<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Regenwater schoon
        naar beek
        en bodem




Visie van de Limburgse waterbeheerders op verantwoord afkoppelen
Het merendeel van het hemelwater dat op verhard oppervlak valt, wordt via het rioolstelsel
afgevoerd. Veel gemeenten en de Limburgse waterbeheerders willen het hemelwater afkop-
pelen van het riool, dat wil zeggen dat het hemelwater wordt gescheiden van het vuilwater.
Deze brochure biedt richtlijnen om het afgekoppelde hemelwater op een verantwoorde wijze
af te voeren naar beek of bodem.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Waarom afkoppelen?
Door afkoppelen en bij voorkeur inﬁltreren van het hemelwater in de bodem zal:
ß een bijdrage worden geleverd aan het herstel van een natuurlijk functionerend
  watersysteem (onder andere vermindering van verdroging);
ß minder overstort van rioolwater op het oppervlaktewater plaatsvinden;
ß minder schoon regenwater onnodig worden vermengd met afvalwater en in de
  rioolwaterzuiveringsinstallatie moeten worden gezuiverd;
ß het rioolstelsel op de lange termijn uitsluitend gedimensioneerd kunnen worden op
  het afvoeren van afvalwater;
ß op de korte termijn een oplossing voor lokale capaciteitsproblemen in het riool-
  stelsel komen en daarmee rioolwateroverlast worden voorkomen.



De ‘voorkeurstabel’
Bij afkoppelen letten wij erop dat schoon hemelwater schoon blijft en dat regenwater
dat licht verontreinigd is, wordt gezuiverd. Daarnaast dient wateroverlast voorkomen
te worden. Door het hanteren van de voorkeursvolgorde in de tabel is het mogelijk
om per project de best haalbare oplossing te kiezen. Elk project is tenslotte uniek en
praktische omstandigheden dwingen er soms toe maatregelen te nemen die minder
optimaal zijn. De tabel bestaat uit een kolom voorkeur, acceptabel en af te raden.
De kolom acceptabel maakt daarnaast een onderscheid in technieken die meer
(linkerzijde) en minder (rechterzijde) de voorkeur hebben.



Waar afkoppelen?
Het uitgangspunt is om al het verhard oppervlak af te koppelen. In verdrogingsgevoelige
gebieden verdient het inzetten op maximale inﬁltratie extra aandacht. Op locaties
waar grondwateroverlast kan optreden, is inﬁltratie echter geen reële optie. Bij nieuw-
bouw is meestal maximaal te inﬁltreren met de milieuhygiënisch meest verantwoorde
methode. Bij kleine inbreidingslocaties en bestaande bebouwing zijn soms sub-optimale
methoden nodig. Een aantal gebieden verdient extra aandacht:


Grondwater- en bodembeschermingsgebieden
In deze extra beschermde gebieden zijn aanvullende maatregelen nodig om grond-
water- en bodemkwaliteit te beschermen. Het wordt aanbevolen om in deze gebieden
al het afstromend hemelwater van oppervlakken met gemotoriseerd verkeer te inﬁl-
treren via centrale bovengrondse inﬁltratiesystemen met bodemﬁlter.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Grondoppervlakken van bedrijven met de milieucategorie 3, 4 en 5, en daken
waarop neerslag van stof- of roetdeeltjes terecht komt, zullen in principe worden
aangesloten op de riolering.
Bodemactiviteiten beneden 3 m-mv zijn niet toegestaan op grond van de Provinciale
Milieuverordening (PMV). Een onthefﬁng op dit verbod dient bij de provincie te wor-
den aangevraagd. Ten aanzien van inﬁltratie worden hierin voorwaarden gesteld met
betrekking tot:
ß bronmaatregelen die overgenomen moeten worden (onder andere gladheids-
    bestrijding, geen uitlogende materialen, veegbeheer);
ß beheer en onderhoud van inﬁltratievoorzieningen;
ß het monitoren van de waterkwaliteit van het te inﬁltreren water.


Bedrijventerreinen
Op basis van de milieucategorieën van bedrijven kan reeds in de bestemmingsplanfase
(watertoets) worden bekeken welke afkoppeltechnieken het best kunnen worden
toegepast. De terreinen van bedrijven uit categorie 1 en 2 kunnen hetzelfde worden
beoordeeld als woonwijken.
Bij hogere milieucategorieën wordt aangeraden om maatwerk te leveren in geval van:
ß bedrijven met veel uitstoot van stof;
ß   bedrijven met thermische processen;
ß   bedrijven die (uitlogende) materialen buiten opslaan;
ß   wasplaatsen in de open lucht;
ß   bedrijven met productieprocessen in de buitenlucht;
ß   bedrijfsterreinen met veel vrachtverkeer;
ß   bedrijfsterreinen met veel overslag van goederen.


In de bovenstaande gevallen is mogelijk voorbehandeling (o.a. olieafscheiders,
slibvangers, lamellenﬁlter, helofytenﬁlter) van het afstromend regenwater nodig
alvorens het te inﬁltreren. In sommige gevallen zijn ook risicobeperkende maatregelen
nodig (o.a. afsluiters, compartimenteren).
Ook kan afstromend hemelwater schoongehouden worden door bepaalde terreindelen
te overkappen.




Meer informatie over afkoppeltechnieken, ontwerp en contactpersonen is terug te
vinden na de tabel.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Voorkeurstabel afkoppelen

Techniek                             Voorkeur                                                    Acceptabel                        Af te raden

Grondoppervlak
Verhardingen in nieuwe               Bovengrondse open systemen            Waterdoorlatende            Ondergronds infiltreren     Diepte-infiltratie 2)
en bestaande woonwijken,             met bodemfilter (bijv. infiltratie-   verhardingen met            met bodemfilter.
inbreidingsloacties, winkel-         vijver of WADI).                      zuiverende werking.         Boven- en ondergronds
promenades, extensief te                                                                               infiltreren zonder bodem-
gebruiken parkeerplaatsen                                                                              filter 1).
en bedrijventerreinen categorie                                                                        Extensief te gebruiken
1 en 2.                                                                                                parkeerplaatsen: water-
                                                                                                       doorlatende verhardingen
                                                                                                       of halfverhardingen
                                                                                                       zonder bodemfilter.

Bedrijventerreinen cat. 3, 4 en 5.   Bovengrondse open systemen                                        Waterdoorlatende verhar-    Ondergronds infiltreren.
                                     met bodemfilter en eventueel                                      dingen met zuiverende       Diepte-infiltratie 2)
                                     aanvullende voorbehandeling en                                    werking, eventueel aan-
                                     risicobeperkende maatregelen.                                     vullende voorbehandeling
                                     Bij zeer waarschijnlijke vervuiling                               en risicobeperkende
                                     c.q. hoog risico en in grond-                                     maatregelen.
                                     waterbeschermingsgebieden in
                                     principe aansluiten op riolering.

Busstations, grootschalige           Bovengrondse open systemen                                        Waterdoorlatende verhar- Ondergronds infiltreren.
intensief te gebruiken               met bodemfilter en aanvullende                                    dingen met zuiverende      Diepte-infiltratie 2)
parkeerplaatsen en winkel-           voorbehandeling en risicobe-                                      werking en aanvullende
straten.                             perkende maatregelen (bijv. olie                                  voorbehandeling en risico-
                                     afscheiders).                                                     beperkende maatregelen.

Marktpleinen en overige              Niet afkoppelen vanwege               Bovengrondse open                                       Ondergronds infiltreren.
oppervlakken met hoge                verontreinigingen.                    systemen met bodemfilter                                Diepte-infiltratie 2)
verontreinigingsgraad.                                                     en aanvullende voor-
                                                                           behandeling en risicobe-
                                                                           perkende maatregelen.

Dakoppervlak
Daken met uitlogende materialen      Coating en bovengrondse open          Bovengrondse open           Ondergronds infiltreren     Ondergronds infiltreren
(koper, zink, lood).                 systemen met bodemfilter.             systemen met bodemfilter.   met bodemfilter.            zonder bodemfilter.
                                                                           Waterdoorlatende verhar-    Boven- en ondergronds       Diepte-infiltratie 2)
                                                                           dingen met zuiverende       infiltreren zonder
                                                                           werking.                    bodemfilter mits coating
                                                                                                       aangebracht.

Daken zonder uitlogende              Bovengrondse open systemen.           Waterdoorlatende            Ondergronds infiltreren.    Diepte-infiltratie 2)
materialen.                                                                bestrating.

Daken van bedrijven met              Maatwerk in alle gevallen, kans
neerslag van stof of roet.           op verontreiniging waterstromen
                                     in beeld brengen.
                                     In grondwaterbeschermings-
                                     gebieden in principe aansluiten
                                     op de riolering.


1. Indien mogelijk altijd een bodemfilter toe te passen. Indien dit niet mogelijk is bepaalt de verontreinigingsgraad van afstromend wegwater of het accepta-
   bel is om zonder bodemfilter te infiltreren. Bij gemotoriseerd verkeer is in principe altijd een bodemfilter nodig.
2. Diepte-infiltratie is infiltratie in het watervoerend pakket waarbij de deklaag wordt doorbroken. Binnen grondwaterbeschermingsgebieden en het bodem-
   beschermingsgebied Mergelland geldt een verbod met ontheffingsmogelijkheid op boringen beneden 3 m-mv (PMV). Buiten grondwaterbeschermings-
   gebieden geldt maatwerk voor diepte-infiltratie met bodemfilter.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Techniek                              Voorkeur                                                  Acceptabel                              Af te raden

Hergebruik
Hergebruik hemelwater.                Hergebruik als proceswater                                         Individuele huishoudelijke     Grootschalige collectieve
                                      of bluswater (waterneutraal).                                      toepassingen                   toepassing voor huis-
                                      Gebruik regenton met                                               (waterneutraal).               houdelijke toepassing,
                                      aanvullende infiltratie.                                                                          bijv. wijkniveau (i.v.m.
                                                                                                                                        milieuhygiënische en
                                                                                                                                        gezondheids risico’s).

Beheer                                Voorkeur                                                  Acceptabel                              Af te raden
Bij toepassing chemische on-          Bovengrondse systemen                                              Ondergronds infiltreren        Ondergronds infiltreren
kruidbestrijding en wegenzout 3).     toepassen met bodemfilter.                                         met bodemfilter.               zonder bodemfilter.
                                                                                                                                        Diepte-infiltratie 2)

Eigendom en onderhoud.                Centrale/ grootschalige voor-       Decentrale/ kleinschalige
                                      zieningen (bijv. wijkniveau) in     voorzieningen (bijv. per-
                                      publieke eigendom.                  ceelsniveau) in particulier
                                                                          eigendom.

Dimensioneren                         Voorkeur                                                  Acceptabel                              Af te raden
Veiligheid infiltratievoorziening     Infiltratievoorziening gedimen-     Infiltratievoorziening gedi-   Infiltratievoorziening met     Infiltratievoorziening
Waterschap Peel en Maasval-           sioneerd op ≥T=5 + dynamische       mensioneerd ≥T=2               tijdelijke overlaat naar het   zonder noodoverlaat.
lei 4).                               buffer met leegloop naar opper-     + dynamische buffer            vuilwaterriool.                Gevolgen T=100 niet in
                                      vlaktewater.                        met leegloop naar              Overlaat naar RWA zodra        beeld brengen.
                                                                          oppervlaktewater.              mogelijk.
                                      Infiltratievoorziening gedimen-
                                      sioneerd op T=100 met               Infiltratievoorziening ge-
                                      noodoverlaat op oppervlakte-        dimensioneerd op T=100
                                      water.                              zonder noodoverlaat naar
                                                                          oppervlaktewater.

Veiligheid dynamische buffer          Dynamische buffer gedimen-          Dynamische buffer              Dynamische buffer gedi-        Gevolgen T=100 niet in
Waterschap Peel en Maasvallei         sioneerd op T=10 met vertraagde     gedimensioneerd op T=10        mensioneerd op T=10 met        beeld brengen en/of geen
5).                                   afvoer naar oppervlaktewater        met vertraagde afvoer          noodoverlaat en leegloop       maatregelen treffen.
                                      (1 l/s/ha), waakhoogte 50 cm        naar oppervlaktewater          boven maaiveld op eigen
                                      en noodoverlaat aanbrengen          (1 l/s/ha), waakhoogte         terrein. Gevolgen T=100
                                      op oppervlaktewater. T=100 in       < 50 cm, mits geen             in beeld brengen en
                                      beeld brengen en indien nodig       (grond)wateroverlast.          indien nodig maatregelen
                                      maatregelen treffen.                Noodoverlaat naar op-          treffen.
                                                                          pervlaktewater of eigen
                                                                          terrein. T=100 in beeld
                                                                          brengen en indien nodig
                                                                          maatregen treffen.

Veiligheid infiltratievoorzieningen   Dimensioneren op T=25,              Dimensioneren op T=25,         Dimensioneren op T=25,         Dimensioneren kleiner
en dynamische buffer Water-           noodoverlaat aanbrengen.            noodoverlaat aanbrengen.       geen noodoverlaat aan-         dan T=25 zonder
schap Roer en Overmaas 6).            Gevolgen T=100 in beeld             Gevolgen T=100 in beeld        brengen. Gevolgen T=100        noodoverlaat. Gevolgen
                                      brengen en bij risico maatregelen   brengen en risico              in beeld brengen en risico     T=100 niet in beeld
                                      treffen.                            accepteren.                    accepteren.                    brengen.



3.   De waterbeheerders adviseren niet-chemische onkruidbestrijding en minimaliseren gebruik wegenzout (o.a. door te strooien met zand).
4.   Niet te dimensioneren op een vaste maatgevende bui omdat de k-waarde hierin een rol speelt. Reken met de helft van gemeten k-waarde.
5.   T=10: 50 mm in 27,3 uur bij een afvoer van 1 l/s/ha, T=100: 63 mm in 16,2 uur bij een afvoer van 1 l/s/ha.
6.   T=25: 31 mm in 45 minuten, T=100: 35 mm in 30 minuten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Afkoppeltechnieken
De waterbeheerders hanteren de voorkeursvolgorde vasthouden, bergen, afvoeren
(Waterbeheer 21e eeuw).


Vasthouden c.q. inﬁltreren
De voorkeur gaat uit naar open bovengrondse centrale inﬁltratievoorzieningen met
een bodemﬁlter. In deze voorzieningen worden verontreinigingen in de bovengrond
gebonden. Door de toplaag af en toe te vervangen kan er geen bodem- of grondwater-
verontreiniging plaatsvinden. Een voorbeeld van zo’n voorziening is een WADI
(ﬁguur 1) of inﬁltratievijver. In sommige gevallen is er onvoldoende ruimte voor een
bovengrondse voorziening. In dat geval is waterdoorlatende verharding met een
zuiverende werking (ﬁguur 2), bijvoorbeeld Aquaﬂow, of ondergrondse inﬁltratie met een
bodemﬁlter (ﬁguur 3) een uitkomst. Verontreinigingen worden in deze voorzieningen
gebonden. Het verwijderen van het verontreinigd materiaal is, ten opzichte van het
bodemﬁlter van een bovengrondse voorziening, echter alleen tegen hoge kosten te
realiseren.
Ondergronds inﬁltreren zonder bodemﬁlter is alleen acceptabel als er tijdens het
afstromen van het hemelwater vrijwel geen verontreinigingen worden toegevoegd.
Diepte-inﬁltratie wordt afgeraden. Onder diepte-inﬁltratie wordt verstaan het inﬁltreren
van water in het watervoerend pakket waarbij de deklaag wordt doorbroken.


Bergen en afvoeren
Het hemelwater dat niet kan worden geïnﬁltreerd, mag vertraagd worden geloosd op
oppervlaktewater, dus door middel van een dynamische buffer. Veelal is een combina-
tie met een inﬁltratievoorziening (ﬁguur 4) mogelijk.


      waterpeil bij overstort


    gras                                           overstort-                  waterdoorlatende
                                                   voorziening                 bestrating
  bodemﬁlter                                                                                                   oppervlakte afvoer
  (humeuze toplaag)                                                                                            regenwater
                                           geotextiel

           zandpakket                                                                           vlijlaag met binding zware metalen en
                                          grindkoffer                                           microben voor afbraak olie en PAK
                                                                                                  geotextiel
 drain met afvoer naar oppervlaktewater
                                                                                                  berging

Figuur 1: WADI                                                   Figuur 2: Waterdoorlatende bestrating met zuiverende werking
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Ontwerp
Dimensioneren
In het heuvelachtige Zuid-Limburg zijn de piekbuien bepalend in de dimensionering
van de voorzieningen terwijl in het vlakkere Noord- en Midden-Limburg langdurige
buien de inhoud van de voorziening bepalen. Daarom treft u voor de beheersgebieden
van beide waterschappen verschillende criteria aan voor de dimensionering van
inﬁltratievoorzieningen en dynamische buffers (zie tabel dimensionering).


Bodemﬁlter
Een bodemﬁlter bestaat uit een organische stof- en lutumhoudende toplaag waarin
verontreinigingen zich binden. De samenstelling moet een compromis zijn tussen het
bindend vermogen van verontreinigingen en de waterdoorlaatbaarheid van de toplaag.
Aanbevolen wordt om een bodemﬁlter aan te leggen van 0,3 – 0,5 m dikte met een
lutumgehalte van 3 – 5% en een organische stofgehalte van 2 – 4%. Indien organische
stof wordt toegevoegd, dient dit te gebeuren in de vorm van stabiele humus, omdat
‘verse’ organische stof (amorfe humusdelen) makkelijk uitspoelt en dus ook de hieraan
gebonden verontreinigingen. In principe kan deze samenstelling ook worden gehan-
teerd voor een bodemﬁlter rond ondergrondse voorzieningen. Om te voorkomen dat
de waterdoorlaatbaarheid van deze systemen te veel negatief beïnvloed wordt, wordt
aanbevolen om rond een ondergrondse inﬁltratievoorziening (bijvoorbeeld een IT-riool)
een grindpakket aan te leggen en hierom het bodemﬁlter aan te brengen. Een andere
mogelijkheid is om rondom de ondergrondse voorziening een speciale vlijlaag met
geotextiel aan te brengen, zoals ook onder de bestrating van doorlatende verhardin-
gen met zuiverende werking wordt toegepast. Hierin worden zware metalen gebonden
en door microben olie en PAK’s afgebroken terwijl de waterdoorlaatbaarheid goed is.



         bovengrondse noodoverlaat naar DWA                                                      oppervlakte afvoer
                                                                        waakhoogte
                                                                                                 regenwater
                                                                                          ▲




                                                                                          ▲
                                                                                                                          vuilwaterriool
                                                bladafscheider
                                                en zandvang
                                                                                                            dynamische berging
                                           inﬁltratiekrat
                             bodemﬁlter                             vertraagde leegloop              inﬁltratie berging
                                                                    naar beek of sloot

Figuur 3: Ondergrondse inﬁltratie                                Figuur 4: Combinatie dynamische buffer met een inﬁltratievoorziening




Contact
De waterbeheerders zijn graag bereid met u mee te denken over de mogelijkheden voor afkoppelen binnen uw
gemeente. U kunt hiervoor contact opnemen met:


Provincie                             Waterschap                       Waterschap                             Rijkswaterstaat
Limburg                               Peel en Maasvallei               Roer en Overmaas                       Limburg
Afdeling                              Afdeling Beleid,                 Afdeling Beleid,                       Afdeling ANW
Stedelijke Leefomgeving               Onderzoek en Advies              Onderzoek en Advies                    Tel: 043 329 44 44
Tel: 043 389 99 99                    Tel: 077 389 11 11               Tel: 046 420 57 00


© 2005
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Deze brochure is een uitgave van Provincie Limburg, Waterschap Peel en Maasvallei (WPM),
Waterschap Roer en Overmaas (WRO) en Rijkswaterstaat
Tekst/redactie: Provincie Limburg, WPM en WRO
Vormgeving en druk: Provincie Limburg
Foto’s: WRO, WPM, WML
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>