verankering van de RES. Aan de ene kant een
suggestie om het uitvoeringsconvenant vast te leggen door gemeenteraden, gelijktijdig met de RES
1.0. Daarnaast ook de vragen over hoe die lokale vastlegging wordt geregeld en bij welk gremium
dit zou moeten plaatsvinden.
Ten slotte een signaal dat monitoring van belang is en of er een mogelijkheid is om aansluiting te
vinden met de KPI’s die zijn opgenomen in de PES (Provinciale Energiestrategie).

 2.7.2 Antwoord

Het verder onderzoeken van een energiebedrijf is binnen de RES aan de orde. Er is op dit moment
nog maar één voorbeeld van zo’n energiebedrijf. Wij zoeken dit richting de RES 2.0. verder uit om
op basis van gedegen onderzoek te bepalen hoe en op welke manier dit een meerwaarde kan
vormen.
De samenwerking met andere partijen wordt deels geborgd in de omgevingswet. De samenwerking
met andere beleidsterreinen zoals het onderwijs wordt gezocht op provinciale schaal. In de
Provinciale Energiestrategie (PES) is dit nader uitgewerkt. Als RES kijken wij hoe wij hierop kunnen
aanhaken en in ondersteunen. Dat geldt ook voor de KPI’s uit de PES.

 2.7.3 Doorwerking

Geen aanpassingen in de RES 1.0.




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                 12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>3. Webinar inwoners en klankbordgroep
  3.1 Webinar inwoners

 In het gesprek met de inwoners is veel informatie gedeeld over wat de RES inhoud en waar deze
 wel over gaat en waarover niet. Vanuit de deelnemers werden vragen gesteld over windenergie in
 eigen gemeenten, de rol van energiecoöperaties, nieuwe technieken en de betrokkenheid van
 burgers. Aan de deelnemers is gevraagd welke onderwerpen zij graag mee willen geven aan de RES.
 Hieronder een aantal hoofdlijnen uit de ruim 30 reacties.

 Door een aantal inwoners is de oproep gedaan om te blijven informeren op een begrijpelijke
 manier, burgers een rol te geven in het proces en kennis te delen bijvoorbeeld via een interactief
 platform. Maak burgers enthousiast om mee te doen en vergeet ook de jongeren en scholen niet,
 het gaat om hun toekomst.

 Eerlijk en sociaal, rechtvaardig en betaalbaar, voorkom energie-armoede. Daarbij is ook lokaal
 eigendom veelvuldig genoemd, coöperatief ontwikkelen en niet alleen lasten maar juist ook lusten
 te laten landen in de regio en de wens om de schaarse ruimte zoveel mogelijk te sparen.

 Ook de doorkijk naar de toekomst kwam naar voren door verzoek om oog te hebben voor de grote
 opgave na 2030 en innovatieve energietechnieken. De oproep werd gedaan om als overheden
 daadkrachtig te zijn, duidelijk te zijn over de doelstellingen en toekomstvisie bijv. voor warmte. Laat
 concreet zien wat de RES betekent en hoe de burger mee kan doen en wat het hem oplevert.

  3.2 Klankbordgroep

 Tijdens de klankbordgroep bespreking zijn de volgende onderwerpen aan de orde geweest die wij
 in de thematische beantwoording zo veel mogelijk hebben meegenomen.

 Samenvatting
 Op het gebied van warmte werd er aandacht gevraagd voor de drukte in de bodem, groens gas en
 om erkenning van de grote van de opgave. We zijn ons bewust van de grote van de opgave, we
 werken samen toe naar een einddoel: 2050. In dit proces gaan we nog veel stappen zetten en ook
 veel leren. Daarbij zijn we ons ook bewust van de drukte in de bodem. We kijken ook nogmaals
 goed naar de tekst voor groen gas en verduidelijken deze.
 Op het gebied van besparing was er eenduidigheid. De inzet van de RES 1.0 werd gesteund. Hierbij
 werd er gevraagd om nog meer aandacht voor bedrijventerreinen. Deze zijn voldoende
 meegenomen in het RES 1.0 document.
 Voor grootschalige opwek werd er aandacht gevraagd voor de impact op het energienetwerk.
 Daarbij moet er goed nagedacht worden over de mix zon en wind. Nieuwe technieken, als
 waterstof, werden ook aangehaald. Echter vormen deze geen onderdeel van het RES bod, de RES
 richt zich op technieken die ons helpen om de doelstellingen in 2030 te halen. Waterstof is geborgd
 bij de provincie en ook landelijk.
 Bij het onderdeel participatie werd aandacht gevraagd voor de scherpte in de tekst. Hierin zijn
 enkele aanpassingen doorgevoerd van concept naar definitieve RES 1.0. Hiervan zijn we ons




  Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                   13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>bewust, maar de tekst staat nog steeds voor het ambitieniveau om, bijvoorbeeld, het streven van
50% lokaal eigendom te realiseren.
Al met al is de klankbordgroep in grote lijnen tevreden met de RES 1.0. De opmerkingen die zij ons
meegegeven hebben worden meegenomen in het RES proces en waar nodig worden er
aanpassingen doorgevoerd.




 Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>4. Beantwoording individuele reacties
  4.1 Gemeenteraden

  G01
  Algemeen       We moeten er alert op zijn en blijven dat de RES niet treedt in de
                 gemeentelijke autonomie en dat de RES en de gemeentelijke projecten voor
                 duurzame opwek elkaar niet mogen frustreren. Ons pleidooi is om dat
                 maatwerk aan gemeenten te bieden, niet alleen op papier, maar vooral ook in
                 de praktijk.
  Opwek               De zonneladder niet toevoegen aan de RES 1.0. Zowel zon op dak, als
                         zonneweides als windparken naast elkaar nodig om onze
                         energiedoelen te halen.
                      Geen zoekgebied voor grootschalige opwek van energie in gemeente
                         Echt-Susteren opnemen in de RES, dit strookt niet met gemeentelijk
                         beleid.
                      "landschapsprincipes bijlage 9 beschouwen we in Echt-Susteren als
                         hulpmiddel maar niet als voorwaarde. Ruimtelijke en landschappelijke
                         kwaliteit zijn een gemeentelijke bevoegdheid.
                      Voorbeelden van landschapsprincipes die wij niet delen:

                         - Zet alleen in op geschikte gebieden binnen de potentiekaart voor
                         grootschalige opwek.
                         - Voorkom dat kleinschalige initiatieven toekomstige kansrijke
                         initiatieven belemmeren.
                         - Voorkom stapeling van kleinere initiatieven, waardoor het
                         draagvermogen van het landschap overschreden wordt.
                     -   Niet eens met dat in de RES 1.0 is opgenomen dat de ruimtelijke
                         afspraken uit de RES (landschapsprincipes- en matrix) vertaald gaan
                         worden in het gemeentelijk omgevingsbeleid. Voorgesteld wordt om
                         expliciet te benoemen dat de landschapsprincipes en matrix
                         richtinggevend bedoeld zijn en dat er ruimte blijft voor gemeentelijk
                         maatwerk. "
                     -   Regionale programmering:
                     -   De vraag of een ontwikkeling bijdraagt aan landschappelijke kwaliteit
                         mag niet beoordeeld worden op basis van de landschapsprincipes en
                         de matrix uit de RES 1.0. Dat is aan de gemeente ter beoordeling.
                         Regionale afstemming/programmering is aan de orde vanaf 25 hectare
                         zon (deze lijn ook doortrekkend naar zon op dak en wind).
                     -   De huidige inventarisatie van projecten, mag niet gebruikt worden als
                         onderlegger voor regionale programmering in de toekomst, raakt
                         gemeentelijke autonomie en zijn nog geen regionale afspraken over
                         gemaakt.
                     -   Regionale programmering mag niet bepalend zijn voor de
                         uitvoerbaarheid van de projecten in de afzonderlijke gemeenten.
                         Regionale afstemming kan dan het enige middel zijn, waarbij het




  Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                            15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                       uiteindelijke besluit, na afstemming met de netbeheerder, bij de
                       gemeente blijft liggen.

Antwoord       Algemeen:
                    Eens, met de RES kijken we naar complexe en grensoverschrijdende
                     vraagstukken die we alleen kunnen oplossing door samen te werken.
                     De RES geeft richting, maar komt niet in plaats van lokaal beleid.

               Opwek:
                   Echt-Susteren is op verzoek niet opgenomen in zoekgebieden.
                   De zonneladder is niet volgtijdelijk, zie thematisch antwoord.

                       Voor landschap is in de RES 1.0 afgesproken dat er richtinggevende
                       principes worden uitgewerkt voor de landschappelijke inpassing en
                       transformatie, zie thematisch antwoord. Er is geen afspraak gemaakt
                       dat ruimtelijke afspraken uit RES vertaald worden in gemeentelijk
                       beleid. Landschapsmatrix en principes zijn handreikingen.
                      Voor projecten en de impact op netwerk is afgesproken dat we met
                       elkaar afstemmen in geval van projecten zon met een oppervlak boven
                       de 10 ha, zodat we de haalbaarheid van projecten kunnen vergroten
                       (zie ook schaarste thematisch antwoord). Deze afspraak is een
                       werkafspraak en kan in overleg nog wijzigen. Er zijn inderdaad nog
                       geen afspraken over wat te doen boven deze grens, er wordt in RES
                       verband gewerkt aan een voorstel (afwegingskader).

Doorwerking    -
G02
Algemeen       De gemeente moet de raad beter en vaker informeren over de ontwikkelingen
               binnen de RES.
Doorkijk       Kernenergie moet ten minste benoemd worden in de RES.
Antwoord       Algemeen:
                    Iedere gemeente is verantwoordelijk voor het informeren van de eigen
                      raadsleden

               Doorkijk:
                   Zie voor beantwoording kernenergie de samenvatting.

Doorwerking    -
G03
Algemeen              Zorg ervoor dat er vanuit andere klimaattafels geen ontwikkelingen
                       ontstaan die de ambities/acties uit de RES teniet doen. Bijvoorbeeld
                       grote energie slurpende ontwikkelingen in onze regio.
                       Kijk naar mogelijkheden en ontwikkelingen over de grens. Bijvoorbeeld
                       in Duitsland.
                      Ondernemers die een bedrijfsdak vol willen leggen met zonnepanelen
                       krijgen op dit moment geen SDE-subsidie omdat er een negatieve
                       transport indicatie is. Hoe lossen we dit voor de kortere termijn op?




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                               16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Besparing             In hoeverre wordt er gekeken binnen de vergunningverlening of het
                       verplichten van het plaatsen van zonnepanelen op nieuwe gebouwen
                       mogelijk is?
                      Iedereen moet mee kunnen doen met de energie transitie.
                       Energieloketten (informatieverstrekking) en leningen zijn aangereikte
                       voorstellen. De vraag is of dit voldoende is om de stelling uit te laten
                       komen (een lening moet terugbetaald worden).
                      Zorg ervoor dat inwoners met koopwoningen en een kleine
                       portemonnee en/of een sterk verouderde woning niet gestraft, maar
                       geholpen worden. Niet alle huishoudens kunnen de benodigde
                       maatregelen doorvoeren met de voorgestelde maatregelen in de RES
                       1.0.

Participatie          Hoe bepaal je de grootte van het gebied die betrokken wordt rond de
                       ontwikkeling van een windpark ?
                      Wat als het streven van 50% eigenaarschap niet wordt gehaald?

Opwek                 Hoe zeker is het dat de windturbines worden geplaatst in een
                       gemeente. Wat als de gemeenschap de zoekgebieden niet ziet zitten?
                      Hoe realistisch is de planning van de RES gezien de grote uitdaging in
                       de energie-infrastructuur?
                      Afstanden voor windturbines t.o.v. verschillende (kwetsbare) objecten
                       vastleggen in de RES, zodat daar geen discussie meer over ontstaat.
                      Stel eisen aan de duurzame productie van zonnepanelen.
                      Hoe borgen we dat de tijdelijke bestemming voor de opwek van
                       energie teruggaat naar de oorspronkelijke bestemming (bijvoorbeeld
                       landbouw)? En dat we daarna gaan kijken welke mogelijke andere
                       bestemming er op dat moment het beste past.
                      Ondernemers die zonnepanelen op hun daken willen leggen, krijgen op
                       dit moment (in Horst aan de Maas) geen SDE-subsidie vanwege de
                       negatieve transport indicatie. Hoe lossen we dit op korte termijn op?
                      Hoe voorkomen we dat agrariërs, die financieel aantrekkelijke
                       aanbiedingen krijgen, vruchtbare grond ter beschikking stellen voor
                       energieprojecten?

Antwoord       Algemeen:
                    Andere ontwikkelingen worden meegenomen in de RES, zie
                     thematische beantwoording.
                    Deze problematiek is bekend en dit vraagstuk ligt momenteel bij de
                     netbeheerder.

               Besparing:
                   Dit zijn aandachtspunten voor de uitvoering en we houden rekening
                      met mensen met een kleine portemonnee uit het perspectief van
                      sociale duurzaamheid.

               Participatie:




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                               17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                      50% lokaal eigendom is een streven en geen harde eis, zie antwoord
                       samenvatting.
                       Wat lokaal en wat de omgeving is dat is per project verschillend, zie
                       antwoord samenvatting.

               Opwek:
                   De zoekgebieden zijn slechts een indicatie er is geen enkele zekerheid
                      dat daar daadwerkelijk een turbine komt. Mocht het tot een aanvraag
                      komen zijn er uiteraard in de vergunningprocedure de reguliere
                      inspraak en bezwaar mogelijkheden.
                   De RES planning loopt voor nu tot 2030, voor die periode zit een groot
                      deel in de pijplijn met een bepaalde mate van realiteit. De
                      netbeheerder zit om die reden ook nadrukkelijk aan tafel en er wordt
                      op verschillende plaatsen aan netuitbreiding gewerkt, daarnaast
                      kennen veel projecten een doorlooptijd van meerdere jaren.
                   Met betrekking tot afstand van de windmolens wordt rekening
                      gehouden met bestaande wetgeving (zie thematisch antwoord).
                   De sector pakt duurzame productie voortvarend op, er lopen
                      verschillende initiatieven met betrekking tot recycling en ook wordt er
                      veel onderzoek gedaan naar materialen (minder schaarse materialen
                      gebruiken). Zo zijn er bijvoorbeeld sector afspraken over ontmanteling
                      van zonneparken na gebruik.
                   In principe staat de vergunningverlener hier aan de lat of een project
                      verwijderd dient te worden na afloop. Een gemeente kan dit bepalen in
                      de overeenkomst met de initiatiefnemer.
                   Tot de netuitbreiding is gerealiseerd is dit moeilijk te realiseren.
                      Mogelijkheden zijn de teruglevering te beperken, opslag realiseren. De
                      netbeheerder onderzoekt nu ook of zij de reservecapaciteit kan
                      inzetten.
                   Vanuit de provinciale zonneladder (omgevingsverordening) kan dit
                      uitsluitend als dit heel goed onderbouwd wordt.

Doorwerking    -
G04
Participatie          Alle inwoners actief betrekken, duidelijke informatie geven en de
                       voordelen van de energietransitie laten zien zodat er draagvlak
                       ontstaat.
                      Positief dat de RES zich duidelijk uitspreekt voor het realiseren van
                       minimaal 50% lokaal eigendom bij grootschalige zon- en
                       windprojecten. Voor grotere helderheid over het begrip ‘lokaal
                       eigendom’ zou nog beter geformuleerd kunnen worden, dat het gaat
                       om collectief eigendom van de betrokken lokale gemeenschap.
                      Wij zijn van mening dat lokale energiecoöperaties alle steun verdienen
                       en daarom zijn wij voorstander van een stevig regionaal
                       duurzaamheidsfonds, dat ook subsidies geeft als de gelden niet meteen
                       terugvloeien.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                               18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Besparing      Waar staan in het Ontwerp RES 1.0 echt haalbare (financieel, technisch en
               maatschappelijk) besparingsvoorstellen? Veel mensen hebben geen geld voor
               isolatie en energiezuinige apparaten. Er dreigt energie-armoede.
Antwoord       Participatie:
               Zie de samenvatting van de reactie participatie.
               Besparing:
                     Er zijn lenigen beschikbaar bij Rijk, Provincie en diverse gemeenten ter
                        ondersteuning van vast goed eigenaren. Niet alles kan gesubsidieerd
                        worden. Dat is financieel niet houdbaar. Overigens zetten wij in op
                        maatregelen die zich binnen 5 tot 10 jaar terugverdienen.
                     Kleine maatschappelijk vastgoedeigenaren kunnen worden
                        ondersteund via een gezamenlijke aanpak, welke door de Provincie
                        i.s.m. de RES-regio en gemeenten wordt uitgevoerd, met subsidie van
                        het Rijk. Dit is opgenomen in de RES, en wordt verder uitgewerkt in het
                        uitvoeringsprogramma.

Doorwerking    -
G05
Samenvatting
Algemeen       Waarom maken we het niet mogelijk om onze opwek middels obligaties te
               financieren? Particulieren hebben voor miljarden op de bank staan. Door
               obligaties uit te geven, kunnen we de projecten betalen.
Participatie        De RES is voor inwoners lastig te begrijpen, graag aandacht voor
                       begrijpelijke taal - communicatie en bewustwording
                    Streef naar 100% lokaal eigenaarschap

Opwek                 Niet alleen de financiering van opwek zou lokaal moeten zijn, ook de
                       afname.
                      Er komt veel landbouwgrond vrij en er moet meer natuur komen. Zorg
                       dat grootschalige opwek dit niet in de weg zit.

Warmte         Het verbranden biomassa levert as op. De nutrienten mogen niet
               teruggebracht worden, omdat dat als chemisch afval wordt gezien. Graag
               landelijke aandacht voor deze regelgeving.
Antwoord       Algemeen:
                    Er is onderzoek bedaan naar de behoefte en mogelijkheden voor een
                        regionaal energiebedrijf. Dit heeft de nodige tijd en voorbereiding
                        nodig. Voorgesteld is om het energiebedrijf op te richten als een
                        groeimodel, waarbij wordt gestart met een eerste stap: het bundelen
                        van kennis en ervaring binnen de huidige netwerkorganisatie

               Participatie:
                    Voor het betrekken zien wij de webinar van februari 2021 als de start,
                       zie antwoord samenvatting.
                    Ten minste 50% lokaal eigendom is een streven, meer kan altijd.

               Opwek:
                   Partijen kunnen ervoor kiezen lokale duurzame energie in te kopen,
                      gemeentes kunnen dit via hun inkoopbeleid regelen (waar dit nu ook



Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                       wordt opgepakt). Binnen het Nederlandse energiesysteem is dit niet
                       afdwingbaar.
                      Inpassing is een zorgvuldig proces waar binnen de RES veel aandacht
                       voor is en er wordt ook een landschappelijk kader ontwikkeld.

               Warmte
                   Dit valt buiten de RES en hier is al landelijk aandacht voor.

Doorwerking    -
G06
Algemeen              Het lijkt ons goed om toch te bekijken of een gezamenlijke visie tussen
                       economie, landbouw, natuur enz. kansen biedt. Wij hebben behoefte
                       aan een overzicht in bullets wat de kaders uit de RES zijn.
                      Gemeenten moeten beter worden ondersteund worden, zodat we
                       kunnen versnellen.

Participatie          Wat ons betreft wordt de 50% lokaal eigendom gehanteerd per project
                       en dus niet een gemiddelde op regionaal niveau.
                      Neem inwoners nu al meer mee. Laat een afspiegeling (inwoners vanuit
                       verschillende gemeenten met verschillende visies over de
                       energietransitie) zitting nemen in een klankbordgroep. Laat ze
                       daarnaast zitting nemen aan de tafels waar coproductie plaatsvindt.
                       Neem al dan niet een referendum af waarvan de uitkomsten worden
                       meegenomen.

Besparing             Het zou verstandig zijn als deze professionele adviseurs (hopelijk ook
                       onafhankelijk en dus niet gebonden aan commerciële partijen) namens
                       de gemeente of namens het RES opereren. Vertrouwen vanuit de
                       inwoner naar een adviseur is belangrijk.

Warmte                Ga niet te snel af van het aardgas. Eerst isoleren in combinatie met
                       windparken en kleinschalige zonnepanelen.
                      Productie van biogas moet maar op enkele plaatsvinden i.v.m.
                       afhankelijkheid veehouderij.
                      Het toekomstig aanbod van bioafval moet in verhouding staan met de
                       capaciteit van de ontwikkelde/ nog te ontwikkelen centrales.
                      Wij zijn tegen het gebruik van biomassa in alle vormen met als
                       uitzondering biogas. Wel een gering aantal producenten voor biogas op
                       zevenellen of Chemelot en alleen producenten binnen de Limburgse
                       Grenzen.
                      Opstoken van hout moet worden uitgesloten.

Doorkijk       Het is jammer dat er binnen de ontwerp RES nog te weinig aandacht is besteed
               aan enkele ontwikkelingen zoals thoriumenergie, maar bovenal waterstof en
               opslag in batterijen. Het laatste biedt veel uitkomsten wat betreft de net
               capaciteit. In onze ogen zouden deze ontwikkelingen meer aandacht verdienen
               en een meer prominente plaats moeten krijgen in de RES 1.0.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Uitvoering     Wij zijn zeer enthousiast over een regionaal energiebedrijf. Vanuit ons bestaat
               er de behoefte om hier vanuit het RES meer ‘energie’ in te steken. Dit idee zou
               namelijk de markt op z’n kop zetten en daarmee grote stappen kunnen maken.
Antwoord       Algemeen:
                    In de verankering van de RES in het lokale omgevingsbeleid van
                        gemeenten wordt deze integraliteit opgezocht, zie verdere
                        beantwoording in thematische beantwoording.
                    De RES is aan het onderzoeken hoe ze gemeenten verder kunnen
                        ondersteunen.

               Participatie:
                    Ten minste 50% lokaal eigendom is een streven en geen harde eis. Een
                       gemeente kan er wel voor kiezen om 50% lokaal eigendom per project
                       vast te leggen in hun eigen omgevingsvisie, zie antwoord samenvatting.
                    Voor het betrekken zien wij de webinar van februari 2021 als de start,
                       zie antwoord samenvatting.

               Besparing:
                   Hier zijn we het mee eens. De professionele adviseurs zullen gaan
                      werken in opdracht van gemeenten of de RES. De RES werkt het
                      uitvoeringsprogramma nog verder uit, zie thematisch antwoord.

               Warmte:
                   We hebben dertig jaar om stap voor stap van het aardgas af te gaan,
                     zie thematische beantwoording.
                   Gezien het feit dat warmtenetten economisch moeilijk uitvoerbaar zijn
                     in onze regio en er weinig bovengemeentelijke warmtebronnen zijn,
                     kan groen groes een grote economische betekenis hebben.
                   Biomassa heeft nader onderzoek nodig, zie onderwerp biomassa in
                     thematische beantwoording.

               Doorkijk:
                   Zie beantwoording met betrekking tot nieuwe technieken in de
                       samenvatting van doorkijk.

               Uitvoering
                    De mogelijkheden tot een regionaal energiebedrijf worden verder
                       onderzocht richting de RES 2.0.

Doorwerking    In RES 1.0 wordt houtachtige biomassa niet uitgesloten, maar zal wel een
               kritische houding worden aangenomen t.a.v. de toepassing ervan als duurzame
               energiebron. Gelet op de ontwikkelingen die er zijn gaan we biomassa niet nu
               al uitsluiten. We volgen de onderzoeken en nieuwe ontwikkelingen op dit
               gebied nauwgezet.

G7
Algemeen              Er is goed geluisterd naar lokale inbreng op regionaal niveau.
                      De inzet op samenwerking is cruciaal: versterking van lokale
                       samenwerking groeien naar regionale samenwerking




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                             21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                      Wij verzoeken u kennis te nemen van deze Duurzaamheidsagenda en
                       deze te betrekken bij de verdere RES-uitwerking.

participatie          Daarmee is een energiebedrijf nog niet aan de orde, niet te snel een
                       kerstboom optuigen
                      Laat coöperaties/samenwerkende partijen van elkaar leren en samen
                       ontwikkelen. En zorg dat deze voor eenieder toegankelijk blijven.
                       Accent ligt vooral op Lokaal Streven naar meer dan 50% eigenaarschap
                       handhaven. Voor ons zelf 100%.
                      De relatie wordt gelegd met andere sectoren in de samenleving die een
                       grote overgang doormaken: landbouw, transport, mobiliteit. ‘Samen
                       versterken we elkaar’, Dat is goed maar in die sectoren zien we eerder
                       remming op de energietransitie. Het zou goed zijn als vanuit de RES
                       een aantal cruciale aspecten benoemd worden waar RES samen met
                       genoemde sectoren aan moet werken, bv verkleinen van de veestapel;
                       inperken van vleesproductie, een economie die niet langer alle hoop
                       vestigt op eindeloze groei op een eindige aarde.
                      Burgers actief betrekken, belangrijk is bewustwording over anders
                       produceren en consumeren.
                      tekortschietend draagvlak grootschalige opwek: er wordt te weinig
                       ingegaan op de vraag of er voldoende draagvlak voor dergelijke grote
                       projecten is bij de bevolking.
                      de RES heeft een geringe doorzettingsmacht, zwaartepunt uitvoering
                       ligt bij lokaal maatwerk. Dit mag geen vrijbrief zijn voor bestuurders en
                       raadsleden die bang zijn voor NIMBY-protesten vanuit de eigen
                       bewoners en onder het mom van maatwerk in gebreke blijven hun
                       aandeel te leveren aan de noodzakelijke energietransitie. Mogelijk zou
                       in de RES-notities de positieve mogelijkheden van de energietransitie
                       benadrukt kunnen worden, zeker als bij die transitie het uitgangspunt
                       geldt van minimaal 50% - of liefst meer! – collectief lokaal
                       eigenaarschap.
                      bij energietransitie hoort ook een transitie in tijdgeest. Er moet nog
                       veel gebeuren om de urgentie over te brengen naar de bevolking en de
                       bevolking mee te krijgen. We kunnen niet blijven koersen op een
                       geïndividualiseerd mensbeeld dat ons voor een groot deel in de huidige
                       klimaatproblemen heeft gebracht. Het is jammer dat dit inzicht niet in
                       de RES tot uiting komt.

Besparing             Ludieke manieren bedenken om hier gestalte aan te geven en partijen
                       te betrekken.
                      Wie beslist over het cafetariamodel regionaal ontzorgingsprogramma
                       energiebesparing? Raad of college en als dit het college is worden de
                       raden dan nog op z’n minst geconsulteerd?

Opwek                 amendement duurzaamheidsagenda; zonneladder Peel en Maas
                      zorg dat eigenaren/buurten iets hebben aan het versnellingsteam zon-
                       op-dak. Aansluiten bij provinciale regeling maatschappelijk vastgoed.
                       Inzetten op nieuwe technieken, experimenteren levert nieuwe
                       inzichten.



Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                               22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                      vooral inzetten op rendement voor lokale omgeving
                      Kijk ook naar andere bronnen van duurzame energieopwekking zoals
                       kernenergie, kernfusie, thorium en waterstof. Door alleen maar naar
                       zon- en windenergie te kijken, ontstaat er geen draagvlak.
                       Windturbines passen niet in het open landschap en op agrarische
                       gronden is geen plaats voor zonneparken.
                      Landschap beperkt benutten voor zonneparken. Zonnecellen worden
                       steeds efficiënter, dus minder volume is wenselijk.

Warmte                Restwaarde wel zoveel mogelijke benutten en ervaring opdoen lokale
                       samenwerkingen. Initiatieven zoals Ecovat juist meer
                       ruggesteun/tempo geven.
                       Twee redenen waarom we het niet eens zijn om voor 90% van de
                       gevallen voor een individuele warmteoplossing te kiezen. Ten eerste
                       (een principiële reden) omdat warmtebronnen een collectief goed zijn.
                       Het gebruik van zo’n goed moet gebeuren in het belang van allen en
                       niet in het belang van mensen die geld hebben voor een warmtepomp.
                       De tweede reden is dat een hoog percentage woningbezitters in onze
                       regio onvoldoende financiële middelen hebben voor een warmtepomp.
                       In de RES staat dat biomassa alleen voor vergisting (groengas) wordt
                       gebruikt, maar er wordt geen afstand genomen van het verbranden
                       van houtige biomassa . Gezien de reeds langer bekende inzichten over
                       de kwalijke aspecten, vinden wij dit jammer.
                      Positief is dat de RES ingaat op Ecovat als een potentieel kansrijk lokaal
                       project. Laat dat een aansporing zijn om vaart te zetten en dit lokale
                       project te steunen.

Doorkijk              Neem andere bronnen van duurzame energieopwekking mee, zoals
                       onder andere kernenergie alsmede alle andere innovaties op het
                       gebied van kernfusie en thorium alsmede ook gebruik waterstof.
                      Zijn de investeringen wel rendabel te krijgen. Gaat er niet te veel
                       warmte verloren. Nieuwe ontwikkelingen zoals waterstof kunnen een
                       oplossing zijn.

Uitvoering            Regionale afspraken zijn in convenant verankerd, zodat men elkaar er
                       op aan kan spreken Lokaal uitvoering aan geven verdient nog
                       uitwerking evenals het financiële stuk.

Antwoord       Algemeen:
                    Reactie wordt ter kennisgeving aangenomen.

               Participatie:
                    De mogelijkheden van een energiebedrijf worden verder onderzocht
                       richting de RES 2.0.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                      In het RES proces vindt kennisdeling plaats, niet alleen tussen de
                       partners maar ook door gesprekken met regionale belanghebbenden.
                      Naast eigenaarschap benadrukken wij ook dat betrokkenheid van de
                       omgeving van groot belang is, de omgeving moet van A tot Z betrokken
                       worden.
                      De samenwerking met andere sectoren is belangrijk. In de uitvoering
                       wordt gekeken hoe we dit concreet vorm kunnen geven.
                      Voor het betrekken zien wij de webinar van februari 2021 als de start,
                       zie antwoord samenvatting.
                      De mind set bij gemeenten is positief, zie antwoord samenvatting.
                      Urgentie creëren is belangrijk. De RES kan daarvoor lobbyen, dit nemen
                       we mee in de uitwerking van de uitvoering. Zie ook antwoord
                       samenvatting.

               Besparing:
                   Voor energiebesparing en (kleinschalige) opwek met zon op daken
                      zullen wij o.a. publiekscampagnes uitvoeren.
                   De keuze over het cafetariamodel is primair aan het college, de raden
                      zullen aan zet zijn voor het beschikbaar stellen van budget voor de
                      uitvoering van de gekozen onderdelen.

               Warmte:
                   Niet sturen op de inzet van (kleinschalige) initiatieven zoals van Ecovat,
                     maar wel onderzoek doen naar de lokale mogelijkheden en
                     samenwerking waarbij Ecovat een van de middelen kan zijn, een
                     dergelijke specifieke techniek is geen doel op zich.
                   Inzet van warmtepompen wordt nader uitgewerkt in de TVW van
                     iedere gemeente, zie onderwerp warmtepomp in thematische
                     beantwoording.
                   Biomassa heeft nader onderzoek nodig, zie onderwerp biomassa in
                     thematische beantwoording.

               Opwek:
                   Zonneladder, zie thematisch antwoord.
                   De RES werkt al samen met de Provincie. We zullen de tips meenemen.
                   Kernenergie is niet realiseerbaar in de scope van deze RES 1.0 (2030).
                      Zie thematisch antwoord doorkijk 2030 – 2050.
                   Wind op land is voor de regio van belang op de vastgestelde opgave te
                      behalen. Landbouwgrond voor zonnepanelen is alleen onderbouwd
                      mogelijk, zie zonneladder thematisch antwoord.

               Doorkijk:
                   Keuzes voor kernenergie en waterstof vallen niet onder de RES, zie
                       hiervoor de samenvatting doorkijk.

               Uitvoering:
                    Het vervolg na het uitvoeringsconvenant, daar wordt nu nog aan
                       gewerkt.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                             24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Doorwerking    Verduidelijken tekst potentie groen gas
               In RES 1.0 wordt houtachtige biomassa niet uitgesloten, maar zal wel een
               kritische houding worden aangenomen t.a.v. de toepassing ervan als duurzame
               energiebron. Gelet op de ontwikkelingen die er zijn gaan we bepaalde zaken nu
               nog niet wel of niet toestaan. We volgen de onderzoeken en nieuwe
               ontwikkelingen op dit gebied nauwgezet.

G8
Algemeen              Uit het stuk blijkt dat de RES eigenlijk de gemeenten verantwoordelijk
                       stellen voor hun eigen beleid en dat de RES aanbevelingen geeft en
                       voorstellen doet hoe projecten van start kunnen gaan. Vreemd.
                      We stellen een uitvoeringsplan op rondom de regionale
                       warmtetransitie. We stellen een monitoringssysteem op etc. Is dat
                       beleid??
                       Hoe gaan Roerdalense vertegenwoordigers zitting krijgen in de diverse
                       werkgroepen en met welk mandaat?
                      Hoe worden de verschillen tussen gemeenten bepaald en welke
                       gevolgen heeft dat? Bijvoorbeeld bij de productie van groengas in
                       relatie met de opdracht die een gemeente heeft? Hoe wordt
                       vervolgens omgegaan met de energieopbrengsten die daar weer het
                       gevolg van zijn?

Participatie          Wat zijn de consequenties van de ambitie op sociale duurzaamheid?
                       Het betekent nogal wat?
                      Is de definitie van lokaal eigendom al bepaald? Zeggenschap?
                       Financieel participant? Vestigingsplaats energie BV's? Aandeelhouder
                       energie BV's?

Besparing             Wie gaat dan uiteindelijk de besparing realiseren? Wat zit er in dat
                       cafetaria?"
                      Nieuwe doelstelling 25% minder CO2 dan in 2015: Verlaat men het
                       landelijk uitgangspunt of heeft men geen gegevens meer van 1995-
                       2000? Hoe verhoudt 2015 zich ten opzichte van 1990? Dat moet
                       inzichtelijk zijn en hoe luidt dan de berekening om tot de gestelde
                       doelen te komen? In het ontwerp worden voorbeeld-hoeveelheden
                       van 2017 gegeven, waarom dan niet het jaar 2015 of liever nog 1990?
                       (Zie bijvoorbeeld blz. 44 en verder.)
                      Er hebben slechts 39 bedrijven voldaan aan de informatieplicht van het
                       ministerie, is de achterstand inmiddels ingelopen? Wat zijn de
                       consequenties enerzijds van het niet leveren van de gegevens en
                       anderzijds van de mogelijk ingelopen achterstand? Gaat de gemeente
                       hier nog acties op in zetten, zo ja welke? Zo nee, waarom niet?

Opwek                 ‘We informeren elkaar over grootschalige (pijplijn).....’ enz. enz.
                      Dit is lastig te begrijpen en de vraag is of dit in de RES thuishoort.
                      50 zonnepanelen op dak is al groot?? Moet dat niet minsten 500 zijn?
                      10 ha zonnepanelen op land?? Moet dat niet 1 ha zijn?



Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                      Opwekken in de regio van 1200 gigawatt uur. Wie en hoe?? Hoe wordt
                       de opgave over de gemeentes verdeeld? Op basis van inwoners? Op
                       basis van hectares grondgebied? Op basis van energieverbruik?
                      Invullen met gerealiseerd, pijplijn en Wellsmeer, en extra inspanning
                       op grootschalig zon op dak.. Is dat voldoende? Om hoeveel zon op dak
                       gaat het dan nog voor de RES en Roerdalen in het bijzonder?

Uitvoering            Uitvoering RES 1.0, we gaan onderzoeken op welke wijze de regionale
                       samenwerking na 1 juli 2021 voortzetten. Wie moet dat dan weer gaan
                       doen? Welk mandaat ligt bij welk gremium.

Antwoord       Algemeen:
                    De RES zijn de gemeenten. Samen bepalen we de richting, zie verder
                     beantwoording in thematische beantwoording.
                    Dit geeft aan hoe we uitvoering geven aan het beleid.
                    In de huidige werkgroepen zit ambtelijke vertegenwoordiging.
                     Daarnaast is er een raadswerkgroep voor de RES.
                    De RES kijkt juist over gemeentegrenzen heen. Het onderzoek naar
                     groen gas wordt bovengemeentelijk uitgevoerd.

               Participatie:
                    Sociale duurzaamheid is een van de belangrijkste basisbeginselen in de
                       RES.
                    Definitie lokaal eigendom; Wat lokaal is en wat de omgeving is, is per
                       object verschillend, zie antwoord samenvatting.

               Besparing:
                   Besparing wordt gerealiseerd door diverse partijen: de eigenaren van
                      de woningen en gebouwen en gebruikers daarvan. In het hoofdstuk
                      Besparing is aangegeven welke modules / onderdelen voor
                      energiebesparing mogelijk zijn. Gemeenten kunnen kiezen aan welke
                      onderdelen zij willen meedoen / zich voor willen inzetten.
                   Er zijn alleen landelijke CO2-emissies bekend van 1990, niet per
                      provincie of RES-regio. Zodoende hebben wij 2015 als basisjaar
                      gekozen. Daarop is ook de ambitie van 25% CO2-reductie in 2030
                      afgestemd (dus t.ov/ 2015). Voor sommige gegevens (bijv. energie
                      labels woningen) hebben gekozen voor (ten tijde van opstellen
                      concept-RES) actuele gegevens, omdat deze het meest actuele beeld
                      geven van de stand van zaken.
                   Door verschillende gemeenten wordt gewerkt aan het aanschrijven van
                      bedrijven die nog niet voldoen aan de informatieplicht. Daarnaast
                      worden verschillende gemeenten ondersteund in hun energietoezicht.
                      De aanpak verschilt per gemeente. Een probleem bij het
                      energietoezicht is dat de geschatte energieverbruiken in 50% van de
                      gevallen vaak niet blijkt te kloppen waardoor sommige bedrijven niet
                      informatieplichtig zijn. Dit is pas bekend als bedrijven worden




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                            26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                       benaderd. De consequentie van het niet voldoen aan de
                       informatieplicht is dat er geen zicht is op de actuele energieverbruiken
                       en de voortgang van het uitvoeren van energiebesparingsmaatregelen
                       en dus de besparingsverplichting vanuit het klimaatakkoord. Hierdoor
                       is er onvoldoende zicht of de bedrijven voldoende vaart maken met het
                       besparen van energie.

               Opwek:
                   Zie thematisch antwoord.
                   Voor projecten en de impact op netwerk is afgesproken dat we met
                      elkaar afstemmen voor grootschalige opwek projecten. De definitie
                      gegeven voor grootschalige opwek is zorgvuldig afgestemd.


               Uitvoering:
                    De huidige partijen gaan gezamenlijk toewerken RES 2.0.


Doorwerking    -
G9
Participatie          Hoe gaan we er concreet voor zorgen dat sociale duurzaamheid een
                       feit wordt?
                      Hoe nemen we inwoners en bedrijven mee in de doelstellingen en de
                       noodzaak om (mede) invulling te geven aan de RES NML?
                      Communicatiestrategie: communicatie vanuit de RES richting inwoners
                       is noodzakelijk, gemeenten hebben daarin ook hun taak. Alleen met
                       voldoende draagvlak kunnen de doelen bereikt worden. Via welke
                       strategie bereiken én betrekken we onze inwoners, bedrijven etc.
                       Maak het concreet.

Besparing             Hoe gaan we huiseigenaren (particulieren dan wel coöperaties)
                       bereiken en stimuleren om hun woningen (beter) te gaan isoleren?
                      Hoe staat het met de verduurzaming van de gemeentelijke gebouwen/
                       accommodaties? Geven we het goede voorbeeld?

Opwek                 Wat is de realistisch te verwachten bijdrage (qua GWh) van onze
                       gemeente binnen de doelstellingen van de RES NML?
                      Is er al zicht op de te verwachte bijdragen (qua GWh) van onze
                       gemeentelijke partners binnen de RES NML?

Warmte         Hoe realistisch is het dat huishoudens een individuele warmteoplossing voor
               hun woning gaan realiseren?
Doorkijk       Grensoverschrijdende samenwerking: besteed in de RES1.0 aandacht aan de
               internationale (grensoverschrijdende) samenwerking c.q. de koppeling van
               mogelijkheden op het gebied van uitwisseling van energie als ook het transport
               daarvan.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>               Kernenergie moet aandacht krijgen in de RES. Kernenergie zou gezien kunnen
               worden als een (belangrijk) instrument om het Nederlandse landschap niet
               onnodig te vervuilen met windmolens en zonneparken.
Uitvoering          Voorkomen vrijblijvendheid en streef naar gelijktijdige vaststelling RES
                      1.0 en het uitvoeringsconvenant door de raden.
                    "Energiebedrijf: kan er meer duidelijkheid gegeven worden wat het
                      voor de lokale burger betekent? Is er inzage in de haalbaarheid en het
                      draagvlak m.b.t. tot het regionaal energiebedrijf en hoe zien we daarin
                      de participatie van de burger financieel, medezeggenschap etc.?

Antwoord       Participatie:
                    Sociale duurzaamheid is een van de belangrijkste basisbeginselen in de
                       RES.
                    Voor het betrekken van inwoners bij de RES zien we de webinar van
                       februari 2021 als vertrekpunt. Zie antwoord samenvatting.

               Besparing:
                   Huiseigenaren kunnen we bereiken door de organisatie van
                      bijvoorbeeld een klantreis. Dit zal in het uitvoeringsprogramma verder
                      uitgewerkt worden. Zie ook hoofdstuk 3.4.4, onderdeel Woningen.
                   Er is ruimte voor verbetering voor het verduurzamen van gemeentelijk
                      vastgoed. Een aanpak hiervoor is onderdeel van de RES. Het
                      uitvoeringsprogramma wordt nog verder uitgewerkt, zie thematisch
                      antwoord.

               Opwek:
                   1200GWh is een gezamenlijke opgave, zie thematisch antwoord.

               Warmte:
                   Individuele warmteoplossingen worden nader onderzocht in de TVW
                     van iedere gemeente, zie onderwerp TVW in thematische
                     beantwoording.

               Doorkijk
                   De contacten met de buurlanden lopen op dit moment via de
                       grensgemeentes.
                   Het RES bod heeft betrekking op zon- en wind op land, keuzes wat
                       betreft kernenergie worden gemaakt op landelijk niveau. Zie hiervoor
                       de toelichting in de samenvatting doorkijk.

               Uitvoering
                    De afspraken uit de RES worden -na vaststelling door alle
                       gemeenteraden- geformaliseerd in een uitvoeringsconvenant dat ter
                       besluitvorming wordt voorgelegd aan de colleges van B&W.
                    Richting de RES 2.0 wordt er verder onderzoek gedaan naar de kansen
                       voor een regionaal energiebedrijf.

Doorwerking    -
G10




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                             28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Algemeen       Geef aan dat we nu moeten investeren in de energietransitie, maar dat
               hierdoor wel economische kansen ontstaan en we hoge kosten in de toekomst
               door klimaatschade vermijden.
Participatie        Compliment aandacht voor sociale duurzaamheid. In uitvoering kijken
                       naar hoe je het collectief meekrijgt, aanpak organiseren. Benut
                       voorbeelden in de regio.
                    Streven minimaal 50% is te weinig.
                    Verken kansen voor energiebedrijf in relatie tot betrokkenheid
                       inwoners en zorgen voor voordelen. Organisatievoorbeelden van
                       bijvoorbeeld Leudal, Straelen bekijken

Besparing             Monitoring basisdoelen is belangrijk in de uitvoering.

Opwek                 Altijd regionale afstemming bij plaatsing een of meerdere windmolens.
                      400m bij windturbine tekort. Moeten in lokaal beleid hier een
                       uitspraak. over doen, projecten zijn maatwerk. Goed om dit te
                       benoemen in de RES.
                      Vlekkenkaart potentiegebieden. Graag duidelijk aangeven dat de
                       daadwerkelijke locaties in gemeente Venlo volgen obv beleidskader
                       nieuwe energie.
                      Geen versnippering, ga voor goede inpassing en cluster opwek locaties.
                      Versnellingsteam netcapaciteit opzetten om problemen netcapaciteit
                       aan te pakken.
                      Als landbouwgrond gebruikt moet worden, goede onderbouwing
                       nodig.

Warmte         In het onderzoek naar Groengas moet duidelijk aangegeven worden in
               hoeverre hier sprake is van een duurzame oplossing. En gaat het dan om een
               tijdelijke oplossing of om een blijvende duurzame oplossing.
Doorkijk       Sta open voor innovatie en kijk daarbij goed naar kansen voor opslag en
               omslag. Breng hierbij ook de kansen voor waterstof in beeld.
Uitvoering           Monitoring is van belang, kijk hierbij of het mogelijk is om aan te
                         sluiten bij de KPI’s uit de Provinciale Energiestrategie.
                     Ga voor de uitvoering in gesprek met de Triple Helix, zet deze partijen
                         in bij de uitvoering. Denk hierbij ook aan de toenemende
                         werkgelegenheid, ga in gesprek met het onderwijs.
                     Leg voor de uitvoering de verbindingen met andere beleidsterreinen en
                         neem dit ook mee in de RES 2.0.

Antwoord       Algemeen:
                    Dit nemen we mee in de algemene boodschap die we als RES
                     verspreiden.

               Participatie
                    Het streven naar 50% lokaal eigendom nemen wij over als landelijke
                       lijn. Als lokaal hogere percentages gehaald worden juichen wij dit toe.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                      Richting de RES 2.0 zal er verder onderzoek worden gedaan naar de
                       kansen voor een regionaal energiebedrijf.

               Besparing:
                   Monitoring van de basisdoelen is belangrijk voor de uitvoering. Dit is
                      dan ook opgenomen in hoofdstuk besparing.

               Opwek:
                   Waar afstemming dient plaats te vinden is nog ter discussie binnen de
                      RES, de opmerking wordt meegenomen.
                   Voor windturbines is wetgeving waar aan voldaan dient te worden. De
                      400 m is gebruikt voor het bepalen van de zoekgebieden maar zegt
                      niets over de daadwerkelijke afstand die aangehouden dient te
                      worden. Uiteraard kan lokaal beleid hierin een eigen afwegingen
                      maken (met inachtneming wetgeving)
                   De potentiegebieden zijn een momentopname geweest in het proces,
                      deze kaart zal nog aangepast worden in de volgende iteraties en het
                      tussenliggende proces
                   Geen versnippering is een van de uitgangspunten van de RES.
                   Er wordt een overlegstructuur opgezet met de provincie voor een
                      versnellingsteam netcapaciteit.
                   Volgens de zonneladder is gebruik landbouwgrond alleen goed
                      onderbouwd mogelijk.

               Warmte:
                   Het potentie onderzoek groengas Noord- ML geeft aan dat Biogene
                     secundaire grondstoffen een heel belangrijke rol gaan vervullen in de
                     warmte vraag van de bebouwde omgeving. Zowel de ondergrens als
                     bovengrens van groengas met de combinatie hybride biedt binnen de
                     regio Noord- Midden Limburg een kansrijk perspectief. In de komende
                     tijd gaan verschillende sectoren proberen aanspraak te maken op de
                     beperkte hoeveelheid groengas. De maximale groengas potentie kent
                     ook zijn grenzen er zullen dus in het termijn van RES 1.0 keuzes en
                     stappen gemaakt moeten over de inzet van dit potentieel.

               Doorkijk
               Als RES volgen wij de ontwikkelingen. Elke twee jaar wordt de RES
               geactualiseerd. Wat betreft waterstof: zie samenvatting doorkijk. Dit speelt
               zich af op regionaal niveau.

               Uitvoering
               Monitoring is van belang en zal ook plaats vinden. De PES is complementair aan
               de RES, echter gaat de PES over alle klimaattafels en de RES slechts over twee.
               Er wordt gekeken naar koppelkansen.
               In het vervolgproces richting RES 2.0 zal er nog meer contact gelegd worden
               met andere beleidsterreinen en het onderwijs. Onderwijs is een thema wat
               onderdeel is van de PES.
Doorwerking    Verduidelijken tekst potentie groen gas



Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>G11
Algemeen       Voorstel om volgende tekst toe te voegen:
               “In Europees verband is afgesproken dat de lidstaten al in 2030 hun CO2
               uitstoot met 55 procent verminderen. De effecten van dat hogere percentage
               heeft het kabinet laten inventariseren door een ambtelijke commissie
               (commissie Van Geest). De commissie komt tot de conclusie dat deze hogere
               ambitie (55 procent minder CO2 in plaats van 49 procent in 2030) leidt tot
               'bijna een verdubbeling van de inspanningen'. Deze hogere ambitie is niet
               meegenomen in de RES 1.0.”
Doorkijk:      Voorstel om volgende tekst toe te voegen:
               Het is niet uitgesloten dat kernenergie deel uit gaat maken van de toekomstige
               energiemix in Nederland.
Uitvoering:    Voorstel om volgende tekst toe te voegen:
               De afspraken in het nog op te stellen uitvoeringsconvenant zullen aan de raden
               worden voorgelegd voor wensen en bedenkingen.
Antwoord       Algemeen:
                     Op grond van ervaringen, nieuwe inzichten en nieuwe ontwikkelingen
                        stellen we de RES elke twee jaar bij. Nieuwe ontwikkelingen, zoals de
                        55% CO2-reductie, nemen we dus mee in de volgende versie van de
                        RES.

               Doorkijk:
                   Kernenergie maakt geen onderdeel uit van de RES opdracht op korte
                       termijn. Keuzes hiervoor worden gemaakt op nationaal en provinciaal
                       niveau. Zie hiervoor de samenvatting van de doorkijk.

               Uitvoering
                    Het uitvoeringsconvenant betreft een set van concrete
                       bestuursafspraken die gebaseerd worden op de door de raden vast te
                       stellen RES. Besluitvorming vindt plaats door de colleges van B&W.
                       Indien gewenst kan het college van B&W het uitvoeringsconvenant
                       voor wensen en bedenkingen voorleggen aan de gemeenteraad
                       voorafgaande aan de besluitvorming in het college.

Doorwerking    -




4.2 Maatschappelijke organisaties en inwoners

M01
Reactie        Geen reactie ingevuld.
Antwoord       -
Doorwerking    -
M02
Participatie   Jazeker
Opwek          Geen wind op land, maar op zee.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                            31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Warmte         Wat wordt er in dit verband bedoeld met duurzaam?
Doorkijk       Zonder kernenergie is de energietransitie niet mogelijk.
Antwoord       Opwek:
               Wind op zee wordt door Rijksoverheid opgepakt. Wind op land is noodzakelijk
               om de gezamenlijk opgave te kunnen halen. Zie ook thematisch antwoord.
               Warmte:
               Duurzame verwarming is verwarming zonder uitstoot van CO2. Bijvoorbeeld
               warmte uit biogas.
               Doorkijk
               De RES rich zich op de technieken die bewezen zijn om richting 2030 de
               doelstellingen te halen. Daar valt kernenergie niet onder. Keuzes voor
               kernenergie worden op landelijk en provinciaal niveau gemaakt. Voor verdere
               toelichting zie samenvatting doorkijk.
Doorwerking    -
M03
Participatie   Altijd betrekken bij dit soort projecten.
Opwek                In de basis heb ik geen bezwaar tegen wind/zonne-energie.
                     Geen windenergie in natuur/bosrijke omgeving maar daar waar de
                        verbruiker zit.
                     Zon op bedrijfshallen die geschikt zijn. Financieel ondersteunen als
                        gemeente i.p.v. nieuwe locaties voor zon zoeken.

Besparing      Als het doel gehaald kan worden door kleinschalig (particulier) opwekken lijkt
               mij dit een vele betere oplossing.
Antwoord       Opwek:
                    Landschapskader wordt verder uitgewerkt, zie thematisch antwoord.
                    Zon-op-dak willen we verder stimuleren met een versnellingsteam.

               Besparing:
                   Het doel is vermindering van uitstoot van CO2. Dat kan door
                      energiebesparing en energieopwekking. Voor woningen kan dit in de
                      uitvoering goed gecombineerd worden, zowel qua aanpak en uitvoering
                      als qua financiële ondersteuning. Overigens is met energiebesparing
                      meer CO2 te reduceren dan met zonPV. Met alleen kleinschalige opwek
                      halen we het gestelde doel niet.

Doorwerking    -
M04
Algemeen       Wat is de ‘kracht’ van de RES? Stel ik heb een plan van een zonnepark dat in de
               RES past. Kan een gemeente dan anders besluiten en heeft de gemeenteraad
               altijd de laatste stem? Of geeft de RES alleen maar richting/ambitie?
Antwoord       Algemeen:
                     In de RES worden bestuurlijke afspraken gemaakt die worden
                        verankerd in het lokale beleid van gemeenten. Voor een zonnepark is
                        bovendien een omgevingsvergunning nodig. De gemeente heeft dus
                        altijd de laatste stem.

Doorwerking    -
M05




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Participatie   Energiemaatregelen gratis maken dan doen veel meer mensen mee.
Opwek              Gratis zonnepanelen plaatsen op alle geschikte daken.
                   Ik ben tegen windmolens. Ze vervuilen het zicht (op natuur), veel
                      geluidsklachten in een grote omtrek rondom de windmolens en ze
                      vragen veel energie bij het opstarten.

Warmte         Gratis zonneboilers plaatsen voor de consument.
Besparing      Zonnepanelen op elk dak waar kan in de gemeente en gefinancierd door de
               gemeente en overheid. Doen ze met de windmolens ook.
Antwoord       Participatie:
                    Wij nemen uw adviezen ter kennisname mee in het vervolgproces.

               Opwek:
                   Zon-op-dak willen we verder stimuleren met een versnellingsteam.
                   We hebben wind op land nodig om opgave te halen, zie thematische
                      beantwoording.

               Warmte:
                   Dit valt buiten de RES. De RES gaat over afstemming van
                     warmtebronnen en kennisuitwisseling.

               Besparing:
                   Wij zijn voorstander van het zoveel mogelijk benutten van daken van
                      woningen en andere kleinschalige gebouwen. Daarvoor hebben het
                      Rijk, de provincie en diverse gemeenten leningen beschikbaar gesteld.
                      Geen subsidies, omdat zonnepanelen zich binnen redelijke termijn
                      terugverdienen.

Doorwerking    -
M06
Algemeen              Slechts 2,6% van de CO2-uitstoot is direct afkomstig van menselijke
                       activiteiten. CO2 is geen vervuiling, het doet planten groeien.
                      In tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd is er geen consensus onder
                       wetenschappers. Het Klimaatakkoord lijkt ongefundeerd en bovendien
                       ineffectief door tal van misvattingen en verkeerde beslissingen.
                       Waaronder het geforceerd sluiten van moderne kolen- en gascentrales.
                       Grootschalige inzet van zon, wind en biomassa leidt niet tot CO2-
                       reductie, maar wel tot gezondheidsrisico’s en verrommeling van het
                       landschap.

Participatie   De burger is niet betrokken bij het Klimaatakkoord waar de RES op gebaseerd
               is. We mogen nu onze mening geven over de RES, maar dat is slechts een
               fopspeen.
Besparing      Inwoners mogen niet gedwongen worden om te verduurzamen, daarnaast
               moeten zij gecompenseerd worden voor de waardedaling van hun huis als
               gevolg van het klimaatbeleid.
Opwek                Alleen wind op zee niet op land, zon alleen op daken van gebouwen.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                            33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                      Vraag gestuurde stroom nodig zoals nu in energiecentrales wordt
                       opgewekt. Investeren in kernenergie is betere optie.

Warmte                Schade als gevolg van trillingen of andere oorzaken.
                      Restwarmte af te raden omdat ons dat afhankelijk maakt van die
                       bedrijven. De burger moet zoals nu kunnen kiezen.
                      Biomassa is uit den boze vanwege alle inmiddels bekende nadelen.

Antwoord       Algemeen:
                    De RES is een opdracht uit het Klimaatakkoord en dit nemen we als
                     uitgangspunt. Het staat vast dat we moeten verduurzamen als regio, zie
                     verdere beantwoording in thematische beantwoording.

               Participatie
                    Voor kennisgeving aangenomen

               Besparing:
                   Van dwang is geen sprake. Wij houden ons uiteraard aan de geldende
                      wet- en regelgeving voor de gebouwde omgeving. Voor nieuwbouw is
                      deze thans strenger dan een aantal jaren geleden (bijv. geen
                      gasaansluiting bij nieuwbouw). Een woning of gebouw met een beter
                      energielabel heeft i.h.a. een hogere verkoopwaarde.

               Opwek:
                   We hebben wind op land nodig om opgave te halen, zie thematische
                      beantwoording.
                   Kernenergie niet haalbaar voor de RES 1.0, zie thematische
                      beantwoording doorkijk 2030-2050.

               Warmte:
                   Biomassa en de gevaren van geothermie worden nog nader
                     onderzocht. Zie onderwerpen geothermie en biomassa in thematische
                     beantwoording.
                   De burger heeft altijd een keuze. Door gebruik te maken van
                     restwarmte wordt deze energie echter wel nuttig benut. Dit is veelal
                     restwarmte die vrijkomt bij (industriële) processen en niet opnieuw in
                     het proces gebruikt kan worden. Deze warmte kan dus nuttig worden
                     ingezet om gebouwen te verwarmen. De overheid stimuleert dit ook.

Doorwerking    -
M07
Algemeen       Is er ook gedacht aan het aanplanten van bos/bossen verbinden op
               bijvoorbeeld landbouwgrond. Aangezien dit CO2 zou compenseren.
Besparing      Een campagne om inwoners over te laten stappen op LED-verlichting.
Opwek          Zonnepanelen op dak van magazijnen verplichten voor nieuwe magazijnen.
Warmte         Subsidie voor het overschakelen van houtkachel/gas naar duurzamere
               verwarming.
Antwoord       Algemeen:
                     Het aanplanten van bos valt niet binnen de scope van de RES.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>               Besparing:
                   Veel gemeenten maken gebruik van RRE en RREW subsidie van het Rijk,
                      welke via vouchers voor inwoners wordt doorgegeven. Deze vouchers
                      zijn ook te gebruiken voor LED-verlichting. Gemeenten, evenals
                      Rijk/RVO en bijv. Stichting Hier, voeren hiertoe publiekscampagnes uit.



               Opwek:
                   Zon-op-dak willen we verder stimuleren met een versnellingsteam. Van
                      nieuwbouw zijn de actuele eisen al strenger dan een aantal jaren
                      geleden.

               Warmte:
                   Dit valt buiten de RES. De RES gaat over afstemming van
                     warmtebronnen en kennisuitwisseling.

Doorwerking    -
M08
Algemeen       Ik mis een kosten-baten analyse bij de plannen die nu ontwikkeld worden.
Opwek          Een back up voor als het niet waait of de zon niet schijnt wordt gemist in de RES
Warmte         Wat zijn de ideeën voor oudere woningen in het buitengebied? Isoleren is niet
               haalbaar op een wijze dat afkoppelen van het gasnet realistisch is.
Antwoord       Algemeen:
               Financiële plaatje kan pas bij concrete projecten worden gemaakt, zie
               thematische beantwoording.
               Opwek:
               De opslag van elektriciteit en de back up voor elektriciteit werken we verder uit
               in de RES2.0.
               Warmte:
               Dit wordt nader uitgewerkt in de TVW van iedere gemeente. Zie onderwerp
               warmtepomp in thematische beantwoording.
Doorwerking    -
M09
Participatie   Altijd betrekken, zonder uitzondering en oproep herhalen.
Opwek                Geen windmolens in de achtertuin, eventueel op industrieterreinen.
                     Zonnepanelen op grote hoeveelheid loodsen en gebouwen.

Antwoord       Participatie
                    Wij blijven in de toekomst inwoners betrokken en op lokaal niveau
                       zullen de gemeentes dit ook doen.

               Opwek:
                   Zon-op-dak willen we verder stimuleren met een versnellingsteam.
                   We hebben wind op land nodig om de opgave te halen, zie thematische
                      beantwoording. Gemeente, in afstemming met de regio, beslist waar
                      windmolens uiteindelijk komen.

Doorwerking    -




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                               35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>M10
Opwek          Zon en wind ja maar geen zonneweides en wind. Zoveel mogelijk op zee
Doorkijk            Ik mis de doorkijk naar 2050.
                    Er wordt geen context gegeven bij de opgave die we ons opleggen. We
                      moeten een realistisch beeld geven dat onze opgave maar 0,25% van
                      de opgave is in 2050.

Antwoord       Opwek:
                   We hebben wind op land nodig om de opgave te halen, zie thematische
                      beantwoording.
                   Landbouwgrond gebruiken voor zon is alleen mogelijk mits
                      onderbouwd.

               Doorkijk:
                   De RES focust zich in de eerste plaats op de doelstellingen in 2030.
                       Andere ontwikkelingen tot 2050 worden op landelijk niveau opepakt.

Doorwerking    -
M11
Opwek                 op kassen kan je geen zonnepanelen leggen, slecht voor de teelt. Wel
                       mogelijk bij teeltondersteunende systemen bijv. voor blauwe bessen of
                       vertical farming met laagblijvende gewassen. Die laatste zitten in
                       loodsen.
                      Tekst pagina 28: daar staat kassen maar dat zijn eigenlijk constructies
                       voor zon die er uit zien als kas, maar geen kas zijn.

Antwoord       Opwek: Voor kennisgeving aangenomen. Staat niet meer in de huidige tekst
               RES1.0
Doorwerking    -
M12
Warmte         Er is geen Hoge Temperatuur restwarmte (meer) bij Nyrstar, wel Lage
               Temperatuur. Dat verkleint de mogelijkheid tot gebruik, maar dat wordt door
               Weert en Cranendonck wel onderzocht.
Besparing      Zonnepanelen op kleine en grote daken stimuleren.
Antwoord       Warmte:
                     Kleinere warmtebronnen worden niet specifiek opgenomen in de RES,
                        omdat deze geen rol spelen op bovengemeentelijk niveau. Weert en
                        Cranendonck kunnen dit in het kader van hun Transitievisie Warmte
                        verder onderzoeken als het ze kansrijk lijkt.

               Besparing:
                   Zonnepanelen stimuleren wordt door de RES gedaan, kleinschalig via
                      besparing en grootschalig via opwek.

Doorwerking    -
M13
Opwek          Er is veel meer windenergie nodig om in de elektriciteitsbehoefte tussen 2030
               en 2050 te kunnen voorzien. Ik zou verwachten nu maximaal inzetten op




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                             36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>               molens dicht bij de mensen in de buurt. Hun molens, trots, geld behouden in de
               regio, participatief.
Warmte         Van het aardgas af komen we niet door 90% van de woningen op groen gas te
               gaan plannen. Daar zijn andere vormen met een belangrijke impact op de vraag
               naar duurzame elektriciteit voor nodig (all-electric of lage temperatuur
               aardwarmte).
Antwoord       Opwek:
                    In de volgende versies van de RES zullen we focussen op de periode na
                       2030. Wind heeft technisch en financieel een sterke voorkeur, echter
                       heeft op andere vlakken weer nadelen (draagvlak). Inzetten op
                       participatie zal een belangrijk speerpunt zijn

               Warmte:
                   Groengas is één van de vele opties. We zitten aan de voorkant van deze
                     nieuwe ontwikkeling. Groen gas komt in eerste aanleg het beste tot zijn
                     recht in woningen die kwetsbaar zijn en niet (redelijkerwijs)
                     economisch verwarmd kunnen worden met bestaande duurzame
                     alternatieven. Natuurlijk kijken we hier naar efficiënte inzet, zoals
                     hybride warmtepompen. Zo spreiden we ook de vraag naar zowel
                     elektra als groen gas.

Doorwerking    Warmte: Verduidelijken tekst potentie groen gas
M14
Opwek          Er staat een fout in tabel 12 op pag. 73: de tekst bij "Wind" is copy/paste van
               "Zon op Land" in tabel 11 op pag. 72. De vermelde verhouding
               vermogen/opgewekte energie van 335 MW/318GWh past bij zon, maar
               absoluut niet bij wind!
Antwoord       Opwek:
                     Deze tabel bleek foutief en wordt verwijderd

Doorwerking    Tabel 12 verwijderen.
M15
Doorkijk       Met alleen zon en wind redden we het niet. Is er plek voor kernenergie en
               groene waterstof?
Antwoord       Doorkijk:

                      Nieuwe technieken, zoals kernenergie en groene waterstof vallen niet
                       onder de RES. DE RES richt zich op beproefde technieken die helpen om
                       onze doelstelling voor 2030 te halen. Keuzes voor kernenergie en
                       waterstof worden op landelijk en provinciaal niveau gemaakt. Zie voor
                       toelichting de samenvatting van ‘doorkijk’.

Doorwerking
M16
Algemeen              Het is erg high level allemaal. Begrippen als TWh begrijpen weinig
                       mensen en maak dan zelf niet de fout om energie en vermogen door
                       elkaar te halen.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                      Als de doelstellingen van C02 reductie in 2030 gehaald moeten worden,
                       dan is het ‘niet lullen, maar poetsen’.
                      Deelnemende partijen in de gemeenteraadsverkiezingen moeten
                       energietransitie paragraaf opnemen. Zo kunnen burgers een keuze
                       maken.
                      Focus op bewezen technieken. Mensen die het nu over waterstof en
                       kernfusie hebben, weten echt niet waar ze mee bezig zijn
                      Ik mis het vervuiler betaald principe.
                      Haalbaar en betaalbaar zijn loze beloften. De energietransitie gaat geld
                       kosten.

Participatie          De meeste burgers gaan zich hier niet in verdiepen en moet je hier niet
                       mee gaan belasten.
                      Maak het zoveel mogelijk concreet, niet te veel praten.
                      Subsidieer de energiescan, dan kan de burger stapsgewijs hun huis
                       aanpassen, lokale energiecoöperatie kan helpen.
                      Probeer zoveel mogelijk straat of wijkgewijs te werken.
                      Geen WOZ-betaling op PV-installatie of andere
                       energiebesparingsverbeteringen invoeren
                      Geef veel aandacht aan de sociale sector, mensen met meestal geen
                       geld om te investeren.

Besparing             Organiseer een wedstrijd wie zijn/haar huis het beste kan isoleren.
                       Probeer daarnaast om zelf het goede voorbeeld te geven als overheid.

Opwek                 De RES gaat nog uit van kleine windmolens, hoe groter de molens hoe
                       minder er nodig zijn.
                      Goede balans wind en zon is belangrijk, in winter moet je het
                       voornamelijk van de wind hebben.
                      50% participatie lokale energiecoöperaties is leuk streven, lukt het niet
                       gelijk grote investeerders aantrekken.
                      Nu niets doen is geen optie ook als het landschap wat wordt aangetast,
                       na 20-25 jaar moeten ze toch worden vervangen.

Warmte                Belangrijk is om een woning warmtepomp of lage temperatuur ready te
                       maken. Daarvoor moet het huis goed geïsoleerd en geventileerd zijn.
                      Hybride CV's (CV+warmtepomp) kunnen aardig wat gas besparen en als
                       interim oplossing dienen. Zelfs met grijze energie is de CO2 uitstoot
                       lager.
                      Voor heel oude huizen, waar isoleren niet voldoende oplevert of die
                       voor 2050 afgebroken gaan, kan een hogetemperatuur warmtepomp
                       (70/80) een oplossing zijn.
                      Prijzen warmtepompen moeten wel nog substantieel omlaag.

Antwoord       Algemeen:




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                               38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                      De RES is een strategisch en abstract document dat richting geeft. Er is
                       eerst richting nodig voordat je aan de slag kan, zie thematische
                       beantwoording.
                      Overheden, inwoners en organisaties zijn al hard aan de slag. De RES
                       remt dit niet.
                      De RES is een strategisch document dat richting geeft. Deze strategie
                       wordt vertaald in een uitvoeringsplan en in het lokale beleid van
                       gemeenten. In deze concretisering komt de vraag aan bod ‘wie gaat
                       welke kosten betalen?’.
                      Energietransitie gaat geld kosten, maar we proberen het zo betaalbaar
                       mogelijk te houden.

               Besparing:
                   Goede voorbeelden en ervaringen van koplopers zullen worden
                      geëtaleerd via gemeentelijke websites of een duurzaamheidsloket,
                      waarbij we ook lokale ambassadeurs willen inzetten.
                   Gemeenten zullen zich inzetten om het goede voorbeeld te geven door
                      hun eigen gebouwen ook te verduurzamen.

               Opwek:
                   De grootte van de windmolens is passend voor de regio, zie thematisch
                      antwoord.
                   In regio kijken we naar zon én wind om opgave te bereiken voor 2030.
                   Lokaal eigendom, zie thematisch antwoord participatie.

               Warmte:
                   Isolatie en warmtepompen zijn meegenomen in de RES. De prijs voor
                     warmtepompen valt buiten de RES.


               Participatie:
                    Wij willen alle inwoners de kans geven om met ons mee te denken in
                       dit proces. De participatie stop niet, dit is het beginpunt. Ook op lokaal
                       niveau zal er in het vervolg participatie plaatsvinden.
                    Uw adviezen nemen wij mee in het vervolgproces richting de RES 2.0.

Doorwerking    -
M17
Opwek                 Kunnen we participeren of samenwerken met in aanleg zijnde
                       windmolen- en zonnepark op het voormalig vliegveld Bruggen in
                       Duitsland?
                      Het buitengebied Asenray is een van de beoogde plekken, blijkt uit een
                       studie van de WUR, waar windmolens mogelijk geplaatst zouden
                       kunnen worden.

Antwoord       Opwek:
                   Als RES kijken we naar onze regio. Voor grensoverschrijdende
                      samenwerkingen zijn we gebonden aan wet- en regelgeving waardoor




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                       dit op korte termijn geen optie is. Diverse gemeenten en de provincie
                       zijn wel in overleg met Duitse overheden.
                      Ter kennisgeving aangenomen

Doorwerking
M18
Participatie   Uitermate belangrijk, wordt veel over gesproken maar in de praktijk weinig
               gedaan.
Opwek               opwek op grootschalige bedrijfsgebouwen stimuleren, zon op goede
                       landbouwgrond en windparken verbieden.
                    Elke gemeente de zonneladder verplichten zodat er geen onnodige
                       zonneparken en windparken op goede landbouwgrond worden
                       gerealiseerd. Stimuleer zonnepanelen op daken en verplicht het op
                       bedrijfsgebouwen.
                    Windparken op zee is prima

Warmte                Zie veel toekomst in het toevoegen van waterstof op het gasleiding
                       netwerk, wat natuurlijk gefaseerd ingevoerd moet worden. Momenteel
                       al mogelijk dat 50% waterstof toegevoegd wordt aan het gasnet waarbij
                       de huidige CV ketel behouden kan worden.
                      Vreemd te constateren dat Duitsland over gaat naar gasaansluitingen
                       en wij van het gas af moeten.

Antwoord       Opwek:
                   Er is een versnellingsteam zon op dak.
                   De zonneladder is opgenomen in RES 1.0.
                   Wind op land noodzakelijk om de opgave te halen, zie thematisch
                      antwoord.

               Warmte:
                   Waterstof is meegenomen in de RES.
                   Ook Duitsland heeft de ambitie om in 2050 een CO₂-neutrale
                     energievoorziening te hebben, zie thematische beantwoording.

Doorwerking    -
M19
Participatie   Burgers moeten meer inhoudelijk worden betrokken, want niet iedereen is lid
               van een coöperatie.
Opwek          Allereerst wil ik opmerken dat de overheid in samenspraak met de burgers nu
               al moeten gaan bepalen waar en hoeveel windmolens er moeten gaan
               komen.Artsen hebben inmiddels vastgesteld dat windmolens
               gezondheidsschade kunnen veroorzaken, dus de gemeente moet haar
               zorgplicht t.o.v. haar burgers wel nakomen.
Warmte              Veel huizen zijn niet geschikt voor warmtepompen. Plaatsgebrek, hoge
                       kosten en het gebrek aan opbrengst voor de oudere woningeigenaar
                       werken tegen. Ga dus eens nadenken over waterstof en
                       waterstofcentrales.
                    Wie gaat de kosten betalen?



Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                             40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                      Zorg dat nieuwbouw verplicht op alleen elektriciteit wordt aangesloten.
                       Van het gas af zie ik niet zitten met dit oude huis.
                      Veel burgers lijden onder houtstook. Dat moet de gemeente
                       ontmoedigen. Ook moet de gemeente afstand doen van
                       biomassacentrales. Samenwerking met commerciële bedrijven zoals
                       Vattenfall is omstreden en moet vermeden worden.

Antwoord       Participatie:
                    Burger kunnen voor meer informatie terecht bij hun gemeentes. Op het
                       moment dat er nieuwe projecten ontwikkeld worden zullen inwoners
                       ook weer betrokken worden.

               Opwek:
                   We volgen landelijke wetgeving en advies voor mogelijke
                      gezondheidsproblemen door windmolens.

               Warmte:
                   Inzet warmtepompen wordt verder uitgewerkt in de TVW van iedere
                     gemeente. Zie onderwerp warmtepomp in thematische
                     beantwoording.
                   Waterstof is meegenomen in de RES.
                   Biomassa heeft nader onderzoek nodig. Zie onderwerp biomassa in
                     thematische beantwoording.

Doorwerking    In RES 1.0 wordt houtachtige biomassa niet uitgesloten, maar zal wel een
               kritische houding worden aangenomen t.a.v. de toepassing ervan als duurzame
               energiebron. Gelet op de ontwikkelingen die er zijn gaan we bepaalde zaken nu
               nog niet wel of niet toestaan. We volgen de onderzoeken en nieuwe
               ontwikkelingen op dit gebied nauwgezet.
M20
Opwek          Waarom is de gemeente Venray bezig met een verkenning voor een windpark
               terwijl in de RES staat dat de aanvullend nodige 95 GWh kan worden ingevuld
               met zon op grote daken.
Antwoord       Opwek:
                    Neem voor een antwoord op deze vraag contact op met de gemeente
                        Venray.

Doorwerking    -
M21
Algemeen              Korte termijnen benoemen: in 2025 willen we fase 1 gerealiseerd
                       hebben zijnde..
                      Wat wordt er gevraagd van de bestuurders, waar moet men ja of nee
                       tegen zeggen?
                      Is er een financiële onderbouwing voor de gepresenteerde plannen?
                      Zoals al benoemd missen we aandacht voor integrale kleinschalige
                       oplossingen die geen verzwaring van de infra behoeven.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                             41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                      Zoals ook al benoemd: opslag van energie is de grootste uitdaging.
                       Streef zo veel mogelijk naar blijvend gebruik bestaande infra zoals
                       gebruik aardgasnet en lokale opslag om te bufferen.
                      Als de opslag en omslag en het nadenken over energietransport niet
                       worden meegenomen in de RES, zullen veel initiatieven niet
                       gerealiseerd kunnen worden.
                      Denk ook na over kleinschalige netten in eigen beheer (bagatelnetten)
                       naast de bestaande distributienetten.
                      Ga uit van de basis van energie/joules, dan zijn alle vormen van energie
                       toepasbaar en inzetbaar en kunnen verschillende principes en
                       systemen tezamen betaalbaar en efficiënt de nieuwe
                       energievoorziening zijn. Dit maakt dat koppelen van verschillende
                       principes DE gewenste rendementsverbetering gaat brengen, en
                       hiermee is de toepassing waterstof niet de heilige graal maar een
                       essentieel onderdeel van het totaal plaatje.
                      Is er goed nagedacht over de investeringen die gedaan worden in
                       relatie tot de energie die geleverd wordt in relatie tot de benodigde
                       momenten van energievraag.

Participatie          Is er voldoende nagedacht over het meenemen van de burgers in
                       discussies over PV-projecten op landbouwgrond en horizonvervuiling. Is
                       daar beleid voor?

Opwek                 Het eerste plan lijkt zich te beperken tot zoekgebieden en is daarmee
                       nog niet echt concreet.
                      Zou het als RES gemeentes een optie zijn om windmolens in plaats van
                       in Limburg te plaatsen (met veel lager rendement en heel veel
                       discussies) een aandeel te nemen in het windpark op de Noordzee en
                       hiermee dus ook capaciteit reserveert voor de betreffende gemeentes
                       die meedoen?

Warmte                Laat waterstof toe in de gebouwde omgeving. Nu nog verboden in veel
                       gemeenten.
                      Biogas voor Limburg is mooi als we dit kunnen combineren met het
                       mestprobleem. In deze is Super Critisch Water (SCW) een veel
                       belovende techniek, meer nog als vergisting of Torrgas (via
                       gras/houtafval). Echter dit zal op de totale energiebehoefte maar een
                       fractie zijn.

Antwoord       Algemeen
                    De RES is een uitvoeringsplan aan het uitwerken voor de fasering, zie
                     thematische beantwoording.
                    De gemeenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur van
                     Waterschap Limburg moeten een besluit nemen over de RES 1.0.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                       Daarmee zeggen zij ja of nee tegen de keuzes die in de RES 1.0 zijn
                       opgeschreven.
                      Het financiële plaatje kan pas bij concrete projecten worden gemaakt,
                       zie thematische beantwoording.
                      Kleinschalige oplossingen vallen buiten de scope van de RES. Dit wordt
                       op gemeentelijk niveau opgepakt.
                      Opslag en infrastructuur wordt nader uitgewerkt in de RES 2.0, zie
                       thematische beantwoording.
                      Eens, dat we hier integraal naar het totaalplaatje moeten kijken. Dit
                       heeft meer aandacht nodig in het vervolg.
                      Enexis neemt energievraag/aanbod dit mee in de verdere
                       berekeningen. Dit heeft nog meer aandacht nodig in het vervolg.


               Participatie:
                    Burgers worden via gemeentes meegenomen. Sommige gemeentes
                       betrekken hun inwoners met de vraag wat zij willen en stellen op basis
                       daarvan beleid vast. Dit soort initiatieven ondersteunen wij.


               Opwek:
                   Zie thematisch antwoord.

               Warmte:
                   De invoering van waterstof in het gasnet is een landelijk vraagstuk, de
                     netbeheerders zijn hierover in overleg met het Rijk.
                   Biogas wordt gecombineerd met het mestprobleem, zie onderwerp
                     groen gas in thematische beantwoording.

Doorwerking    -
M22
Algemeen       Met deze kennis vind ik het onverantwoord dat u deze energietransitie zo
               grootschalig en rigoureus wil doorzetten en ben het daarom zeer oneens met
               uw plannen. Deze energietransactie, zoals door u voorgesteld vind ik zeer
               ondoordacht.
Opwek               Zonnepanelen en windturbines worden niet met groene energie
                      gefabriceerd of vervoerd. Hoe de afgedankte zonnepanelen en
                      windturbines op een milieu vriendelijk manier moeten worden
                      verwerkt weet men nog niet. Het schakel station hiervan bevat een
                      extreem zwaar en schadelijk gas als isolatie materiaal. In ons land
                      lekken nu al honderden kilo’s van SF6 gas op deze manier de atmosfeer
                      in. Ook in het binnenste van de windmolen wordt dit gas, om
                      kortsluiting te voorkomen, gebruikt. Dit gas heeft een 23.000 maal
                      groter broeikast effect als een CO2 molecuul en blijft duizenden jaren
                      actief.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                             43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                      Door zonnepanelen ontstaat een verhoogd brandrisico. Waar men ook
                       niet aan gedacht heeft is: hoe te handelen bij brand in
                       gebouwen/huizen waar deze zonnepanelen op liggen.
                      De windmolens vormen een ernstige bedreiging voor vogels,
                       vleermuizen, vlinders, vogels en insecten. Hoe groot de bedreiging is, is
                       nog niet bekend maar zeker is dat zij geen positieve bijdrage leveren tot
                       het in stand houden van de populatie van deze diersoorten.

Warmte                Door nu al in zo’n snel tempo het gasverbruik te ontmoedigen voel ik
                       grote weerstand. Gas is relatief een schone brandstof.
                      In Duitsland krijgt men subsidie om aan het gas te gaan omdat men dit
                       een goede milieuvriendelijke keuze vindt.
                      Het gasnet in Nederland is een van de beste in Europa. Nu worden er
                       gasleidingen gelegd langs de grenzen van Duitsland en België om
                       Nederland heen. Door zich hierbij niet aan te sluiten laat Nederland
                       heel veel kansen, om deel te nemen aan gastransporten, lopen.

Antwoord       Algemeen:
                    De RES is een opdracht uit het Klimaatakkoord. Dat we moeten
                     verduurzamen staat vast, zie verder beantwoording in thematische
                     beantwoording.

               Opwek:
                   We beseffen dat wind en zon nog niet de ideale technieken zijn, echter
                      weten we ook dat we zo snel mogelijk van fossiele brandstoffen af
                      moeten. Er is nog veel ontwikkel- en research te doen die we bij elke
                      versie van de RES trachten toe te passen. Fossiel liggen de
                      ontwikkelingen nagenoeg stil.
                   Door de toename van zon-pv buigen verschillende partijen zich
                      hierover, veiligheidsregio’s, brandweer organisaties en uiteindelijk
                      verzekeraars die veel onderzoek hiernaar laten doen. De RES volgt deze
                      onderzoeken.
                   Terecht punt van aandacht, en hier wordt ook onderzoek naar gedaan
                      (vb één wiek zwart kleuren leidt tot lager verlies van vogels).

               Warmte:
                   We hebben dertig jaar om stap voor stap van het aardgas af te gaan, zie
                     thematische beantwoording.
                   Ook Duitsland heeft de ambitie om in 2050 een CO₂-neutrale
                     energievoorziening te hebben, zie thematische beantwoording.
                   Nederland heeft nog steeds een grote rol in de Europese
                     gastransporten. In de RES kijken we naar hoe we in de toekomst, in
                     2050, zonder aardgas onze gebouwen kunnen verwarmen.
                     Gastransport is een sector die niet binnen de RES valt.

Doorwerking    -
M23




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Algemeen       Is de nieuwsbrief en LinkedIn pagina ook voor burgers en hoe kun je je hier
               aanmelden?
Participatie        Betrek burgers op tijd, neem ze serieus en geef voldoende tijd om te
                        reageren en doe er iets mee.
                    Energiecoaches, energiecafés en energiecoöperaties omarmen en ook
                        aandacht voor huurders.
                    Hopelijk in het vervolg meer tijd en duidelijkheid.
                    Streef naar een zo hoog mogelijk lokaal eigendom en minimaal meer
                        dan 50% (met uitzondering van het waterschap).

Besparing             Waarom stellen wij geen strengere eisen bij nieuwbouw? De landelijke
                       eisen lopen altijd ‘achter’.
                      Blz 48: Figuur 3 Bouwjaar woningen in Noord- en Midden Limburg
                       (Bron: CBS Statline 2017) Ondertussen zijn er vast wel actuelere
                       gegevens aanwezig bijv uit 2020?? Dan krijgen we een eerlijker beeld
                       geschetst. Want tussen 2017-2020 hebben heel veel particulieren hun
                       huizen beter geïsoleerd. Mede dankzij subsidies.
                      Op bladzijde 48, figuur 3 is een bron uit 2017. Waarom gebruiken we
                       geen actuelere gegevens. Er zijn al stappen gemaakt op het gebied van
                       isoleren, mede door door subsidies.
                      Blz. 55: In 2023 voldoen alle overheidsgebouwen aan de wettelijke
                       verplichtingen. Dit betekent tenminste energielabel C en alle
                       energiemaatregelen treffen met een terugverdientijd ≤ 5 jaar.
                      En huis eigenaren worden gestimuleerd om energielabel A te halen,
                       waarom geldt dit ook niet voor overheidsgebouwen?
                      Blz. 59: Vervolgens worden voorstellen geformuleerd hoe het
                       instrument ‘energieloket’ in de RES-regio wordt ingevuld en
                       gefinancierd. Wordt dit ‘Energieloket” wel gemonitord? Wat het effect
                       is van deze loketten, misschien zijn energiecoaches veel effectiever.
                      Maatregelen en ondersteuning gemeenten gaan verplichte
                       besparingsmaatregelen voor bedrijven beter controleren zodat
                       iedereen zijn aandeel levert. Zijn er sancties als zij zich er niet
                       aanhouden?

Opwek          Waarom wordt er uitgegaan van windmolens van 3,5 MW en niet van grotere?
Warmte             Voor Geothermie moeten we dus over de provinciegrens heen kijken.
                     Valt dit buiten de RES?
                   Waarom hebben huurwoningen zoveel warmtevraag? Zijn deze slechter
                     geïsoleerd door verhuurders?
                   Blz. 97: Figuur 9 Resultaten VESTA-MAIS analyse op buurtniveau. In
                     deze grafiek is het niet duidelijke wat de hoogte van de staven moet
                     voorstellen.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                            45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                      Wanneer volledig ingezet wordt op na-isolatie kunnen alle gemeenten
                       binnen de eigen grenzen de warmtevraag met lokale
                       (restwarmte)bronnen of individuele all-electricoplossingen invullen.

Doorkijk       Er is meer aandacht nodig voor recyclebare materialen voor bijvoorbeeld
               isolatie. Anders heeft dit schadelijke gevolgen voor de circulaire agenda.
Antwoord       Algemeen:
                     De LinkedIn-pagina is een openbare pagina die iedereen kan volgen. Via
                        de website www.resnml.nl kan iedereen zich aanmelden voor de
                        nieuwsbrief.

               Participatie
                    Wij streven naar een zo hoog mogelijk percentage aan lokaal eigendom
                       waarbij 50% het minimum is.
                    De planning voor de RES’en is strak met harde deadlines. Dit is het
                       begin van het participatieproces, daarbij zal er ook nog partcicipatie op
                       lokaal niveau plaatsvinden. Hiervoor nemen wij uw advies meer ter
                       kennisname in het proces richting de RES 2.0.

               Besparing:
                   Wij moeten ons houden aan de geldende wet- en regelgeving voor de
                      gebouwde omgeving. Voor nieuwbouw is dat o.a. het Bouwbesluit (na
                      inwerking treden van de Omgevingswet is dat het Besluit bouwwerken
                      leefomgeving). De huidige eisen zijn strenger dan een aantal jaren
                      geleden (bijv. geen gasaansluiting bij nieuwbouw). Daarnaast kunnen
                      gemeenten stimuleren om verder te gaan met verduurzaming dan het
                      Bouwbesluit. Dit kan ook kan door middel van financiële stimulering
                      (bijv minder leges), maar dit moet dan in gemeentelijk beleid en de
                      legesverordening worden vastgelegd.
                   Gegevens uit 2020 zijn nog niet beschikbaar. Overigens is onze
                      doelstelling voor 2030 gerelateerd aan het referentiejaar 2015.
                      Vooruitgang wat betreft CO2-emissie en energie labels e.d. zal gemeld
                      worden in de RES 2.0.
                   Kantoorgebouwen (kleiner of gelijk aan 100m2) moeten inderdaad in
                      2023 voldoen aan energielabel C en maatregelen treffen met TVT ≤ 5
                      jaar. Overigens is dit een ondergrens. Wij stimuleren gebouweigenaren
                      om verder te verduurzamen. Woningeigenaren verplichten wij niet tot
                      energiebesparing of het realiseren van label A, wel stimuleren wij het
                      verduurzamen van de woningen en ondersteunen daarbij.
                   Wij willen zowel energieloket als energiecoaches inzetten. Wij zien voor
                      beide instrumenten een relevante rol. Om de voortgang van de
                      besparingsaanpak te volgen, gaan we in RES-verband monitoren,
                      evalueren en periodiek rapporteren over:

                   -input: de inzet van instrumenten, capaciteit en financiële middelen op
                       regionaal- en gemeentelijke niveau;




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                               46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                   - output: de uitvoering en voortgang van acties, projecten e.d. op regio- en
                       gemeentelijke niveau;

                   - outcome / effect: de resultaten in termen van (verloop van)
                       energiegebruik en CO2-emissie op gemeentelijk en regionaal (RES-)
                       niveau.

                      Veel bedrijven vallen onder de informatie- en energiebesparingsplicht
                       (maatregelen treffen met terugverdientijd minder 5 jaar). De regionale
                       uitvoeringsdienst zal hierop toezicht houden. Zo nodig wordt
                       gehandhaafd, wat kan resulteren in boetes.

               Opwek:
               Zie thematisch antwoord.
               Warmte:
                      In de RES houden we contact met andere RES-regio’s met
                       betrekking tot geothermie. Ook voor een aantal andere bronnen,
                       zoals groen gas, hebben we contact met andere regio’s.
                      De mate van isolatie heeft ook te maken met het gedrag en leeftijd van
                       de woningen.
                      Zie onderwerp TVW in thematische beantwoording.


               Doorkijk:
                   Wij nemen dit advies mee in het vervolgproces.

Doorwerking    Blz. 97: Figuur 9 Resultaten VESTA-MAIS analyse op buurtniveau, wordt
               aangepast.
M24
Algemeen       Goed dat er nagedacht wordt over de energieopgave. Ik heb mijn bedenkingen
               of regionaal oplossen de juiste keuze is. Leidt tot versnippering en niet de beste
               keuze op landelijk niveau.
Participatie   Lastig vanwege weinig animo. Maak groepen van mensen die kennis hebben in
               de regio en laat die actief kennis inbrengen en doe er dan wat mee.
Opwek               Zonnepanelen horen niet op natuur of landbouwgrond. Er is voldoende
                        verhard oppervlak voor benodigde panelen en wetgeving om in de
                        maak om bedrijven te verplichten daken beschikbaar te stellen. Neem
                        geen onomkeerbare besluiten.
                    Windmolens passen het beste op zee. De ene regio zal ook meer
                        mogelijkheden hebben voor windmolens dan de andere regio, daar
                        moet samenwerking kunnen plaatsvinden.

Warmte         Aquathermie heeft enorme potentie. De Mookerplas kan bijvoorbeeld de hele
               gemeente Mook en Middelaar van warmte voorzien. Daar moet dan wel een
               warmtenet voor worden aangelegd. Die businesscase is best door te rekenen
               gezien het feit dat de levensduur ca 50 jaar is. Steek de subsidies van deze
               parken in warmtenetten, die liggen er voor tientallen jaren.
Doorkijk       Maak beleid dat past bij de regio en geen zonneparken die het landschap
               verpesten. Kijk naar nieuwe technieken als waterstof.



Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Antwoord       Algemeen:
                    Door regionaal te werken zijn we in staat om samen naar complexe en
                     grensoverschrijdende vraagstukken te kijken en oplossingen te vinden
                     die passen bij onze regio.


               Participatie:
                    Wij hebben een klankbordgroep in het leven geroepen om met ons
                       mee denken in dit proces. Hierin zitten regionale belanghebbenden die
                       veel kennis hebben. Bijvoorbeeld: de LLTB, energiecoöperaties en
                       woningcoöperaties.

               Opwek:
                   We volgen de zonneladder, zie thematisch antwoord.
                   Windmolens op land is noodzakelijk om de opgave te halen, zie
                      thematisch antwoord.

               Warmte:
                   Dit gaat de gemeente in hun TVW onderzoeken. Zie onderwerp TVW in
                     thematische beantwoording.


               Doorkijk:
                   De RES kijkt naar technieken die op korte termijn effectief zijn om onze
                       doelstellingen voor 2030 te halen. Voor de RES is dit zon- en wind.
                       Keuzes voor langere termijn worden gemaakt op provinciaal en
                       landelijk niveau. Zo heeft de provincie Limburg een waterstofagenda.
                       Voor uitgebreide toelichting: zie de samenvatting van de doorkijk.

Doorwerking    -
M25
Opwek                 Bij uitgangspunten voor grootschalige elektriciteitsopwekking (pag 67)
                       s.v.p. ook noemen dat rekening moet worden gehouden met
                       uitsluitingsgebieden.
                      Uitsluiting zonneweides in waterwingebied (o.a. pag. 77 en bijlage 10).
                       Waterwingebieden zijn ten onrechte niet opgenomen in het lijstje
                       uitsluitingsgebieden voor zonneweides. Zie ook zonneladder op pag.
                       24, waar deze uitsluiting wel is genoemd. Graag dit punt corrigeren.
                      Uitsluiting windturbines in waterwingebied is terecht, voor
                       grondwaterbeschermingsgebieden kunnen wij deze echter niet
                       plaatsen (pag. 78 en bijlage 11). Graag de status van deze uitsluiting
                       (windturbines in grondwaterbeschermingsgebied) nagaan bij de
                       Provincie Limburg en indien nodig deze aanpassen/verwijderen.

Warmte                Er is in de RES geen rekening gehouden met (in de Provinciale
                       Omgevingsverordening opgenomen) belemmeringen voor geothermie
                       en WKO’s.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                      Er wordt gesteld dat er potentie is voor TED, waarbij de relatie gelegd
                       wordt met de drinkwaterwinning vanuit de Maas te Heel. De potentie
                       voor TED zit echter vooral in de (grotere) drinkwaterleidingen.
                      Er is een zorgpunt m.b.t. temperatuuruitwisseling tussen diverse
                       leidingen in de ondergrond (warmtenetten, met name hoge
                       temperatuur, maar ook elektriciteit) met het drinkwaternet.

Antwoord       Opwek:
                   De RES onderschrijft de zonneladder van de provincie waarin deze
                      uitsluitingen expliciet zijn benoemd.
                   Tekstuele aanpassingen worden doorgevoerd met uitzondering van de
                      opmerking over windturbines in grondwaterbeschermingsgebieden.
                      Daar gaat het nl. over gebieden met een uitsluitingen of beperking voor
                      windturbines

               Warmte:
                   We zitten nog in de fase waarin we potentie onderzoeken. De
                     belemmeringen voor geothermie en WKO worden wel benoemd in de
                     RES en wij zijn ons bewust van deze belemmeringen.
                   Klopt, de potentie van TED is nog niet specifiek bepaald. Aquathermie
                     wordt nog verder onderzocht.
                   Er zijn wettelijk eisen hoe leidingen moeten liggen en hoeveel afstand
                     dit dient te houden met het drinkwaternet.

Doorwerking    Blz. 67 paragraaf 4.2 ‘dit zijn de uitgangspunten voor grootschalige opwekking:’
               Toevoegen:
                     We houden rekening met uitsluitingsgebieden

               Blz. 77, Toevoegen aan gebieden (generiek) uitgesloten voor zonneweides:
                     Waterwingebieden

               Blz. 186, Bijlage 10 toevoegen:
               Water, waterwingebieden, uitsluiten

M26
Algemeen       Onze ambitie ‘glastuinbouw klimaatneutraal’ en ons principe van ‘trias
               energetica’ past naadloos in uw opgave en bij uw aanpak. In de regionale
               context ontmoeten RES en glastuinbouw elkaar en pleiten we nadrukkelijk voor
               verbinding en betrokkenheid.
Opwek          Zon op kassen geen korte termijn haalbare oplossing i..v.m. effect op de teelt,
               meervoudig zon-PV in combi met teelt-ondersteunende voorzieningen en op
               daken en in wanden van loodsen en vertical farming wel wind en zon vraag om
               flexibel inzetbaar vermogen: glastuinbouw beschikt over 200 MW WWK
               vermogen dat flexibel inzetbaar is, vooralsnog gasgestookt - koppelkansen
               glastuinbouw, WKK en grootschalige opwek. glastuinbouwgebieden beschikken
               over infrastructuur en bieden aansluitend wellicht ruimte voor grootschalige
               opwek




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                               49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Warmte                We zien goede kansen voor “warmtepooling” tussen gebouwde
                       omgeving en glastuinbouw.
                      Duurzame warmte heeft prioriteit en verdient meer urgentie in de RES.
                      Specifiek is er noodzaak aan duidelijkheid over seismische risico’s en
                       randvoorwaarden m.b.t. geothermie.
                      Parallel verkent de glastuinbouwsector met ondernemers diverse
                       alternatieve opties. Samenwerking en uitwisseling met RES en
                       gemeenten is daarbij van essentieel en gemeenschappelijk belang.

Antwoord       Algemeen:
                    Eens, daarom is er vanuit de RES contact met de glastuinbouwsector.

               Opwek:
                   Zon op kassen zie M11.
                   De input van in- en externe stakeholders wordt gewaardeerd en waar
                      mogelijk meegenomen. Zie antwoord samenvatting: In de RES is
                      afgesproken dat we richtinggevende principes aan het uitwerken zijn
                      voor de landschappelijke inpassing

               Warmte:
                   De koppeling met glastuinbouw staat op het netvlies en wordt door de
                     werkgroep onderzocht.
                   Risico's geothermie worden nader onderzocht. Zie onderwerp
                     geothermie in thematische beantwoording.

Doorwerking    -
M27
Algemeen       Accent moet voor de korte termijn liggen op het faciliteren van isolatie van
               woningen en het plaatsen van zonnepanelen op huizen en bedrijven.
Participatie   Via het instellen van BurgerBeraad de directe inspraak van inwoners van onze
               regio versterken.
Besparing      Uitbreiding van de subsidie mogelijkheden voor zonnepanelen en isoleren
               woning.
Opwek               Veel meer gebruik maken van ruimte op daken van bedrijfsgebouwen
                        voor zon en verplichten voor bedrijven.
                    Voorrang geven aan lokale energiecoöperaties boven commerciële
                        bedrijven.

Warmte         De mogelijkheden van geothermie onderzoeken. Sommige tuinders hebben
               daar al ervaring mee opgedaan.
Doorkijk       Er wordt nog te weinig gedaan om de doelen te halen. Meer belasting voor de
               grootste vervuilers.
Antwoord       Algemeen:
                    Isolatie en kleinschalige opwekking is een belangrijk focuspunt in de
                        RES.


               Participatie:




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                            50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>                      In het vervolgproces richting de RES 2.0 gaan wij ons beraden over
                       nieuwe vormen van participatie die wij kunnen toepassen. Wij nemen
                       uw advies hierin mee.

               Besparing:
                   Voor isoleren woningen heeft het Rijk/RVO nog een subsidieregeling.
                      Zie https://www.rvo.nl/subsidie-en-financieringswijzer. Verder bestaan
                      er bij Rijk, Provincie en diverse gemeenten lening instrumenten voor
                      besparingsmaatregelen en zonnepanelen. Ook de nieuwe RREW-
                      subsidie van gemeenten voorziet in diverse besparingsmaatregelen.

               Opwek:
               Zon op dak willen we verder stimuleren met het zon op dak versnellingsteam.
               Het streven is ten minste 50% lokaal eigendom, zie ook thematisch antwoord
               participatie.
               Warmte:
               Geothermie wordt nader onderzocht. Zie onderwerp geothermie in
               thematische beantwoording.
               Doorkijk:
               Keuzes over belastingen worden op landelijk niveau gemaakt.
Doorwerking    -
M28
Algemeen       Glastuinbouw en energietransitie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en is
               de sector zowel vrager als aanbieder van warmte, elektriciteit en CO2.
Opwek               Bezorgd over opofferen landbouwgrond voor zon, wel mogelijkheden
                       voor meervoudig ruimtegebruik.
                    Zien mogelijkheden om in samenwerking met overige stakeholders in te
                       zetten op innovatieve ontwikkelingen om verdere energiebesparing- en
                       opwekking in de agrarische sector te realiseren.


Antwoord       Algemeen:
                    Eens, daarom is de RES in contact met de glastuinbouwsector.

               Opwek:
                   Binnen de RES is een werkgroep bezig met een landschappelijk
                      onderzoek en aanbevelingen voor inpassing van grootschalige opwek.
                      De input van in- en externe stakeholders wordt gewaardeerd en waar
                      mogelijk meegenomen. Zie antwoord samenvatting: In de RES is
                      afgesproken dat we richtinggevende principes aan het uitwerken zijn
                      voor de landschappelijke inpassing

Doorwerking    -
M29
Algemeen              De RES is een lang analysedocument en geen strategie.
                      Hoe kunnen we verwachten dat Enexis innoveert in de infrastructuur
                       als uit de RES 1.0 weinig ambitie komt?




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                            51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Participatie          De grootste uitdaging is de communicatie naar en het draagvlak van
                       burgers m.b.t. de RES. Te beginnen bij de gemeenteraden. Hiervoor is
                       een overtuigingskracht nodig die wij nu nog missen.

Opwek                 Moet de ambitie niet hoger zodat we voorsorteren op de veel hogere
                       opgave na 2030, maar ook zodat RES-regio’s die lastiger hun opgave
                       kunnen vervullen (zoals Zuid-Limburg) baat hebben bij onze ambitie?
                       Gezien de opwekpotentie is er minstens 300 tot 400 GWh meer
                       mogelijk tot 2030.
                      Als die 90% van de woningen all-electric verwarmd gaat worden
                       hebben we heel veel extra windmolens nodig na 2030. Waar gaan die
                       extra windmolens komen en hoe wordt seizoengebonden opslag
                       gerealiseerd?
                      Verzoek om een landschapsstudie uit te voeren, die een kwalitatieve
                       landschappelijke beschrijving geeft van het grondgebied van Noord- en
                       Midden-Limburg wat betreft landschapstypen, landschappelijke en
                       cultuurhistorische kernwaarden, kwetsbaarheden, Op basis hiervan een
                       kwetsbaarheid-/kansenkaart voor zon-PV en windmolens maken.
                       Hanteren randvoorwaarden uit de Omgevingsvisie Limburg in
                       samenhang met de Zon- en Wind visies van de Natuur en
                       Milieufederatie Limburg

Warmte                Het lijkt erop dat figuur 18 in de RSW niet klopt. Op de x-as staan de
                       opties die allemaal warmtepompen heten waardoor de grafiek
                       onleesbaar is.
                      In de RSW zouden we niet alleen mogen kijken naar 2030 maar ook
                       naar 2050.
                      De grote inzet van groen gas in de definitieve RES ten opzichte van de
                       concept RES verbaast ons enorm. In de tekst wordt gesproken over 90%
                       van de woningen op (hybride) warmtepompen. De hoeveelheid groen
                       gas is super belangrijk voor de noodzakelijke hoeveelheid elektra voor
                       de andere individuele oplossing.
                      Groen gas wordt gemaakt uit biomassa. Maar dezelfde biomassa gaat
                       ook gebruikt worden in de circulaire economie. Wat wellicht zal blijven
                       is mest, maar die is afhankelijk van de hoeveelheid dieren in Nederland.
                       Rekenen we ons met deze RES niet rijk aan groen gas? En waar komt dit
                       groene gas vandaan, kijkend naar de landelijke afspraken voor lokaal
                       gebruik van groen gras?

Antwoord       Algemeen:
                    Een goede analyse is essentieel om een gefundeerde strategie te
                     ontwikkelen. De RES geeft richting voor de energietransitie, zie voor
                     verdere beantwoording de thematische beantwoording.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                      De RES 1.0 is past een eerste stap. We zijn in gesprek met Enexis is om
                       afspraken te maken voor de toekomst.


               Participatie:
                    Als RES leren wij van elkaar als partners en stellen wij een gezamenlijk
                       visie op richting de toekomst. Het contact met inwoners zal
                       voornamelijk via de gemeentes plaatsvinden. Door kennisdeling willen
                       de partners in de RES elkaar inspireren om inwoners zo goed mogelijk
                       te betrekken en warm te maken voor de RES.

               Opwek:
                   Groei van het verbruik na 2030 is zeker onder de aandacht en zal bij
                      elke iteratie van de RES verder bekeken worden.
                   Binnen de RES is een werkgroep bezig met een landschappelijk
                      onderzoek en aanbevelingen voor inpassing van grootschalige opwek.
                      De input van in- en externe stakeholders wordt gewaardeerd en waar
                      mogelijk meegenomen. Zie antwoord samenvatting: In de RES is
                      afgesproken dat we richtinggevende principes aan het uitwerken zijn
                      voor de landschappelijke inpassing.

               Warmte:
                   De RES gaat tot 2030, maar kijkt wel door naar 2050.
                   Met de groengas potentie in de regio (NML) zouden tussen de 40.000
                     en 100.000 woningen kunnen worden aangesloten op het groengas en
                     voorzien in de warmtevraag. Met de combinatie groengas en een
                     Hybride-pomp kunnen 120.000 tot 310.000 woningen worden voorzien
                     in de warmtevraag. De genoemde aantallen zijn de boven- en
                     ondergrens van de potentie van het groengas voor de regio. Wij
                     onderzoeken dit potentieel verder.
                   Verdelingsvraagstuk wat betreft groen gas is meegenomen, zie
                     onderwerp groen gas in thematische beantwoording.
                   Gegevens vanuit en cijfers voor de regio NML voor belangrijkste vijf
                     biogene secundaire grondstoffen zijn de bronnen: mest, gft-afval, rwzi-
                     slib, tuinbouw en akkerbouw.

Doorwerking    Figuur 18 in de RSW wordt aangepast.
               Verduidelijken tekst potentie groen gas
M30
Algemeen              Volgens het Parijs akkoord, is de ambitie om de opwarming tot 1.5 C te
                       beperken. In de RES staat 2 C.
                      Samenvatting p 9. Punt toevoegen aan het einde van de laatste zin.

Besparing             CO2 uitstoot getal van 2015 toevoegen. En hebben we het over de CO2
                       uitstoot van Noord en Midden-Limburg of heel Nederland? Met deze
                       gegevens kan ik zelf uitrekenen hoeveel Gt CO2 we minder gaan
                       uitstoten in 2030.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Opwek                 Ambitie is een eerlijke bijdrage op basis van bevolkingsaantal. Echter
                       het is niet solidair. Andere, dichtbevolkt, regio’s in Nederland moeten
                       veel meer GWh opwekken op een kleinere hoeveelheid land. Laten we
                       die regio’s helpen door meer GWh te produceren dan 1200 GWh. Ook
                       denk ik dat we met Duitsland moeten samenwerken om te kijken of we
                       elkaar kunnen helpen. Samenvatting p 7. Kaart in hogere resolutie
                       weergeven. De namen van de steden zijn nauwelijks te lezen. Ook de
                       gemeente Bergen met Energielandgoed Wells Meer met een apart
                       symbool op de kaart zetten.
                      P 67. Eenheden gelijk maken. kWp is een verwarrende eenheid. 1 Wp
                       komt in Nederland overeen met 0.85*1000 kWh per jaar. Dus 15000
                       Wp= 12750 kWh per jaar. MW omzetten naar kWh.
                      P 68. Graag iets meer uitleggen hoe deze getalen worden bepaald.
                       Waarom is “Zon en wind Verdeling op basis van potentie” kleiner als
                       “Zon” (1.0 vs. 1.4)? Volgens mij moet hier 2.4 staan.
                      P 68 Mijn indruk tot nu toe is dat er onzorgvuldig met getalen wordt
                       omgegaan. Dat geeft de indruk dat het rapport niet betrouwbaar is. Dat
                       is jammer want er is wel goed onderzoek gedaan.
                      P 70. In Kaart 1 en Kaart 2 wordt de “opwekking” wordt in MWh en niet
                       in MW zoals hier staat.
                      P 70. Ineens wordt hier wel GWh gebruikt in plaats van kWp (goed. Op
                       p 67 is dat niet zo. Het is wel een zooitje met de eenheden!
                      P 71. Waarom wordt voor Energielandgoed Wells Meer niet een
                       “gewogen potentie” getal gebruikt? Immers, de andere categorie is wel
                       “gewogen”.
                      P 72. Tabel 11. Hoe reken je 53 MW om in 50 GWh? En 335 MW ini 318
                       GWh?
                      P 73 Tabel 12. Dit is dezelfde als Tabel 11 en voegt niets toe. Tabel
                       verwijderen en refereren aan Tabel 11.

Antwoord       Algemeen:
                    In het Nederlands Klimaatakkoord, waar de RES een opdracht uit is,
                     wordt gesproken over 2 C.

               Besparing:
                   In de ontwerp-RES zijn veel gegevens over CO2-uitstoot opgenomen.
                      Voor de gebouwde omgeving (ook gespecificeerd naar
                      subdoelgroepen) en de bedrijven. Dit is duidelijk gespecificeerd in de
                      tabellen en figuren. De getallen hebben betrekking op de RES-regio
                      NML. Ook dat is gespecificeerd. De CO2-emissie getallen zijn uitgedrukt
                      in ton, kiloton of megaton.

               Opwek:
                   Iedere RES regio moet een gedragen bod indienen en voor Noord- en
                      Midden Limburg is dat 1,2 TWh. De vooruitzichten zijn dat we de
                      doelstelling van 35TWh gaan halen.
                   Tabel resolutie, wordt naar gekeken en indien mogelijk verbetert




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                             54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>                      P67 Uitsluitend Wh eenheden gebruiken levert ook verwarring op
                       omdat je deze met beduidend verschillende vollasturen voor zon en
                       wind moet doorrekenen.
                      P68 2.4 TWh is de landelijke potentie. De potentie voor NML ligt tussen
                       1.0 en 1.4 waarbij obv huidig gebruik de 1.2 TWh is bepaald.
                      P70 correct dit moet MWh zijn.
                      P70 zie p67 antwoord.
                      P72 voor zon wordt 950 vollasturen (hier is ook de SDE++ subsidie op
                       gebaseerd) gebruikt, omrekening voor zon geeft bij 53 MW vermogen
                       50 GWh productie.
                      P71 De overweging hierbij is dat Wellsmeer in een vergevorderd
                       stadium is, alle betrokkenen (netbeheerder, subsidie verstrekker etc)
                       zitten aan tafel. Daarnaast is de verwachting dat op basis van de
                       ontwikkeling van techniek op het moment van realiseren veel meer zal
                       opwekken dan dit aangenomen getal.

Doorwerking    Algemeen:
                    Punt toevoegen aan het einde van de laatste zin in de samenvatting.

               Opwek:
                   Tabel 12 verwijderen uit concept RES tekst
                   P70 MW vervangen door MWh

M31
Besparing      Veel onjuiste en biased info.
Opwek              Klopt maar niet zo
                   Ik vind die windmolens in Geijsteren afschuwelijk. Hoe kom je erop om
                       ze uitgerekend op die plek te willen zetten.

Warmte         Klopt maar niet zo
Antwoord       Besparing:
               Voor sommigen teveel, voor sommigen te weinig informatie.
               Opwek:
                    Wind op land en zon is beide nodig om de opgave te halen, zie
                      thematisch antwoord

Doorwerking    -
M32
Opwek                 Prima, maar niet ten koste van de schaarse mooie plekken!
                      Vreselijk, die windmolens zo dicht bij Geijsteren.

Warmte         Uiteraard akkoord
Antwoord       Opwek:
                    Wind op land en zon is beide nodig om de opgave te halen, zie
                       thematisch antwoord

Doorwerking
M33




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                             55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Opwek:                Laat een initiatiefnemer/exploitant vooraf (wetenschappelijk) aantonen
                       dat sprake is van bescherming van de gezondheid van de mens en diens
                       leefomgeving.
                      Windturbines leiden tot mogelijke gezondheidsschade (voorkom het
                       windturbinesyndroom). Bescherming van gezondheid is een
                       grondrecht.
                      In aanpalende gebieden en gemeenten worden meerdere windparken
                       achtereenvolgens gepland en ontwikkeld. Dat betekent dat er sprake is
                       van het opknippen van verschillende plannen en programma's, als
                       gevolg waarvan wordt ontkomen aan een voorafgaande integrale
                       milieubeoordeling. Ook dat is ontoelaatbaar.

Antwoord       Opwek:
                   De RES houdt zich aan alle vigerende wetgeving op dit gebied, hiertoe
                      behoort uitgebreid onderzoek bij een vergunningsaanvraag. Zie ook
                      antwoord in de samenvatting.
                   Met name door het werken in een RES regio kan in de toekomst een
                      betere afstemming bereikt worden tussen plannen van gemeenten.

Doorwerking    -
M34
Algemeen              De RES is te abstract. Er zijn geen concrete doelstellingen.
                      Voor beleid en uitvoering wordt er naar gemeente gewezen. Kans van
                       slagen is bij voorbaat scheef verdeeld. Kleine gemeenten zijn niet of
                       nauwelijks geëquipeerd hiervoor.
                      Over de kosten en beschikbare gelden voor de hele RES exercitie is
                       weinig te vinden.

Participatie          Hoe gaat de regio het mobiliseren en benutten van de kennis/ervaring
                       van inwoners ondersteunen?

Besparing             Er staan geen deadlines of streefdoelen. Het is te weinig concreet: hoe
                       ziet een energieloket eruit? Wat moet dit bereiken en op welke
                       manier?
                      Mijn gemeente heeft te weinig capaciteit om tot uitvoering te komen,
                       hoe gaat de regio dit ondersteunen?

Opwek          Onze gemeente is klein, alle ruimte is natuurgebied of zit er tegenaan. Hoe kan
               zo’n gemeente dan een doelstelling behalen als nihil uitstoot en “energie
               neutraal”? Hoe gaat “de regio” dat ondersteunen?
Warmte              Geen gezamenlijke warmtebron hoeft niet te betekenen dat er geen
                      collectieve of coöperatieve voordelen behaald kunnen worden. Dit
                      moet georganiseerd worden. Hoe gaat “de regio” dat ondersteunen?
                    Een rapport over aquathermie voor de gemeente Venlo, waarin kansen
                      benoemd worden, is niet openbaar.

Antwoord       Algemeen:




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                              56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>                      De RES geeft richting en momenteel wordt er ook een concreet
                       uitvoeringsplan uitgewerkt, zie verdere beantwoording in thematische
                       beantwoording.
                      De RES is de gemeenten en samen ondersteunen we elkaar, zie
                       thematische beantwoording.
                      Het financieel plaatje kan pas uitgewerkt worden bij concrete
                       projecten, zie thematische beantwoording.


               Participatie:
                    Als RES zijn wij een platform waar kennis van de partners gedeeld
                       wordt. Wij zien dat inwoners zich nu verenigen in coöperaties en zo
                       helpen de transitie te realiseren. Gemeentes hebben een rol in het
                       informeren van inwoners en in het ondersteunen van inwoners. Hierin
                       zal de RES hen faciliteren.

               Besparing:
                   Voor besparing zijn wel doelstellingen voor 2030 opgenomen. De
                      uitwerking van maatregelen en instrumenten vindt plaats in het nog op
                      te stellen uitvoeringsprogramma.
                   Kleine maatschappelijk vastgoedeigenaren kunnen worden
                      ondersteund via een gezamenlijke aanpak, welke door de Provincie
                      i.s.m. de RES-regio en gemeenten wordt uitgevoerd, met subsidie van
                      het Rijk. Dit is opgenomen in de RES, en wordt verder uitgewerkt in het
                      uitvoeringsprogramma.

               Opwek:
               Zie antwoord samenvatting; De 1200 GWh is een gezamenlijke opgave voor de
               gehele regio waarin we samenwerken om deze opgave te realiseren. Hierbij is
               er geen exacte verdeling per gemeente omdat niet alle gemeenten dezelfde
               mogelijkheden hebben in opwek, denk hierbij aan bijvoorbeeld ruimtelijke
               inpassing.
               Warmte:
                    Collectieve/coöperatieve voordelen gaan gemeenten nader
                       onderzoeken in hun TVW, zie onderwerp TVW in thematische
                       beantwoording.
                    Rapport over aquathermie kan openbaar gemaakt worden, in overleg
                       met IF-Technology, het onderzoeksbureau wat het rapport heeft
                       gemaakt.

Doorwerking    Rapport over aquathermie voor Gemeente Venlo openbaar maken.
M35
Warmte         Waarom worden de mogelijkheden van biomassa niet meegenomen? In onze
               regio zijn veel agrarische bedrijven en daarom uitermate geschikt voor bio
               energie.
Antwoord       Warmte:
                    Biomassa is meegenomen in de RES, zie onderwerp biomassa in
                        thematische beantwoording.




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                            57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>  Doorwerking     -
  M36
  Opwek           In de RES 1.0 wordt uitgegaan van een inmiddels grote invulling aan de
                  taakstelling vanuit - vaak door energiecoöperaties - reeds in ontwikkeling en/of
                  voorbereiding genomen projecten voor opwek van duurzame energie. De
                  realisatie daarvan binnen enkele jaren staat op losse schroeven door het
                  ontbreken aan voldoende capaciteit in het netwerk van Enexis en Tennet.
  Warmte          Uit de RES blijkt duidelijk dat de ingrediënten voor een Regionale Structuur
                  Warmte nog in de prille kinderschoenen staan. De enige concreet uitvoerbare
                  stap is momenteel isolatie van gebouwen, vooruitlopend op voor de burger
                  betaalbare duurzame warmtebronnen. Hier ligt met name een taak voor de
                  overheden.
  Antwoord        Opwek:
                       Zie antwoord samenvatting: Voor wat betreft de schaarste op het net
                           wordt er door de Provincie gewerkt aan de totstandkoming van een
                           provinciale overlegstructuur waarin gekeken wordt naar mogelijke
                           oplossingen. Daarnaast is het zo dat de meeste projecten een
                           doorlooptijd hebben van enkele jaren of meer.

                  Warmte:
                      De RSW is een eerste stap. Gemeenten gaan dit verder uitwerken in
                        hun TVW's. Zie onderwerp TVW in thematische beantwoording.

  Doorwerking     -



5. Overzicht aanpassingen n.a.v. de consultatie- en
   reactieronde
 Op basis van alle reacties en antwoorden komen wij tot de onderstaande lijst van aanpassingen
 voor de RES1.0. De reacties geven daarnaast goed weer welke onderwerpen leven, nog uitwerking
 behoeven of in de uitvoering een plek moeten krijgen. Dus naast de aanpassing van het document
 wordt bekeken hoe deze een goede plek in het proces naar de RES2.0 en in de uitvoering kunnen
 krijgen.


  Thema          Doorwerking - aanpassingen
                 RES1.0
  Algemeen       Geen aanpassingen in de RES1.0

  Participatie   De tekst 50% lokaal eigendom wordt opnieuw bekeken en eventueel kleine
                 aanscherpingen.

                 Blz. 34 paragraaf 2.3.3 ‘Lokaal eigendom bij 50% van de grootschalige
                 opwekprojecten’:




  Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                               58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>              ‘Onder de omgeving verstaan we burgers, bedrijven, coöperatie(s) en/of
              gemeente(n) uit de omgeving van de projectlocatie. Dit is maatwerk per
              locatie. Het gaat daarbij om eigendom van een collectief, niet van een enkel
              bedrijf of individu.

              ‘Het streven naar 50% lokaal eigendom geldt voor het gemiddelde van alle
              grootschalige initiatieven. op regionaal niveau, niet voor de
              eigendomsverhoudingen binnen individuele initiatieven.’


              Het opzetten van een communicatie strategie zal worden toegevoegd aan
              hoofdstuk participatie en communicatie RES 1.0.

              Blz. 35 paragraaf 2.4. derde bullet toevoegen:
                    Wij bekijken hoe we inwoners en belangenorganisaties blijvend bij de
                       uitvoering van de RES en invulling van komende RES-en kunnen
                       betrekken en komen met een communicatiestrategie en een concreet
                       participatieplan om zo onze participatiedoelen te halen.

Besparing     Geen aanpassingen in de RES 1.0.
Opwek         • Bij uitgangspunten voor grootschalige elektriciteitsopwekking (pag 67) s.v.p.
              ook noemen dat rekening moet worden gehouden met uitsluitingsgebieden.

              Blz. 67 paragraaf 4.2 ‘dit zijn de uitgangspunten voor grootschalige opwekking:’
              Toevoegen:
                    We houden rekening met uitsluitingsgebieden

              • Uitsluiting zonneweides in waterwingebied (o.a. pag. 77 en bijlage 10).
              Waterwingebieden zijn ten onrechte niet opgenomen in het lijstje
              uitsluitingsgebieden voor zonneweides. Zie ook zonneladder op pag. 24, waar
              deze uitsluiting wel is genoemd. Graag dit punt corrigeren.

              Blz. 77, Toevoegen aan gebieden (generiek) uitgesloten voor zonneweides:
                    Waterwingebieden

              Blz. 186, Bijlage 10 toevoegen:
              Water, waterwingebieden, uitsluiten

              Er staat een fout in tabel 12 op pag. 73: de tekst bij "Wind" is copy/paste van
              "Zon op Land" in tabel 11 op pag. 72. De vermelde verhouding
              vermogen/opgewekte energie van 335 MW/318GWh past bij zon, maar
              absoluut niet bij wind!

              Blz.73. Tabel 12 staat hier nog ten onrechte, verwijderen
              Tabel 12 verwijderen uit concept RES tekst

              Blz. 73 tabel 12 verwijderen

              P70 MW vervangen door MWh




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                                59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>              ‘Middels cirkelgrootte is de huidige duurzame
              opwekking in megawattuur (MWh) weergegeven, waarbij de kleur aangeeft of
              het zon of wind betreft        ‘
              ‘Middels cirkelgrootte is de geplande duurzame opwekking in MWh
              weergegeven’
Warmte        Verduidelijken tekst potentie groen gas

              Toevoeging nuancering potentie groen gas. Er is nader onderzoek nodig waarbij
              rekening wordt gehouden met andere sectoren zoals de industrie waarin groen
              gas ook een rol kan spelen.

              X-as van figuur 18 in de RSW wordt aangepast.

Doorkijk      Geen aanpassingen in de RES 1.0.
2030-2050
Uitvoering    Geen aanpassingen in de RES 1.0.
RES1.0




Reactieronde Ontwerp RES1.0                                                            60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>