<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Uitvoeringsplan Duurzame Energie
        voor De Nieuwe Afsluitdijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>© 2012 Stichting Energy Valley
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,
opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige
vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door printouts, kopieën, of
op welke andere manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van
de stichting Energy Valley.

Stichting Energy Valley
Laan Corpus den Hoorn 300
9728 JT Groningen
Nederland

E-mail:      info@energyvalley.nl
Telefoon:    +31 (0) 50 789 00 10
Fax:         +31 (0) 50 789 00 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>1  Inleiding .................................................................................................... 4
2  Opdracht Energy Valley ............................................................................... 4
3  Werkwijze en planning ................................................................................ 5
4  Stand van zaken afzonderlijke pilots ............................................................. 6
 4.1    Spuistroom ......................................................................................... 6
 4.2    Zonnestroom ....................................................................................... 6
 4.3    Blue Energy......................................................................................... 7
5 Financiering pilotprojecten ........................................................................... 7
6 Ontwikkelingsperspectief ............................................................................. 8
7 Procesondersteuning Planuitwerkingsfase ...................................................... 9




                                                                                                 Pagina 3 van 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1 Inleiding
  In 2007 heeft het kabinet besloten dat de Afsluitdijk veiliger moet. Dijk en
  kunstwerken voldoen niet meer aan de veiligheidseisen. Maar men vroeg zich
  tevens af: is een opknapbeurt van de dijk te combineren met bijvoorbeeld meer
  natuur en het opwekken van duurzame energie? Dit resulteerde in een
  verkenning die is afgerond met het rapport Dijk en Meer, Eindrapportage
  verkenning Toekomst Afsluitdijk (2009). Hierin zijn een viertal visies van
  consortia weergegeven. Op het gebied van duurzame energie komen voorstellen
  op het gebied van zon, getijstroom, blue energy, wind en een valmeer aan de
  orde.
  Het rijk heeft in de Structuurvisie Toekomst Afsluitdijk (2011) de toepassingen
  zon, blue energy en getijstroom overgenomen. Ten aanzien van wind is besloten
  dat de Structuurvisie Wind op Land hiervoor het ruimtelijk kader zal bieden.
  De Structuurvisie Afsluitdijk onderscheidt voor de verschillende
  aandachtsgebieden ‘beleidskeuzen’ en ‘ontwikkelingsperspectieven’. Voor
  duurzame energie is de beleidskeuze gericht op de uitvoering van pilot
  projecten. Deze projecten bieden de basis voor het ontwikkelingsperspectief om
  deze opties uit te bouwen tot grootschalige productie.

  Deze beleidskeuzen en ontwikkelingsperspectieven zijn over genomen in de
  Bestuursovereenkomst Toekomst Afsluitdijk tussen het rijk en de regio 1 (2011).
  Daarbij is het rijk met name verantwoordelijk voor de uitvoering van de
  waterveiligheidsopgave terwijl de regio de uitwerking van de ’ambities’ als taak
  heeft. Deze Ambities zijn benoemd in de Ambitie Agenda Afsluitdijk (2011). Deze
  agenda is vastgesteld door de regionale partijen.

  Met de ondertekening van de Bestuursovereenkomst op 23 december 2011 is de
  start van de uitwerkingfase gemarkeerd.



2 Opdracht Energy Valley
  De regio heeft de stichting
  Energy Valley verzocht om te
  ondersteunen bij de uitwerking
  van de ambitie Duurzame
  Energie. Daarvoor heeft de
  stichting Energy Valley vanaf 1
  januari 2012 een programma-
  manager beschikbaar gesteld die
  tot taak heeft om als deelnemer
  van het Projectteam Regio
  Afsluitdijk deze ambitie te
  vertalen in pilotprojecten die
  bijdragen aan het
  ontwikkelingsperspectief grootschalige productie. De gemeenten, de provincies
  en het rijk – ministeries EL&I en I&M evenals RWS – zijn daarbij de belangrijkste
  stakeholders. Deze partijen hebben belang bij de realisatie van de ambities en

    1
        provincies Fryslân en Noord-Holland en de gemeenten Hollands Kroon en Súdwest Fryslân



                                                                                   Pagina 4 van 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>             zullen dan ook binnen eigen mogelijkheden en instrumentarium een bijdrage
             leveren aan de realisatie van de ambities. Het is daarom van belang inzicht te
             krijgen in zaken zoals
                 beleidskaders en –uitvoering: Topteams Water en Energie, Green Deal,
                    beleidsplannen voor duurzame energie & economie van provinciale en
                    gemeentelijke overheden, etc,
                 financiële ondersteuning: fiscale faciliteiten, subsidies, participaties via
                    revolverende fondsen, enz.,
                 synergie door integrale uitvoering van waterveiligheid en duurzame
                    energie ambites.

             In het kader van deze opdracht is dit Uitvoeringplan Duurzame Energie voor De
             Nieuwe Afsluitdijk opgesteld. Het doel van dit plan is om tevens onderbouwing te
             leveren voor een snelle besluitvorming over het ter beschikking stellen van
             middelen uit de Rijksbijdrageregeling Ambitie Agenda Afsluitdijk.



3 Werkwijze en planning
             De Structuurvisie Afsluitdijk geeft voor duurzame energie als beleidskeuze
             ‘ruimte voor pilots duurzame energie’ en als ontwikkelings-perspectief ‘uitbouw
             tot grootschalige productie’. Het natuurlijke moment om deze opschaling te
             realiseren is bij de renovatie van de dijk en de spuicomplexen. Immers, bij deze
             werkzaamheden kunnen in principe de duurzame energie opwekmiddelen in één
             werk gecombineerd worden. Dat levert naar verwachting een aanzienlijk
             kostenvoordeel ten opzichte van een latere uitvoering en draagt daardoor bij aan
             de rentabiliteit van de duurzame productiemiddelen. Het doel van de pilots is dan
             ook om de grootschalige productie voor te bereiden. Deze projecten moeten
             inzicht geven op welke wijze integratie met renovatiewerken mogelijk is. Het
             vereist een ambitieuze planning van de pilot-projecten om dit doel te realiseren.
             De uitvoering van de projecten namelijk dient te passen binnen planning die
             Rijkswaterstaat aanhoudt voor de planuitwerkingsfase met betrekking tot de
             waterveiligheid. Er is dus voor de uitvoering en evaluatie van de pilots een
             beperkt tijdvenster. Dit is hieronder geschetst.
                                         2012                          2013                                            2014                                            2015                        2016   2017   2022
                                     okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec
Ambities DE
pilots DE:
 financiering
 bouw
 monitoring & evaluatie
 verwijdering pilots
realisatie grootschalige productie
Waterveiligheid
aanbesteding ingenieursdiensten
samenstellen aanbestdingsdossier
 inventarisaties
 dossier 50%
 dossier 95%
aanbesteding
realisatie




             Deze planning toont dat de pilots in de periode november 2013 tot uiterlijk juli
             2014 input moeten leveren voor het aanbestedingsdossier. Relevantie en
             kwaliteit van deze informatie vereisen een evaluatie periode van tenminste een
             jaar. Voor ontwerp, bouw en oplevering van de afzonderlijke pilots schatten we
             een periode van minimaal 6 maanden. Dit betekent dat financiering van de pilots
             uiterlijk eind 2012 moet zijn toegezegd.




                                                                                                                                                                                     Pagina 5 van 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>  Tevens wordt uit de planning duidelijk dat de looptijd van de pilotprojecten
  beperkt is tot het moment dat de renovatie van de dijk en spuimiddelen start. Dit
  betekent dat uiterlijk eind 2016 de pilots moeten zijn verwijderd.



4 Stand van zaken afzonderlijke pilots
  Er zijn een drietal pilots in voorbereiding met betrekking tot spuistroom, blue
  energy en zon.

4.1 Spuistroom

  Voor de spuikokers 2 en 4 bij Den Oever
  zijn door RWS aan het TTC (Tidal Testing
  Centre) vergunningen afgegeven voor het
  uitvoeren van proeven met vrije stroom
  turbines. In spuikoker 2 wordt al sinds 2008
  een 80 kW turbine getest. Met het oog op
  een grootschalig productieproject met
  spuistroomturbines zal de pilot zich richten
  op een inrichting met een drietal 100 kW
  turbines in één spuikoker. Het voorlopig
  ontwerp hiervan is gereed. De voorlopige
  raming van dit pilotproject komt op € 0,8 mln. De producent Tocardo
  International zal binnenkort een vergunning bij RWS aanvragen voor het
  toepassen van dit ontwerp in de 10 spuisluizen van Kornwerderzand.
  In spuikoker 4 zal TTC een generieke testsite ontwikkelen die voldoet aan de
  vraag vanuit de markt naar goed toegankelijke locaties voor het beproeven van
  getijstroomturbines. Hierin werkt het TTC samen met ECN, NIOZ en EMEC
  (European Marine Energy Centre). Deze locatie zal zo worden ingericht dat hierin
  ook meer algemeen onderzoek door NIOZ en ECN uitgevoerd kan worden naar
  stromingsmodellen en omgevingseffecten. De kosten voor dit project zijn
  begroot op € 1 mln.
  Het ontwerp van de inrichtingen in beide spuikokers houdt rekening met de
  renovatie van de spuimiddelen. Ze zijn met het oog hierop relatief eenvoudig
  weg te nemen. Dat is ook van belang voor onderhoud aan de spuikokers.

4.2 Zonnestroom

  Tussen de spuicomplexen bij
  Den Oever en
  Kornwerderzand kan in
  principe over een lengte van
  ongeveer 23 km tegen de
  zuidelijke dijktalud een
  zonnecentrale worden
  geplaatst. Het energiebedrijf
  ENECO heeft interesse om
  deze centrale te ontwikkelen
  en is in overleg met RWS om
  hiervoor een vergunning aan


                                                                        Pagina 6 van 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>  te vragen. Niettemin zal pas tot investering in een dergelijke centrale besloten
  worden als een solide business case kan worden aangetoond.
  De uitdaging voor de komende periode ligt dan ook op twee gebieden:
       Is er een business case voor een zonnestroomcentrale te realiseren?
         ENECO wil dit nagaan met de Regiopartijen.
       Is een zonnestroomcentrale inpasbaar in de Afsluitdijk? Het gaat dan om
         zowel technische aspecten zoals integratie in of bevestiging aan de
         overslagbestendige dijk als om beeldkwaliteit en verkeersveiligheid in
         verband met mogelijke reflecties.
  De in te zetten vergunningprocedure zal inzichtelijk maken welke aspecten van
  punt 2. uitwerking behoeven in een mogelijke pilot in 2013. Een reeds opgesteld
  concept projectplan kan hiervoor als leidraad dienen. De kosten voor dit project
  zijn geschat op € 2 mln maar zijn afhankelijk van het definitieve projectplan.



4.3 Blue Energy

  Voor de pilot blue energy
  is al vergunning verleend
  door RWS op de locatie
  Breezanddijk. Hier zal
  begin 2013 een 50 kW
  mini centrale gebouwd
  worden die zoet water uit
  het IJsselmeer en zout
  water uit de Waddenzee
  benut voor
  elektriciteitsopwekking. Het doel van deze pilot is in de eerste plaats om na te
  gaan hoe deze technologie functioneert met oppervlakte water en welke
  zuivering daarvan nodig is. Daarnaast wil REDstack onderzoeken in welke mate
  deze zuivering en het spuien van brak water invloed heeft op het ecosysteem.
  De resultaten daarvan zijn van groot belang voor het bepalen van
  omgevingseffecten bij mogelijke toekomstige opschaling.
  De financiering voor met name de technische beproeving is al rond. Voor het
  ecologisch onderzoek is nog aanvullende financiering noodzakelijk. De kosten
  hiervoor zijn begroot op €0,4 mln.



5 Financiering pilotprojecten
  De bovengeschetste planning heeft gevolgen voor de financiering. De investering
  in de pilots dient afgeschreven te worden over een periode van 2,5 jaar hetgeen
  niet interessant is voor private investeerders. Dit heeft tot gevolg dat deze
  opmaat naar grootschalige productie projecten grotendeels publiek gefinancierd
  moeten worden. Daarbij zal een beroep worden gedaan op het Waddenfonds en
  de Rijksbijdrageregeling Ambitieprogramma Afsluitdijk.

  De Wijzigingsovereenkomst op de Bestuursovereenkomst Toekomst Afsluitdijk
  geeft aan dat er een Ambitieprogramma is waarin projecten zijn opgenomen
  voor het realiseren van de Ambities. Deze kunnen in aanmerking komen voor
  een bijdrage uit de Rijksbijdrageregeling Ambitie Agenda Afsluitdijk. Hiervoor is



                                                                       Pagina 7 van 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>  overeenstemming met het Rijk nodig. De planning is dat dit Ambitieprogramma
  in februari 2013 door de Regiopartijen geaccordeerd wordt. Voor een
  voortvarende uitwerking van de ambitie duurzame energie.

  Om de boven beschreven pilots te realiseren is volgens de huidige ramingen een
  totale investering van € 4,2 mln vereist. In de onderstaande tabel is uitgegaan
  van gelijke bijdragen vanuit de Rijksbijdrageregeling Ambities Afsluitdijk en het
  Waddenfonds van 40%. Gerekend is met een eigen bijdrage van initiatiefnemers
  van 20%.

  Pilot       Investering Rijksbijdrage (40%) Waddenfonds (40%) Eigen bijdrage (20%)
                 € mln           € mln             € mln               € mln
  Getijstroom     1,8             0,72              0,72                 0,36
  Zonnestroom      2               0,8               0,8                 0,4
  Blue Energy     0,4             0,16              0,16                 0,08
  Totaal          4,2             1,68              1,68                 0,84

  Zoals uit het voorgaande blijkt zullen marktpartijen een uiteindelijk een
  doorslaggevende rol spelen bij het realiseren van de ambities op het gebied van
  duurzame energie. Ook is duidelijk dat het van groot belang is om aansluiting te
  houden bij de planning van RWS. Input leveren vanuit pilots voor de
  aanbesteding vergroot de kans op aanzienlijke kostenreducties voor de
  grootschalige productie projecten en daarmee op rendabele exploitatie. Om deze
  reden verzoekt Energy Valley namens de initiatiefnemers om op zo kort
  mogelijke termijn dit Uitvoeringsplan Duurzame Energie te accorderen en € 1,68
  mln ex BTW uit de Rijksbijdrageregeling Ambities Afsluitdijk te bestemmen voor
  uitvoering van de genoemde pilots.



6 Ontwikkelingsperspectief
  Volgens de huidige planning start eind 2014 de aanbestedingsfase. De
  opschaling van duurzame energie zal dan onderdeel van dit dossier moeten
  vormen. Op dit moment voorzien we voor spuistroom, zonnestroom en blue
  energy de volgende opschaling als onderdeel van de aanbesteding:

         Spuistroom: de condities voor spuistroom zijn bij Kornwerderzand
          gunstiger dan bij Den Oever. Dit is het gevolg van een hogere
          stroomsnelheid tijdens spuien waardoor de turbines een hogere opbrengst
          kunnen leveren. Het vermogen dat bereikt kan worden in Kornwerderzand
          schatten we nu op 500 kW per spuisluis. Indien alle 10 spuisluizen op die
          locatie benut worden bedraagt het vermogen 5 MW 2. De vergt een
          investering van ca €20 mln.

         Zonnestroom: uitgaande van een goede technische en esthetische
          inpassing van de zonnepanelen in de overslagbestendige dijktalud over
          een lengte van 20 km dan ontstaat een zonnecentrale van ca 15 MW 3. De
          investering hiervoor bedraagt ca € 25 mln

    2
        Dit vermogen levert per jaar duurzame elektriciteit voor 2.000 huishoudens.
    3
        Deze centrale kan per jaar 3.500 huishoudens van duurzame elektriciteit voorzien.



                                                                                      Pagina 8 van 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>       Blue energy: deze optie loopt in zijn technische ontwikkeling achter op
        spuistroom en zonnestroom. De verwachting is dat de volgende
        ontwikkelingsstap zal bestaan uit de opschaling met een factor 20 tot een
        1 MW4 demo centrale. Als locaties komen Breezanddijk, waar het
        pilotproject zal plaats vinden, of Den Oever in aanmerking. Deze laatste
        locatie kent in de eerste plaats een iets hogere zoet-zout gradiënt
        waardoor een hoger rendement haalbaar. Daarnaast is de verwachting dat
        de voorkeursbeslissing voor extra spuicapaciteit zal vallen op een pomp bij
        Den Oever. Aangezien voor de werking van een blue energy centrale ook
        zoet water verpompt moet worden richting Waddenzee zal daarom In
        2013 een verkenning worden uitgevoerd naar de mogelijkheden blue
        energy en pompen voor extra spuicapaciteit te combineren.

        De investering voor de 1 MW demo centrale wordt geraamd op ongeveer
        €20 mln.

  Het ontwikkelingsperspectief 2020 voor de duurzame energie ambitie is een
  Energiedijk die op innovatieve wijze door benutting van spuistroom,
  zonnestroom en blue energy stroom zal leveren aan 7.000 huishoudens. Gezien
  de brede interesse voor locale en regionale energie initiatieven ligt het voor de
  hand met de initiatiefnemers te bezien welke mogelijkheden de Afsluitdijk
  hiervoor biedt. De Green Deal van Noorden kan hiervoor het kader vormen.

  Daarnaast levert deze transformatie van Afsluitdijk naar Energiedijk een
  showcase voor innovatieve Nederlandse deltatechnologie dat aansluit bij de
  doelen van de Topsector Water. Het bedrijfsleven en onderzoeksinstellingen
  tonen de multifunctionele dijk die klimaat-adaptatie paart aan klimaat-mitigatie.
  De internationale belangstelling voor het icoon Afsluitdijk krijgt daarmee een
  nieuwe impuls.



7 Projectorganisatie en Procesondersteuning
  Planuitwerkingsfase
  In 2012 heeft Energy Valley 0,2 fte procesondersteuning geleverd in de vorm
  van een ‘trekker duurzame energie’. Deze ondersteuning zal vervolg krijgen in
  de komende twee jaren. De trekker is voorzitter van de werkgroep duurzame
  energie en is lid van het projectteam overleg Afsluitdijk. De werkgroep hangt
  onder het projectteam. Vertegenwoordigers van de regionale partijen hebben
  zitting in de werkgroep duurzame energie. Deze vertegenwoordigers zorgen
  onder andere voor de inbedding en aantakking van het concept ‘energiedijk’ in
  de eigen organisatie en richting het Topsectorenbeleid. In 2013 en 2014 zullen
  de pilotprojecten gerealiseerd en de inzichten en ervaringen worden ingebracht
  in de aanbestedingsdossiers. We gaan er vanuit dat vanaf 2015 de
  initiatiefnemers uit het bedrijfsleven samen met het geselecteerde consortium
  voor de renovatie van de Afsluitdijk de opschaling zullen realiseren.



    4
     Deze demo-centrale levert naar verwachting per jaar duurzame stroom voor 1.500
    huishoudens.



                                                                                Pagina 9 van 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Pagina 10 van 10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>