<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Datum: 7 november 2012

Een project van
Programma Naar een Rijke Waddenzee
De Nieuwe Afsluitdijk (Provincie Noord-Holland, provincie Fryslân,
Gemeenten Hollands Kroon, Súdwest-Fryslân en Harlingen)
Waddenvereniging
Sportvisserij Nederland
Stichting Verantwoord Beheer IJsselmeer
Vereniging Vaste Vistuigvissers Noord
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk




Datum: 7 november 2012

Een project van:
Programma Naar Een Rijke Waddenzee
De Nieuwe Afsluitdijk (Provincie Noord-Holland, provincie Fryslân,
Gemeenten Hollands Kroon, Súdwest-Fryslân en Harlingen)
Waddenvereniging
Sportvisserij Nederland
Stichting Verantwoord Beheer IJsselmeer
Vereniging Vaste Vistuigvissers Noord

Uitgevoerd door:




Luchtfoto voorkant: Aerophoto Eelde



                                                                                                2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                       Vismigratierivier Afsluitdijk




Samenvatting

1. Inleiding
1.1 Het project in het kort
1.2 Wat hieraan vooraf ging
1.3 De projectlocatie
1.4 Ambitie
1.5 Doelen
1.6 Betrokken partijen en personen
1.7 Het projectproces en de positie van dit rapport

2. Het belang van een goede vismigratieroute
2.1 Waarom is een robuuste ecologische verbinding bij de Afsluitdijk belangrijk?
2.2 Het belang voor de natuur
2.3 Het belang voor de beroepsvisserij
2.4 Het belang voor recreatie & toerisme

3. De Vismigratierivier: herstel van de route voor trekvissen
3.1 Van probleem naar oplossingsrichting
3.2 Het ecologische programma van eisen voor de vispassage Kornwerderzand
3.3 De Vismigratierivier

4. De werking van de Vismigratierivier in detail
4.1 Inleiding
4.2 Aanpak
4.3 Randvoorwaarden, maatvoering en varianten
4.4 Resultaten hydrologische modellering Vismigratierivier
4.5 Conclusies t.a.v. de hydrologische modellering Vismigratierivier
4.6 De werking van de Vismigratierivier voor trekvissen
4.7 Effectiviteit van de Vismigratierivier
4.8 Conclusies t.a.v. de Vismigratierivier voor trekvissen en andere functies

5. De Vismigratierivier: toplocatie voor natuur én recreatie
5.1 Vismigratierivier
5.2 Het ruimtelijke beeld van de Vismigratierivier
5.3 De Vismigratierivier: de onderdelen
5.4 Relatie met klimaatverandering en Deltaprogramma IJsselmeer
5.5Het Bezoekerscentrum Vismigratierivier
5.6 Internationaal centrum voor Vismigratieonderzoek

6. Vergunningen
6.1Procedure
6.2Benodigde vergunningen
6.3 Conclusies




                                                                                                  3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                 Vismigratierivier Afsluitdijk



7. De aanlegkosten van de Vismigratierivier
7.1 Inleiding
7.2 Waterstanden en bodempeilen
7.3 Varianten
7.4 Variant 2 Sluismodel
7.5 De varianten 2B en 3
7.6 Raming van de kosten
7.7Conclusies

8. De resultaten van de haalbaarheidsanalyse en een voorstel voor het vervolg
8.1Wat weten we nu?
8.2 Wat is er nu nodig?
8.3 Kosten en financiering fase 3 en 4
8.4 Planning fase 3 en 4
8.5 Organisatie

Bijlagen




                                                                                            4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                       Vismigratierivier Afsluitdijk




Het project Vismigratierivier
De project “Vismigratierivier Afsluitdijk” is een uniek project om het Nederlandse icoon
de Afsluitdijk te vernieuwen. Het project heeft als doel om de ecologische barrière, die
de Afsluitdijk voor trekvissen is, te verzachten. De Vismigratierivier zorgt er voor dat een
brede groep trekvissen, zoals de spiering, houting, aal (paling) en zalm, weer de ruimte
krijgt om hun paai-, leef- en opgroeigebieden in het IJsselmeer, de Friese Meren, de
Overijsselse Vecht, de IJssel en verder te bereiken. Tevens biedt het kansen voor de
ontwikkeling van broed-, rust- en foerageergebied voor diverse vogelsoorten.

Het project heeft echter niet alleen een natuurdoelstelling. Het heeft ook de ambitie om
de regio een krachtige, kwalitatieve impuls voor recreatie & toerisme (waaronder
sportvisserij) te geven. De realisatie van een toeristische attractie in de vorm van een
Bezoekerscentrum Vismigratierivier is dan ook onderdeel van het plan. Bovendien
verstevigt de Vismigratierivier de basis voor beroepsvisserij op Waddenzee en
IJsselmeer. Dat is goed nieuws voor natuur én de regionale economie.

Daarnaast kan het project een nieuwe, succesvolle vorm van eco-engineering worden
voor de Nederlandse waterbouwsector, met internationale uitstraling.




De haalbaarheidsstudie Vismigratierivier
De provincie Friesland en het Programma naar een Rijke Waddenzee hebben in overleg
met de andere projectpartners een haalbaarheidsstudie naar de Vismigratierivier
uitgevoerd. Deze rapportage is daar het resultaat van.

De belangrijkste resultaten van de haalbaarheidsstudie zijn:
       Hydrologie, morfologie & waterbeheer: het is mogelijk een goed
       functionerende Vismigratierivier aan te leggen ten westen van Kornwerderzand,
       zonder dat er sprake is van extra zoutbezwaar voor het IJsselmeer. De
       Vismigratierivier is technische realiseerbaar en heeft duidelijke voordelen voor
       natuur, recreatie & toerisme, beroepsvisserij, sportvisserij en waterbeheer. Het



                                                                                                  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                      Vismigratierivier Afsluitdijk



       heeft geen negatieve effecten voor de veiligheid, verkeer, waterberging,
       landbouw en/of drinkwaterwinning.
       Ecologie:
       - De Vismigratierivier is een uniek en innovatief concept met voor trekvis de
           volgende essentiële onderdelen: een goed vindbare lokstroom, lange
           openstand, beperkte stroomsnelheid, een “retourstroming” met zout water
           en een brakwatergebied van 5 km met rustplekken.
       - De Vismigratierivier is een effectieve migratievoorziening voor een grote
           groep trekvissen (spiering, driedoornige stekelbaars, glasaal, fint, elft,
           rivierprik, zeeprik, houting, bot, zeeforel en zalm). De Vismigratierivier sluit
           goed aan bij het natuurlijke migratiegedrag van deze verschillende
           vissoorten;
       - De Vismigratierivier zal een positief effect hebben op de populaties
           trekvissen in de Waddenzee en het grotere, regionale IJsselmeergebied;
       - De Vismigratierivier is een veel effectievere maatregel dan andere, eerder
           voorgestelde vismigratievoorzieningen, want:
           1. Het sluit optimaal aan bij het trekgedrag van vissen;
           2. Veel trekvissoorten kunnen er gebruikt van maken;
           3. Een groot volume aan trekvissen kan passeren;
           4. Het zorgt voor een robuuste ecologische koppeling tussen de
                natuurgebieden Waddenzee en IJsselmeer.
           Bij andere oplossingen, zoals bijvoorbeeld vishevels, is geen sprake van een
           dergelijke integrale oplossing.
       - De Vismigratierivier is een unieke ecologische voorziening op wereldschaal.
       Recreatie & toerisme: de Vismigratierivier kan in combinatie met een
       Bezoekerscentrum Vismigratierivier een stevige impuls geven aan de regionale
       economie. Het is een uniek project dat kan uitgroeien tot een publiekstrekker in
       Noord-Nederland. In samenwerking met de gebiedspartijen moeten de
       mogelijkheden en locatie voor een bezoekerscentrum nader worden
       onderzocht;
       Vergunningen: het is de verwachting dat het project Vismigratierivier in totaal
       een positieve balans heeft als het gaat om de toegevoegde waarde voor natuur.
       Hierdoor wordt de mogelijke vergunningverlening in de toekomst als kansrijk
       ingeschat. Uiteindelijk zal de vergunninghouder beoordelen of de meerwaarde
       van het project voldoende groot is om ook daadwerkelijk een vergunning te
       verlenen.
       Kosten
       - De kosten van de verdere voorbereiding van het innovatieve project (Fase 3
           Financierings- en opstartfase; en Fase 4 Onderzoeks- en planfase) worden,
           afgerond, ingeschat op 4,6 Mln. EUR;
       - De kosten voor de aanleg van Vismigratierivier worden geraamd op 70 - 85
           Mln. EUR.

Projectplan: een voorstel voor vervolg
In deze haalbaarheidsstudie is ook een voorstel voor het vervolg opgenomen. Diverse
onderdelen moeten nader worden uitgewerkt en gekwantificeerd. Hiervoor is dit
uitgebreide projectplan ontwikkeld.

Voor fase 3 en 4 wordt uitgegaan van gezamenlijke financiering door de deelnemende
partijen. Ook wordt voorgesteld dat de regionale stuurgroep van de Afsluitdijk
verantwoordelijk blijft voor de verdere uitvoering van het project.



                                                                                                 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                               Vismigratierivier Afsluitdijk




1.1 Het project in het kort
De Afsluitdijk is een icoon voor Nederland. Naast grote voordelen voor de veiligheid en
economische ontwikkeling van Noord-Nederland, heeft de dijk ook een grote negatieve
ecologische impact gehad. De open zeearm de Zuiderzee werd een zoete binnenzee
zonder getijdenwerking. Twee van de grootste natuurgebieden van Nederland, de
Waddenzee en het IJsselmeer, werden van elkaar gescheiden. Vissen als zalm, paling en
spiering hebben grote moeite met de ecologische barrière die de Afsluitdijk vormt. Veel
populaties trekvissen staan dan ook onder grote druk.

De “Vismigratierivier Afsluitdijk” is een uniek project om de barrière voor trekvissen op
te heffen. De deelnemende partijen willen de vissen weer de ruimte geven om hun paai-
, leef- en opgroeigebieden te bereiken. De kern van het project is de aanleg van een
nieuwe doorgang door de Afsluitdijk, ingebed in een ontwerp dat zorgt voor een
geleidelijke overgang van zout naar zoet water (en andersom) en een natuurlijke
inrichting.

Het project is niet alleen van belang voor de natuur. Het is ook van belang voor de
visserij sector en recreatie op en rond de Afsluitdijk. De Vismigratierivier is gepland bij
het spuicomplex van Kornwerderzand en biedt middels een modern bezoekerscentrum
een unieke kans om de historie van de Afsluitdijk en de vistrek van spiering te beleven.
De projectlocatie op de Afsluitdijk, met nu al circa 250.000 bezoekers/jaar, biedt de
projectpartners een concrete plek om een breed publiek te bereiken.




Figuur 1: Sluiscomplex Kornwerderzand (Bron: Aanlanding Afsluitdijk Fryslân)

De Vismigratierivier is een uniek “Dutch Delta Design” en heeft de potentie een
waterbouwwerk met internationale uitstraling te worden. Een Vismigratierivier van deze
omvang en gelegen in een deltagebied bestaat nog nergens in de wereld en zal de
nodige aandacht trekken.




                                                                                                          7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                        Vismigratierivier Afsluitdijk




1.2 Aanleiding
De Afsluitdijk krijgt de komende jaren een stevige onderhoudsbeurt om de veiligheid te
kunnen blijven garanderen. De Rijksoverheid heeft voor een technische aanpak gekozen
en de regionale partijen uitgenodigd om met voorstellen te komen om tevens de
kwaliteiten van natuur en recreatie te versterken.

De Waddenvereniging, Sportvisserij Nederland, Stichting Verantwoord Beheer
IJsselmeer en Vereniging Vaste Vistuigvissers Noord hebben deze uitnodiging actief
opgepakt en het concept “Vismigratierivier” ontwikkeld. Dit initiatief is breed omarmd
als interessant voorstel om de kwaliteit voor natuur en recreatie rond de Afsluitdijk te
verbeteren.

De provincie Friesland en het Programma naar een Rijke Waddenzee hebben in overleg
met de andere partijen een haalbaarheidsstudie naar de Vismigratierivier uitgevoerd,
waar deze rapportage het resultaat van is. In deze haalbaarheidsstudie zijn een aantal
vragen geadresseerd waarvan de onderstaande de belangrijkste zijn:
        Hydrologie, morfologie & waterbeheer:
        - Is het mogelijk een goed functionerende en beheerbare Vismigratierivier aan
            te leggen bij Kornwerderzand?
        - Kan deze functioneren zonder dat er zoutbezwaar voor het IJsselmeer
            optreedt?
        - Hoe lang moet deze zijn, hoe moet deze ruimtelijk gepositioneerd worden en
            hoe lang kan deze openstaan?
        Ecologie:
        - Kan de Vismigratierivier functioneren voor een brede groep trekvissen en
            hoe moet deze worden ingericht?
        - Wat is de toegevoegde waarde van de Vismigratierivier voor de populaties
            trekvissen en hoe verhoudt de effectiviteit van de Vismigratierivier zich
            t.o.v. andere oplossingen?
        Vergunningen: Is het project Vismigratierivier vergunbaar?
        Financiën: Wat zijn de kosten van de verder voorbereiding van het project en de
        aanleg van de Vismigratierivier?
        Organisatie: Wat zijn eventuele vervolgstappen, hoe moet het verdere
        projectproces worden georganiseerd en met welke partijen?




Figuur 2 Projectlocatie Kornwerderzand (bron: mapserver.waddenzee.nl)




                                                                                                   8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk



1.3 De projectlocatie
De projectlocatie is Kornwerderzand en omgeving op de Afsluitdijk. Dit is de oostelijke,
Friese zijde van de Afsluitdijk.

1.4 Ambitie
Het project “Vismigratierivier Afsluitdijk” heeft de ambitie om het gebied een krachtige,
kwalitatieve impuls voor natuur, recreatie & toerisme (waaronder sportvisserij) en
beroepsvisserij te geven.

Het project past in de grotere ambities van de regionale partijen, verwoord in de
Bestuursovereenkomst Toekomst Afsluitdijk. Deze hebben Rijk en regio gezamenlijk
ondertekend in december 2011. Binnen deze ambitie heeft het project een
voorbeeldfunctie. Tegelijkertijd kan het project een prachtige illustratie zijn van
innovatief kust- en deltabeheer. De betrokken partijen hebben de ambitie om het
project tot een succesvol voorbeeld te maken van “eco-engineering”, zoals ook het
Zandmotor-project bij Scheveningen dat is.

1.5 Doelen
De doelen van het project Vismigratierivier Afsluitdijk zijn:
    1. Realisatie van een robuuste, kwalitatief hoogwaardige natuurverbinding tussen
       de twee grote natuurgebieden IJsselmeer en Waddenzee;
    2. Realisatie van een economische impuls voor de sector recreatie & toerisme op de
       Afsluitdijk en daarmee voor de provincies Friesland en Noord-Holland;
    3. Realisatie van een concrete locatie om uitleg te geven over en het zichtbaar
       maken van de migratie van trekvissen en het belang van goede zoet-zout
       overgangen;
    4. Versterken en verrijken van de vispopulaties in de Waddenzee, het IJsselmeer en
       het achterland door de migratieroute voor trekvissen te herstellen;
    5. Bijdragen aan de ontwikkeling van een economische toekomstperspectief voor
       de beroepsvisserij in het IJsselmeer en de Waddenzee.

1.6 Betrokken partijen en personen
Het project is uitgevoerd door diverse hoogwaardige specialisten van verschillende
bureaus en onderzoeksinstituten in te schakelen. Dit heeft in belangrijke mate bijdragen
aan de realisatie van een kwalitatief hoogwaardig product. Daarnaast is gewerkt met
een externe expertgroep van vismigratiespecialisten van diverse partijen. Dit heeft
bijgedragen aan een objectieve beoordeling van de plannen.

Voor invulling van de diverse ambities rondom de renovatie van de Afsluitdijk is een
breed samengestelde projectorganisatie opgezet. De Werkgroep Natuur van deze
organisatie heeft gefungeerd als de opdrachtgever van dit project. Hierin hebben zitting:
        PRW, Meinard Bos (projectleider);
        PRW, Roef Mulder (secretaris);
        PRW, Hein Sas;
        Provincie Friesland, Tjalling Dijkstra;
        Provincie Noord-Holland, Marjolein Groen;
        Waddenvereniging, mede namens Stichting Verantwoord Beheer IJsselmeer en
        Vereniging Vaste Vistuigvissers Noord, Wouter van der Heij;
        Sportvisserij Nederland, Jaap Quak;
        Ecoshape, Martin Baptist.




                                                                                                9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk



Het benodigde werk is gefinancierd door het Programma naar een Rijke Waddenzee en
de provincie Friesland. Met deze partijen is doorlopend afgestemd over de inhoud van
het werk. Inhoudelijke afstemming heeft voorts plaatsgevonden met Rijkswaterstaat,
met de provincie Noord-Holland, met de gemeenten Súdwest-Fryslân, Hollands Kroon
en Harlingen, met natuurbeschermingsorganisaties, de visserijsector en andere
belanghebbenden. Dit om het project goed aan te laten sluiten bij lopende projecten en
andere initiatieven rond de Afsluitdijk.

Het project is een aantal malen besproken met medewerkers van Rijkswaterstaat en het
Ministerie van I&M, in het kader van het project Renovatie Afsluitdijk en KRW
Afsluitdijk. Hierbij is onder andere overleg geweest met:
         Rijkswaterstaat, Karen Oostinga, Janneke Lourens, Eddy Lammens, Hans Vos,
         Eric Regeling;
         Ministerie van I&M, Regina Oosting en Diederik van der Molen.

Uitvoering van het project
Het project is uitgevoerd door:
        LINKit consult & Wanningen Water Consult:
        - Jeroen van Herk: projectcoördinatie en inhoudelijke kwaliteitsborging;
        - Herman Wanningen: projectcoördinatie en inhoudelijke kwaliteitsborging.
        Deltares:
        - Bernhard Becker: Sobek-simulaties;
        - Arno Nolte: onderzoeker waterkwaliteit en zoet/zout-overgang;
        - Firmijn Zijl: Delft3D-simulaties, onderzoeker zoutbeweging;
        - Victor Beumer: onderzoeker eco-engineering;
        - Pieter-Koen Tonnon: onderzoeker morfologie;
        - Geert Prinsen: review van het rapport, begeleidend onderzoeker Sobek-
            simulaties.
        Imares, Erwin Winter; advies vismigratie;
        Grontmij; advies civiel techniek en kostenraming:
        - Jan Bos;
        - Casper van ’t Slot;
        - Paul Schraven.
        Dienst Landelijk Gebied:
        - Stephan Smeijers: ruimtelijk ontwerp;
        - Roef Mulder: vergunningen.
        Fresco, Chris Koolmees; advies visualisatie bezoekerscentrum Afsluitdijk.

Expertteam vismigratie
Behalve het uitvoerende projectteam is er ook gebruik gemaakt van een expertteam
met ervaren vismigratiespecialisten. Dit bestond uit:
       Peter Herman; Ecoloog NIOZ;
       Guus Kruitwagen; Ecoloog Witteveen en Bos;
       George Wintermans; eco-engineer Wintermans Ecologen Bureau;
       Jacob Asjes; Ecoloog IMARES;
       Johan Coeck, Ecoloog INBO, België;
       Jan Lammers, Civiel technicus, waterschap Hunze en Aa’s.




                                                                                             10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




1.7 Het projectproces en de positie van dit rapport
Dit rapport is het resultaat van Fase 2 Haalbaarheidsfase. Diverse inhoudelijke,
organisatorische en financiële aspecten zijn verkend op hun haalbaarheid. Dit document
heeft tot doel de basis te vormen voor een beslissing om te starten met de volgende 2
fasen:
        Fase 3 Financierings- en opstartfase (2013);
        Fase 4 Onderzoeks- en planfase (2013-2015).
Verderop in het document wordt hiervoor een concreet voorstel gedaan.

Indien de fase 3 en 4 succesvol worden doorlopen, wordt een beslissing genomen ten
aanzien van de uitvoer van de bouw- en beheerfasen:
        Fase 5 Voorbereidings- en bouwfase (2016-2017);
        Fase 6 Beheer- en exploitatiefase (vanaf 2018).




                                                                                             11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                      Vismigratierivier Afsluitdijk




2.1 Waarom is een robuuste ecologische verbinding bij de Afsluitdijk belangrijk?

Barrière tussen twee grote natuurgebieden
De Afsluitdijk is na de Haringvlietsluizen één van de grootste barrières voor vismigratie
in de delta van de Rijn en de IJssel. De barrière ligt op de overgang tussen twee
belangrijke Natura2000-gebieden: het IJsselmeer en de Waddenzee. De Afsluitdijk houdt
trekvissen niet alleen fysiek tegen; de dijk is ook een harde scheiding tussen zoet en zout
water en heeft het estuarium en de geleidelijke zoet-zout gradiënt doen verdwijnen. Dit
heeft geleid tot een sterke beperking van de kraamkamerfunctie van het gebied voor
veel van origine kenmerkende vissoorten.

Herstel van de vismigratie-route van belang voor IJsselmeer, Waddenzee en Rijn
Het passeerbaar maken van de Afsluitdijk, met een doorgang inclusief geleidelijke zoet-
zout overgang, is van cruciaal belang voor een goede ecologische verbinding tussen de
Waddenzee en het IJsselmeergebied én het achterland. Het IJsselmeer en de
Waddenzee zijn belangrijke wetlands en beschermde natuurgebieden en verbetering
van de kwaliteit van deze gebieden heeft beleidsmatig dan ook de volle aandacht.

Het achterland van het IJsselmeer is echter nog veel groter. Ten eerste watert circa 40%
van Nederland af via de Afsluitdijk. Dit betekent dat visstanden in beken, wetlands en
waterrijke polders die af wateren op het IJsselmeergebied direct beïnvloed worden door
d
e

A
f
s
l
u
i
t
d
i
j
k
.

V
o
o
r
b
eelden zijn de Friese Meren, de Weerribben en de Vecht en Zuid- Drentse, Overijsselse
en Gelderse beeksystemen.




                                                                                                12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                 Vismigratierivier Afsluitdijk




FIguur 4 Wetland De Wieden – Weerribben (bron: www.hetwaterreijk.nl)

Ten tweede is de Afsluitdijk één van de ‘voordeuren’ van het gehele Rijnstroomgebied.
Via de IJsseldelta en de rivier de IJssel is het gebied ecologisch verbonden met de Rijn.
De Afsluitdijk is daarbij het 3e afvoerpunt van Nederland. Van cruciaal belang voor de
waterafvoer maar dus óók voor trekvis omdat deze op de zoetwaterstroom afkomt.




Figuur 5 Nederland, de delta van de Rijn, Maas en Schelde (bron: Nationaal Waterplan 1995-1015)

In het Duitse deel van het stroomgebied van de Rijn zijn de laatste decennia vele
miljoenen geïnvesteerd om de rivier goed passeerbaar te maken voor trekvissen, om
habitats te herstellen en verdwenen populaties als de zalm te herintroduceren (door het
uitzetten van kleine smolts = jong zalmen). Om optimaal profijt te hebben van deze
investeringen, dient de ‘voordeur’ ook van het slot te gaan.

Vismigratierivier als ‘aquatisch ecoduct’
De Vismigratierivier kan vergeleken worden met een ecoduct over een weg tussen twee
natuurgebieden. In dit geval kun je spreken van een aquaduct voor natuur. Het zorgt
ervoor dat trekvissen hun levenscyclus beter kunnen volbrengen en is daardoor een
belangrijk stap op weg naar een duurzame visstand in de Waddenzee en het IJsselmeer.

2.2 Het belang voor de natuur
Een goede passeerbaarheid van de Afsluitdijk is ten eerste van belang voor trekvissen
zelf. Veel soorten staan zwaar onder druk (of zijn in Nederland al uitgestorven), zoals de
aal, spiering, houting, zalm, elft, fint en zeeforel. Deze bedreigde diersoorten zijn
afhankelijk van een ecologisch goed functionerende verbinding tussen zoet en zout
water om hun levenscyclus te kunnen voltooien en daarmee een duurzame populatie in
stand te kunnen houden..



                                                                                                           13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                        sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌĨƐůƵŝƚĚŝũŬ



    
    dĞŶƚǁĞĞĚĞƐƉĞůĞŶǀŝƐƐĞŶ͕ĞŶĚĂŶǀŽŽƌĂůŬůĞŝŶĞǀŝƐŝŶũŽŶŐĞůĞǀĞŶƐƐƚĂĚŝĂ͕ĞĞŶĐƌƵĐŝĂůĞƌŽů
    ŝŶŚĞƚǀŽĞĚƐĞůǁĞďǀĂŶĚĞŶĂƚƵƵƌŐĞďŝĞĚĞŶtĂĚĚĞŶǌĞĞĞŶ/:ƐƐĞůŵĞĞƌŐĞďŝĞĚ͘
    Ğ ǌŝũŶ ǀŽĞĚƐĞů ǀŽŽƌ ĂŶĚĞƌĞ ďĞƐĐŚĞƌŵĚĞ ĞŶ ďĞĚƌĞŝŐĚĞ ĚŝĞƌƐŽŽƌƚĞŶ͕ ǌŽĂůƐ ĚĞ ďƌƵŝŶǀŝƐ͕
    ůĞƉĞůĂĂƌ͕ ĚŝǀĞƌƐĞ ƐƚĞƌŶƐ͕ ƉƵƌƉĞƌƌĞŝŐĞƌ͕ ǀŝƐĂƌĞŶĚ ĞŶ ĚŝǀĞƌƐĞ ǀŝƐƐŽŽƌƚĞŶ͘ Ğ ƐƉŝĞƌŝŶŐ ŝƐ
    ďŝũǀŽŽƌďĞĞůĚĞƐƐĞŶƚŝĞĞůǀŽŽƌǀŝƐĞƚĞŶĚĞǀŽŐĞůƐ͕ǌŽĂůƐĚĞǀŝƐĚŝĞĨ͕ǌǁĂƌƚĞƐƚĞƌŶĞŶĚĞĨƵƵƚ͘
    ĞĚƌŝĞĚŽŽƌŶŝŐĞƐƚĞŬĞůďĂĂƌƐŝƐĞĞŶďĞůĂŶŐƌŝũŬĞǀŽĞĚƐĞůďƌŽŶǀŽŽƌĚĞůĞƉĞůĂĂƌ͘
    
    ůƐĚĞƌĚĞĂƌŐƵŵĞŶƚŐĞůĚƚĚĂƚƚƌĞŬǀŝƐƐĞŶĞĞŶďĞůĂŶŐƌŝũŬĞŝŶĚŝĐĂƚŽƌǌŝũŶǀŽŽƌĚĞŬǁĂůŝƚĞŝƚ
    ǀĂŶ ĚĞ EĞĚĞƌůĂŶĚƐĞ ŶĂƚƵƵƌ͘ dƌĞŬǀŝƐƐĞŶ ǌŝũŶ ŽŽŬ ĞĞŶ ŽŶĚĞƌĚĞĞů ǀĂŶ ĚĞ <ĂĚĞƌƌŝĐŚƚůŝũŶ
    ǁĂƚĞƌ ƉůĂŶŶĞŶ͘ /Ŷ ŐĞǌŽŶĚĞ ƌŝǀŝĞƌĞŶ ĞŶ ĚĞůƚĂ͛Ɛ ŬŽŵĞŶ ǀĞĞů ƚƌĞŬǀŝƐƐĞŶ ŝŶ ǀĞƌƐĐŚŝůůĞŶĚĞ
    ůĞǀĞŶƐƐƚĂĚŝĂǀŽŽƌŝŶĚŝĞŶĂĂŶĚĞǀŽůŐĞŶĚĞǀĞƌĞŝƐƚĞŶǀŽůĚĂĂŶǁŽƌĚƚ͖ĚĞĂĂŶǁĞǌŝŐŚĞŝĚǀĂŶ
    ŐĞƐĐŚŝŬƚĞ ŚĂďŝƚĂƚ͕ ƐĐŚŽŽŶ ǁĂƚĞƌ͕ ĞĞŶ ŐŽĞĚĞ ǀĞƌďŝŶĚŝŶŐ ƚƵƐƐĞŶ ƌŝǀŝĞƌ ĞŶ ǌĞĞ ĞŶ ŽƉĞŶ
    ĚĞůƚĂ͛Ɛ͘ sĞĞů ƐŽŽƌƚĞŶ ǀŝŶĚĞŶ ŝŶ ĞƐƚƵĂƌŝĂ ĞƐƐĞŶƚŝģůĞ ŬŝŶĚĞƌŬĂŵĞƌƐ ;ŽƉŐƌŽĞŝŚĂďŝƚĂƚͿ͘ Ğ
    ĂĐŚƚĞƌƵŝƚŐĂŶŐ ǀĂŶ ǀĞĞů ǀŝƐƐŽŽƌƚĞŶ ŝƐ ĚĂŶ ŽŽŬ ŽŶůŽƐŵĂŬĞůŝũŬ ǀĞƌďŽŶĚĞŶ ŵĞƚ ĚĞ
    ĂĐŚƚĞƌƵŝƚŐĂŶŐǀĂŶĚĞƚǇƉŝƐĐŚEĞĚĞƌůĂŶĚƐĞƌŝǀŝĞƌͲĞŶĚĞůƚĂŶĂƚƵƵƌ͘
    
            
            
            
            
            
            
            
            
            
            
            
            
            
            
            
            
            
           
    &ŝŐƵƵƌϲsŝƐĚŝĞĨũĞǀŽĞƌƚǌŝũŶũŽŶŐŵĞƚŬůĞŝŶĞŚĂƌŝŶŐ;ďƌŽŶ͗ǁǁǁ͘ǀŽŐĞůďĞƐĐŚĞƌŵŝŶŐ͘ŶůͿ
    
    Ϯ͘ϯ,ĞƚďĞůĂŶŐǀŽŽƌĚĞďĞƌŽĞƉƐǀŝƐƐĞƌŝũ
    ĞďĞƌŽĞƉƐǀŝƐƐĞƌŝũŝŶŚĞƚ/:ƐƐĞůŵĞĞƌƐƚĂĂƚĂůũĂƌĞŶŽŶĚĞƌĚƌƵŬǁĞŐĞŶƐƐůĞĐŚƚĞǀŝƐƐƚĂŶĚĞŶ͘
    Ğ ǀŝƐƐƚĂŶĚĞŶ ŝŶ ŚĞƚ /:ƐƐĞůŵĞĞƌŐĞďŝĞĚ ǌŝũŶ ĚĞ ůĂĂƚƐƚĞ ĚĞĐĞŶŶŝĂ ĚƌĂƐƚŝƐĐŚ ĂĨŐĞŶŽŵĞŶ͕
    ǌŽǁĞůŝŶĚŝǀĞƌƐŝƚĞŝƚĂůƐŬǁĂŶƚŝƚĞŝƚ͘ŝƚŝƐŚĞƚŐĞǀŽůŐǀĂŶĞĞŶĐŽŵďŝŶĂƚŝĞǀĂŶĨĂĐƚŽƌĞŶ͘Ğ
    ďĞůĂŶŐƌŝũŬƐƚĞĨĂĐƚŽƌĞŶǌŝũŶ͗
        • ,ĂďŝƚĂƚǀĞƌůŝĞƐ͕ŝŶĂƌĞĂĂůĞŶŬǁĂůŝƚĞŝƚ͖
        • ^ůĞĐŚƚĞǀĞƌďŝŶĚŝŶŐĞŶƚƵƐƐĞŶƉĂĂŝͲ͕ŽƉŐƌŽĞŝͲĞŶůĞĞĨŐĞďŝĞĚǀŽŽƌǀĞĞůǀŝƐƐŽŽƌƚĞŶ͖
        • DĂƚŝŐĞǁĂƚĞƌŬǁĂůŝƚĞŝƚ͖
        • dĞŚŽŐĞǀŝƐƐĞƌŝũĚƌƵŬ͖
        • /ŶƉŽůĚĞƌŝŶŐĞŶ͖
        • ŽŵƉĂƌƚŝŵĞŶƚĞƌŝŶŐ͖
        • sĂƐƚƉĞŝůƌĞŐŝŵĞ͖
        • WƌĞĚĂƚŝĞ͘



                                                                                                                  ϭϰ

</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




Voor de meeste genoemde factoren is verbetering en herstel gewenst of noodzakelijk.
Een aantal zaken is de laatste decennia al aanzienlijk verbeterd, zoals de waterkwaliteit
(met uitzondering van het Markermeer). Een aantal visbestanden vertoont enige
tekenen van herstel.

De algemene trend voor trekvissen, waaronder de aal, is echter negatief. Het herstel van
de ecologische verbinding met de Waddenzee is waarschijnlijk van groot belang voor
een gezonde visserij in de toekomst.

Schralere en dalende visstanden
De belangrijkste vissoorten voor de visserij op de Zuiderzee, vóór aanleg van de
Afsluitdijk, waren haring, ansjovis, bot, aal en spiering (Product Organisatie IJsselmeer
en Sportvisserij Nederland, 2011). Dit zijn typische delta-vissoorten die een open
estuarium als leefgebied hebben. Binnen enkele jaren na aanleg van de Afsluitdijk
veranderde de visstand sterk. Haring en ansjovis verdwenen, de aantallen bot en
spiering namen sterk af en snoekbaars, baars en brasem kwamen hiervoor in de plaats
(PO IJsselmeer en Sportvisserij Nederland, 2011). De aalvangsten namen weliswaar eerst
sterk toe, maar sinds 1970 is er duidelijk sprake van een afnemende trend. (Hierbij
spelen naast aanleg van de Afsluitdijk ook andere factoren een rol).




Figuur 7 Aanvoer bot en aal door beroepsvisserij uit IJsselmeergebied in de periode 1932 - 2009 (PO
IJsselmeer en Sportvisserij Nederland, 2011).




                                                                                                             15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                 sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌĨƐůƵŝƚĚŝũŬ



    /Ŷ ŚĞƚ sŝƐƉůĂŶ /:ƐƐĞůŵĞĞƌ ĞŶ DĂƌŬĞƌŵĞĞƌ ϮϬϭϭ ǁŽƌĚƚ ŽƉ ďĂƐŝƐ ǀĂŶ /ŵĂƌĞƐͲŽŶĚĞƌǌŽĞŬ͕
    ǀŽŽƌĚĞďĞůĂŶŐƌŝũŬƐƚĞǀŝƐƐŽŽƌƚĞŶĚĞǀŽůŐĞŶĚĞƚƌĞŶĚƐĂĂŶŐĞŐĞǀĞŶ͗
         • Ăů͗ƐƚĞƌŬĞĂĨŶĂŵĞ͖
         • ^ŶŽĞŬďĂĂƌƐ͗ůĂĂŐŶŝǀĞĂƵ͕ĂĨŶĂŵĞ͖
         • ĂĂƌƐ͗ǌĞĞƌůĂĂŐŶŝǀĞĂƵ͕ĂĨŶĂŵĞ͖
         • ^ƉŝĞƌŝŶŐ͗ƐƚĞƌŬĞĂĨŶĂŵĞ͖
         • ƌĂƐĞŵ͗ǀĂƌŝĂďĞů͕ƐŝŶĚƐϮϬϬϬĂĨŶĂŵĞ͖
         • ůĂŶŬǀŽŽƌŶ͗ĐŽŶƐƚĂŶƚůĂĂŐŶŝǀĞĂƵ͕ĂĂŶůĂŶĚŝŶŐŶĞĞŵƚĂĨ͖
         • Žƚ͗ĐŽŶƐƚĂŶƚůĂĂŐŶŝǀĞĂƵ͖
         • WŽƐ͗ĚŽŵŝŶĂŶƚ͕ŵĞƚĨůƵĐƚƵĂƚŝĞƐ͘
    ;WK/:ƐƐĞůŵĞĞƌĞŶ^ƉŽƌƚǀŝƐƐĞƌŝũEĞĚĞƌůĂŶĚ͕ϮϬϭϭͿ͘
    
    ĞŽŶƚǁŝŬŬĞůŝŶŐĞŶŝŶĚĞǀŝƐƐƚĂŶĚŝŶŚĞƚ/:ƐƐĞůŵĞĞƌĞŶŚĞƚDĂƌŬĞƌŵĞĞƌǌŝũŶĚƵƐŶĞŐĂƚŝĞĨ͘
    ,Ğƚ͚ŽǀĞƌĂůů͛ďĞĞůĚŝƐĞĞŶĂĨŶĂŵĞǀĂŶǀƌŝũǁĞůĂůůĞƐŽŽƌƚĞŶ͕ſſŬǀĂŶƐŽŽƌƚĞŶĚŝĞŶĂϭϵϯϮŝŶ
    ŚĞƚǌŽĞƚĞ/:ƐƐĞůŵĞĞƌŚƵŶŽƉǁĂĐŚƚŝŶŐŚĞďďĞŶŐĞŵĂĂŬƚ͘
    
    ĞƐĞĐƚŽƌďĞƌŽĞƉƐǀŝƐƐĞƌŝũ
    ĞďĞƌŽĞƉƐǀŝƐƐĞƌŝũŝƐĞĞŶĞĐŽŶŽŵŝƐĐŚĞƐĞĐƚŽƌĚŝĞŝŶĚĞůĞŶǀĂŶEĞĚĞƌůĂŶĚǀĂŶďĞůĂŶŐŝƐ
    ǀŽŽƌ ĚĞ ƌĞŐŝŽŶĂůĞ ĞĐŽŶŽŵŝĞ͘ Ğ ƚŽƚĂůĞ ǁĂĂƌĚĞ ŝŶ EĞĚĞƌůĂŶĚ ǀĂŶ ĚĞ ĂĂŶŐĞǀŽĞƌĚĞ ǀŝƐ
    ;ŝŶĐůƵƐŝĞĨƐĐŚĂĂůͲĞŶƐĐŚĞůƉĚŝĞƌĞŶͿůŝŐƚƚƵƐƐĞŶĚĞϰϬϬĞŶϱϬϬŵŝůũŽĞŶhZͬũĂĂƌ͘/ŶĐůƵƐŝĞĨ
    ĚĞ ǀĂŶ ĚĞ ĂĂŶǀŽĞƌ ĂĨŚĂŶŬĞůŝũŬĞ ǁĞƌŬŐĞůĞŐĞŶŚĞŝĚ ŝŶ ǀŝƐǀĞƌǁĞƌŬŝŶŐ ĞŶ ͲŚĂŶĚĞů͕
    ǀĞƌƚĞŐĞŶǁŽŽƌĚŝŐƚ ĚĞ ƐĞĐƚŽƌ ĞĞŶ ďĞůĂŶŐ ǀĂŶ Ϯ ă Ϯ͕ϱ ŵŝůũĂƌĚ hZͬũĂĂƌ ŝŶ EĞĚĞƌůĂŶĚ ĂůƐ
    ŐĞŚĞĞů͘ĞŶĂĂŶǌŝĞŶůŝũŬĚĞĞůŚŝĞƌǀĂŶůŝŐƚŝŶĚĞtĂĚĚĞŶǌĞĞĞŶŚĞƚ/:ƐƐĞůŵĞĞƌ͘
    
    sŝƐƐĞƌƐǌŝũŶĂĨŚĂŶŬĞůŝũŬǀĂŶĞĞŶŐŽĞĚĞǀŝƐƐƚĂŶĚĞŶĚĞǀŝƐƐĞƌŝũƐĞĐƚŽƌŚĞĞĨƚǌǁĂĂƌƚĞůŝũĚĞŶ
    ŽŶĚĞƌ ĚĞ ůĂŐĞ ǀŝƐƐƚĂŶĚ͘ Ğ ƚƌĂĚŝƚŝŽŶĞůĞ ďĞƌŽĞƉƐǀŝƐƐĞƌŝũ ŝƐ ŵĞĚĞ ŚŝĞƌĚŽŽƌ ŝŶ ĚĞ
    tĂĚĚĞŶǌĞĞ ĞŶ ŚĞƚ /:ƐƐĞůŵĞĞƌ ƐƚĞƌŬ ƚĞƌƵŐŐĞůŽƉĞŶ͕ ǌŽǁĞů ŝŶ ŝŶƚĞŶƐŝƚĞŝƚ ĂůƐ ŝŶ ĂĂŶƚĂů
    ĂĐƚŝĞǀĞ ǀŝƐƐĞƌƐ͘ Ğ ĞŶŬĞůĞ /:ƐƐĞůŵĞĞƌͲǀŝƐƐĞƌƐ ĐŽŵďŝŶĞƌĞŶ ŚĞƚ ǀŝƐƐĞƌƐǀĂŬ ŵĞƚ ĂŶĚĞƌĞ
    ĂĐƚŝǀŝƚĞŝƚĞŶ͕ŽŵĚĂƚĚĞǀŝƐƐĞƌŝũĂůůĞĞŶŽŶǀŽůĚŽĞŶĚĞŝŶŬŽŵĞŶŐĞŶĞƌĞĞƌƚ͘sŝƐƐĞƌŝũŝƐĞĐŚƚĞƌ
    ŽŶĚĞƌĚĞĞů ǀĂŶ ĚĞ ŐĞƐĐŚŝĞĚĞŶŝƐ ĞŶ ǀĂŶ ĚĞ ŝĚĞŶƚŝƚĞŝƚ ǀĂŶ ŐĞďŝĞĚĞŶ ůĂŶŐƐ /:ƐƐĞůŵĞĞƌ ĞŶ
    tĂĚĚĞŶŬƵƐƚ͘ĞŶŬůĞŝŶĚĞĞůǀĂŶĚĞŶŽŐĂĐƚŝĞǀĞďĞƌŽĞƉƐǀŝƐƐĞƌƐŬĂŶǌŝũŶďƌŽŽĚǀĞƌĚŝĞŶĞŶ
    ŵĞƚĂůůĞĞŶŚĞƚǀĂŶŐĞŶĞŶĂĂŶǁĂůďƌĞŶŐĞŶǀĂŶǀŝƐ͘sĞůĞŶŚŽƵĚĞŶǌŝĐŚĚĂĂƌŶĂĂƐƚďĞǌŝŐ
    ŵĞƚ ŬůĞŝŶƐĐŚĂůŝŐĞ ǀĞƌǁĞƌŬŝŶŐ ĞŶ ŚĂŶĚĞů͕ ŵŽŶŝƚŽƌŝŶŐ ĞŶ ŽŶĚĞƌǌŽĞŬ͕ ǀŝƐĞǆĐƵƌƐŝĞƐ ǀŽŽƌ
    ƌĞĐƌĞĂŶƚĞŶŽĨĂŶĚĞƌĞĂĂŶĚĞǀŝƐƐĞƌŝũĞŶƐĐŚĞĞƉǀĂĂƌƚǀĞƌǁĂŶƚĞĂĐƚŝǀŝƚĞŝƚĞŶ͘
    
    ,Ğƚ ŝƐ ĚƵŝĚĞůŝũŬ ĚĂƚ ĚĞ ďĞƌŽĞƉƐǀŝƐƐĞƌŝũ ĞĞŶ ƐƚĞƌŬ ďĞůĂŶŐ ŚĞĞĨƚ ďŝũ ǀĞƌďĞƚĞƌŝŶŐ ǀĂŶ ĚĞ
    ƉŽƉƵůĂƚŝĞƐ ǀĂŶ ƚƌĞŬǀŝƐƐŽŽƌƚĞŶ͘ ,Ğƚ ŝƐ ǀĞƌǀŽůŐĞŶƐ ĂĂŶ ĚĞ ǀŝƐƐĞƌŝũƐĞĐƚŽƌ ǌĞůĨ ʹ ďŝŶŶĞŶ ĚĞ
    ŬĂĚĞƌƐ ǀĂŶ ŚĞƚ ǀŝƐƐĞƌŝũͲ͕ ǁĂƚĞƌͲ ĞŶ ŶĂƚƵƵƌďĞůĞŝĚ ʹ Žŵ ĚĞ ďĞŶŽĚŝŐĚĞ ƐƚĂƉƉĞŶ ƚĞ ǌĞƚƚĞŶ
    ŽŵŬŽŵĞŶƚŽƚĞĞŶĚƵƵƌǌĂŵĞǁŝũǌĞǀĂŶĞǆƉůŽŝƚĂƚŝĞ͘

    Ϯ͘ϰ,ĞƚďĞůĂŶŐǀŽŽƌƌĞĐƌĞĂƚŝĞΘƚŽĞƌŝƐŵĞ
    ĞƐĞĐƚŽƌƌĞĐƌĞĂƚŝĞΘƚŽĞƌŝƐŵĞŝƐďĞůĂŶŐƌŝũŬǀŽŽƌŚĞƚŐĞďŝĞĚ͘DĞƚDĂŬŬƵŵĂůƐĐĞŶƚƌƵŵŝƐ
    ŚĞƚ ŐĞďŝĞĚ ĚĞ ůĂĂƚƐƚĞ ũĂƌĞŶ ƵŝƚŐĞŐƌŽĞŝĚ ƚŽƚ ĞĞŶ ŝŶƚĞƌĞƐƐĂŶƚ ůŽĐĂƚŝĞ ǀŽŽƌ ǁĂƚĞƌͲ ĞŶ
    ƐƚƌĂŶĚǀĂŬĂŶƚŝĞƐŝŶEŽŽƌĚͲEĞĚĞƌůĂŶĚ͘,ĞƚŐĞďŝĞĚŚĞĞĨƚĚƌŝĞŝŶƚĞƌĞƐƐĂŶƚĞƉŝũůĞƌƐ͗
         ,ĂƌůŝŶŐĞŶĞŶŽŵŐĞǀŝŶŐ͖
         DĂŬŬƵŵĞŶŽŵŐĞǀŝŶŐ͕ĐĞŶƚƌƵŵǀŽŽƌǁĂƚĞƌͲĞŶƐƚƌĂŶĚƚŽĞƌŝƐŵĞ͖
         ĨƐůƵŝƚĚŝũŬ͕ŝŶƚĞƌŶĂƚŝŽŶĂůĞƉƵďůŝĞŬƚƌĞŬŬĞƌ͘
    
    Ğ ƐĞĐƚŽƌ ŚĞĞĨƚ ĞĞŶ ĚƵŝĚĞůŝũŬ ďĞůĂŶŐ ďŝũ ǀĞƌƐƚĞƌŬŝŶŐ ǀĂŶ ĚĞ ƌĞĐƌĞĂƚŝĞĨ ʹ ƚŽĞƌŝƐƚŝƐĐŚĞ
    ŝŶĨƌĂƐƚƌƵĐƚƵƵƌ͘ ŝƚ ŬĂŶ ĚŽŽƌ ĚĞ ǀŽŽƌǌŝĞŶŝŶŐĞŶ ŽƉͬďŝũ ĚĞ ĨƐůƵŝƚĚŝũŬ ƚĞ ǀĞƌďĞƚĞƌĞŶ ĞŶͬŽĨ




                                                                                                           ϭϲ

</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                       Vismigratierivier Afsluitdijk



een “slecht weer voorziening” van allure te ontwikkelen. Daarnaast kan de sportvisserij
sector een interessante vorm van ecotoerisme voor de toekomst worden.




Figuur 8 Bus met toeristen bij de uitkijktoren op de Afsluitdijk (bron: Jeroen van Herk)

Afsluitdijk als publiekstrekker en recreatie omgeving
De Afsluitdijk spreekt op wereldschaal tot de verbeelding. De robuuste, rechtlijnige dijk
tussen IJsselmeer en Waddenzee, in combinatie met de ontstaansgeschiedenis, is
bijzonder voor bezoekers uit binnen- en buitenland. Op dit moment bezoeken jaarlijks
circa 250.000 toeristen de Afsluitdijk.

De voorzieningen voor deze grote groep toeristen zijn echter beperkt. Op de Afsluitdijk
zijn het monument, de uitkijktoren, de recreatieve uitspanning en het
Kazemattenmuseum aanwezig. Als geheel is dit beperkt voor een dergelijk aantal
toeristen.

Badplaats Zuidwest Friesland
Het gebied Zuidwest Friesland met Makkum en Harlingen is een belangrijk gebied voor
toerisme & recreatie.




                                                                                                                 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                      Vismigratierivier Afsluitdijk



Figuur 9 Toerisme in en rond Makkum (bron: www.bolsward.com)
Het gebied biedt ruimte aan water- en strandvakanties met uitgebreide stranden,
kitesurf standen, een historische jachthaven en vakantieparken. De recreatie heeft zijn
basis in de kwaliteit van het landschap, het cultuurhistorische erfgoed en de goede
recreatieve infrastructuur.

Sportvisserij: het onderkende watertoerisme van Noordwest Europa
Als derde onderdeel voor recreatie & toerisme geldt de sportvisserij. Sportvisserij is in
Nederland een volwassen recreatieve sector, met circa 2 miljoen sportvissers en een
omzet van circa 700 - 750 miljoen EUR/per jaar. De sportvissers hebben een duidelijk
belang bij een gezonde visstand en het herstel van de populaties van trekvissoorten
zoals aal, spiering, bot, zeeforel en zalm. De landelijke organisatie Sportvisserij
Nederland heeft als motto “Vissen natuurlijk, natuurlijk vissen” en streeft in haar beleid
naar herstel van vishabitats, migratieroutes en zoet-zoutovergangen.

Sportvisserij kan een belangrijke bijdrage leveren aan de versterking van de regionale,
recreatieve economie. Echter, de huidige waarde van het IJsselmeer voor sportvisserij,
uitgedrukt in aantal visbezoeken, is marginaal en nog maar circa 5% van het aantal in de
periode van 1970 tot 1980. De negatieve ontwikkelingen in de visstand lijken hiervan de
belangrijkste oorzaak.




                                                                                                18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




                                     !




De natuur, beroepsvisserij en recreatie & toerisme hebben belang bij herstel van de
vismigratieroute en verbetering van de recreatieve voorzieningen op de Afsluitdijk. De
Vismigratierivier is een optimale migratievoorziening voor een brede groep trekvissen
zonder daarbij negatieve gevolgen te hebben voor andere functies. Daarbij biedt de
Vismigratierivier mogelijkheden om zich te ontwikkelen tot toeristische trekpleister.

In dit hoofdstuk worden de randvoorwaarden voor en het functioneren van de
Vismigratierivier besproken.

3.1 Van probleem naar oplossingsrichting
De uitdaging van dit project is de populaties van trekvissen in de Waddenzee en
IJsselmeer te verbeteren zonder negatieve gevolgen te veroorzaken voor andere
functies. Daarbij richt dit project zich op de verbetering van de migratiemogelijkheden
dóór de Afsluitdijk als belangrijkste maatregel om de fysieke omstandigheden voor de
trekvissen te verbeteren.




                                                                                             19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                  Vismigratierivier Afsluitdijk



Figuur 10 Mogelijke oplossingsrichtingen en mogelijke gevolgen voor de andere functies

Aan de mogelijke oplossingsrichtingen voor het verbeteren van de omstandigheden voor
trekvissen zijn randvoorwaarden gesteld. Dit zijn:
        Veiligheid: de veiligheidsfunctie van de Afsluitdijk, als bescherming tegen
        hoogwater voor het achterland, moet gegarandeerd blijven;
        Verkeer: de wegverbinding over de Afsluitdijk moet gehandhaafd blijven en mag
        geen permanente hinder ondervinden;
        Waterafvoer: de afvoercapaciteit van het spuicomplex Kornwerderzand mag
        niet worden beperkt als gevolg van de aanleg van een voorziening;
        Waterberging: het oppervlak van het IJsselmeer mag niet significant afnemen;
        Waterkwaliteit: de te realiseren voorziening mag niet leiden tot een toename
        van het zoutgehalte in het IJsselmeer in verband met de belangen van de
        drinkwaterwinning en de inlaat van landbouwwater;
        Ecologie: de voorziening moet jaarrond optimaal functioneren voor een brede
        groep trekvissen en daarmee recht doen aan de schaal van de locatie in de delta
        van het Rijnstroomgebied.

Op basis van deze randvoorwaarden is binnen dit project gekozen voor een robuuste
technische voorziening bij de spuisluizen van Kornwerderzand. De andere
oplossingsrichtingen hebben te veel negatieve gevolgen voor de veiligheid, verkeer,
landbouw, waterberging en/of drinkwatervoorziening.

3.2 Het ecologische programma van eisen voor de vispassage Kornwerderzand
Voor het realiseren van een robuuste vispassage bij Kornwerderzand worden binnen dit
project de volgende programma-eisen aangehouden:

         De vispassage zorgt voor een robuuste ecologische verbinding tussen
         Waddenzee en IJsselmeer. De vispassage zorgt voor een robuuste ecologische
         verbinding tussen twee belangrijke natuurgebieden in de delta van het
         Rijnstroomgebied. Vispassages werken vaak voor een aantal soorten optimaal,
         maar voor anderen veel minder. Bij kleine veranderingen loopt de effectiviteit
         terug. De vispassage moet qua schaal voldoende robuust worden uitgevoerd
         zodat deze minder gevoelig is voor veranderingen in de omgeving;

         De vispassage is gericht op de intrek van trekvissen. De beperkende factor in de
         vismigratieroute is de intrekmogelijkheid voor trekvissen. Dit project richt zich
         dan ook op het verbeteren van de intrekmogelijkheden;

         De vispassage is geschikt voor een brede groep trekvissen. De vispassage moet
         goed functioneren voor een brede groep grote en kleine trekvissen van
         verschillende leeftijdscategorieën. De doelsoorten voor de vispassage zijn
         spiering, driedoornige stekelbaars, glasaal, fint, elft, rivierprik, zeeprik,
         houting, bot, zeeforel en zalm. Deze groep vertegenwoordigt een grotere groep
         trekvissen. Dit betekent dat de vispassage moet beantwoorden aan de vereisten
         (trekgedrag, zwemcapaciteit) van deze brede groep trekvissen. Vissen die zich
         passief met de vloedstroom laten meevoeren (o.a. glasaal, botlarven) kunnen
         ook gebruik maken van het systeem. De vispassage moet dus werken voor alle
         vissoorten, van de goede zwemmers tot de zwakkere zwemmers en vislarven die
         via getijdentransport naar zoet water migreren;




                                                                                                            20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                 Vismigratierivier Afsluitdijk



         Geen zoutbelasting IJsselmeer. De vispassage mag niet leiden tot verhoging van
         het zoutgehalte in het IJsselmeer.
         Vergroting van het zoutgehalte in het IJsselmeer is ongewenst vanuit de functies
         drinkwaterwinning en landbouw. De vispassage moet dus goed afsluitbaar zijn
         om dit te voorkomen;

         Geen significante beperking van de waterbergingscapaciteit van het
         IJsselmeer. Hierin wordt voorzien door een compacte Vismigratierivier en wel
         zodanig dat het oppervlak van het benodigde terrein in het IJsselmeer zeer
         beperkt blijft. Gedacht moet worden aan een ruimtebeslag in het IJsselmeer van
         maximaal ca.100-200 ha (zie paragraaf 4.2). Dat is slechts 0,1 tot 0,2% van het
         huidige oppervlak van het IJsselmeer (ruim 113.000 ha).




Figuur 11 De doelsoorten glasaal en zalm stellen verschillende eisen aan de migratiemogelijkheden (bron:
Sportvisserij Nederland)

Deze programma- eisen zijn vertaald in meer specifieke ontwerpeisen. Dit zijn:
       Dag & nacht en jaarrond vispassage. Diadrome vissoorten, in verschillende
       levensstadia, die willen migreren tussen zoet en zout water moeten de
       Afsluitdijk dag en nacht, en jaarrond vrij kunnen passeren op de momenten dat
       het natuurlijk en mogelijk is binnen het getij. Vismigratie vindt namelijk het
       gehele jaar door plaats, met pieken in het voor- en najaar voor de paaitrek. De
       vispassage is in principe altijd werkzaam; alleen in droge perioden kan de
       vispassage tijdelijk worden gesloten.




                                                                                                           21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                            V
                                                            ism
                                                              igr
                                                                ati
                                                                  eri
                                                                    vie
                                                                      rAf
                                                                        slu
                                                                          itd
                                                                            i
                                                                            jk




F
iguu
   r12V
      ism
        igr
          ati
            epe
              riodenv
                    anve
                       rsch
                          i
                          llend
                              evi
                                ssendoo
                                      rhe
                                        tja
                                          ar(b
                                             ron
                                               :Ri
                                                 jksw
                                                    ate
                                                      rst
                                                        aat
                                                          ;C.S
                                                             torm
                                                                )

    Contac
          t me t d iepere W addenzee-geu
                                       len. De v i
                                                 spassag
                                                       e mo et goed
     gepos
         it
          ioneerdzi
                  jntenop  z
                           ichtevand ediepe
                                          reg eu
                                               lenDoo veBal
                                                          g/Boontjes
                                                                   .
     Vanui
         td ezeg eu
                  leni sh e
                          tg roots
                                 tea anboda antr
                                               ekvi
                                                  ssena anwez
                                                            ig. Voor
     Kornwerd
            erzandb ete
                      k en
                         tditd a
                               td evispa
                                       ssag
                                          eh etbes
                                                 ta ande wes
                                                           tz
                                                            ijdev an
     hetspu
          icomplexkanwo rdengerea
                                lisee
                                    rd;

    Devisp a
            s s
              ageb eschiktovereenop  t
                                     im a
                                        lelokstroom.Dezo  etwater-
                                                                 lokst
                                                                     room
     ind eW add enzeeiscruc
                          iaalvoord etrekv
                                         iss
                                           en.Deb elangr
                                                       ijk
                                                         stelo ks
                                                                troom i
                                                                      sh et
     spuiwaterv and eLorentz
                           slui
                              zen.De loks
                                        troomv and evispas
                                                         s age moethierqua
     p
     lannin gin h etg et
                       ij, qualo cat
                                   ie en qu a hoevee
                                                   lh e
                                                      id(mᶟ  ) optimaal op
     aans
        luiten.B i
                 jrivie
                      ren wo rdtina lgemeneeenlo  k
                                                  stroomv  an5 -10%v and e
     tota
        l e a fvoer a  angehoud en
                                 . Voo   r een v  ism ig
                                                       rat
                                                         i e
                                                           riv
                                                             ier in een
     interget
            ijdengebied b e
                          staan g een re
                                       f e
                                         rent
                                            ieg e
                                                tal
                                                  len. De b en edens
                                                                   troom s
                                                                         e
     openingv an d ev i
                      smigrat
                            ieriv
                                ier mo e
                                       tn ie
                                           tin h etg ebied metd  eg root
                                                                       ste
     turbulent
             ieend  ehoo gs
                          testroom sne
                                     lheidnetachterd espui
                                                         slui
                                                            zen l
                                                                iggen(RIKZ
                                                                         ,
     2011);

    Dev
       ispassa
             geb es
                  chik
                     to vereenbra
                                kwate
                                    rhab
                                       itat.Diad
                                               romevissen moetende
     moge
        l
        ijkhe
            idhebbenomz ichaantepas
                                  senaandeo v
                                            ergangvanzoutn a
                                                           arzo e
                                                                t
     wa
      ter
        ,ineenbr a
                 kw a
                    terzonem e
                             teensubs
                                    tan
                                      tiee
                                         lopperv
                                               lakt
                                                  e.Di
                                                     ti s me
                                                           tn ame
     be
      langr
          ij
           kvoorjongev
                     issenenvis
                              lar
                                ven
                                  ;

    Inri
        ch t
           in gv an d  ep  assa ge. Dein r
                                         ichtingv  an dev isp a
                                                              ssage moe t worden
     afges
         temdoph     etv isgedr agv and ed iversedoe l
                                                     soo r
                                                         ten,w  aa
                                                                 rbi
                                                                   jd evol g
                                                                           end e
     aanda chtspun tenwo  rdenme  e gegeven:
     -E  envi spass a
                    geme  tbo  chtenverdientd evoo rkeurbo veneeng eheelrechte
        p assag e
                ,end  eho  eken ind epa s
                                        sag emoe tenkleinerzijndan90g raden;
     -E  enn iet-ov e
                    rd ektep assa geheeftd evoorkeu r
                                                    ;
     - Dev ismoe  tope  lkedi epteind ep assagekunn enzwemmen   ;
     - Dep  ass ag
                 emo   etbijvoo rkeure vendiepz i
                                                jna l
                                                    sd ehoo fdst
                                                               roomdoo  rhet
        spu icomp l e
                    x;
     - Dev isp assagemo   e
                          tzw  emmend(du  sn ietspringend)kunn enwo rden
        g epas seerd;
     - Debod   emmo   etstabielenv  ar
                                     iab e
                                         lzi
                                           jnzod atd estroom snelhe
                                                                  idvarieer
                                                                          t;
     - Des  t
            room  snelh e
                        idmoe   tlaagzi
                                      jn,m ind e
                                               rd an0,50m  /
                                                           s ec
                                                              ,end eturbulent
                                                                            ie
        ind  ep ass agemoe  tb ep e
                                  rktzi
                                      jn;
     - Dew  ate rs
                 troommoe    tzom  inmo  g
                                         el
                                          ijkwo rd enond e
                                                         rbro kenenzond er
        ab rup teond erbr ek
                           in genzijn;
     -E rmoe   tenru stplekken ind ep a
                                      s sagea anwezigzi
                                                      jn;
     (RIKZ
         ,2001  ).

    Bovenstroom seuitgangIJsse
                              lmee  rz
                                     i
                                     jd e.Voo rkomen moet wordend atvi
                                                                     ssen
     d
     ied  evoorz
               i en
                  ingz i
                       jngepa s
                              s eerd,di
                                      re c
                                         t weerbijdevolgendespuibuurtnaar
     buiten wordenge spoe
                        ld.D aarbi
                                 j mo etd est
                                            room sne
                                                   lhe
                                                     idb i
                                                         jd eop en
                                                                 inglager
     z
     ijnd and egemidd e
                      ldekruisnelheidvanvis,0,50 m/
                                                  sec
                                                    ,enmo  e
                                                           te rg e
                                                                 ensprake
     z
     ijn v an eentu rbulente zon e
                                 .D  ev is moe td e open
                                                       ingte vens op elke
     waterd
          i ep
             tekunn enp as
                         seren(R IK2,2001);




                                                                            22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                        Vismigratierivier Afsluitdijk



        Terugkeermogelijkheid zoetwater vis. Uitgespoelde (jonge) zoetwater vis moet
        te allen tijde weer terug kunnen zwemmen naar het IJsselmeer;

        Aanleg vispassage separaat van spuimiddel. De vispassage wordt bij voorkeur
        los van het hoofdspuiwerk gebouwd. De bestaande spuikokers kunnen niet
        worden ingezet, omdat hiermee de waterafvoer van het hoofdspuiwerk wordt
        beperkt. Dit is vanuit waterkwantiteitsoverwegingen onwenselijk. Een
        aanvullende voorziening is daarom nodig om het waterkwantiteitsbeheer en het
        vismigratiebeheer goed naast elkaar te kunnen laten functioneren;

        Afstemming spuiregime op vismigratie. Het beheer van de verschillende
        spuilocaties en de vispassage dient goed op elkaar worden afgestemd zodat er
        een maximaal vismigratie-rendement wordt gehaald. Dit kan bijvoorbeeld
        betekenen dat er altijd gestart/gestopt wordt met spuien via de vispassage; en
        dat de spuikoker die het dichtst bij de vispassage ligt het eerst open gaat en het
        laatst weer sluit.

3.3 De vismigratierivier
Op basis van het programma van eisen is de Vismigratierivier ontwikkeld. De
belangrijkste onderdelen van de Vismigratierivier in relatie tot trekvissen zijn:
        Voor een brede groep trekvissen. De Vismigratierivier voldoet aan de eisen van
        een grote groep grote en kleine trekvissen. Het heeft als doelsoorten spiering,
        driedoornige stekelbaars, aal, elft, fint, houting, rivierprik, zeeprik, bot, zalm en
        zeeforel;
        Het natuurlijke karakter. De Vismigratierivier heeft het karakter van een
        natuurlijke getijdenrivier die gaat stromen bij laag water, tot stilstand komt als
        het gelijk tij is en (beperkt) terug gaat stomen als het hoog water wordt. Dit
        natuurlijke karakter met verschillende stroomsnelheden door het getij heen past
        goed bij de randvoorwaarden van de trekvissen;
        De lokstroom. De Vismigratierivier heeft een substantiële lokstroom van 10-20
        m3/sec. Dit is een aanzienlijke lokstroom met optimale positionering in tijd en
        ruimte aan de Waddenzee-zijde;
        De locatie. De Vismigratierivier ligt direct ten westen van Kornwerderzand wat
        optimaal is voor intrekkende trekvis, vanwege de aansluiting op de lokstroom
        van het zoete spuiwater van de bestaande spuisluizen en het aanbod van
        intrekkende vis via de diepere geulen van de Waddenzee;
        De lange openstand. Door het afsluitbare achterliggende gebied kan de
        Vismigratierivier langer open blijven staan dan de spuisluizen, hierdoor wordt
        het migratievenster voor de trekvissen substantieel vergroot;
        Aanwezigheid retourstroming zout water. De Vismigratierivier beschikt over
        een (beperkte) retourstroming met zout water (terugstromend zout
        Waddenzee-water). Hierdoor kunnen zwakke zwemmers en larven op de voor
        hen natuurlijke manier met het getij mee migreren;
        Brakwater habitat. De Vismigratierivier beschikt over een brakwater habitat van
        aanzienlijke omvang (circa 100 ha) dat de mogelijkheid biedt aan trekvissoorten
        om zich fysiologisch aan te passen in de overgang van de zoute Waddenzee naar
        het zoete IJsselmeer. Daarbij is een brakwater habitat een ontbrekend habitat in
        het deltagebied van de IJssel.

Hoe werkt de Vismigratierivier?
De werking van de Vismigratierivier kan aan de hand van 6 stappen worden uitgelegd.



                                                                                                  23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk




Stap 1 Gesloten Vismigratierivier
Het is hoogwater op de Waddenzee en de spuisluizen van Kornwerderzand en de
Vismigratierivier zijn gesloten. De Vismigratierivier heeft een peil dat beperkt hoger is
dan het peil van het IJsselmeer (- 0,30 m NAP) en een brak milieu.




Stap 2 Opening Vismigratierivier
Bij de tweede stap wordt de Vismigratierivier geopend voordat de spuisluizen van
Kornwerderzand worden geopend. De Vismigratierivier gaat dus eerder water lozen dan
het spuicomplex. De Vismigratierivier gaat stromen met een toenemende snelheid, tot
circa 0,50 m/sec in de bekken en tot circa 2 m/sec in de betonnen koker door de
Afsluitdijk. Deze maximale snelheid doet zich over een korte periode voor. De inlaat aan
de IJsselmeerzijde gaat niet vanaf het begin open om stroming van brak water naar het
IJsselmeer te voorkomen.




Stap 3 Meestromende Vismigratierivier
In deze stap gaan de spuisluizen van Kornwerderzand open (bij - 0,50 m NAP) en begint
de spuiperiode. De Vismigratierivier is aan beide zijden open en is een stromende
getijdenrivier. Het peil in het bekken van de Vismigratierivier daalt naar – 0,60 m NAP.




                                                                                               24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk



Stap 4 Uitdovende Vismigratierivier
In de vierde stap “dooft” de Vismigratierivier langzaam uit. De spuisluizen zijn weer
gesloten (bij – 0,50 m NAP). De Vismigratierivier staat nog aan beide zijden open maar
de stroomsnelheid neemt langzaam af en uiteindelijk komt het water stil te staan.




Stap 5 “Retourstroming” van zout water
In deze stap staat de Vismigratierivier open maar is de stroming tegengesteld: als gevolg
van vloed op de Waddenzee dringt er zout water het Vismigratierivier-bekken in. De
Vismigratierivier is aan de achterzijde in het IJsselmeer gesloten om zoutbelasting van
het IJsselmeer te voorkomen. De Vismigratierivier blijft nog maar een korte periode
open staan om de hoeveelheid zout water die er binnenkomt te beperken. De
Vismigratierivier heeft aan het einde van deze periode een peil van – 0,30 m NAP.




Stap 6 Gesloten Vismigratierivier
In stap 6 is er weer sprake van een afgesloten Vismigratierivier. De Vismigratierivier is
zowel aan de zijde van de Waddenzee als de zijde van het IJsselmeer gesloten. Er is een
brakwater habitat aanwezig waar trekvissen rustig kunnen acclimatiseren. De
spuisluizen van Kornwerderzand zijn gesloten tijdens deze stap.




Figuur 13 Modeltekeningen van de werking van de Vismigratierivier




                                                                                               25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                  Vismigratierivier Afsluitdijk




"          #


4.1 Inleiding
De hydraulische haalbaarheid en effectiviteit van een Vismigratierivier door de
Afsluitdijk bij Kornwerderzand zijn verkend met de computermodellen Sobek en Delft3D.
De berekeningen hadden tot doel inzicht te geven in de sturende ontwerpvariabelen
zoals lengte van de Vismigratierivier en de openingsduur van de kunstwerken. Een
belangrijke randvoorwaarde is het voorkomen van de stroming van zout water naar het
IJsselmeer. De simulatieresultaten zijn in twee sessies gepresenteerd en besproken met
experts voor vismigratie (extern), morfologie (Deltares) en eco-engineering (Deltares).

4.2 Aanpak
Onderdeel van de verkenning was de uitvoer van een hydrologische modellering van het
functioneren van het concept Vismigratierivier. Het één-dimensionale model Sobek is
gebruikt om de waterbeweging en de zoutindringing te modelleren. Omdat het
transport van zout in werkelijkheid een belangrijke verticale component heeft, het
zwaardere zoute water stroomt langs de bodem en het lichtere zoete water langs het
wateroppervlak, is daarnaast een verkennende Delft3D simulatie gedaan waarin de
waterkolom in 40 verticale lagen is verdeeld. De centrale vraag bij de modellering was of
het haalbaar is een goed functionerende Vismigratierivier aan te leggen zonder dat er
zoutwaterlast ontstaat op het IJsselmeer.




Figuur 14 Onderzoeksgebied bij Kornwerderzand met de Afsluitdijk, de Lorentzsluizen, bestaande uit een
stelsel van spuisluizen en schutsluizen, de meetlocaties “Kornwerderzand” en een Sobek-schematisatie van
de Vismigratierivier.




Van het onderzoekgebied is een Sobek-schematisatie gemaakt. Hierin zijn drie gebieden
onderscheiden:


                                                                                                            26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                 Vismigratierivier Afsluitdijk



         Waddenzee: het buitendijkse deel van de Vismigratierivier dat in open
         verbinding staat met de Waddenzee;
         Brakwater: het brakke, afgesloten deel van de Vismigratierivier tussen de twee
         kunstwerken;
         IJsselmeer: het zoet deel van de Vismigratierivier aan de IJsselmeerzijde.


Het model berekent waterpeilen, standen van sluizen, waterstroming en zoutgehaltes in
het dwarsprofiel van de Vismigratierivier. Door de tijd veranderen de gehaltes in de
modellering. In de volgende figuur is een voorbeeld gegeven.




Figuur 15 Zijaanzicht van het Sobek-model. Waterhoogte, zoutgehalte en de positie van de kokersluis en de
inlaat IJsselmeer veranderen gedurende de simulatie. De kokersluis is op dit tijdstip geopend, de inlaat
IJsselmeer is dicht.


4.3 Randvoorwaarden, maatvoering en varianten
In het model is van de volgende randvoorwaarden en maatvoeringen uitgegaan:
        Zoutgehalte. Voor de zoutgehalte is uitgaan van: de Waddenzee 31 ppt;
        IJsselmeer 0,2 ppt. De als randvoorwaarden gebruikte zoutgehaltes zijn een
        schatting aan de veilige kant. De waardes zijn gekozen met het doel
        onderschatting van de zoutindringing naar het IJsselmeer in de simulaties te
        voorkomen;
        Waterstanden. Voor de modellering wordt uitgegaan van de meetgegevens van
        de waterstanden van de meetlocatie Kornwerderzand;
        Maatvoering. Voor de modellering wordt uitgegaan van de volgende maten:
        breedte VMR IJsselmeerzijde: 10 m; breedte VMR Waddenzeezijde: 20 m.

Doorgerekende varianten
In de modelleringen zijn diverse varianten doorgerekend. De hoofdvarianten waren:
       Variant 1 Vismigratierivier van 1 km (300 m Waddenzeekant; 700 m
       IJsselmeerkant);
       Variant 2 Vismigratierivier van 3 km (1 km; 2 km);
       Variant 3 Vismigratierivier van 6 km (2 km; 4 km).

In het projectproces zijn de belangrijkste parameters bepaald. Dit zijn de “knoppen” aan
het systeem die bij wijziging het meeste verschil maken.
Dit zijn de volgende parameters:
         Grootte van de koker (doorstroombaar oppervlakte);


                                                                                                           27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                        Vismigratierivier Afsluitdijk



          De periode van de openstand van de sluizen (getijdenvenster);
          De lengte van de rivier;
          Variatie van de dispersiecoëfficiënt. In een 1-dimensionaal model moeten
          aannames gemaakt worden om de 3-dimensionale werkelijkheid te
          representeren. Het effect van dichtheidsstroming van zout die in de
          Vismigratierivier zal optreden, wordt met de dispersiecoëfficiënt
          gerepresenteerd. De waarde van deze coëfficiënt is niet bekend en volgt
          meestal uit vergelijking met metingen. Aangezien dat in dit geval niet mogelijk
          is, wordt met een deskundigenoordeel gewerkt. Dit brengt echter wel
          onzekerheid met zich mee. In deze studie is een dispersiecoëfficiënt van 50 m²/s
          gebruikt.

Het functioneren van de Vismigratierivier en de parameters zijn allemaal met elkaar
verbonden. Een voorbeeld hiervan is dat door de lengte van de rivier te vergroten de
indringing van zout water langer duurt en de periode van openstand van de sluizen bij
de Afsluitdijk dan groter kan zijn. De hoofdvarianten zijn voor verschillende
omstandigheden doorgerekend.

4.4 Resultaten hydrologische modellering Vismigratierivier
Resultaten per parameter
1. Zoutgehalte
Het zoutgehalte is de belangrijkste sturende parameter voor het water management in
de Vismigratierivier. Er is namelijk snel te veel zout water om lekverliezen van zout naar
het IJsselmeer te voorkomen. Bij alle varianten is er in:
         Het buitendijkse deel een sterke variatie in zoutgehalte;
         Het binnendijkse deel een licht brak water milieu met een beperkte variatie in
         zoutgehalte.

2. Variatie van de dispersiecoëfficiënt.
De variatie in de dispersiecoëfficiënt is belangrijk gebleken voor de resultaten. Het effect
van dichtheidsstroming is met een Delft3D-berekening getoond. Een 4 km lange
brakwaterzone is gesimuleerd voor de situatie waarin beide kunstwerken dicht zijn.
Startend met een gradiënt waarbij het zoutgehalte bij de Afsluitdijk hoger is dan bij het
kunstwerk bij de IJsselmeer, laat de simulatie zien dat na 6 uur een verticale gelaagdheid
is ontstaan en dat zich een zouttong richting het IJsselmeer beweegt.




Figuur 16 Ontstaan van een zouttong richting IJsselmeer a.g.v. dichtheidsstroming als beide kunstwerken
zijn gesloten; Links: situatie direct na sluiting van beide kunstwerken; Rechts: situatie na 6 uur.


De zouttong is in principe met een drempel tegen te houden, maar de drempel zorgt er
waarschijnlijk ook voor dat het zoute water tijdens de spuiperiode dan niet wordt
uitgespoeld. Het zoete water stroomt mogelijk over het zoute water heen. Deze situatie
is echter nog niet onderzocht. Voor het uiteindelijke ontwerp is een dergelijk onderzoek


                                                                                                                  28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                         Vismigratierivier Afsluitdijk



             wel nodig, omdat met uitsluitend een dispersiecoëfficiënt geen harde uitspraak over dit
             3-dimensionale gedrag kan worden gedaan.

             3. Omvang van de koker
             De grootte van de koker, en daarmee het doorstroombaar profiel door de Afsluitdijk, is
             een essentiële factor. Het zorgt voor de meeste weerstand in de Vismigratierivier en is
             daarin veel bepalender dan welk ander onderdeel van de VMR dan ook. Er zijn 2 kokers
             berekend in de modellering: een koker van 5 m² en een koker van 10 m². Hierbij wordt
             uitgegaan van een rechthoekig profiel (1 x 5 m; dan wel 2 x 5 m) om te voldoen aan de
             randvoorwaarden van veiligheid van de Afsluitdijk (minimaal 1 m ruimte tussen de
             onderkant van de fundering van de snelweg en de koker; en geen grote ingrepen in de
             ondergrond van de Afsluitdijk).

             Uit de berekeningen blijft dat de grotere koker van 10 m² twee voordelen heeft:
                     De lokstroom voor de trekvissen aan de Waddenzeezijde is voldoende groot (dit
                     op basis van de werksessie met de Vismigratiespecialisten, zie bijlage 2);
                     De brakwaterzone van de Vismigratierivier kan sneller worden “gespoeld” met
                     zoet water waardoor het risico op zoutwatertransport naar het IJsselmeer
                     verminderd.

             4. De periode van de opstand van de sluizen (getijdenvenster)
             Het beheer van de sluizen aan de Waddenzee- en IJsselmeerzijde van de
             Vismigratierivier is belangrijk om deze optimaal voor vissen, en zonder problemen voor
             andere functies, te kunnen bedienen. De kern van het vraagstuk is om deze zo lang
             mogelijk open te laten staan bij opkomend tij zonder zoutindringing in het IJsselmeer.
             Opgemerkt wordt dat er hierbij een duidelijke koppeling is met de andere factoren, zoals
             de lengte van de rivier.

             Voor de verschillende varianten is met een klein en een groot tijdvenster de
             openstellingstijd bepaald. Hierbij geldt:
                    Een klein tijdvenster: de sluis van Vismigratierivier bij de Afsluitdijk gaat open bij
                    eb en dicht bij vloed als de waterstand op de Waddenzee 10 cm hoger is dan op
                    het IJsselmeer – er is een korte periode waarin water door de Afsluitdijk naar de
                    IJsselmeerzijde van de vismigratierivier stroomt;
                    Een groot tijdvenster: de sluis van Vismigratierivier bij de Afsluitdijk gaat open
                    bij eb en dicht bij vloed als de waterstand op de Waddenzee 30 cm hoger is dan
                    op het IJsselmeer – ten opzichte van de vorige variant is er een iets langere
                    periode waarin water door de Afsluitdijk naar de IJsselmeerzijde van de
                    Vismigratierivier stroomt;
             Voor de Vismigratierivier-variant van 6 km zijn de resultaten dan als volgt:

               Tabel 1 Effect van de sturingsparameters op de openingstijd van de Vismigratierivier.
Sturingsvariant                Kokersluis                       Inlaat
                                                                IJsselmeer
                               K (cm)           tijd open (%)   i (cm)         tijd open (%)
Klein tijdvenster                          10              44%           -20             31%
Groot tijdvenster                          30              53%           -20             31%
             5. De lengte van de rivier.




                                                                                                                   29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk



            De lengte van de rivier is in belangrijke mate bepalend voor de ruimte die er is om de
            Vismigratierivier voldoende lang open te laten staan bij opkomend tij. Uit de
            modellering komt naar voren dat de kortere varianten van 1 en 3 km niet optimaal
            functioneren. De brakwaterzone in de Vismigratierivier is dan beperkt en er is veel risico
            op toestroom van zout water naar het IJsselmeer. Dit kan alleen worden voorkomen
            door de openstelling van de sluizen te beperken waardoor de functionaliteit van de
            Vismigratierivier voor trekvissen afneemt.

            De onderzochte variant die het beste functioneert is de variant van 6 km. Deze heeft de
            ruimte om het zout water te accommoderen, optimaal in te spelen op de wensen van de
            trekvissen zonder dat er sprake is van een zoutwaterbezwaar voor het IJsselmeer. Deze
            variant wordt dan ook als de minimaal functionele variant beschouwd. Een nog langere
            variant van de Vismigratierivier, van bijvoorbeeld 10 km, geeft nog meer ruimte om het
            tijdvenster waarin de koker open staat verder te vergroten. De variant van 6 km wordt
            onderstaand verder besproken.

            Resultaten van variant Vismigratierivier van 6 km
            De Vismigratierivier van 6 km ligt voor 4 km binnendijks en 2 km buitendijks. Daarnaast
            gelden de volgende omstandigheden:
                    Lengte koker door Afsluitdijk: 100 m;
                    Diameter koker: 9,8 m²;
                    getijdenvenster groot;
                    Dispersiecoëfficiënt: 50 m²/sec.
            De modelberekeningen van deze variant zijn als volgt.

            Zoutgehalte
             Tabel 2 Zoutgehalte en chlorideconcentratie op de uitvoerlocaties, samengevat voor de hele
             simulatieperiode
Simulation                        Chlorideconcentratie (kg/m³)
output point                      Min                   Max              Gemiddeld
Waddenzee                                       1.37             16.42             12.59
Brakwater                                       0.11              1.45              0.23
IJsselmeer                                      0.11              0.13              0.11

                     Sterk fluctuerende Cl-concentraties in het buitendijkse deel van de
                     Vismigratierivier;
                     Een licht brak milieu en beperkt fluctuerende Cl-concentraties in het
                     binnendijkse deel van de Vismigratierivier;
                     Zeer lage en beperkt fluctuerende Cl-concentraties aan de IJsselmeerzijde van
                     de Vismigratierivier. De maximale Chlorideconcentratie achterin de
                     Vismigratierivier ligt rond de geldende Cl-norm in het IJsselmeergebied en er zal
                     dus in theorie een zeer minieme hoeveelheid zout water naar het IJsselmeer
                     stromen. In de praktijk geldt dat in dit deel van het IJsselmeer in de huidige
                     situatie de Cl-concentraties boven de norm liggen als gevolg van zout
                     grondwater en lekverliezen.




                                                                                                             30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                    Vismigratierivier Afsluitdijk




                               2.0                                                                              32.00
                               1.5                                                                              28.00
                               1.0                                                                              24.00


            water level (m)




                                                                                                                         salinity (ppt)
                               0.5                                                                              20.00
                               0.0                                                                              16.00
                               -0.5                                                                             12.00
                               -1.0                                                                             8.00
                               -1.5                                                                             4.00
                               -2.0                                                                           0.00
                                   02-04    02-04    02-04   02-04    03-04    03-04    03-04    03-04    04-04
                                 time                                          Waterlevel(mAD)      Salinity(ppt)

                               25.0                                                                               0.50
                               20.0                                                                               0.40
                               15.0                                                                               0.30
            discharge (m³/s)




                               10.0                                                                               0.20




                                                                                                                         velocity (m/s)
                                5.0                                                                               0.10
                            0.0                                                                                  0.00
                           -5.0                                                                                  -0.10
                          -10.0                                                                                  -0.20
                          -15.0                                                                                  -0.30
                          -20.0                                                                                  -0.40
                          -25.0                                                                                  -0.50
                               02-04         02-04   02-04    02-04    03-04    03-04    03-04    03-04      04-04
                             time                                              Discharge(m³/s)      Velocity(m/s)

           Figuur 17 Simulatie waterpeilen, saliniteit, debiet en snelheden in het brakwaterdeel van de VMR


           Lokstroom, debiet en stroomsnelheid
             Tabel 3 Debiet en stroomsnelheid op de uitvoerlocaties, samengevat voor de hele
             simulatieperiode
Simulation             Debiet (m³/s)                 Snelheid (m/s)
output point           Max naar        Max naar        Max naar        Max naar
                       Waddenzee toe VMR toe           Waddenzee toe VMR toe
Waddenzee                         32,4          32,8              0,30          0,25
Brakwater                         19,4           4,1              0,53          0,09
IJsselmeer                        19,7           2,1              0,55          0,06

                                      De gemiddelde naar de Waddenzee gerichte lokstroom bedraagt tijdens de
                                      spuiperiode circa 20 m³/s. Het maximale debiet bedraagt 32,4 m³/sec. De
                                      lokstroom bestaat gemiddeld uit licht brak water en het Cl-gehalte varieert;
                                      Het maximale debiet in de Vismigratierivier (in het bekken) bedraagt tijdens de
                                      spuiperiode 19,4 m³/s;
                                      Het debiet van zout water dat bij vloed de Vismigratierivier instroomt, bedraagt
                                      2– 4 m³/s.
                                      De stroomsnelheden bedragen:
                                      - In het buitendijkse deel van de Vismigratierivier maximaal 0,30 m/sec naar de
                                          Waddenzee toe bij eb; en maximaal 0,25 m/sec naar de Vismigratierivier toe
                                          bij vloed;
                                      - In de Vismigratierivier maximaal 0,53 m/sec naar de Waddenzee toe bij eb;
                                          en maximaal 0,09 m/sec naar het IJsselmeer toe bij vloed;


                                                                                                                                          31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                  V
                                                                  ism
                                                                    igr
                                                                      ati
                                                                        eri
                                                                          vie
                                                                            rAf
                                                                              slu
                                                                                itd
                                                                                  i
                                                                                  jk



                - Ach
                    ter
                      indeV
                          ism
                            igra
                               tier
                                  iv
                                   iermax
                                        imaa
                                           l0,55 m
                                                 /se
                                                   cnaardeW add
                                                              enz
                                                                eeto
                                                                   e
                   b
                   i
                   jeb;enma
                          xim
                            aal0,06m/se
                                      cnaarh
                                           etI
                                             Jss
                                               elmee
                                                   rto
                                                     ebijv
                                                         loed
                                                            .

          S
          troom
              sne
                lhed
                   enind
                       eko
                         ker
          Tabel4Snelheidperstroomri
                                  cht
                                    ingopdeko  kerendeinl
                                                        aatIJs
                                                             selmee
                                                                  rin m/s
                                                                        ,samen
                                                                             gev
                                                                               at
          voordehe
                 l esimula
                         tieper
                              iod
                                e
S
imula
    tion          St
                   rom in
                        gricht
                             ingW addenzee S  t
                                              romingr
                                                    ich
                                                      tingI
                                                          Jsse
                                                             lmeer
                  (m/sec)                    (m/sec
                                                  )
ou
 tputpoint        Max            Gemiddeld    Max           Gemidde
                                                                  ld
Ko
 kerdoorAfs
          lui
            tdi
              jk            1
                            ,96          0,74          0
                                                       ,94          0
                                                                    ,12
In
 laa
   tIJs
      selmeer               0
                            ,73          0,50

              Destroomsnelhe
                            idind eko kerdoord eAfs
                                                  luitdi
                                                       jkn aardeW  addenzeeto e
               bedraag
                     tbijeb m ax
                               imaa
                                  l1 ,96 m/s
                                           ec;eng em iddeldindespu iper
                                                                      iode0 ,74
               m/s
                 ec;
              Destroomsne
                         lheidindekokerdoord eAfs
                                                lu
                                                 itdi
                                                    j kna a
                                                          rd eV
                                                              ismig
                                                                  r at
                                                                     ier
                                                                       iv
                                                                        i e
                                                                          rtoe
               bedraag
                     tbi
                       jvloedm ax
                                imaa
                                   l0 ,94m/sec
                                             ;eng emiddeldti
                                                           jden
                                                              svloed0,12m /sec;
              Destroomsne
                         lheidindein
                                   la a
                                      tb i
                                         jhetIJ
                                              sse
                                                lm eern aardeVismi
                                                                 gr a
                                                                    tier
                                                                       iv
                                                                        i e
                                                                          rto e
               bedraag
                     tbijeb m ax
                               imaa
                                  l0 ,73 m/s
                                           ec;eng em iddeldindespu iper
                                                                      iode0 ,50
               m/s
                 ec.




          F
          iguu
             r18S
                imu
                  lat
                    ies
                      troom
                          sne
                            lhed
                               enendeb
                                     iet
                                       ind
                                         eko
                                           kerdoo
                                                rdeA
                                                   fs
                                                    lu
                                                     itd
                                                       i
                                                       jk


          W
          ate
            rba
              lan
                s
           Tab5Hoe veelheidwater(cumu
                                    lat
                                      iefdebie
                                             t)datoverdeg
                                                        ehelesimulat
                                                                   ieper
                                                                       iodev
                                                                           an26da
                                                                                gen
           doordeko ke
                     rs troomt
Debi
   et                                 Tota
                                         lehoe vee
                                                 lhe
                                                   id Gem  iddeldedebie
                                                                      t
                                           6
                                      (in10 m ³
                                              )         ove
                                                          rdes imulat
                                                                    ie-
                                                        per
                                                          iode(m ³/
                                                                  s)
Debie
    tv  an de Vi
               smig ra
                     tier
                        i v
                          ierna a
                                r de              10
                                                   ,236              4
                                                                     ,557
Waddenzee
Debie
    t v  an de W  adden zee n aar de               0
                                                   ,986              0
                                                                     ,439
Vismi
    grat
       ieri
          vie
            r

              O
               vereenp er
                        iodevan26d a g
                                     enstroomte
                                              rcirc
                                                  a1 M
                                                     lj mᶟzou
                                                            tw a
                                                               terde
               V
               ism
                 igra
                    tie
                      riv
                        ier
                          inti
                             jden
                                svlo
                                   ed;
              O
               vereenp er
                        iodevan26d agen word
                                           terc
                                              irc
                                                a10 M
                                                    lj mᶟzoe
                                                           t/b
                                                             rakwat
                                                                  er
               g
               espu
                  idnaardeW adden
                                zeet
                                   ijden
                                       seb;


                                                                                 32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                       V
                                                                       ism
                                                                         igr
                                                                           ati
                                                                             eri
                                                                               vie
                                                                                 rAf
                                                                                   slu
                                                                                     itd
                                                                                       i
                                                                                       jk



      rs
     E troomtong
                e vee
                    r10k eerzovee
                                lwa
                                  terdoo
                                       rdeV
                                          ism
                                            igr
                                              ati
                                                eri
                                                  vie
                                                    rna
                                                      ard
                                                        e
      W
      add
        en z
           eetoedandeand
                       er ekan
                             top.

4
.5Con c
      lu sie st. a.v.d eh  ydro logisch  emod   e
                                                ller
                                                   in gv ismi gra
                                                                tier
                                                                   i v
                                                                     ie r
1
.Heti smo   geli
               j keenfun    ction eleV  ism igr a
                                                tier
                                                   i viera antele  ggen b   i
                                                                            jKo rnwe  rd er
                                                                                          zand
  dieg  eenzou    tw at erprob l emenve    roo rzaaktin h   e
                                                            tI Jsse
                                                                  lm  ee r
                                                                         .E  enz  eerb  eperkt
  zou tw at er
             l astoph    etIJ sselme  eri son  vermijd el
                                                        ijkend  ezeli gtind  eo rd ev ang rote
  vand  ezou  tla stdi eind  ehu id iges itua t
                                              ieoo ka  anwe zigis;
2
.Heti s mo  g el
               ijkeenV    ism igr a
                                  tieri v
                                        i era antel  e ggen me te engem    idd e
                                                                               ld elo kstroom
  van20 m    3 /se c,eenge    con trolee rdb  rakw ate rgebied(me  teenb    eperktC l-geh a
                                                                                          lte)
  eneengem     idd  e
                    ld  em  axim  a
                                  les t room  sn e
                                                 lh ed env an0 ,50 m /se c;
3
.De V ism i gratie r
                   ivier mo   eteen len     gte h ebb  env  an m inim a alc irca6km(      2km
  buitend ijksen4kmb        inn  endijks )
                                         ;e  enl en gtev  an1o  f3kmvo     ldo etn ieta  and e
  gesteld ee i sen ;
4
.Eenko   k erdoo   rd  eA  fsluitdijk me  te  endoo   rstroomb  aaropp   ervlaktev  an10 m   ²
  voldoe ta  and   er and  voo rw a a
                                    rd en ,e rk anvo  ldo end elokstroomvoo    rd et re kv
                                                                                         issen
  meewo   rd eng   e
                   r eal
                       is eerdenh    etC l-geh alteind  eV ismigrat
                                                                  ierivi erise rb eterm  eete
  con t
      ro le ren .E enko   ker5m   ²vo ldoe  tni etaand  eg esteldeeis en;
5
.De“re   tou rs trom in g”v  anzou   tw   aterd  eV i smig ra
                                                            tieri
                                                                vierin ,i ssub  s
                                                                                t anti
                                                                                     ee l
                                                                                        ;d  e
                                                                                            ze
  bed raa gt1 M   l
                  j mᶟzou    tw  aterp  er26d   agen w   aardoorzw a kkezwemme     rsen  la
                                                                                          rven
  kunn  enme    e
                liftenopd    eg eti
                                  j s
                                    trom  in g;
6
.Heti s mo   g e
               lijkd  eV  ism ig rat
                                   i er
                                      i viera  and  eW   add enzeezi
                                                                   jd e 53%v    and  et ijdte
  op en en ena    and  eIJs selme  erz
                                     ijd e31%zond     erzou tb e
                                                               zw aar.Deno   rm alespu islu
                                                                                          izen
  vanKo  rnwe   rd erzandz  i
                            jn36%v     and  etijdg eop  end.M  eth e
                                                                   tve  rgrotenv  and e lengte
  vand  er ivierk  and  eop  en staand  ep eriod eno gve rd erver g
                                                                  roo two  rden;
7
.Des  troom   sn elheidind    eko ke rdoo   rd eA fs
                                                   lu itdi
                                                         j kb edraagto  vereend   eelperiodein
  hetg  eti
          jc  irc a2 m   /se c.D  iti stehoo    gvoo  rvee lt rekvis
                                                                   s en. Omind     ezep  er
                                                                                          iode
  “we g spoe l en v   an in   trekkend   e v is” te voo     rkom en zu   l
                                                                         len e  r d   an oo  k
  snelh eid sremm   end  em  a atregel enmoe   tenwo  rd ena an gebrach topd  ebod  emena   an
  dew  and  env  and  eko  ker;
.De V
8     ism i gr at
                i er
                   i v
                     ie rd  ra agtin b    epe rkte m  ateb  i
                                                            ja  an h e t ve rgroten v  an h et
  spu ivolumeopd      eA f s
                           lu itdijk(nod  igv anu i
                                                  tw   a
                                                       t e
                                                         r kw ant
                                                                itei
                                                                   tsb eh ee r
                                                                             );
9
.Omd  atzou   tw   aterzw    aard eri sd   anzo   e
                                                  tw   ate r–d   atw ilz  e ggen d ate  r een
  di
   ch th eid sve rschi
                     li   s –z     al e  r d  ichth eidsstrom ing g   aan op   tred en in d  e
  Vi
   sm i grati er
               i vier
                    .Ineen1D        -mod  eli sd itg  ed ragn iett e mod   el
                                                                            leren,m   a a
                                                                                        reen
  ver kenn in gme  te  en3D  -mod   e
                                    lh  eeftl a
                                              tenz i end atd iteffec
                                                                   tz  ekerz alop tred enind e
  Vi
   sm i grati er
               i vier
                    .B ijd  eve rd ereu itw erkin gmoe  td i
                                                           ta spectwo  rd enm  eeg enomen  .




                                                                                          33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk




4.6 De werking van de Vismigratierivier voor trekvissen
Vismigratie langs zoet-zout overgangen
Er is in Nederland en internationaal veel ervaring met vispassages bij barrières in
stromende wateren als rivieren en beken. Hierbij stroomt het water altijd in dezelfde
richting en de waterstroming is hier de belangrijkste factor voor de oriëntatie van
migrerende vis. Met het passeerbaar maken van barrières in zoet-zout overgangen is
veel minder ervaring en vaak beperkt tot enkele doelsoorten zoals glasaal (door de
aanleg van aalgoten) of driedoornige stekelbaars (door de aanleg van hevelpassages). De
omstandigheden bij barrières met een abrupte zoet-zout overgang zijn veel complexer
dan in rivieren door het voorkomen van getijde, sterk variërende stromingen en de
aanwezigheid van zoet-zout gradiënten.




Figuur 19 Selectief getijdentransport waarbij trekvis met de vloedstroom mee naar ‘binnen’ lift.


Het gedrag van vis bij het intrekken van natuurlijke estuaria en riviermondingen is goed
aangepast aan deze getijdendynamiek. Vis oriënteert zich hier niet alleen op de
stromingsrichting, maar ook op de zoet-zout gradiënten en het getij. De intrekkende vis
gebruikt hierbij heel selectief het opkomend water tijdens vloedstroom naar de rivier
toe, door dan hoog in de waterkolom te gaan zwemmen, terwijl ze zich tegen de bodem
drukken bij afgaand water als de ebstroom richting zee stroomt (zie figuur 18). Ze maken
dus heel selectief gebruik van de getijdenstromingen en kunnen op deze wijze met zo
weinig mogelijk energieverlies een riviermonding optrekken. Met name voor zwakke
zwemmers zoals glasaal, driedoornige stekelbaars en botlarven is dit selectief
getijdentransport van groot belang, maar alle trekvissoorten maken er gebruik van.

Over het gedrag van vis aan de buitenzijde van onnatuurlijke zoet-zout overgangen bij
barrières is relatief nog weinig bekend. Wanneer schakelt vis over van selectief getijden-
transport naar actief tegen de stroming in zwemmen? Hoe gaat vis om met
onnatuurlijke tegengestelde prikkels van stromingsrichting en zoet-zout gradiënt?
Vertoont vis zoekgedrag wanneer deze niet meer verder kan en zo ja, op welke
ruimtelijke en tijdschaal? Het ligt voor de hand dat het gedrag sterk afhankelijk is van
soort en levensstadium.

Voor welke vissoorten is passage van de Afsluitdijk van belang?
Het belang van migratie voor trekvissen
Voor vissoorten die voor het voltooien van hun levenscyclus zowel zoetwater als
zeewater nodig hebben tijdens verschillende levensfasen is passage van barrières bij
zoet-zout overgangen van levensbelang.


                                                                                                               34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk



               Deze riviertrekvissen, ook wel diadrome vissoorten genoemd, zijn in de vorige eeuw
               sterk in aantal afgenomen (rivierprik, zeeprik, fint, zeeforel, driedoornige stekelbaars,
               paling) of zelfs geheel verdwenen uit Nederland (steur, zalm, elft, houting). Voor zalm en
               houting zijn eind vorige eeuw herintroductie-programma’s gestart en meer recentelijk
               ook voor elft en een eerste pilot met steur.

               Spiering is een geval apart. Was dit voor de afsluiting van de Zuiderzee een riviertrekvis,
               na de aanleg van de Afsluitdijk heeft zich een standpopulatie in het IJsselmeer
               ontwikkeld en is de trekkende variant vrijwel verdwenen. Met deze standpopulatie gaat
               het echter niet goed.

               Een belangrijke bottleneck in het herstel van deze trekvissoorten zijn barrières bij zoet-
               zout overgangen. Ook sommige zeevissoorten zoals bot gebruiken zoetwater als
               opgroeigebied. Alles bij elkaar zijn in en rond het IJsselmeer deze trekvissen op dit
               moment maar zeer beperkt aanwezig (nihil, beperkt of matig; zie tabel 6). In een
               natuurlijke, gezonde situatie zouden deze trekvissen in overdaad aanwezig zijn.

            Tabel 6 Voorkomen en beschermde status van de doelsoorten van de Vismigratierivier
Nederlandse naam      Wetenschappelijke naam         Huidige           Huidige
                                                     voorkomen in      voorkomen in
                                                     IJsselmeer        meren, beken
                                                                       en rivieren rond
                                                                       het IJsselmeer
Bot                   Pleuronectes flesus            Beperkt           Nihil

Driedoornige            Gasterosteus aculeatus           Matig             Beperkt
stekelbaars
Fint                    Alosa fallax                     Nihil             Nihil

Elft                    Alosa alosa                      Nihil             Nihil

Houting                 Conegonus oxyrrhynchus           Beperkt           Nihil

Paling/aal              Anguilla Anguilla                Matig             Matig

Rivierprik              Lampetra fluviatilis             Matig             Beperkt

Spiering                Osmerus eperlanu                 Matig             Nihil

Zalm                    Salmo salar                      Nihil             Nihil

Zeeforel                Salmo trutta trutta              Nihil             Nihil

Zeeprik                 Petromyzon marinus               Nihil             Nihil




                                                                                                               35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




Figuur 20 Foto van trekvissen zalm, fint en spiering (Bron: Sportvisserij Nederland en Herman Wanningen)


De biologie van elk van deze trekvissoorten kan sterk verschillen. Sommige soorten
trekken het achterliggende rivierenstroomgebied van IJssel, Rijn en zijbeken op om te
paaien (rivierprik, zeeprik, houting, zalm, zeeforel en in de nabije toekomst wellicht ook
elft en steur). Andere soorten trekken minder diep de stroomgebieden in en paaien
meer in de benedenstroomse delen van het stroomgebied (driedoornige stekelbaars,
spiering en voorheen fint). Er zijn ook soorten die op zee paaien en als jonge vis naar
zoetwater trekken om daar op te groeien (paling, bot).




Figuur 21 Overzicht van trekvissoorten, timing van intrek en de zwemcapaciteit per soort


Ook de timing van de migraties door het jaar heen verschilt van soort tot soort. De
Vismigratierivier zal vooral zo moeten worden ingericht dat de intrek van trekvis
optimaal wordt gefaciliteerd, maar kan uiteraard ook voor de uittrek worden gebruikt
naast de route via de spuisluizen. Wanneer we naar de timing van de intrek kijken (zie
figuur 21), zien we dat er het hele jaar intrek plaatsvindt. Verder zijn er ook flinke
verschillen in de zwemcapaciteit van de verschillende soorten en stadia die intrekken.
Een zalm kan veel grotere stroomsnelheden overwinnen dan bijvoorbeeld een botlarve
die geheel afhankelijk is van selectief getijdentransport. De zwakkere zwemmers trekken
met name in het voorjaar vanuit de Waddenzee naar binnen. Het is dus van groot belang
dat de Vismigratierivier door het gehele jaar heen functioneert.




                                                                                                             36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk



             De relatie met beleid ten aanzien van trekvissen
             Voor soorten die op het IJsselmeer, dan wel in de aanliggende gebieden (Overijsselse
             Vecht, Regge, Weerribben, polders en IJssel), paaien of opgroeien is de Afsluitdijk een
             cruciale barrière. Het is de enige barrière op de migratieroute van trekvissen van en naar
             zee. De Vismigratierivier zal de omstandigheden voor deze trekvissen substantieel
             verbeteren.

             In tabel 7 is een overzicht gemaakt de beschermde status van de doelsoorten van de
             Vismigratierivier. Soorten als spiering, drie doornige stekelbaars, bot en aal hebben geen
             wettelijk beschermde status. Deze soorten hebben nadrukkelijk wel een essentiële en
             bepalende rol (spiering) in de voedselketen van het IJsselmeergebied en de Waddenzee.
             De spiering in het IJsselmeer bestaat nu vooral uit “land locked” exemplaren die in
             aantal steeds verder afnemen. Juist het faciliteren van de migratie van spiering uit zee
             zal de spieringstand aanmerkelijk verbeteren en gezonder maken.

             Voor Aal is er een Europees Aal Herstelplan ingesteld waarbij is afgesproken dat elk EU-
             lid de komende jaren aanvullende maatregelen zal nemen om te voorkomen dat de aal
             uitsterft in Europa.

             Als derde is aangegeven of de soorten in de Kader Richtlijn Water worden gebruikt om
             de kwaliteit van waterlichamen het IJsselmeergebied en omgeving; en de Waddenzee te
             beoordelen. Dit is voor alle doelsoorten, behalve fint, het geval. Daarnaast hebben 6
             soorten een beschermde status vanuit de Habitat Richtlijn.

            Tabel 7 Doelsoorten met beschermde status en onderdeel van KRW
Nederlandse naam                  Beschermde status             Doelsoorten KRW in
                                                                IJsselmeer/wateren
                                                                om het IJsselmeer
Bot                                -                              Ja

Driedoornige stekelbaars           -                              Ja

Fint                               Rode lijst                     -
                                   Habitat Richtlijn
Elft                               Rode lijst                     Ja
                                   Habitat Richtlijn
Houting                            Rode lijst                     Ja
                                   Flora en fauna wet
Paling/aal                         Aal herstelplan                Ja

Rivierprik                         Rode lijst                     Ja
                                   Habitat Richtlijn
                                   Flora en fauna wet
Spiering                           -                              Ja

Zalm                               Rode lijst                     Ja
                                   Habitat Richtlijn
Zeeforel                           -                              Ja

Zeeprik                            Rode lijst                     Ja
                                   Habitat Richtlijn




                                                                                                             37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                                      Vismigratierivier Afsluitdijk



Passage van de Vismigratierivier
In de volgende deel zal de trekvis stapsgewijs worden gevolgd bij passage van de
Vismigratierivier vanuit de Waddenzee naar het IJsselmeer.

1. Vindbaarheid en lokstroom van de Vismigratierivier
Een belangrijke eerste stap is de vindbaarheid van de ingang van de Vismigratierivier.
Welk deel van het aanbod aan trekvis vanuit de Waddenzee weet de ingang te
lokaliseren? Een belangrijke factor hierbij is de lokstroom van de Vismigratierivier ten
opzichte van de aantrekkende werking van de vrijwel onpasseerbare stroming uit de
spuisluizen. Bij zoet-zout overgangen is niet alleen het debiet van de lokstroom van
belang (wat op rivieren de belangrijkste factor lijkt), maar ook het zoutgehalte aangezien
vis zich ook de langs zoet-zout gradiënten begeeft.

Op grotere schaal zal trekvis vanuit de Waddenzee worden aangetrokken door het
gespuide zoete water via de spuisluizen en naar de spuikom trekken. Aangezien de
debieten van de spuisluizen vele malen hoger zijn dan via de Vismigratierivier, zal de
vindbaarheid van de ingang van de Vismigratierivier het grootst zijn als de ingang van de
vismigratie dichtbij de spuisluizen ligt, bij voorkeur aansluitend op of in de spuikom.
Buiten de spuikom zal het risico op geringere vindbaarheid van de ingang groter worden
naarmate deze verder van de spuikom gelegen is.

Omdat de spuikoker in de Vismigratierivier voor circa 53 % van de tijd open staat
tegenover circa 36 % voor de spuisluizen, zijn er drie verschillende spui-situaties tijdens
een getij te onderscheiden:
        Spui uit zowel spuisluizen als Vismigratierivier (circa 36 % van tijd);
        Spui uit alleen Vismigratierivier (circa 16 % van de tijd);
        Geen spui (circa 48 % van de tijd).

Daarnaast speelt het opkomend of afgaand tij een rol bij de omstandigheden in de
ingang van de Vismigratierivier, voornamelijk tijdens de periode dat er geen spui
plaatsvindt. Omdat de Vismigratierivier langer openblijft dan de spuisluizen en
afgeschermd is, zal vis langer in het brakwatergebied blijven. Het is de verwachting dat
ook tijdens de niet-spui fase de ingang van de Vismigratierivier een aantrekkelijke route
is om in te verblijven.

Gedrag en verspreiding van vis gedurende de getijcyclus is hierbij de belangrijkste factor.
Indien de locatie van de ingang van de Vismigratierivier goed aansluit bij verspreiding en
het voorkomen van trekvis gedurende de getijcyclus is de kans op een effectieve
werking van de vispassage het grootst. Maar hier is nog vrijwel geen wetenschappelijke
kennis over beschikbaar. Het is dan ook noodzakelijk om als onderdeel van de
uitwerking van het project onderzoek te doen naar het gedrag en verspreiding van
verschillende soorten trekvis in en nabij de spuikom aan de Waddenzeezijde gedurende
de getijcyclus.

2. Buitengaatse vismigratierivier: van ingang naar koker
Wanneer trekvis eenmaal de Vismigratierivier is ingetrokken zijn er geen concurrerende
lokstromen meer en speelt uitsluitend de passeerbaarheid een rol. Allereerst moet de
vis kúnnen passeren. Dus de stroomsnelheden moeten dermate laag zijn dat de vis hier
tegen in kan zwemmen in geval van stroming vanuit het IJsselmeer. In geval van
stroming vanuit de Waddenzee kan alle vis uiteraard zonder probleem mee zwemmen


                                                                                                38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                 Vismigratierivier Afsluitdijk



richting IJsselmeer. Daarnaast moet de vis wíllen passeren. Dus de omstandigheden
moeten zodanig zijn dat de trekvis de Vismigratierivier verder in wil trekken. Dit hangt af
van het gedrag van vis in samenhang met stroomsnelheden, zoet-zout gradiënten en
mate van verstoring of acceptatie van een minder natuurlijke omgeving, bijvoorbeeld in
kunstwerken. Ook hierover is nog vrijwel geen wetenschappelijke kennis beschikbaar.

Tijdens spuien vanuit de spuikoker is er een zoetere stroming waar trekvis tegen in moet
zwemmen om de Vismigratierivier verder in te trekken. De stroomsnelheden zijn relatief
laag en voor actieve zwemmers geen probleem, vooral omdat de stroomsnelheid langs
de oevers en langs de bodem nog lager zullen liggen. Als er niet gespuid wordt, is er
tijdens opkomend water een stroming naar de koker toe waar vis op mee kan liften. Dit
sluit goed aan bij selectief getijdentransport. Bij afgaand water zonder spui is er een
stroming terug naar de Waddenzee, waarbij het te verwachten is dat de vis, met name
de zwakkere zwemmers, zich tegen de bodem drukken en daar het volgende
opkomende tij afwachten. Indien de bodem bestaat uit natuurlijk substraat,
bijvoorbeeld zand, zal dit geen gedragsbelemmeringen opleveren. Mochten
morfologische factoren het noodzakelijk maken dat de bodem uit hard substraat
bestaat, bijvoorbeeld beton, dan is het raadzaam om tijdens de planfase een pilotstudie
uit te voeren of doelsoorten zoals glasaal en botlarven dergelijke bodems ook gebruiken
om zich tijdens afgaand water tegen aan te drukken. Een dergelijk experiment kan op tal
van locaties bij zoet-zout overgangen in Noord-Nederland worden uitgevoerd.




Figuur 22 Referentiebeeld van Waddenzeedeel van de Vismigratierivier bij laag water


3. Passage door de spuikoker
Omdat het natte oppervlak in de koker kleiner is dan over de andere trajecten in de
Vismigratierivier, zullen hier de stroomsnelheden het grootste zijn. De koker staat 53 %
van de tijd open en vis ondervindt dan:
        Relatief hoge stroming tijdens de piek van het spuien (maximaal circa 2 m/s
        over een deel van deze periode; zie paragraaf 4.4 ) naar de Waddenzee toe;



                                                                                                           39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                                                  Vismigratierivier Afsluitdijk



         Geen stroming rond de periode van gelijk water tussen Vismigratierivier en de
         Waddenzee (circa 0 m/s);
         Relatief geringere stroming naar de Vismigratierivier toe aan het einde van een
         spuivenster (maximaal circa 0,5 m/s).

Dus in de tijd zijn er voor alle vissoorten en levensstadia migratievensters gedurende
elke getijcyclus. De migratievensters zullen voor sterke zwemmers zoals volwassen zalm
het langst duren. Voor zwakkere zwemmers die afhankelijk zijn van selectief getijden-
transport, zoals botlarven en glasaal, zal een kortere periode per getijcyclus beschikbaar
zijn (zie figuur 23). Het unieke van de Vismigratierivier ten opzichte van andere
vispassages is dat intrek met stroming mee voor een deel van tijd wel mogelijk is. Zo
heeft elke trekvissoort in de Vismigratierivier gedurende elke getijcyclus
intrekmogelijkheden.

Wanneer de koker zodanig wordt ontworpen dat de stroomsnelheden geringer worden,
door bijvoorbeeld stortsteen op de bodem aan te brengen, lokale verbredingen aan te
brengen en/of schuilplekken langs de wanden zullen de migratievensters voor actieve
zwemmers langer duren. Dit kan echter ook de ingaande stroomsnelheid naar het
IJsselmeer verminderen, waardoor de verblijftijd van vis in de koker die selectief met de
stroming meezwemt, wordt vergroot.




Figuur 23 Aan de hand van door Deltares gemodelleerde stromingsomstandigheden in de spuikoker zijn de
migratievensters van zalm (sterke zwemmer) en glasaal (zwakke zwemmer die vooral selectief getijden
transport zal benutten) weergegeven. Rood geeft aan dat migratie niet mogelijk is; aanvullende
stromingsremmende voorzieningen zijn dan nodig. Groen geeft aan dat migratie zeker mogelijk is. Oranje
geeft aan dat migratie wellicht mogelijk is (voor zalm is dit afhankelijk van de lengte van de koker en de
watertemperatuur; voor glasaal of deze naast selectief met de stroming mee ook via actief zwemmen de
koker wil passeren)


Wat het beste ontwerp is, hangt af van de bereidheid van vis om bij de ingang van de
koker te wachten op gunstige passeeromstandigheden die zich elke getijcyclus voordoen
en dus hooguit een halve dag duren. Als deze bereidheid groot is, en er niet direct
zoekgedrag van de koker weg naar de Waddenzee plaatsvindt, zijn stroomsnelheids-
beperkende maatregelen in de spuikoker niet nodig.


                                                                                                            40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                      Vismigratierivier Afsluitdijk



Het feit dat vis een relatief lange aanloop heeft van de ingang van de Vismigratierivier
naar de spuikoker, het meest beperkende deel van de intrek, is hierbij waarschijnlijk
gunstig omdat vis dan geen ‘hinder’ ondervindt van andere concurrerende
spuistromingen. De bereidheid van vissen om tijdens een getijdencyclus te wachten op
een gunstige omstandigheid zou met een gericht onderzoek tijdens de planstudie
moeten worden uitgezocht voor een aantal soorten.

4. Door het brakwatergebied naar het IJsselmeer
Eenmaal door de koker, zal de stroomsnelheid niet meer beperkend zijn voor verdere
intrek van de vissen. Er doen zich 3 omstandigheden voor:
        Spui via de Vismigratierivier: een lichte stroming in de Vismigratierivier naar de
        Waddenzee;
        Tegenstroming de Vismigratierivier in: een lichte tegenstroming in de
        Vismigratierivier vanuit de Waddenzee naar IJsselmeer (de intrekkende vis heeft
        dan de stroming mee);
        Geen spui: stilstaand brak water met een fluctuerende zoet – zout gradiënt.

Tijdens de stilstaande fase bestaat er een voor intrek gunstige gradiënt van zouter water
bij de koker naar zoeter water bij het IJsselmeer. De vis zal naar verwachting deze
gradiënt gebruiken om van zouter naar zoeter water te zwemmen, afhankelijk van de
mate van gelaagdheid en dispersiecoëfficiënt in de binnendijkse Vismigratierivier (zie
modellering Deltares). Daarbij biedt het brakwater-habitat de trekvis de mogelijkheid
om zich fysiologisch aan te passen aan zoetwater.

De uitgang naar het IJsselmeer staat circa 30% van tijd open en de stroomsnelheid in de
opening varieert van 0 tot 0,5 m/s van het IJsselmeer naar de Vismigratierivier. Door de
opening groter te dimensioneren, kan de stroomsnelheid nog verder worden verlaagd.
Daarnaast kan de openstellingsperiode nog worden vergroot door te sturen op actueel
gemeten zoutgehalten in de Vismigratierivier en/of door een intelligent ontworpen
sluisdeur (met diverse openingen, opkomend vanuit te bodem).

Voor actieve zwemmers zal de intrek naar het IJsselmeer geen probleem opleveren.
Voor de zwakke zwemmers loont het waarschijnlijk om gedurende kortere perioden in
een stagnante situatie een geopende inlaat te creëren. Dit kan tijdens de planstudie
worden onderzocht met een gericht experiment. De locatie van de inlaat vanuit het
IJsselmeer is waarschijnlijk het beste gesitueerd op zo groot mogelijke afstand van de
spuisluizen en het aansluitende geulensysteem in het IJsselmeer om de kans op
ongewenste uitspoeling van intrekkende vis tijdens een volgende spuiperiode zo klein
mogelijk te maken.




                                                                                                41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                                      Vismigratierivier Afsluitdijk




4.7 Effectiviteit van de Vismigratierivier

1. Fysieke effectiviteit voor intrekkende trekvissen
De Vismigratierivier heeft voor een brede groep trekvissen (spiering, driedoornige
stekelbaars, glasaal, fint, elft, rivierprik, zeeprik, houting, bot, zeeforel en zalm) een
hoge effectiviteit. Ten aanzien van effectiviteit wordt hierbij uitgegaan van het deel van
het aanbod van de trekvis aan de Waddenzeezijde dat daadwerkelijk succesvol naar het
IJsselmeer toe weet te trekken.

De Vismigratierivier komt, binnen de randvoorwaarden van de andere functies, goed
tegemoet aan de eisen die de verschillende trekvissen stellen. De eisen van deze
trekvissen zijn verschillend en daarom moet aan veel randvoorwaarden worden voldaan.
De Vismigratierivier doet dit door de realisatie van :
        Een goed vindbare lokstroom. Een goede vindbare lokstroom van gemiddeld 20
        m3/sec tijdens de spuiperiode die optimaal (in ruimte en tijd) aansluit op het
        spuiwater van Kornwerderzand. De lokstroom functioneert vóór, tijdens en na
        de opening van de spuisluizen van Kornwerderzand.
        Een lange openstand. De Vismigratierivier is 53% van de tijd goed geschikt voor
        de passage van vissen. Dit is optimaal in een getijderiviersysteem. De overige
        47% van de tijd staat de Vismigratierivier dicht om te veel zoutindringing te
        voorkomen. Ter vergelijking: de spuisluizen van Kornwerderzand staan 36% van
        de tijd open maar zijn slechts een luttele 0-5% van de tijd passeerbaar en dan
        nog voor een beperkt aantal trekvissoorten (de sterke zwemmers);
        Beperkte stroomsnelheid. De stroomsnelheid in de Vismigratierivier als geheel
        varieert tussen:
        - 0,53 m/sec naar de Waddenzee toe bij eb;
        - 0 m/sec bij gelijk tij;
        - 0,25 m/sec naar de Vismigratierivier toe bij vloed.
        Dit is optimaal voor trekvissen.
        In de koker van 100 m treedt over een periode tijdens eb een stroomsnelheid
        van 2 m/sec op. Dit is te hoog voor veel trekvissen. Daarom wordt over de
        gehele lengte in de koker zowel op de bodem als aan beide wanden
        stromingsremmende voorzieningen aangebracht, en wel zodanig dat de
        stroomsnelheid daar onder alle omstandigheden maximaal 0,5 m/sec bedraagt.
        Een “retourstroming” met zout water. De Vismigratierivier beschikt over een
        “retourstroming” van zout water van de Waddenzee naar de Vismigratierivier
        waardoor zwakkere zwemmers (zoals glasaal, driedoornige stekelbaars en
        spiering) op de getijstroming mee naar binnen kunnen;
        Een brakwatergebied met rustplekken. In de Vismigratierivier is een rustig
        brakwatergebied van 5 km aanwezig met aangekoppelde waterplassen. Het
        zoutgehalte varieert op een natuurlijke wijze en neemt af richting het
        IJsselmeer;
        Een goed passeerbare sluis aan IJsselmeerzijde. De sluis aan de IJsselmeerzijde
        is goed passeerbaar en zodanig gepositioneerd dat het risico op uitspoeling via
        de spuisluizen van Kornwerderzand voor gepasseerd trekvissen minimaal is.

2. Effect op populaties trekvissen
Onderstaand zijn de effecten van de Vismigratierivier voor de verschillende doelsoorten
in kwalitatieve zin ingeschat. Dit is gedaan op basis van expert-judgement van Imares.


                                                                                                42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                                         Vismigratierivier Afsluitdijk



               De Vismigratierivier heeft voor alle trekvissen een duidelijk positief effect op de
               populaties trekvissen in het IJsselmeergebied. Dit geldt voor de gehele doelgroep
               trekvissen.

               Een meer gekwantificeerde beoordeling van de effecten kan op basis van de momenteel
               beschikbare gegevens niet worden gedaan. Hiervoor is nadere analyse met een
               vispopulatie-model noodzakelijk.

Nederlandse      Verwacht effect    Beschrijving
naam             voor bestaande
                 populatie in het
                 IJsselmeer en
                 het achterland
Bot                     ++          Vergroting van de populatie op het IJsselmeer.


Driedoornige           ++           Vergroting van de nu kleine populaties in het IJsselmeer
stekelbaars                         en het achterland.
Fint                    +           Vergroting van de intrekmogelijkheden. Echter, de paai-
                                    en opgroeiomstandigheden in het IJsselmeer zijn nog niet
                                    geschikt voor deze soort; hiervoor is verdergaand herstel
                                    van het estuarium-habitat aan de Waddenzee-rand
                                    noodzakelijk (al dan niet bij de Afsluitdijk). Het
                                    voorkomen van fint in de Waddenzee komt doordat deze
                                    elders nog (beperkt) kunnen paaien.
Elft                   ++           Vergroting van de populatie op het IJsselmeer.


Houting                ++           Vergroting van de populatie op het IJsselmeer en in de
                                    Waddenzee. De populatie houting is de afgelopen 10 jaar
                                    behoorlijk hersteld, waarschijnlijk als gevolg van het
                                    uitzetprogramma in Denemarken en Duitsland. Betere
                                    migratiemogelijkheden zal dit proces verder versterken.
Paling/aal             ++           Vergroting van de intrek van glasaal in het IJsselmeer en
                                    naar de wetlands en polders in het (lokale) achterland.
                                    Herstel van de populatie hangt daarbij af van een
                                    combinatie van maatregelen die in geheel Europa worden
                                    genomen.
Rivierprik             ++           Vergroting van de populatie in het IJsselmeer en het
                                    achterland, zoals de Overijsselse Vecht, Berkel, Dinkel en
                                    Berkel. De rivierprik komt nu relatief weinig voor in de
                                    potentieel geschikte rivieren en zijbeken.
Spiering               ++           Vergroting van de trekkende populatie op het IJsselmeer
                                    en betere terugkeermogelijkheden van uitgespoelde
                                    spiering uit standpopulatie naar het IJsselmeer.
Zalm                    +           Vergroting van de migratiemogelijk voor zalm. De zalm
                                    komt echter maar zeer beperkt voor dus de verbeteringen
                                    voor de populatie zijn moeilijk in te schatten.
Zeeforel                +           Vergroting van de migratiemogelijk voor zeeforel. De
                                    zeeforel komt echter maar zeer beperkt voor dus de
                                    verbeteringen voor de populatie zijn moeilijk in te
                                    schatten
Zeeprik                 +           Vergroting van de migratiemogelijk voor zeeprik. De
                                    zeeprik komt echter maar zeer beperkt voor dus de
                                    verbeteringen voor de populatie zijn moeilijk in te



                                                                                                                   43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                                                                  Vismigratierivier Afsluitdijk



                          schatten
+   positief effect; ++ sterk positief effect; +++   zeer sterk positief effect


Effect op uittrek trekvissen
De uittrek van trekvissen naar zee is in zijn algemeenheid niet het grootste probleem
voor trekvissen in het IJsselmeer. Ze gaan met het gespuide water naar buiten en ook bij
Kornwerderzand vindt dit plaats. De Vismigratierivier staat langer open dan de
spuisluizen waardoor een positieve bijdrage verwacht zou kunnen worden. Echter, de
hoeveelheden water die gespuid worden door de spuisluizen zijn vele malen groter dan
die gespuid worden door de Vismigratierivier dus de verwachting dat de bijdrage van de
Vismigratierivier op dit gebied zeer beperkt zal zijn.

Uitspoelen van zoetwatervis
Vanuit het IJsselmeer spoelt er jonge zoetwatervis uit tijdens het spuien. Deze vissen
gaan in de zoute Waddenzee bijna allemaal dood omdat ze niet terug kunnen keren naar
het IJsselmeer omdat de stroming te sterk. Dit is een verlies voor de visstand in het
IJsselmeer. De Vismigratierivier kan door deze jonge zoetwatervissen benut worden om
terug te keren naar het IJsselmeer. De precieze effectiviteit hiervan moet nader
beschouwd worden in een vispopulatie-model.

3. Effectiviteit natuur- en waterbeleid
De Vismigratierivier kan een zeer positieve bijdrage hebben voor het natuur- en
waterbeleid. De trekvissen zijn beschermd binnen het natuur- en waterbeleid van
verschillende overheden. De Vismigratierivier heeft een duidelijk positief effect op de
brede groep trekvissen in de Waddenzee en de grotere IJsselmeerregio en daarmee is
het een zeer effectieve beleidsmaatregel.




Figuur 24 Het achterland met de Vecht en lepelaars (bron: waterschap Groot Salland/Natuurmonumenten)


De meeste van de beoogde doelsoorten worden middels divers natuur- en waterbeleid
beschermd. Daarnaast vormen de vissen onderdeel van de voedselketen. Het
voorkomen van diverse trekvissen heeft een aantoonbare positieve relatie met het
voorkomen van diverse beschermde vogelsoorten (driedoornige stekelbaars -> lepelaar;
en spiering -> visdiefje). De beleidsregeling die de trekvissen beschermen zijn:
        Rode lijst bedreigde diersoorten;
        Flora en fauna wet;
        Habitat Richtlijn;
        Aal Herstelplan;
        Kaderrichtlijn Water.



                                                                                                            44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk



De verantwoordelijkheid voor deze beleidsdoelen ligt bij diverse overheden. Het
betreffen: Ministerie EL&I, provincie Friesland en waterbeheerders (Rijkwaterstaat,
Hollands Noorderkwartier, Waternet, waterschap Zuiderzeeland, Veluwe, Reest en
Wieden, Wetterskip Fryslân en Groot Salland). Het beleidsbelang van de
Vismigratierivier is dus groter dan alleen het IJsselmeer; het is ook een bijdrage aan de
KRW doelen van de waterschappen om het IJsselmeer.

4. Effectiviteit van verschillende maatregelen
Ten aanzien van verbetering van de vismigratie rond de Afsluitdijk zijn diverse plannen
ontwikkeld. We willen hier kort ingaan op 3 soorten plannen, op basis van de expertise
van de vismigratiespecialisten:
        Natuurlijk sluisbeheer met brakwatergebied;
        Technische, relatief kleinschalige voorzieningen;
        Technische voorziening met natuurlijk karakter, zoals de Vismigratierivier.

Natuurlijk sluisbeheer met brakwatergebied
Dit is een effectieve maatregel voor trekvissen. Echter, de realisatie van een
brakwatergebied in het IJsselmeergebied leidt tot een ongewenste situatie voor de
landbouw en drinkwaterwinning. Indien de zoutlast voor het IJsselmeer sterk beperkt
moet worden, nemen de intrekmogelijkheden voor trekvissen snel af. Bij het realiseren
van natuurlijk sluisbeheer met een brakwatergebied moet tevens rekening worden
gehouden met het aanpassen/vervangen van de spuisluizen omdat deze nu alleen
geschikt zijn voor sluiting bij beperkte peilverschillen.

Technische, relatief kleinschalige voorzieningen
Als tweede zijn er diverse technische voorzieningen ontwikkeld met een relatief
kleinschalig karakter t.o.v. de bestaande spuisluizen. De voorzieningen hebben vaak een
aantal algemene nadelen:
        Het technische karakter van de voorziening sluit vaak niet goed aan bij het
        trekgedrag van de trekvissen waardoor de effectiviteit voor de trekvissen niet
        optimaal is;
        De voorziening is meestal gericht op een beperkte doelgroep en bedient niet de
        brede groep trekvissen met haar verschillende wensen en eisen;
        De voorziening zorgt vaak niet voor een robuuste ecologische verbinding tussen
        de natuurgebieden de Waddenzee en het IJsselmeer.

Realisatie van diverse kleinschalige voorzieningen lijkt ook geen oplossing te bieden
omdat het niet-optimale karakter dan gehandhaafd blijft en de optimale locatie voor de
realisatie van de vismigratievoorziening maar één keer benut kan worden.

Technische voorziening met natuurlijk karakter, zoals de Vismigratierivier.
Als derde zijn technische voorzieningen met een meer natuurlijk karakter ontwikkeld.
Een voorbeeld daarvan is de Vismigratierivier. Deze heeft als voordeel:
        Geschikt voor een brede groep trekvissen;
        Natuurlijk karakter met aanzienlijke lokstroom, groot migratievenster,
        “retourstroming” met zout water, beperkte stroomsnelheid, een brakwater-
        aanpassingsgebied en goed passeerbare sluizen;
        Geen nadelen voor veiligheid, landbouw of drinkwaterwinning.




                                                                                               45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                                                               V
                                                                               ism
                                                                                 igr
                                                                                   ati
                                                                                     eri
                                                                                       vie
                                                                                         rAf
                                                                                           slu
                                                                                             itd
                                                                                               i
                                                                                               jk



            Hie
              rme e
                  isd eV
                       ismig
                           rat
                             ier
                               iv
                                iereene
                                      ffe
                                        ct
                                         iev
                                           ema
                                             atr
                                               ege
                                                 lvoo
                                                    rtr
                                                      ekv
                                                        iss
                                                          enzond
                                                               ern
                                                                 ade
                                                                   len
            voorander
                    efunc
                        tie
                          s.


            5.Ef
               fectenVi
                      smig
                         rat
                           ier
                             iv
                              ieropanderesec
                                           toren
            Deontwikke
                     l
                     ingvand eVismig
                                   rat
                                     ier
                                       iv
                                        ierenh etB ezoeker
                                                         scen
                                                            trum Vi
                                                                  smi
                                                                    gra
                                                                      tier
                                                                         iv
                                                                          i e
                                                                            r
            hee
              ftni
                 e ta
                    ll
                     eeneenef
                            fectopdenatuurwaa
                                            rdenvanh etIJ
                                                        sselmee
                                                              rend eWaddenzee
                                                                            .
            Erz
              i
              jnoo kef
                     fec
                       tenopanderes
                                  ecto
                                     rendieonder
                                               staandzijn
                                                        inges
                                                            chat.

            A
            l
            lesbi
                je l
                   kaa
                     rh eef
                          tdeV i
                               smigr
                                   ati
                                     eriv
                                        ierposit
                                               ieveef
                                                    fectenvoo
                                                            rd esecto
                                                                    rennatuu
                                                                           r,
            r
            ecre
               ati
                 e&toe r
                       isme,be
                             roeps
                                 vis
                                   ser
                                     ij,spor
                                           tvi
                                             sser
                                                ijendew ate
                                                          rkwa
                                                             li
                                                              tei
                                                                t.Voordeande
                                                                           re
            s
            ecto
               renzi
                   jnergeenofmaarzee
                                   rb eperk
                                          tn eg
                                              atievee
                                                    ffe
                                                      cten
                                                         .

Fun
  cti
    e                E
                     ffe
                       ct                                                    Inschat
                                                                                   tin
                                                                                     g
                                                                             ef
                                                                              fect
Re
 cre
   ati
     eentoe
          ri
           sme       Aanw e z
                            i gheid v  an e  en in  ter e
                                                        ss ante r ecreat
                                                                       ie ve    +++
                     locatie op de A       fsluitdi
                                                  j k
                                                    , a  an s
                                                            luitend b ij de
                     recre at
                            ie vevoo  rzien
                                          in  genrond M   akkum
Be
 roep
    svi
      sse
        ri
         j           Herstelv  anpopu   lat
                                          iest  rekvisseninhe   tIJsselm eer     ++
                     ende W   adden  zee
                     Teru gkee rv   an een de     e
                                                  lv   an de u   itge
                                                                    spoe lde     +
                     zoetw  atervisn aa rhet IJsselme er
                     Ver
                       liesv   aneen bepe    r kta ant alvis g
                                                             rondenin he   t      -
                     IJsselm ee ren W  adden  zee(h a)
Spo
  rtv
    isse
       ri
        j            Herstelv  anpopu   lat
                                          iest  rekvisseninhe   tIJsselm eer     ++
                     ende W   adden  zee
Wa
 terbehee
        r,           Herstelv  anpopu   lat
                                          iest  rekvisseninhe   tIJsselm eer     ++
kwa
  lita
     tie
       f             ende W   adden  ze e
                                        ,w  ateendu   ideli
                                                          j kkenme  rkisv an
                     eenbe  terekw   a
                                     litei
                                         t( z
                                            i eoo  kvo r
                                                       ig ep aragraaf
                                                                    )
Wa
 terbeheer
         ,           Bepe rktev  ergrotingv  andeto   t a
                                                        lespu ic apac
                                                                    itei
                                                                       top       +
kwant
    itat
       ief           deA fs
                          lu itdi
                                j k
                     Bepe rkt ve  r
                                  lies be r gin gsvolum eI  Jsselm ee
                                                                    r doo  r     -
                                                                                 /0
                     aanlegV  ism igrat
                                      ie r
                                         ivier(mᶟ  )
Ve
 i
 lighe
     id              Dev  e
                          ilighe idv  an de A  f s
                                                 luitd
                                                     ij k
                                                        , he tspu icomp le x
                                                                           ,     0
                     s
                     luiscomp  l exb l
                                     ijvengeh   andh aafd;in c
                                                             lusiefgebrui k
Ve
 rkee
    r                Dev  e
                          ilighe idv  anau  to snelwe gb lijf
                                                            tg  ehandh aafd;     0
                     inclusiefg eb ruik
L
andbouw              Dea anl egv  andeV  ism i grat
                                                  i er
                                                     ivierl e
                                                            idtn iettote  en     0
                     verho gin gv  an he tzou   tgeh a
                                                     ltein he   tI Js
                                                                    s e
                                                                      lm eer
                     t.o
                       . v
                         . de hu   idiges itu atie en he  eftd a armeeg  een
                     neg a
                         tiefe ff ectopde  landbouw
D
rin
  kwa
    terw
       inn
         ing         Dea anl egv  andeV  ism i grat
                                                  i er
                                                     ivierl e
                                                            idtn iettote  en     0
                     verho gin gv  an he tzou   tgeh a
                                                     ltein he   tI Js
                                                                    s e
                                                                      lm eer
                     t.o
                       . v
                         . de hu   idiges itu atie en he  eftd a armeeg  een
                     neg a
                         tiefe ff ectopded   rin kw a
                                                    terw innin g




                                                                                              46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk




4.8 Conclusies t.a.v. de Vismigratierivier voor trekvissen en andere functies
       De Vismigratierivier is een uniek concept met voor trekvis de essentiële
       onderdelen:
       - Een goed vindbare lokstroom;
       - Een lange openstand;
       - Beperkte stroomsnelheid;
       - Een “retourstroming” met zout water;
       - Een brakwatergebied van 5 km met rustplekken;
       - Een goed passeerbare sluis aan IJsselmeerzijde.
       De Vismigratierivier heeft voor een brede groep trekvissen (spiering,
       driedoornige stekelbaars, glasaal, fint, elft, rivierprik, zeeprik, houting, bot,
       zeeforel en zalm) een hoge effectiviteit voor de migratie tussen Waddenzee en
       IJsselmeer;
       De Vismigratierivier heeft een positief effect op de populaties trekvissen in de
       Waddenzee en het grotere, regionale IJsselmeergebied met onder andere de
       Weerribben, de IJssel en de Overijsselse Vecht als achterland;
       De Vismigratierivier heeft een beperkt positief effect op de uittrek van
       trekvissen; het biedt daarentegen een mogelijkheid voor uitgespoelde jonge
       zoetwatervis om terug te keren naar het IJsselmeer;
       De Vismigratierivier zorgt voor een sterk positieve bijdrage aan de realisatie van
       natuur- en waterbeleid;
       De Vismigratierivier is een effectievere maatregel als deze met andere
       maatregelen wordt vergeleken omdat:
       - Het optimaal aansluit bij het trekgedrag van vissen;
       - Veel treksoorten er gebruikt van kunnen maken
       - Een groot volume aan trekvissen kan passeren;
       - Het zorgt voor een robuuste ecologische koppeling tussen de natuurgebieden
            Waddenzee en IJsselmeer.
       Andere oplossingen, zoals bijvoorbeeld twee hevels, realiseren dit in veel
       mindere mate.
       De Vismigratierivier kan een sterke economische impuls geven aan de sector
       recreatie & toerisme;
       De Vismigratierivier heeft voordelen voor beroepsvisserij, sportvisserij,
       waterbeheer (kwalitatief en kwantitatief) en geen nadelen voor de veiligheid,
       verkeer, waterberging, landbouw en drinkwaterwinning.
       De Vismigratierivier is een uniek natuur-herstelproject op wereldschaal wat kan
       functioneren als Nederlandse “show case” in het kader van eco-engineering;




                                                                                               47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk




$                                    !
    %


5.1 Vismigratierivier
Een uniek natuurproject
De Vismigratierivier wordt een toplocatie voor natuur en recreatie in Noord-Nederland.
De trekvissoorten krijgen een voorziening die optimaal voldoet aan hun eisen bij de
spuisluizen van Kornwerderzand. De migratieroute van Waddenzee naar IJsselmeer
wordt hiermee hersteld voor de doelsoorten spiering, driedoornige stekelbaars, glasaal,
fint, elft, rivierprik, zeeprik, houting, bot, zeeforel en zalm. Dit is betekent dat deze
soorten weer een duurzame populatie op kunnen bouwen in het IJsselmeer en de
achterliggende beken, rivier, polders en wetlands. Dit is zeer goed nieuws voor de
natuur in Nederland.

Een recreatief project van toegevoegde waarde voor Noord-Nederland
Als tweede onderdeel van het project wordt een “Bezoekerscentrum Vismigratierivier”
ontwikkeld bij of in de buurt van Kornwerderzand. Dit is een recreatieve locatie waar
zowel de Afsluitdijk als de Vismigratierivier beleefd kunnen worden. Dit gebeurt in
combinatie met educatie over trekvissen, delta’s, zoet-zout overgangen en de
Afsluitdijk. De locatie is met recht een “experience centrum” omdat sterk wordt ingezet
op interactieve middelen en bewegend beeldmateriaal voor kinderen en volwassenen.

Het Bezoekerscentrum Vismigratierivier bestaat uit een bezoekersgebouw, een kijkraam
in de Vismigratierivier en restaurant. Daarnaast wordt het IJsselmeerstrand ten oosten
van Kornwerderzand en de parkeergelegenheid verbeterd. Het moet een interessante
locatie worden voor de 250.000 toeristen die de Afsluitdijk op dit moment bezoeken en
het moet een aanvulling zijn voor de recreatieve sector in de regio. In samenwerking
met de gebiedspartijen moeten de mogelijkheden en locatie voor een
bezoekerscentrum verder worden uitgewerkt.

Afsluitdijk 2.0
De Vismigratierivier kan een nieuwe internationale showcase worden voor de
Nederlandse waterbouwsector. De Vismigratierivier is een uniek concept en bestaat nog
niet elders in de wereld. Het kan één van de aansprekende Nederlandse voorbeelden
zijn hoe in de toekomst om te gaan met het duurzaam beheer van deltagebieden.

5.2 Het ruimtelijke beeld van de Vismigratierivier
De Vismigratierivier is een nieuwe voorziening direct ten westen van Kornwerderzand.
Het is hiermee een vergroting van een bestaand ruimtelijk accent op de Afsluitdijk.

Drie ruimtelijke modellen
Op basis van de conclusies uit de hydrologische modellering en ecologische analyse zijn
een aantal ruimtelijke modellen voor de Vismigratierivier ontwikkeld. Voor deze
modellen geldt steeds dat is uitgegaan van een optimaal functionerende
Vismigratierivier aan de westzijde van Kornwerderzand. De ruimtelijke en technische
uitwerkingen zijn echter steeds anders:




                                                                                               48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




Figuur 25 Ruimtelijk beeld Afsluitdijk en dwarsprofiel
huidige situatie

    1. Knoopmodel Vismigratierivier. Een model waarbij Kornwerderzand aan twee
       zijden wordt versterkt tot een knoop. De vormtaal die gebruikt wordt voor de
       Vismigratierivier wijkt met zijn rondingen af van de vormtaal van het bestaande
       spuicomplex. De Vismigratierivier heeft een lengte van circa 6 km. De
       oppervlakte van het totale brakwater-habitat bedraagt 225 ha;

    2. Sluismodel Vismigratierivier. In dit model wordt gekozen voor aansluiting bij de
       vormtaal van het bestaande sluiscomplex. De vormen van het bestaande,
       technische sluiscomplex zijn richtinggevend voor de vorm van de technische
       onderdelen van de Vismigratierivier. Het gehele ontwerp is daarmee wat
       compacter. De Vismigratierivier heeft een lengte van circa 5 km. De oppervlakte
       van het totale brakwater-habitat bedraagt 105 ha;

    3. Compact model Vismigratierivier. Het derde model is een meer technische
       model, waarbij de Vismigratierivier in het IJsselmeer als een technische
       voorziening van betonwanden is ontworpen. De buitenzijde van de
       Vismigratierivier is tevens compacter dan bij het sluismodel. Er is in dit model
       veel minder sprake van een brakwater habitat als gevolg van de technische
       uitwerking. De Vismigratierivier heeft een lengte van circa 5 km. De oppervlakte
       van het totale brakwater-habitat bedraagt 42 ha.




                                                                                             49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                                                Vismigratierivier Afsluitdijk




Figuur 26 Drie modellen van de Vismigratierivier

Model 2 Het sluismodel van de Vismigratierivier is uitgewerkt als vogelvlucht op de
volgende pagina.




                                                                                          50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                       Vismigratierivier Afsluitdijk




Figuur 27 Vogelvlucht model 2 Sluismodel Vismigratierivier


5.3 De Vismigratierivier: de onderdelen
Robuuste lokstroom voor trekvissen
De Vismigratierivier heeft een robuuste lokstroom die goed aansluit op het spuiwater
van Kornwerderzand. De lokstroom van de Vismigratierivier ligt aan de westzijde,
functioneert voor, tijdens en na de spuiperiode van de spuisluizen en takt direct aan op
het spuiwater buiten de turbulente zone. De aantakking vindt plaats via relatief smal
deel (circa 50 m) om een geconcentreerde lokstroom te realiseren. De lokstroom
varieert natuurlijk door het getij; gemiddeld 20 m3/s bij eb tot 0 m3/s bij gelijk water.
Onderzocht moet worden of het wenselijk is de lokstroom ook aan te laten sluiten op de
spuikom, vanuit ecologische, technische en beheertechnische oogpunt.

Vismigratierivier buitendijks (Waddenzee)
De Vismigratierivier buitendijks heeft een beperkt natuurlijk karakter beschermd door
een aangelegde pier. De pier vormt een robuuste zeewering en is van hetzelfde formaat
als de reeds aanwezige pier om de spuikom. De rivier ligt in een bedding van zand/slib
geflankeerd met een beperkt aantal kweldergebieden. De lengte is circa 1,5 km. De
breedte varieert door het getij en is afhankelijk van de precieze locatie: bij laag water is
deze 20 - 50 m breed; bij hoogwater 50 - 400 m. De diepte varieert van 2 – 5 m. Het
natuurlijke karakter heeft als voordeel dat zwakke zwemmers in het migratieproces de
bodem als schuilplaats kunnen benutten.




Figuur 28 Dwarsdoornsnede buitendijkse deel Vismigratierivier

In de verschillende modellen is het buitendijkse deel van de vismigratierivier
verschillende vormgeven:


                                                                                                 51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk



        Knoopmodel Vismigratierivier:             100 ha;
        Sluismodel Vismigratierivier:             35 ha;
        Compact model Vismigratierivier:          30 ha.

Dit buitendijkse deel van de Vismigratierivier kan bijdragen aan de realisatie van de
andere Natura 2000 doelen voor de Waddenzee als die voor trekvis. Gedacht wordt
hierbij aan de ontwikkeling van zilte pionier begroeiing, schorren en zilte graslanden en
tevens nieuwe broedgelegenheid en hoogwatervluchtplaatsen voor diverse
vogelsoorten.

Afsluitbare opening aan Waddenzeezijde
Aan de buitendijkse zijde van de Afsluitdijk wordt een dubbele afsluitbare sluis
aangebracht, conform de veiligheidsnormen (1:10.000). Hierdoor is de veiligheid
duurzaam geborgd en wordt de koker niet belast met hoogwater. Voor de bediening van
de sluis moet bekabeling worden aangelegd en deze moet gekoppeld worden aan het
besturingssysteem van de bestaande spuisluizen.

Koker door de Afsluitdijk
Door de Afsluitdijk wordt een rechthoekige betonnen koker aangebracht met een
doorstroombaar profiel van circa 10 m2 en een lengte van 100 m. In de koker worden
stromingsremmers op de bodem en de wanden aangebracht om het stroomsnelheid
tijdens de spui-piek in delen van de koker te beperken. Hierdoor wordt ook voor zwakke
zwemmers het migratievenster door de koker geoptimaliseerd. De inlaat aan de
binnenzijde en de uitlaat aan de buitenzijde zijn afgewerkt in beton om de veiligheid te
garanderen. Om veiligheidsredenen bevindt zich zowel aan de zeezijde als aan de
IJsselmeerzijde een afsluitbare sluisdeur.

De koker kan onder de snelweg en mogelijk ook door de dijk met prefab segmenten
worden aangelegd. Dit wordt in de realisatiemethode later nader uitgewerkt. Tevens
moet onderzocht worden of ontluchting van de koker noodzakelijk is.




                                                                                               52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk




Figuur 29 Lengteprofiel koker van de Vismigratierivier; en 3D aanzicht vanaf IJsselmeerzijde

Gecontroleerd brakwatermilieu in de Vismigratierivier
Het binnendijkse deel van de Vismigratierivier is een afgesloten bekken met een lengte
van circa 5 km, afhankelijk van het model. In de modellen is de IJsselmeerzijde
verschillend uitgewerkt:
         Knoopmodel Vismigratierivier:             natuurlijk, 125 ha;
         Sluismodel Vismigratierivier:             natuurlijk, 70 ha;
         Compact model Vismigratierivier:          technisch, 12 ha.

In de eerste twee varianten ligt de Vismigratierivier in een natuurlijke bedding van zand.
De rivier stroomt langzaam als een getijdenrivier met stroomsnelheden tussen 0 – 0,5
m/s. De rivier heeft een zeer gedempte getijdenslag van circa 30 cm. De breedte varieert
door het getij, van 10 tot 20 m, de diepte is gemiddeld 2 m en de oevers zijn natuurlijk.
Tussen de slingers van de Vismigratierivier bevindt zich steeds een gebied van 25 – 30 m
met korte, grazige vegetatie.

De buitenzijde van dit deel van de Vismigratierivier bestaat uit een harde dijk op het
niveau van de snelweg, + 4 m NAP. Deze dijk moet de Vismigratierivier beschermen
tegen water en ijsbelasting. In de ondergrond van de Vismigratierivier wordt een “grid”
kleidijken aangelegd om te waarborgen dat de loop van de rivier op zijn plek blijft liggen.
Voorkomen moet worden dat de rivier na verloop van tijd zijn loop gaat verleggen en de
lengte van de rivier hierdoor zou worden verkort. Deze ondergrond wordt vervolgens
bedekt met een zandbed wat de bedding van de rivier vormt.

In het technische model 3 wordt uitgegaan van een compacte technische watergang van
10 m breedte. De slingers van de rivier worden gescheiden door betonnen wanden. In
de nadere uitwerking moet bepaald worden welk model qua ecologie, beheer en kosten
het voorkeursmodel is.




                                                                                                               53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                                                                                 Vismigratierivier Afsluitdijk




Figuur 30 Dwarsdoorsnede binnendijkse deel Vismigratierivier; de varianten met de natuurlijke VMR

Afsluitbare opening aan de IJsselmeerzijde
Aan instroomopening van de IJsselmeerzijde moet ook een afsluitbare sluisdeur worden
aangebracht. Deze sluisdeur moet voldoen aan de veiligheidsnormen geldend op het
IJsselmeer en moet samen met de andere 2 sluizen gekoppeld zijn in één
besturingsprogramma. Dit is tevens gekoppeld aan het besturingsprogramma van de
bestaande spuisluis.

De sluisdeur heeft een breedte van circa 10 m en de ingang van de Vismigratierivier kan
dus over de gehele breedte worden geopend. De sluisdeur ligt aan de westzijde van de
Vismigratierivier om de voorkomen dat gepasseerde vissen het risico lopen weer
uitgespoeld te worden. Het ontwerp van de sluisdeur moet bij de verder uitwerking
nader worden bepaald. Er kan namelijk gedacht worden aan kleine openingen op
verschillende hoogten in de deur waardoor de passeerbaarheid voor visser verder
geoptimaliseerd wordt. Daarnaast kan gedacht worden aan een sluis die sluit van onder
af waardoor het beheer van het chloride gehalte in de rivier i.r.t. de openstelling verder
kan worden geoptimaliseerd.

5.4 Relatie met klimaatverandering en Deltaprogramma IJsselmeer
Bij de bouw en het beheer van de Vismigratierivier zal rekening moeten worden
gehouden met de ontwikkelingen rond de zeespiegelstijging en de plannen die er zijn
voor het IJsselmeer met het peilbeheer.

Het Deltaprogramma IJsselmeer gaat voor de toekomst uit van een meer flexibel
peilbeheer in het IJsselmeer in met name de zomer. Dit betekent dat het waterpeil meer
zal variëren: het kan oplopen tot boven het streefpeil van – 0,2 m NAP of het kan wat
verder uitzakken indien meer bergingsruimte noodzakelijk is. Door het flexibel
peilbeheer wordt het mogelijk om meer watervoorraad in het IJsselmeer te
bewerkstelligen.

Zowel het peilbeheer als de wens om meer watervoorraad te creëren zijn essentiële
randvoorwaarden voor het functioneren van de Vismigratierivier.
Met betrekking tot de zeespiegelstijging kijkt Rijkswaterstaat bij haar plannen vooruit
tot het jaar 2050. Hierbij wordt uitgegaan van een stijging van 25 cm t.o.v. het huidige



                                                                                                           54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk



waterpeil. Rijkswaterstaat zal de komende jaren bij de versteviging en renovatie
(veiligheid en beheer) van de Afsluitdijk rekening houden met bovenstaande
uitgangspunten.

Bij het ontwerp en realisatie van de Vismigratierivier zal dus ook rekening worden
gehouden met bovenstaande randvoorwaarden en ontwikkelingen. Dit wordt gedaan
door het hanteren van een flexibel ontwerp dat, net als de hele Afsluitdijk, in elk geval
tot 2050 kan meegroeien met de zee en is afgestemd op het peilbeheer in het
IJsselmeer. De voorziene ontwikkeling rond het peilbeheer en de zeespiegelstijging
hebben vooralsnog geen negatieve invloed op het functioneren van de Vismigratierivier.
Rond 2050 zal moeten worden bepaald of er aanvullende beheermaatregelen nodig zijn
op basis van de dan geldende klimaatscenario’s en adviezen t.a.v. de veiligheid van de
Afsluitdijk.

5.5 Het Bezoekerscentrum Vismigratierivier
Het Bezoekerscentrum Vismigratierivier is een recreatie–toeristische attractie bij of in
de buurt van Kornwerderzand. Het Bezoekerscentrum Vismigratierivier wil het
bezoekerscentrum zijn voor toeristen op de Afsluitdijk met circa 250.000 bezoekers/jaar.
Het centrum bestaat uit:
        Het Bezoekerscentrum Vismigratierivier, met kijkwand in de Vismigratierivier;
        Restaurant;
        Optimalisatie recreatieve infrastructuur: verbeterd strand en zonterras aan
        IJsselmeerzijde, aanlegsteiger voor boot naar Makkum en verbeterd
        parkeerterrein.
In samenwerking met de gebiedspartijen moeten de mogelijkheden en locatie voor een
bezoekerscentrum nader worden onderzocht.

Het Bezoekerscentrum Vismigratierivier
Het Bezoekerscentrum Vismigratierivier is een informatie centrum over natuur, water
en de Afsluitdijk. Op een interactieve manier wordt aandacht besteed aan de
verschillende thema’s
         Natuur: Werelderfgoed Waddenzee, vismigratie, zoet – zoutovergangen in
         delta’s;
         De Afsluitdijk: het verleden, de aanleg/beheer van dit waterbouwkundig icoon;
         Waterbeheer: delta management en het beheer van water.




                                                                                               55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>                                                                                    Vismigratierivier Afsluitdijk




Figuur 31 Impressies van de interactieve inrichting van het Bezoekerscentrum Vismigratierivier

Het centrum wordt ingericht met moderne interactieve middelen om het verhaal op een
boeiende manier te communiceren, bijvoorbeeld een groot interactief aanraakscherm
waarop de trekvissen te zien zijn die die maand de vispassage hebben gepasseerd. Ook
is er een teller te zien de die dag gepasseerde aantallen vissen. De vissen reageren op
bewegingen van mensen (“ze zwemmen de mensen achterna”) en als ze worden
aangeraakt verschijnt er meer informatie over vissoort, zijn migratieroute, waar deze vis
vandaag komt en waar hij heen gaat. Dit is verbeeld in een aantal impressies.

Daarnaast wordt met de historische beelden van de aanleg van de Afsluitdijk een
multimedia sector ingericht. Op basis van de historische beelden wordt een
multimediale manier een boeiend beeld geven van de bouw van de Afsluitdijk. Daarbij
ligt de focus op de historische beelden en het beleven van het bouwen van de dijk.
Onderdelen kunnen zijn: een dag Ingenieur Lely zijn (en jezelf in een historische filmpje
terug zien), de dijk bouwen en het beleven van de omvang de dijk (en jezelf terug zijn in
een silhouet van de dijk en jezelf).

Daarnaast kan er een “water en natuur speelplaats” in de vorm van een grote maquette
van Kornwerderzand worden gerealiseerd. Kinderen kunnen daar zelf sluizen open
zetten, de Vismigratierivier open en dicht zetten en al spelende leren over waterbeheer
en natuur.

Kijkwand in de Vismigratierivier
Een tweede onderdeel is de kijkwand in de Vismigratierivier. De kijkwand bevindt zich
ondergronds en de glazen wand van 10 x 3 m biedt uitzicht op de Vismigratierivier,
onder water. Hier zijn de passerende trekvissen te zien. Daarnaast is er een aquarium
aanwezig waar een selectie van gepasseerde vissoorten te zien zijn. Verder is uitleg over
de migratieroutes van trekvissen aanwezig. Ten aanzien van het functioneren van de
kijkwand is nadere uitwerking van doorzicht, aanslag slib, belichting etc. noodzakelijk.

Restaurant
Als onderdeel van het bezoekerscentrum wordt een restaurant gerealiseerd wat
geoutilleerd is om circa 250.000 bezoekers/jaar te ontvangen. Het restaurant is gericht
op toeristen die de Afsluitdijk bezoeken en in Noordwest Friesland aanwezig zijn.




                                                                                                              56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




Figuur 32 Impressie van de inrichting van het Bezoekerscentrum Vismigratierivier

Optimalisatie recreatieve infrastructuur
De recreatieve infrastructuur rond Kornwerderzand wordt geoptimaliseerd. Het
bestaande strand aan het IJsselmeer wordt geoptimaliseerd en er wordt een
zonneterras/zonnedijk aangelegd aan tegen het bestaande talud waar mensen met
uitzicht over het IJsselmeer in de zon kunnen zitten.

Daarnaast wordt een aanlegsteiger aangelegd zodat er een toeristische veerdienst
Kornwerderzand – Makkum kan worden ontwikkeld. Deze kan in het toeristische seizoen
door een schipper worden gerealiseerd waardoor toeristen in het centrum van Makkum
op kunnen stappen voor een tochtje naar Het Bezoekerscentrum Vismigratierivier.

Als derde worden het Bezoekerscentrum Vismigratierivier, het Kazematten museum en
de andere onderdelen met elkaar met elkaar verbonden met een recreatieve route. Dit
kan aansluiten bij de ambitie om een fiets- en wandelpad aan de zuidzijde van de
Afsluitdijk te realiseren binnen het project “Renovatie Afsluitdijk”.

5.6 Internationaal centrum voor vismigratieonderzoek
De locatie biedt een unieke kans voor onderzoeksinstituten en Universiteiten om
onderzoek naar de werking van vismigratie en vismigratiegedrag te doen. Een plek voor
nationale en internationale studenten, promovendi en onderzoekers. Een dergelijke
locatie bestaat nog niet in Nederland. De ontwikkelde kennis van de Vismigratierivier
kan worden vertaald naar andere Deltalocaties in de wereld.




                                                                                                             57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>                                                                                    Vismigratierivier Afsluitdijk




             &



             Om het project Vismigratierivier uit te kunnen voeren zijn diverse vergunningen en
             ontheffingen nodig. Het ontwerp en de aanlegmogelijkheden van de Vismigratierivier
             worden nader uitgewerkt. Enkele vergunningen zijn afhankelijk van de toe te passen
             technieken en methode van aanleg, daarom is dit overzicht een werkdocument.

             6.1 Procedure
             Het plangebied is gelegen binnen de gemeenten Súdwest-Fryslân en Harlingen, de grens
             ligt aan de buitenzijde van de Afsluitdijk. De Vismigratierivier past niet binnen het
             huidige bestemmingsplan. Een plangebied dat meerdere gemeentes omvat kan een
             argument zijn om de wijziging van bestemming middels een Rijks of provinciaal
             inpassingsplan te realiseren. Dit is een bestuurlijke keuze waarbij afspraken moeten
             worden gemaakt over inzet, de (verrekening van) kosten en inkomsten (leges). In
             onderstaand overzicht is een gemeentelijke bestemmingswijziging via de
             omgevingsvergunning het uitgangspunt.

           Tabel 8 Benodigde vergunningen
Vergunning                            Bevoegd             Procedure-     Termijn         Opmerking
                                      Gezag               tijd           bezwaar/
                                                                         beroep
Vergunningen voor aanleg Vismigratierivier Kornwerderzand
Omgevingsvergunning                      Gemeente         6 maanden      6 weken
Samenvoeging voor:                       Sudwest Fryslan
- Aanlegvergunning: Werken in natuur;    en Harlingen
en Verharding in natuur
- Bouw vergunning
-Bestemmingswijziging
- APV ontheffing: Geluid, Verkeer in
Natuurgebieden en Uitrit
- PMV ontheffing: Geluid
Besluit Bodemkwaliteit                   Rijkswaterstaat  geen           -               Meldingsplicht
                                                                                         aantal dagen
                                                                                         vooraf start
Waterwet                               Rijkswaterstaat    Maximaal       6 weken
                                                          7,5
                                                          maanden
Natuur Beschermingswet                 Provincie          13 weken (of   6 weken         Waddenzee:
                                       Fryslan            2 x 13                         Habitatrichtlijn
                                                          weken)                         IJsselmeer:
                                                                                         Vogelrichtlijn
Flora- en faunawet ontheffing          Ministerie EL&I/   16 weken       6 weken         Mogelijkheden
                                       Provincie                                         voor vrijstelling
                                       Fryslan                                           verkennen




                                                                                                              58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




6.2 Benodigde vergunningen

1. Omgevingsvergunning (WaBo)
Per 1 oktober 2010 is de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) in werking
getreden. Deze wet integreert een aantal vergunningen van verschillende wetten in één
vergunning: de Omgevingsvergunning.
In de nieuwe Omgevingsvergunning zijn de volgende vergunningen geïntegreerd:
         Voormalige aanlegvergunning;
         Voormalige Bouwvergunning;
         Bestemmingswijziging;
         Monumenten en archeologie;
         Geluidsbeheer;
        - APV geluid;
        - PMV geluid.

Het college van B&W van de gemeente is het bevoegde gezag. Zij dient binnen 8 weken
na de aanvraag van een Omgevingsvergunning te beslissen. Aansluitend geldt een
bezwaartermijn van 6 weken.

Indien het bevoegde gezag van mening is een project niet binnen het vigerende
bestemmingsplan aangelegd kan worden dient een uitgebreide Wabo-procedure
gevolgd te worden. Deze heeft een doorlooptijd van 6 maanden (exclusief bezwaar en
beroep). Het uiteindelijke ontwerp van de Vismigratierivier komt waarschijnlijk in
aanmerking voor deze laatste procedure. Aandachtspunt is het mogelijk voorkomen van
explosieven in de bodem rondom het bunkercomplex.

2. Besluit Bodemkwaliteit
Het Besluit bodemkwaliteit is van toepassing op het ophogen van waterbouwkundige
constructies, het verondiepen en dempen van een oppervlaktewaterlichaam met het
oog op de hoogwaterbescherming, de doelstellingen van artikel 4 van de Kaderrichtlijn
water, de bevordering van de natuurwaarden en de vlotte en veilige afwikkeling van de
scheepvaart. Rijkswaterstaat is hiervoor het bevoegd gezag.

De toepassing van het besluit bodemkwaliteit betekent dat het gesuppleerde zand de
vastgestelde achtergrondwaarde niet mag overschrijden. De afkomst van het zand is
bepalend of er wel of niet een milieu hygiënische verklaring moet worden aangevraagd.
Er is niet zozeer sprake van een proceduretijd. Het werk moet een paar dagen voor
aanvang worden gemeld aan Rijkswaterstaat waarbij het van belang is dat een “schoon
materiaal-verklaring” aanwezig is.

3. Waterwet
Ingevolge artikel 5.4 van de Waterwet is voor de aanleg of wijziging van een
waterstaatswerk door of vanwege de beheerder een projectplan vereist. Onder
waterstaatswerken vallen oppervlaktewaterlichamen, bergingsgebieden, waterkeringen
en ondersteunende kunstwerken. Het water en de dijk bij de Afsluitdijk zijn
waterstaatswerken. Aan de hand van een legger kan exact worden bepaald in hoeverre
een wijziging optreedt in het waterstaatswerk door o.a. zandsuppletie. Bevoegd gezag is
Rijkswaterstaat en de proceduretijd bedraagt maximaal 7,5 maanden.



                                                                                             59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk



In de aanvraag wordt het effect van de activiteit op de omgeving getoetst, ter
onderbouwing dient een effectenstudie opgesteld met o.a. hydrologische en
zettingsberekeningen.

4. Natuurbeschermingsvergunning (Natura 2000)
Het plangebied maakt onderdeel uit van Natura-2000 gebieden ´Waddenzee´ en
‘IJsselmeer’. De Natuurbeschermingswet 1998 bevat bepalingen voor Natura 2000-
gebieden. Op grond van de Natuurbeschermingswet 1998 is het verboden zonder
vergunning projecten uit te voeren die negatieve effecten hebben op de kwaliteit en
oppervlakte van habitattypen en leefgebieden alsmede significante verstorende
effecten veroorzaken op soorten waarvoor het gebied is aangewezen.

De Vismigratierivier heeft een unieke doelstelling; het verbeteren en verbinden van de
ecosystemen Waddenzee en IJsselmeer. Deze nieuwe verbinding zal een geleidelijke
zoet-zout gradiënt vormen tussen deze belangrijke gebieden, en tevens het achterland
van de Rijndelta ontsluiten voor intrekkende vis. De verbetering van de visstand zal de
draagkracht van met name het IJsselmeer vergroten voor diverse visetende
vogelsoorten. Aangewezen habitatrichtlijnsoorten die naar verwachting zullen
profiteren zijn zeeprik, rivierprik en fint. Er liggen kansen voor de ontwikkeling van
H1310 (zilte pionier begroeiing) en H1330 (schorren en zilte graslanden), waarbij tevens
nieuwe broedgelegenheid en hoogwatervluchtplaatsen voor diverse vogelsoorten
mogelijk zijn. Hiermee draagt de aanleg van de Vismigratierivier bij aan de kernopgaven
en instandhoudingsdoelen van beide systemen.

Op een meer gedetailleerd niveau dient er echter ook nadrukkelijk rekening gehouden
te worden met de behoud- en uitbreidingsdoelstellingen in het aanwijzingsbesluit;
aanleg van nieuwe natuur gaat hier ten koste van enkele bestaande natuurwaarden.
Deze worden hieronder toegelicht.

Waddenzee
Het buitendijkse deel van de Vismigratierivier valt onder het aanwijzingsbesluit
Waddenzee (Habitatrichtlijngebied); het plangebied omvat habitattypen H1110A
(Permanent overstroomde zandbanken) en H1140A (Slik en zandplaten). Beide
habitattypen hebben doelstelling behoud van oppervlakte en verbetering van kwaliteit.
Het ruimtebeslag van het buitendijkse deel is op dit moment nog niet bekend, het is
echter aannemelijk dat het hier gaat om een oppervlak dat als significant aangemerkt
dient te worden. In dit kader is het van belang dat bij de afweging van ontwerpvarianten
rekening wordt gehouden met het zoveel mogelijk beperken van het ruimtebeslag in de
Waddenzee.

Het project Vismigratierivier sluit aan op de lopende zgn. “Ruime Jas” discussie; diverse
natuurontwikkelingsprojecten in het Waddengebied dragen bij aan kwaliteitsverbetering
op ecosysteemniveau maar gaan soms ten koste van lokale (beschermde)
natuurwaarden. Belangenorganisaties en bevoegde gezagen verkennen gezamenlijk de
mogelijkheden binnen de juridische kaders en de ruimte tussen “handelen in de letter”
en “handelen in de geest van de wet”. Op voorhand valt daarom niet met zekerheid te
zeggen of de Vismigratierivier vergunbaar is in het kader van de Natuurbeschermingswet
1998. Echter, zoals hierboven gebleken, de Vismigratierivier geeft ondersteuning aan
een aantal belangrijke natuurwaarden, zodat vergunningverlening wel als kansrijk kan
worden ingeschat. Het onderzoek dat verricht gaat worden in de volgende onderzoeks-


                                                                                               60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>                                                                    Vismigratierivier Afsluitdijk



en planfase zal zodanige duidelijkheid moeten geven over de meerwaarde op
natuurgebied, dat op basis daarvan een onderbouwde vergunningaanvraag kan worden
gedaan.

IJsselmeer
Het binnendijkse deel maakt onderdeel uit van het Vogelrichtlijngebied, dit betekent dat
een eventueel verlies aan oppervlakte van bestaande natuur aan minder strakke
regelgeving gebonden is. Uitgangspunt zijn de natuurwaarden vastgelegd in de
Vogelrichtlijn.

Een passende beoordeling met mitigerende en compenserende maatregelen is
onderdeel van de procedure. Een vergunning dient te worden aangevraagd bij
gedeputeerden staten van de provincie Fryslân. Zij beslissen binnen 13 weken (of 26
weken) op de aanvraag met een aansluitende bezwaartermijn van 6 weken.

5. Ontheffing Flora- en faunawet
In de Flora- en faunawet worden planten en dieren (reptielen, amfibieën, vissen,
zoogdieren en vogels) beschermd. In de Flora- en faunawet is bepaald dat beschermde
flora niet bedreigd mag worden en dat het verboden is beschermde dieren opzettelijk te
verontrusten.

Afhankelijk van de uitvoeringswerkzaamheden dient een ontheffing voor in elk geval het
verstoren van schelpdieren, vis- en vogelsoorten aangevraagd te worden. De minister
van EL&I en/of de provincie Fryslân is bevoegd om over een dergelijke Flora- en
faunawet ontheffing te oordelen. De beslistermijn bedraagt 8 weken met aansluitend 6
weken bezwaartermijn. Indien ingeschat wordt dat de effecten gering zijn, is er de
mogelijkheid van vrijstelling. Er hoeft dan geen verzoek voor ontheffing te worden
ingediend.

6. Milieu Effect Rapportage (MER)-plicht
De Milieu Effect Rapportage-procedure is voorgeschreven op grond van nationale en
Europese wetgeving, indien sprake is van activiteiten met potentieel aanzienlijke
milieueffecten. Het opstellen van een M.E.R. verzekert de beschikbaarheid van adequate
milieu informatie ten behoeve van de besluitvorming over dergelijke activiteiten. De
precieze criteria voor de verplichting om een MER uit te voeren moeten nader worden
onderzocht wanneer het ontwerp uitgewerkt is. Het is aannemelijk dat het project
Vismigratierivier door de omvang in aanmerking komt voor de M.E.R.-procedure.




                                                                                              61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




6.3 Conclusies
De Vismigratierivier biedt een goede kans op verbetering van natuurwaarden in de
Waddenzee en IJsselmeer; en in beken, rivieren en wetlands in het achterland. Het is
echter ook evident dat met uitvoering van het project een beperkt deel van de
bestaande natuurwaarden zal verminderen. Het wettelijke beschermingskader voor de
natuur van de Waddenzee, in de vorm van de Natuurbeschermingswet 1998, is –
uiteraard – heel stringent. Voor een eventuele vergunningverlening in het kader van de
Natuurbeschermingswet is daarom de afname van bestaande natuurwaarden in
beginsel bezwaarlijk. Daar staat tegenover dat veel andere natuurwaarden waarvoor het
gebied is aangewezen, toenemen.

Er staat dus veel aan de positieve kant van de balans, waardoor vergunningverlening
toch als kansrijk kan worden ingeschat. Uiteindelijk zal de vergunninghouder, op basis
van de informatie die geleverd zal worden in de volgende onderzoeks- en planfase,
beoordelen of de meerwaarde van het project voldoende groot is om een vergunning te
verlenen.

Veranderingen aanbrengen in een gebied dat gekenmerkt wordt door de aanwezigheid
van de primaire waterkering de Afsluitdijk en de Natura 2000-doelstellingen maakt een
zorgvuldige procedure met goede afstemming met de bevoegde gezagen essentieel.
Omdat het ontwerp en de realisatiemethode nog nader moeten worden uitgewerkt is
het in dit stadium niet mogelijk om een planning van het vergunningstraject aan te
geven. De fasering van het project, met een onderzoeks- en planfase, geeft ruimte voor
een goede voorbereiding en afstemming met betrokken partijen. Het lijkt aannemelijk
dat het vergunningstraject daarmee niet het kritieke pad in de tijd zal zijn.




                                                                                             62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                                                       Vismigratierivier Afsluitdijk




'



7.1 Inleiding
Van de drie ontwikkelde ruimtelijke varianten zijn de aanlegkosten bepaald. De variant
“Sluismodel” is als startpunt genomen waarna een vergelijking van de aanlegkosten is
gemaakt met de andere twee varianten. Belangrijk is dat de kosten geraamd op basis
van het schetsontwerp en de daarop gebaseerde technische uitwerkingen.

De Vismigratierivier Afsluitdijk (vispassage) wordt gelokaliseerd juist ten westen van de
spuisluizen bij Kornwerderzand (Lorentzsluizen). Aan de zijde van het IJsselmeer wordt
de vispassage voorzien van een meanderende rivier met een lengte van ca. 5 kilometer.
Deze “rivier” wordt aangelegd binnen een stelsel van beschermende dammen om erosie
door golven en hoge waterstanden op het IJsselmeer te voorkomen. De aansluiting van
deze rivier op het IJsselmeer wordt voorzien van een inlaatsluis. Aan de zijde van de
Waddenzee wordt de toegang van de vispassage aangelegd als een getijdegeul tussen
kwelders, eveneens binnen een stelsel van beschermende dammen. De doorgang door
de Afsluitdijk zal voorzien worden als een duikersluis met de benodigde afsluitmiddelen.




Figuur 33 Variant “Sluismodel” (2A)


7.2 Waterstanden en bodempeilen
Ter plaatse van de Lorentzsluizen gelden de volgende waterstanden:
1. Waddenzee:
        MHW:               NAP + 5,200 m (frequentie 1/10.000 jaar);
        HW:                NAP + 4,700 m (frequentie 1/1.000 jaar);



                                                                                                 63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>                                                                      Vismigratierivier Afsluitdijk



        HW:               NAP + 4,200 m (frequentie 1/100 jaar);
        HW:               NAP + 3,500 m (frequentie 1/10 jaar);
        HW:               NAP + 3,000 m (frequentie 1/1 jaar);
        GHW:              NAP + 0,950 m;
        GLW:              NAP – 0,950 m;
        HW springtij:     NAP + 1,300 m;
        HW doodtij:       NAP + 0,420 m;
        Extreem LW:       NAP – 3,300 m.

2. IJsselmeer:
         MHW:             NAP + 2,200 m (frequentie 1/10.000 jaar);
         HW:              NAP + 1,710 m (frequentie 1/1.000 jaar);
         HW:              NAP + 1,230 m (frequentie 1/100 jaar);
         HW:              NAP + 0,770 m (frequentie 1/10 jaar);
         HW:              NAP + 0,100 m (frequentie 1/1 jaar);
         Winterpeil:      NAP – 0,290 m;
         Zomerpeil:       NAP – 0,170 m.

De bodem van de Waddenzee ten westen van de Lorentzsluizen ligt op ca. NAP – 1,500
m nabij de Afsluitdijk, aflopend naar ca. NAP – 4,000 m tot NAP – 7,500 m ter plaatse
van het einde van de beschermende dammen. Aan de zijde van het IJsselmeer ligt de
bodem op ca. NAP – 1,500 m nabij de Afsluitdijk, aflopend naar NAP – 4,000 m.

7.3 Varianten
In de kostenraming is uitgegaan van de volgende varianten:
        Variant 1: Knoopmodel, waarbij een groot oppervlakte, zowel aan de
        IJsselmeerzijde als aan de Waddenzijde tussen de beschermende dammen
        wordt gerealiseerd;
        Variant 2: Sluismodel,
        - Model 2A Sluismodel (stak): met strak gevormde beschermende dammen en
             kwelders en een beperkte oppervlakte;
        - Model 2B Sluismodel (gebogen), als variant tussen model 1 en 2A;
        Variant 3: Compact model, waarbij de meanderende rivier aan de
        IJsselmeerzijde wordt gevormd door een technische compacte constructie zoals
        damwanden.

Het Sluismodel (strak) is als basismodel uitgewerkt. Omdat de dijken in de Waddenzee
en het IJsselmeer de grootste kostenposten bleken, zijn van model 1 de kosten niet
uitgewerkt. De kosten van model 2B en 3 zijn bepaald op basis van de kostenraming van
model 2A Sluismodel (strak).

7.4 Variant 2 Sluismodel
De getijdegeul tussen kwelders en beschermende dammen aan de Waddenzeezijde
De getijdengeul tussen kwelders wordt tussen 2 beschermende dammen aangelegd, een
westelijke en een oostelijke dam, waarbij voor de oostelijke dam zoveel mogelijk gebruik
gemaakt zal worden van de bestaande geleidingsdam van de spuisluis.

De kruin van deze beschermende dammen wordt aangelegd op een hoogte van ca. NAP
+ 6,300 m, gebaseerd op een waterstand op de Waddenzee met een
overschrijdingsfrequentie van 1/100 jaar (NAP + 4,200). De kruinhoogte van NAP + 6,300


                                                                                                64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>                                                                              Vismigratierivier Afsluitdijk



m is voldoende hoog om overslag bij een waterstand met een frequentie van 1/100 jaar
te minimaliseren. Deze kruinhoogte is ca. 1,200 m lager dan de kruinhoogte van de
huidige Afsluitdijk, die op NAP + 7,500 m ligt.

De dammen worden opgebouwd als een zandlichaam tussen 2 kleidammen. De kleidam
aan de buitenzijde wordt forser uitgevoerd dan de kleidam aan de binnenzijde. De
kleidam aan de binnenzijde zal immers bij aanleg minder zwaar worden belast dan de
kleidam aan de buitenzijde. De dammen worden voorzien van een kleibekleding op het
talud, afgedekt met een bescherming van stortsteen. Aan de binnenzijde wordt op de
dammen een onderhoudspad aangelegd.

Tussen de dammen wordt een aanvulling van zand aangebracht. De zandaanvulling
wordt nabij de opening aan de Waddenzeezijde opgesloten met een onderwaterdam
van klei, aan de buitenzijde voorzien van bescherming van stortsteen.

Vismigratierivier tussen beschermende dammen IJsselmeerzijde
Aan de zijde van het IJsselmeer wordt de Vismigratierivier aangelegd tussen 2
beschermende dammen met een kruinhoogte van NAP + 3,200 m, gebaseerd op een
waterstand op het IJsselmeer met een overschrijdingsfrequentie van 1/100 jaar (NAP +
1,230). Deze kruinhoogte biedt voldoende bescherming tegen overslag en overloop bij
deze waterstand. Aan de binnenzijde worden de dammen voorzien van een
onderhoudspad. Ook deze dammen worden opgebouwd als een zandlichaam tussen 2
kleidammen. De dammen worden voorzien van een kleibekleding op het talud, afgedekt
met een bescherming van stortsteen. Voor de oostelijke dam wordt zoveel mogelijk
gebruik gemaakt van de bestaande geleidingsdam van de spuisluis.




Figuur 34 Dwarsdoorsnede beschermde dijken IJsselmeerzijde en drempel aan Waddenzeezijde.


De Vismigratierivier bestaat uit een meanderende rivier met een totale lengte van 5.000
m. Om te voorkomen dat de aangelegde meanders, benodigd om voldoende lengte van



                                                                                                        65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk



de rivier te verkrijgen, teniet worden gedaan door de stroming in de rivier, worden in de
zandaanvulling kleidammen gemaakt. Erosie wordt hiermee voorkomen.

Ter plaatse van de aansluiting van de rivier op het IJsselmeer wordt een inlaatsluis
gerealiseerd om de zoutinvloed op het IJsselmeer te minimaliseren. Deze inlaatsluis
bestaat uit een betonnen constructie met 2 kokers en 2 hefschuiven in verticale
schuifschachten. De netto doorsnede per koker is 5 m², beneden winterpeil. Het dek van
de kokers wordt op NAP + 0,250 m geplaatst, zodat boven het wateroppervlak een
luchtspleet aanwezig blijft.

De vloer van de kokers wordt voorzien van een laag stortsteen. Tegen de wanden van de
kokers worden verticale schotten geplaatst. Deze beide maatregelen zijn nodig om
rustplaatsen voor intrekkende vis te realiseren. Aan de in- en uitstroomzijde worden
sponningen geplaatst voor droogzetschotten. Aansluitend aan de inlaatsluis worden
geleidenwanden geplaatst van stalen damwand, onder een hoek van 1:7 ten opzichte
van de as van de sluis. De bodem voor en achter de sluis wordt voorzien van een
bescherming van stortsteen. De inlaatsluis wordt gebouwd in een bouwkuip van stalen
damwand met een vloer van onderwaterbeton. Onder de sluis wordt een paalfundering
aangebracht en onder- en achterloops-wanden van stalen damwand.
De hefschuiven worden uitgevoerd als hydraulisch bediende schuiven. De
werktuigbouwkundige en elektrotechnische installaties hiervoor worden ondergebracht
in een bovengrondse unit.

Koker door de Afsluitdijk
De doorgang van de Vismigratierivier door de Afsluitdijk bestaat uit een betonnen
duikersluis met 2 kokers, elk met een netto doorstroomoppervlak van 5 m², beneden
winterpeil. Het dek van de kokers wordt op NAP + 0,250 m geplaatst, zodat boven het
wateroppervlak een luchtspleet aanwezig blijft. Ter plaatse van de kruin van de dijk
worden dubbele hefschuiven in verticale schuifschachten geplaatst (2 schuiven per
koker). Deze schuiven worden dubbel uitgevoerd uit oogpunt van de veiligheid van de
waterkering. Aan de instroomzijde wordt in elke koker een stuwklep aangebracht om de
waterstand en de stroming precies te kunnen reguleren.

Aan de in- en uitstroomzijde worden sponningen geplaatst voor droogzetschotten.
Evenals de inlaatsluis aan de IJsselmeerzijde wordt ook deze duikersluis voorzien van
een laag stortsteen op de vloer en verticale schotten tegen de wanden, om rustplaatsen
voor de intrekkende vis te creëren. Aansluitend aan de duikersluis worden
geleidenwanden geplaatst van stalen damwand, onder een hoek van 1:7 ten opzichte
van de as van de duikersluis.

De duikersluis wordt gefaseerd gebouwd in bouwkuipen van stalen damwand en een
vloer van onderwaterbeton. Voor de bouwfasering zal de autosnelweg 2x verlegd
moeten worden: één maal naar de noordelijke rijbaan en één maal naar de zuidelijke
rijbaan. Vervolgens moet de autosnelweg op zijn oorspronkelijke plaats worden
teruggelegd. Onder de sluis wordt een paalfundering aangebracht en onder- en
achterloops-wanden. Voor en achter de duikersluis wordt de bodem voorzien van een
bescherming van stortsteen.




                                                                                               66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>                                                                               Vismigratierivier Afsluitdijk




Figuur 35 Dwarsdoorsnede en lengtedoorsnede van de koker door de Afsluitdijk


De hefschuiven en de stuwklep worden hydraulisch bediend. De werktuigbouwkundige
en elektrotechnische installaties hiervoor worden ondergebracht in een bovengrondse
unit.

7.5 De varianten 2B en 3
Variant 2B Sluismodel (gebogen)
Variant 2B is vergelijkbaar met variant 2A, alleen zijn de oppervlaktes zowel aan de
binnenzijde als de buitenzijde groter. De inlaatsluis aan de zijde van het IJsselmeer en de
duikersluis door de Afsluitdijk zijn gelijk aan die van model 2A.

Variant 3 Compact
Het constructief ontwerp van variant 3 Compact is voor wat betreft de getijdegeul
tussen kwelders en beschermende dammen aan de Waddenzeezijde, de inlaatsluis aan
de zijde van het IJsselmeer en de duikersluis door de Afsluitdijk gelijk aan het
constructief ontwerp van model 2A en 2B.

De Vismigratierivier aan de zijde van het IJsselmeer wordt in dit model echter geheel
anders geconstrueerd, namelijk als damwandconstructies tussen 2 beschermende
dammen. Omdat de levensduur van de constructies op 100 jaar wordt gesteld, vallen
stalen damwanden vrijwel af. De corrosie van stalen damwanden in een zoute omgeving
bedraagt over een periode van 100 jaar ca. 7,5 mm per zijde. Deze damwanden worden
aan beide zijden blootgesteld aan een zoute omgeving, zodat de totale corrosie ca. 15
mm bedraagt. Om hieraan te kunnen voldoen zouden zeer zware damwanden met forse


                                                                                                         67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk



staaldikten geplaatst moeten worden. Beter lijkt het kunststof damwanden toe te
passen, zoals type SG 650 van Sheet Pile Europe.

De bovenzijde van deze damwanden komt op een hoogte van NAP + 1,000 m en de
onderzijde op NAP – 5,500 m. De bodem van de Vismigratierivier tussen deze
damwanden ligt gelijk met de bodem van de inlaatsluis en de duikersluis op NAP – 2,400
m. De bodem wordt voorzien van een stortsteenbekleding om, tezamen met de kassen
in de damwanden, rustplaatsen voor de intrekkende vis te creëren.

7.6 Raming van de kosten
Aanlegkosten
Afhankelijk van de gekozen variant worden de aanlegkosten ingeschat op 70 tot 85 Mln.
Euro (exclusief BTW). Bij deze ramingen is uitgegaan van een hoge veiligheid van de
beschermende dammen. Deze dammen maken echter geen onderdeel uit van de
primaire waterkering en in de nadere uitwerking is het mogelijk om een lager
veiligheidsniveau als uitgangspunt te nemen. Mogelijk gevolg hiervan is het incidenteel
herstellen van de zand- en kleilichamen binnen de Vismigratierivier. Gezien het grote
aandeel van de aanleg van de dammen in de totale kosten is hiermee echter een
aanzienlijke kostenbesparing aannemelijk.

In de huidige ramingen zijn de volgende kosten opgenomen:
1. Directe bouwkosten voor:
        Inlaatsluis IJsselmeer;
        Duikersluis Afsluitdijk, inclusief 2x verleggen en herstellen autosnelweg;
        Getijdegeul tussen kwelders met beschermende dammen aan de
        Waddenzeezijde;
        Vismigratierivier tussen beschermende dammen aan de IJsselmeerzijde;
        Bezoekerscentrum met parkeerplaatsen, paden etc.;
2. Overige bijkomende kosten, zoals legeskosten;
3. Onvoorzien;
4. Indirecte bouwkosten, zoals Algemene Kosten, Winst en Risico;
5. Kosten voor bijzondere gebeurtenissen, zoals het aantreffen van archeologische
    vondsten, niet gesprongen explosieven etc.;
6. De kosten voor engineering, bestaande uit bestekvoorbereiding, directievoering en
    toezicht (totaal 10%).

Beheerkosten
De beheerkosten van de Vismigratierivier zijn vooralsnog nog niet bepaald. Deze kosten
bestaand uit het beheer van het areaal natuur, beheer van de dijken en het beheer van
de sluizen. Deze kosten moeten na verdere uitwerking ook in beeld worden gebracht.

Benodigde bouwperiode
De totale bouwtijd voor de Vismigratierivier wordt ingeschat op 2,5 jaar. De aanleg van
de duikersluis door de Afsluitdijk is een werk in de waterkering en mag, zonder
aanvullende maatregelen, alleen uitgevoerd worden in de zomerperiode. Verwacht
wordt dat een zomerperiode te kort is om deze duikersluis te realiseren. Voorgesteld
wordt de bouwkuipen van de duikersluis zodanig te dimensioneren dat deze te
gebruiken als tijdelijke vervangende waterkering.




                                                                                             68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk



7.7 Conclusies
       De compacte modellen voor de Vismigratierivier zijn het goedkoopst;
       De dijkconstructies aan de Waddenzeezijde en de IJsselmeerzijde zijn de
       grootste kostenposten;
       De aanlegkosten van de Vismigratierivier bedragen circa € 70 – 85 Mln.
       (exclusief BTW).




                                                                                             69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>                                                                V
                                                                ism
                                                                  igr
                                                                    ati
                                                                      eri
                                                                        vie
                                                                          rAf
                                                                            slu
                                                                              itd
                                                                                i
                                                                                jk





    
       
        
           
                
                          
                                
                                     
                                        
                                          
    
      
           
             
                    
                          
    

    8.1W
       atwetenwenu ?
    Deb e
        lang
           ri
            jks
              tere
                 sulta
                     tenvandeui
                              tgevoe
                                   rdehaalb
                                          aarh
                                             eid
                                               san
                                                 aly
                                                   sez
                                                     i
                                                     jnond
                                                         ers
                                                           taand
    verwoord
           .Eenaan
                 talzakenz
                         i
                         jnkwa
                             l
                             ita
                               tiefb
                                   eoord
                                       eeld
                                          .

    1.H ydrologie
                , mo r
                     folog
                         ie&w   a
                                terbeheer
    Heti s mo  gel
                 ijk een goed fun  c
                                   tionerendeV ismi
                                                  g ra
                                                     tie
                                                       riv
                                                         iera an t el eggen bi
                                                                             j
    Kornw erderzand,zonderd a
                            te rsprakeisvane x
                                             trazoutbezwaarvoorhetIJ
                                                                   s s
                                                                     elme e
                                                                          r.De
    V
    ism ig
         r at
            ieriv
                ieri s te chn
                            isch r eal
                                     isee
                                        rb a
                                           ar en h  eef
                                                      t du ide
                                                             li
                                                              jke k ansen voor
    natuurh e
            rstel
                ,r ec
                    reati
                        e &toe r
                               isme,b eroepsv
                                            isse
                                               ri
                                                j,sportv
                                                       isse
                                                          rijen wate
                                                                   rb eheer
                                                                          .H e
                                                                             t
    heeftg een n eg a
                    tie
                      ve e f
                           fec
                             ten voo rd e vei
                                            lighe
                                                id,w aterberg
                                                            ing
                                                              ,landbouw en  /o
                                                                             f
    dr
     inkw aterwinning.

    De Vism
          igrat
              ier
                iv
                 ier moe
                       t, om eff
                               ect
                                 ieft ezi
                                        jn,ten wen stenvan Kornwerd e
                                                                    rzand
    wo
     rd en gepos
               it
                ionee
                    rd en een minimal
                                    el engte hebben v an 6 km
                                                            .B inn en
                                                                    - en
    bu
     itendi
          jksheef
                td eVism
                       igr
                         ati
                           eri
                             vie
                               reeng emiddeld
                                            elo k
                                                stroomv an20 mᶟ/s
                                                                e cti
                                                                    jdens
    eb
     ,eenko kervanc
                  irca10m²doord eAf
                                  slu
                                    itdi
                                       jkenstaa
                                              t53%v  andeti
                                                          jdopen.

    2.Ecologie
    De Vi
        sm igra
              tie
                riv
                  i erise   en effec
                                   tieve m i
                                           grat
                                              ievoo r
                                                    zien
                                                       ing voo re en b red eg roep
    tre
      kvi
        s s
          en(  sp
                ier
                  in g,d riedoorniges teke
                                         lbaars
                                              ,g lasaa
                                                     l,fint,elft,rivierpr
                                                                        ik,z eepr
                                                                                ik,
    hout
       ing,bo t
              ,z eeforelenz  alm )
                                 . DeV ismigra
                                             tier
                                                ivierb e
                                                       schikto verd  eversch
                                                                           il
                                                                            l ende,
    noodzakel
            ij
             keond  erde
                       l enomt   e
                                 gemo  e
                                       ttekom  ena and ediverseeisend ied esoo rt
                                                                                en
    aanhun m igra
                ties te
                      llen.D i
                             tzijne engo edvindb arelokst
                                                        room ,e enl angeop enstand,
    een b ep e
             rkte s troom sn e
                             lheid (in c
                                       lus
                                         ief een ko  k e
                                                       r me  t sn elh e
                                                                      ids
                                                                        r emmend  e
    voor
       zieningen)
                ,e  en “r e
                          tou rs
                               tromin g” m e
                                           tzou tw  ater
                                                       ,e  en brakw  a
                                                                     tergebi
                                                                           ed me  t
    rus
      tplekken voorf  ys
                       iolo g
                            ische ad aptat
                                         ie en e en goed p asseerbar esluisa an d e
    IJ
     sse
       lme  e
            rzi
              jde

    DeV ismigra
              tie
                riv
                  ierzaleenpo si
                               tie
                                 feffe
                                     cthebbenopd epopulat
                                                        iestrek
                                                              vis
                                                                senind e
    Wadden zeeenh etgroter
                         e,regiona
                                 leI
                                   Jsse
                                      lme e
                                          rgeb
                                             ied
                                               .Deg rotevanditeffec
                                                                  tisop
    basi
       sv  an deb e
                  staandeinform a
                                tien
                                   ietverdertekw an
                                                  ti
                                                   fic
                                                     eren
                                                        .D  a
                                                            arnaas
                                                                 tz a
                                                                    ld e
    V
    ism ig
         r at
            ier
              iv
               iereendu ide
                          li
                           jkpo s
                                it
                                 iev
                                   eb i
                                      jdr
                                        ageh ebb
                                               enoph etreal
                                                          ise
                                                            renv andive
                                                                      rs
    natuur-enw ate
                 rbele
                     id.

    Verwachtwo rdtd atdeVismigra
                               tieri
                                   viereene f
                                            fect
                                               ieverem  aa
                                                         trege
                                                             lisinverge
                                                                      li
                                                                       jk
                                                                        ingme t
    andere m   a
               atr ege
                     len. N atuurl
                                 ijk s lu
                                        isbeheer me  t een g   rootscha
                                                                      l
                                                                      ig, op en
    brakwatergeb
               i edinh etIJs
                           s e
                             lm eerisinve rband meth ete xt
                                                          razou tbezwaa
                                                                      rvoorh et
    IJs
      selme e
            rg  eenop tie
                        .T echn
                              isch e
                                   ,r ela
                                        tiefkle
                                              inschal
                                                    ig evoorzi
                                                             eningenh ebbenva a
                                                                              k
    anderen adelenind  evormv ans lechtaanslu
                                            itenbijn atuur
                                                         li
                                                          jktrekgedragvanvis
                                                                           sen,
    ger
      ichtope  enb  epe
                      rktedoelgroept rekv
                                        issenen /o
                                                 fn ietr ea
                                                          l
                                                          iserenv aneenrobuuste
    eco
      lo g
         ischev erbind
                     ingtussend en atuurgeb
                                          iedend eW  addenzeeenh  e
                                                                  tIJs
                                                                     selmee
                                                                          r.De
    V
    ism i
        grati
            eriv
               ie ris eeninte g
                              rale oploss
                                        in gm et duideli
                                                       jke voordel
                                                                 en voorn a
                                                                          tuur,
    recrea
         tie&toe  r
                  ismeenb eroeps v
                                 isser
                                     ij
                                      .



                                                                               70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk




3. Vergunningen
De Vismigratierivier biedt een goede kans op verbetering van natuurwaarden in de
Waddenzee en IJsselmeer; en in beken, rivieren en wetlands in het achterland. Het is
echter ook evident dat met uitvoering van het project een beperkt deel van de
bestaande natuurwaarden zal verminderen.

De verwachting is dat het project Vismigratierivier als totaal een positieve balans heeft
als het gaat om toegevoegde waarde voor natuur, waardoor vergunningverlening als
kansrijk wordt ingeschat. Echter, uiteindelijk zal de vergunninghouder, op basis van de
informatie die geleverd zal worden in de volgende onderzoeks- en planfase, beoordelen
of de meerwaarde van het project voldoende groot is om ook daadwerkelijk een
vergunning te verlenen.

4. Kosten
De kosten van de verder voorbereiding van het project (Fase 3 Financierings- en
opstartfase; en Fase 4 Onderzoeks- en planfase) worden, afgerond, ingeschat op 4,6
Mln. EUR. De kosten voor de aanleg van de vismigratie worden geraamd op € 70 – 85
Mln. (exclusief BTW). De kosten van het beheer en de exploitatie zijn vooralsnog niet
geraamd.

De financiering van project wordt in tweede fasen opgedeeld: de financiering van de
fase 3 en 4; en de financiering van de daadwerkelijke aanleg van de vismigratierivier.
Voor de financiering van fase 3 en 4 wordt uitgegaan van gezamenlijk financiering door
de deelnemende partijen.

5. Organisatie
Voor de organisatie van het project wordt voorgesteld dat de regionale stuurgroep van
de Afsluitdijk verantwoordelijk is voor de verdere uitvoer van het project. In de
klankbordgroep en het programmateam worden de diverse partijen betrokken.




                                                                                               71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>                                                                                            Vismigratierivier Afsluitdijk




              8.2 Wat is er nu nodig?
              Voor het vervolg van het project is het nodig om de plannen verder uit te werken en de
              effecten nader te kwantificeren. Hiervoor zijn hydrologische, ecologische en technische
              modelleringen noodzakelijk; maar ook pilotprojecten in het veld omdat ten aanzien van
              een aantal zaken de kennis beperkt is. Daarnaast moet het vergunningen management
              worden opgepakt, het beheerplan uitgewerkt en het proces met gebiedspartijen worden
              opgestart.

              Dit geheel is uitgewerkt in een voorstel voor de invulling van de Fase 3 Financierings- en
              opstartfase en Fase 4 Onderzoeks- en Planfase.

              Tabel 9 Plan van aanpak fase 3 en 4
Fasering                 Activiteiten
Fase 3 Financierings- Uitwerking financiering en vaststellen financiering voor de
en opstartfase           bestuurders (provinciale staten en gemeenteraden)
(2013)                         Go no-go: bestuurlijke beslissing financiering/uitvoering fase 4

Fase 4 Onderzoeks-        A. Onderzoek
en planfase (2013-           A.1 Onderzoek visgedrag in zoet – zout overgangen
2015)                        A.2 Proefproject 1 Visgedrag Kornwerderzand
                             A.3 Proefproject 2 Visgedrag “zwakke zwemmers”
                          B. Monitoring
                             B.1 Uitvoeren monitoring
                          C. Modellering en planstudies
                             C.1 Inventarisatie bestaande natuurwaarden rond
                             Kornwerderzand
                             C.2 Modellering en analyse visgedrag in Vismigratierivier
                             C.3 Hydrodynamische modellering VM-rivier
                             C.4. Ecologische en morfologische modellering
                             C.5 Analyse veiligheid, water & sedimentstromen omgeving en
                             visserij
                             C.6 Uitwerken ruimtelijk ontwerp
                             C.7 Uitwerking Bezoekerscentrum Vismigratierivier
                             C.8 Technisch ontwerp, kostenraming en wijze van realisatie
                          D. Beheer, vergunningen en monitoring
                             D.1 Opstellen beheerplan en -kosten
                             D.2 Vergunningenmanagement
                             D.3 Opstellen monitoringsplan
                             D.4 MER-procedure
                          E. Proces en communicatie
                             E.1 Gebiedsproces en communicatie
                             E.2 Proces naar partnership en samenwerkingsovereenkomst
                             E.3 Beslisdocument “Vismigratierivier en Bezoekerscentrum
                             Vismigratierivier”
                          F. Projectmanagement
                             F.1 Project management
                             Go no-go: bestuurlijke beslissing financiering/uitvoering fase 5




                                                                                                                      72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>                                                                     Vismigratierivier Afsluitdijk




Fase 3 Financierings- en opstartfase (2013)
In deze fase worden de financieringsafspraken uitgewerkt en bestuurlijk vastgelegd.
Daarnaast wordt fase 4 voorbereid.

Fase 4 Onderzoeks- en Planfase (2013-2015)
Fase 4 bestaat uit 5 hoofdactiviteiten:
        Onderzoek;
        Monitoring;
        Modelleringen en planstudie: inhoudelijke uitwerkingen;
        Beheer, vergunningen en monitoringsplan;
        Projectproces en communicatie.




A. Onderzoek
A.1 Onderzoek visgedrag in zoet – zout overgangen
De kennis ten aanzien van visgedrag van verschillende soorten trekvissen in zoet – zout
overgangen is nog beperkt. Voor veel trekvissen is dit een cruciale passage om van zee
naar zoet water te komen en andersom. Dit project heeft tot doel voor een brede groep
trekvissen (spiering, driedoornige stekelbaars, glasaal, fint, elft, rivierprik, zeeprik,
houting, bot, zeeforel en zalm) de migratiemogelijkheden substantieel te verbeteren.
Deze trekvissen stellen verschillende eisen aan de zoet – zout overgang. Echter, van
slechts een beperkt aantal soorten als de aal en zalm is onderzoek gedaan naar hun
gedrag in zoet – zout overgangen.
In dit onderdeel van het project wordt onderzocht wat de sturende factoren in een zoet
– zout overgang zijn voor de doelsoorten van dit project. Het gaat hierbij om factoren
die de migratie mogelijk beïnvloeden zoals getijdenbeweging, temperatuur, licht,
reukstoffen, chemische samenstelling van het water, geomagnetisch veld, etc. Ook is er
onvoldoende kennis over fysiologische aspecten als rheotaxis, conditie van de vis, de
energiebalans en hormonale factoren.

Dit onderzoek is een bureaustudie naar kennis in Europees verband. Belangrijk is dat het
onderzoek uitmondt in concrete aanbevelingen voor inrichting van de Vismigratierivier,
bijvoorbeeld ten aanzien van te gebruiken materiaal voor de bodem, stroomsnelheid,
wel of niet aanleggen rustplekken, lengte Vismigratierivier en oppervlakte
brakwatergebied.

A.2 Proefproject 1 Visgedrag Kornwerderzand (in het veld)
Eén van de meest cruciale onderdelen van het project is de vindbaarheid van de
lokstroom van de Vismigratierivier voor de trekvissen. De vis moet worden gelokt met
een zoete waterstroom die relatief beperkt is vergeleken met het debiet van de spuisluis
van Kornwerderzand.




                                                                                               73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk



In dit onderdeel van het project wordt onderzocht wat de optimale locatie, vorm en
beheer van de ingang van de Vismigratierivier voor trekvissen is. Daarbij wordt
onderzocht waar de trekvissen zich in de huidige situatie op verschillende momenten in
het getij bevinden én of de lokstroom een aantrekkende werking heeft op de trekvissen.
De pilotproef bestaat uit 2 onderdelen:
         Analyse bestaande visinventarisaties Kornwerderzand. Analyse van bestaand
         materiaal ten aanzien van de aanwezigheid en locatie van doelsoorten van dit
         project rond Kornwerderzand, door het getij;
         Uitvoering lokstroom-proef. Uitvoering van een veldexperiment om te
         onderzoeken hoe een voor de doelsoorten effectieve lokstroom er bij
         Kornwerderzand uit moet zien (waterbeheer, omvang, locatie, vormgeving etc).
         Hiertoe wordt met een grote pomp de lokstroom van de Vismigratierivier
         nagebootst, waarbij er voor wordt gezorgd dat deze qua locatie en werking
         zoveel mogelijk lijkt op de beoogde Vismigratierivier. Vervolgens wordt met
         diverse onderzoeksmiddelen, zoals de akoestische camera DIDSON, het
         detectiesysteem VEMCO het visgedrag nabij de ingang bepaald. Vissers die
         regelmatig op deze locatie actief zijn, worden hierbij geraadpleegd en/of
         ingeschakeld.

Het onderzoek moet uitmonden in concrete aanbevelingen voor het waterbeheer,
inrichting, dimensionering en positionering van de ingang de Vismigratierivier en welke
stimuli gebruik kunnen worden ter versterking van de effectiviteit van de
Vismigratierivier.

A.3 Proefproject 2 Visgedrag “zwakke zwemmers” (in het veld)
In dit proefproject wordt specifiek naar het gedrag van de “de zwakke zwemmers”
onder de trekvissen gekeken. Het gaat er om hoe deze vissen een vispassage in een
zoet-zout overgang zullen passeren en wat voor factoren daarbij cruciaal zijn.

Op een locatie aan de Waddenzee, mogelijk bij de Afsluitdijk maar wellicht ook elders,
worden hiervoor proeven in het veld gedaan.

B. Monitoring
B.1 Uitvoeren monitoring
Om het uiteindelijke effect te meten van de Vismigratierivier is een meerjarig
monitoringprogramma nodig, gebruik makend van consistente methoden. Dit 3 jarige
monitoringsprogramma wordt uitgevoerd in de periode 2013 – 2015.

Dit zou de opmaat moeten zijn voor een langjarig monitoringsprogramma wat als
onderdeel van de beheertaak van de Vismigratierivier continu wordt uitgevoerd. De
monitoring sluit aan bij de onder het proefproject Visgedrag Kornwerderzand genoemde
inventarisatie en uit te voeren proeven. Het monitoringsprogramma bestaat uit de
volgende onderdelen.

1. Biologische monitoring
Het biologische monitoringprogramma binnen het project richt zich op de volgende
vragen:
        Hoe groot is de hoeveelheid trekkende vis die zich aan beide kanten van de
        Afsluitdijk verzamelt en hoe relateert dit tot de populatieomvang?



                                                                                             74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk



        Hoe groot is het aandeel vissen dat succesvol de passage van zout naar zoet en
        andersom weet te maken?
        Wat is de leeftijdsopbouw van de populatie en hoe ontwikkelt de opbouw en
        omvang van de populatie zich in de tijd?
Monitoring van de vispopulaties kan op diverse manieren plaatsvinden en is
soortafhankelijk. Hiervoor dient een werkplan te worden uitgewerkt.

2. Fysische monitoring
Daarnaast worden de abiotische condities gemonitord. Metingen ten aanzien van de
ruimtelijke verdeling van stroomsnelheden (bv. met ADCP), saliniteit, doorzicht,
temperatuur en zuurstofgehalte worden uitgevoerd voor, tijdens en na de aanleg van de
Vismigratierivier. Met deze metingen wordt zoveel mogelijk aangesloten bij het
bestaande meetnet.

3. Ecotopen-monitoring
Daarnaast worden binnen dit project morfologie (geulenpatroon, diepteverschillen) en
bodem- en vegetatiekenmerken (habitats, korrelgroottes, schuilplaatsen) gemonitord
voor, tijdens en na de aanleg van de Vismigratierivier. Hiermee ontstaat een goed beeld
van de ontwikkeling van de ecotopen in en rond het gebied.

C. Modellering en planstudies
C.1 Inventarisatie bestaande natuurwaarden rond Kornwerderzand
Inventarisatie van de natuurwaarden in de Waddenzee en het IJsselmeergebied rond
Kornwerderzand in de huidige situatie. Dit betreft een bureaustudie en veldwerk om
een beeld te hebben van de bestaande voorkomende natuur: planten, schelpdieren,
vissen en vogels. Gedacht moet worden aan een gebied van 2 – 4 km rond
Kornwerderzand. Dit is onder meer nodig voor het opstellen van een
vergunningaanvraag in het kader van de Natuurbeschermingswet 1998.

C.2 Modellering en analyse visgedrag in de Vismigratierivier
Uitvoer van een visgedrag studie naar de Vismigratierivier. Het gaat hierbij om een
gedetailleerde analyse van de mogelijkheden van diverse vissoort-groepen (sterke
zwemmers, zwakke zwemmers etc) om een vismigratierivier te passeren.
De verschillende onderdelen wordt beoordeeld op mogelijkheden voor de verschillende
vissen om deze te passeren en er wordt een gedetailleerd programma van eisen voor de
inrichting opgesteld. De verschillende onderdelen zijn:
         De Waddenzee-zijde Vismigratierivier;
         De koker door de Afsluitdijk;
         De brakwaterrivier;
         De inlaat naar het IJsselmeer.

C.3 Hydrodynamische modellering Vismigratierivier
Analyse van de waterstromen en zoutstromen in de Vismigratierivier in een 3-D model.
Hiermee wordt de werking van de Vismigratierivier in detail geanalyseerd en
beoordeeld. Hierbij worden scenario’s ten aanzien van klimaatverandering
meegenomen. Met de resultaten van de studie kan het ontwerp nader worden
aangepast.

C.4 Ecologische en morfologische modellering



                                                                                             75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>                                                                        Vismigratierivier Afsluitdijk



Het Delft3D model voor waterbeweging en saliniteit vormt een eerste basis voor een
modelbenadering van de Vismigratierivier met betrekking tot de effecten op de
morfologie van de Waddenzee (arealen intergetijdengebied, ligging Doove Balg,
uitschuurkuilen bij strekdammen, etc.), effecten op de slibhuishouding van de
Vismigratierivier en effecten op de ontwikkeling van ecotopen en habitats van en rond
de Vismigratierivier (bv. kansen voor kwelderontwikkeling, dichtgroeien visrivier door
rietontwikkeling, habitatgebruik van IJsselmeer door Kuifeenden en Toppers,
habitatgebruik van Waddenzee door Eidereenden en Toppers, etc.).

Mede gebaseerd op eerdere studies is een modelstudie naar het effect van de
Vismigratierivier op de vispopulaties van het IJsselmeer noodzakelijk. Hierbij zullen ook
effecten op de voedselketen (visetende vogels) moeten worden meegenomen. Dit
inzicht is noodzakelijk om een doelstelling voor de gewenste effectiviteit op te kunnen
stellen en derhalve te kunnen beoordelen wanneer de VMR daadwerkelijk bijdraagt aan
ecosysteemherstel en dus succesvol is. Tevens worden scenario’s ten aanzien van
klimaatverandering meegenomen.

C.5 Analyse veiligheid, water & sedimentstromen omgeving en visserij
Mede gebaseerd op de uitgevoerde modelberekeningen, wordt een analyse ten aanzien
van diverse aspecten gemaakt:
        Veiligheid Afsluitdijk en snelweg: na aanleg en tijdens uitvoering van het project;
        Water & sedimentstromen. Analyse van mogelijke veranderingen van
        waterstromen en sedimenttransport rond de locatie Kornwerderzand als gevolg
        van de aanleg van de Vismigratierivier. Hierin wordt de mogelijk aanslibbing in
        de Vismigratierivier en/of de erosie meegenomen;
        Visserij. Analyse van de effecten van de Vismigratierivier op de beroepsvisserij in
        de Waddenzee en het IJsselmeergebied. De verbetering van de
        migratiemogelijkheden voor trekvissen zal een positief effect hebben op
        vispopulaties in het IJsselmeer. In deze analyse wordt in beeld gebracht:
        - Wat de huidige stand van zaken is ten aanzien van de beroepsvisserij direct
           rond de locatie Kornwerderzand;
        - Wat de effecten zijn van de aanleg van de Vismigratierivier op de
           beroepsvisserij.

C.6 Uitwerken ruimtelijk ontwerp
Uitwerking ruimtelijk ontwerp Vismigratierivier bij Kornwerderzand. Integraal ontwerp
waarbij de Vismigratierivier goed wordt ingebed in zijn omgeving bij Kornwerderzand.
Het gaat hierbij om aspecten als veiligheid Afsluitdijk, snelweg, cultuurhistorie, recreatie,
landschap, bestaande natuurwaarden. Hierbij vindt afstemming plaats met het project
Ruimtelijke Kwaliteit Afsluitdijk/Deltaprogramma (IJsselmeergebied en Waddenzee).

C.7 Uitwerking Bezoekerscentrum Vismigratierivier
De komende maanden wordt de “Verkenning Recreatie Afsluitdijk” uitgevoerd. Als
Kornwerderzand tot één van de interessante locaties wordt gekozen, worden de
plannen voor een Bezoekerscentrum Vismigratierivier uitgewerkt. Het
Bezoekerscentrum Vismigratierivier is een centrum voor recreatie & toerisme rond de
historie van de Afsluitdijk, het Werelderfgoed Waddenzee, de Vismigratierivier en de
vroegere Zuiderzeevisserij. Het centrum bestaat uit een bezoekerscentrum, restaurant
en aquarium. Het centrum heeft een hoge “beleefwaarde” voor kinderen en
volwassenen. Dit alles wordt met professionele partijen ontwikkeld en geëxploiteerd.


                                                                                                  76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk



In dit onderdeel wordt het Bezoekerscentrum Vismigratierivier uitgewerkt. Dit bestaat
uit:
        Opstellen Programma van Eisen Bezoekerscentrum Vismigratierivier;
        Opstellen ontwerp, inclusief technische uitwerking mogelijkheden en
        onmogelijkheden vismigratie-aquarium;
        Opstellen business plan Bezoekerscentrum Vismigratierivier.

C.8 Technisch ontwerp, kostenraming en wijze van realisatie
Technische uitwerking van de Vismigratierivier. Hierbij worden dijken, de koker, de
kunstwerken etc. in meer detail/technisch ontworpen. Hierbij worden de
veiligheidsnormen in ogenschouw genomen. Het resultaat is een technische plankaart
en diverse uitgewerkte technische details.

Op basis van dit technische ontwerp wordt een uitgewerkte kostenraming opgesteld
voor de realisatie van de vismigratierivier en het Bezoekerscentrum Vismigratierivier.
Daarnaast wordt de wijze van realisatie van het project afgestemd met ander projecten
op de Afsluitdijk, zoals het project Renovatie Afsluitdijk. Door afstemming kan
bijvoorbeeld aanbestedingsvoordeel worden behaald.

D. Beheer, vergunningen en monitoring
D.1 Opstellen beheerplan en -kosten
Voor de Vismigratierivier en het Bezoekerscentrum Vismigratierivier wordt een
beheerplan opgesteld en worden de beheerkosten geraamd. In het beheerplan worden
afspraken gemaakt ten aanzien van doelen, activiteiten, kosten en verantwoordelijke
organisaties (wie gaat welk onderdeel beheren).

D.2 Vergunningenmanagement
Opstellen plan hoe met de vergunningen en het management van de vergunningen om
te gaan. Hierbij wordt onderscheid gemaakt naar de verschillende vergunningen die
benodigd zijn. Daarbij wordt een analyse gemaakt of het project binnen de bestaande
beleidskaders past of dat er beperkende juridische kaders gelden.

D.3 Opstellen monitoringsplan
Opstellen monitoringsplan voor het monitoren van de Vismigratierivier. Het gaat hierbij
in eerste instantie om de passerende vis maar ook om andere aspecten als de
zoutgehaltes, slib, veiligheid etc. In dit onderdeel wordt ook de organisatie en
financiering van de monitoring uitgewerkt. Onderdeel hiervan kan zijn de vissers een
onderdeel van de monitoring uitvoeren.

D.4 MER-procedure
Opstellen plannen en doorlopen van de MER-procedure. De verwachting is dat hiervoor
veel van de reeds uitgevoerde onderdelen voor kunnen worden benut, maar de
procedure moet worden doorlopen.

E. Proces en communicatie
E.1 Gebiedsproces en communicatie
Gedurende het project wordt intensief gecommuniceerd met gebiedspartijen. Dit zijn
onder andere: bewoners, beroepsvissers, sportvissers, recreatiesector etc. Hiervoor
wordt 2 keer per jaar een gebiedssessie gehouden en worden diverse individuele
gesprekken gevoerd.


                                                                                             77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>                                                                    Vismigratierivier Afsluitdijk




Daarnaast worden diverse communicatie middelen ontwikkeld en communicatie-
momenten gerealiseerd: website, folder, publieke bijeenkomsten inclusief
persmateriaal.

E.2 Proces naar partnership en samenwerkingsovereenkomst
Gedurende het project wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een partnership voor de
realisatie en het beheer van de Vismigratiebeheer en het Bezoekerscentrum
Vismigratierivier. Hiervoor wordt aan het einde van het project een
samenwerkingsovereenkomst (SOK) Bouw- en beheerfase opgesteld waarin de
financiering van de realisatie en het beheer worden vastgelegd.

E.3 Beslisdocument Vismigratierivier en Bezoekerscentrum Vismigratierivier
De verschillende onderdelen worden gebundeld in een Beslisdocument
“Vismigratierivier en Bezoekerscentrum Vismigratierivier”. Op basis van dit document
beslist de Stuurgroep Afsluitdijk of het project gerealiseerd wordt of niet (en daarmee
Fase 5 Voorbereidings- en bouwfase ingaat). Onderdeel van dit beslisdocument is een
uitgewerkte organisatie voor de realisatie van het project.

F. Projectmanagement
F.1 Projectmanagement
Project management van het project. Ingeschat wordt dat hier 2 fte voor nodig zijn.




                                                                                              78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>                                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




               8.3 Kosten en financiering fase 3 en 4

               Kosten fase 3 en 4
               De kosten van fase 3 en 4 worden afgerond ingeschat op 4,6 Mlj EUR (inclusief BTW). Dit
               bedrag is als volgt opgebouwd.

            Tabel 10 Kosten fase 3 en 4
Kostenraming fase 3 en 4 (2013-2015)                           Kosten (EUR)
Fase 3 Financierings- en opstartfase (2013)                                      100.000
Uitwerking/vastleggen afspraken en voorbereiden fase 4
Fase 4 Onderzoeks- en Planfase (2013-2015)
A. Onderzoek                                                                     900.000
A.1 Onderzoek visgedrag in zoet – zout overgangen
A.2 Proefproject 1 Visgedrag Kornwerderzand
A.3 Proefproject 2 "zwakke zwemmers"
B. Monitoring                                                                    600.000
B.1 Uitvoeren monitoring (2013-2014-2015)
C. Modelleringen en planstudies                                                  915.000
C.1 Inventarisatie bestaande natuurwaarden KWZ
C.2 Modellering en analyse visgedrag in de Vismigratierivier
C.3 Hydrodynamische modellering VMR
C.4 Ecologische en morfologische modellering
C.5 Analyse veiligheid, water, sediment, visserij
C.6 Uitwerken ruimtelijk ontwerp
C.7 Uitwerking Bezoekerscentrum Vismigratierivier
C.8 Technisch ontwerp, kostenraming en wijze van realisatie
D. Beheer, vergunningen en monitoring                                            340.000
D.1 Opstellen beheerplan en beheerkosten
D.2 Vergunningenmanagement
D.3 Opstellen monitoringsplan
D.4 MER-procedure
E. Projectproces en communicatie                                                 500.000
E.1 Gebiedsproces en communicatie
E.2 Proces naar partnership en SOK
E.3 Beslisdocument “Vismigratierivier en Bezoekerscentrum
Vismigratierivier”
F. Projectmanagement                                                             450.000
F.1 Projectmanagement
Totale kosten Fase 4 (2013-2015), EUR, exclusief BTW                           3.805.000
BTW (21%)                                                                        799.050
Totale kosten Fase 4 (2013-2015), EUR, inclusief BTW                           4.604.050
TOTALE KOSTEN FASE 4 (2013-2015), EUR, INCL BTW,                               4.600.000
AFGEROND




                                                                                                             79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>                                                                                          Vismigratierivier Afsluitdijk




               Financiering fase 3 en 4
               Voor de financiering van de fase 3 en 4 wordt voorgesteld dat deze door verschillende
               partijen wordt gedragen. Gedacht wordt aan de volgende partijen/organisaties:
                       Postcodeloterij;
                       Ecoshape;
                       Bijdrageregeling Ambities Regio (Min. I&M);
                       Programma Naar een Rijke Waddenzee;
                       Waddenfonds.

               8.4 Planning fase 3 en 4

            Tabel 11 Planning fase 3 en 4
Kostenraming fase 3 en 4 (2013-2015)                    2013                 2014                 2015
                                                        jan-jun   juli-dec   jan-jun   juli-dec   jan-jun       juli-dec
Fase 3 Financierings- en opstartfase (2013)
Uitwerking/vastleggen afspraken en voorb. fase 4        ●●●●>
Fase 4 Onderzoeks- en Planfase (2013-2015)
A. Onderzoek
A.1 Onderzoek visgedrag in zoet – zout overgangen       ●●●●●     ●●●●>
A.2 Proefproject 1 Visgedrag Kornwerderzand                       ●●●●●      ●●●●●     ●●●●>
A.3 Proefproject 2 Proefproject “zwakke zwemmers”                 ●●●●●      ●●●●●     ●●●●>
B. Monitoring
B.1 Uitvoeren monitoring (2013-2014-2015)                           ●●●       ●●●        ●●●         ●●●          ●●●>
C. Modelleringen en planstudies
C.1 Inventarisatie bestaande natuurwaarden KWZ                     ●●●>
C.2 Modellering en analyse visgedrag in de VMR                     ●●●>
C.3 Hydrodynamische modellering VMR                                ●●●●       ●●●>
C.4 Ecologische en morfologische modellering                       ●●●●       ●●●>
C.5 Analyse veiligheid, water, sediment, visserij                                      ●●●●>
C.6 Uitwerken ruimtelijk ontwerp                                    ●●        ●●●       ●●●>
C.7 Uitwerking Bezoekerscentrum Afsluitdijk                         ●●        ●●●       ●●●>
C.8 Technisch ontwerp, kostenraming, wijze realisatie                                  ●●●●>
D. Beheer, vergunningen en monitoring
D.1 Opstellen beheerplan en beheerkosten                                                          ●●●>
D.2 Vergunningenmanagement                                                                        ●●●>
D.3 Opstellen monitoringsplan                                                                     ●●●●>
D.4 MER-procedure                                                                        ●●●        ●●●>
E. Projectproces en communicatie
E.1 Gebiedsproces en communicatie                                   ●●         ●●        ●●           ●●           ●●>
E.2 Proces naar partnership en SOK                                   ●          ●         ●            ●          ●>
E.3 Beslisdocument “Vismigratierivier/Bez. VMR                                                                  ●●●●>
F. Project management
F.1 Project management                                    ●●●       ●●●       ●●●        ●●●         ●●●          ●●●>




                                                                                                                    80
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>                                                                                       Vismigratierivier Afsluitdijk




             8.5 Organisatie

             Rollen en belangen
             Ten aanzien van het project worden de volgende rollen de belangen gezien vanuit de
             verschillende partijen.

             Tabel 12 Belangen partijen
Partijen                                             Belang

                                                     Besluitvorming   Doelrealisatie     Financiering
                                                                                         (Inhoud en
                                                                                         proces)
Belangenorganisaties
Waddenvereniging (mede namens It Fryske Gea)                                 X                   X
                                                                                             Aanvrager
                                                                                           Postcodeloterij
Sportvisserij Nederland                                                      X

Toekomstig (natuur)beheerder                               X                 X
                                                         Beheer
Overige visserijverbanden (b.v. Hulp in Nood)                                X

Private partijen/wetenschap
Onderzoeks- en ingenieursbureaus                                             X                       X
(waaronder Ecoshape)
Overheden
Regio (Provincie Fryslân, Provincie Noord-Holland,         X                 X                       X
gemeente Hollands Kroon, Gemeente Súdwest             Vergunning-
Fryslân en gemeente Harlingen)                         verlener
Ministerie I&M                                             X                                       X
                                                      Vergunning-                           (reg. ambities)
                                                       verlener
Wetterskip Fryslân                                         X

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier                    X
Programma Rijke Waddenzee                                     X              X                       X

Rijksvastgoed en ontwikkelingsbedrijf                         X
(Ministerie van Financiën - grondeigendom)
RWS (grondeigendom, beheerder)                             X
                                                      Vergunning-
                                                       verlener
Waddenfonds                                                                                          x

Ministerie EL&I                                            X
                                                      Vergunning-
                                                       verlener




                                                                                                                 81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>                                                                      Vismigratierivier Afsluitdijk




Invulling organisatie fase 3 en fase 4
Voor fase 3 en 4 wordt de volgende organisatie voorzien.




Figuur 36 Projectorganisatie


Stuurgroep
De opdrachtgever van het project is een regionale stuurgroep die terugkoppeling heeft
naar alle politiek/bestuurlijk verantwoordelijke organen (conform stuurgroep huidige
situatie). De stuurgroep bestaat met name uit de partners die investeren in het project
én de partijen die besluitvormend zijn.

In deze stuurgroep vindt besluitvorming plaats over de hoofdpunten van de
voorbereiding (fase 3 en 4) en uitvoering (fase 5) van het project. Daarnaast vindt
terugkoppeling plaats naar politiek en bestuur, zodat de politiek en bestuurders
geïnformeerd blijven over de voortgang, financiën, risico’s e.d. van het project. Hiervoor
wordt begin 2013 een systeem van verantwoording en besluitvorming opgezet om de
voortgang van het proces en de uitgaven te kunnen monitoren.

De stuurgroep is verantwoordelijk voor het gehele (regionale) uitvoeringsprogramma
voor de Afsluitdijk. Daarin zijn alle regionale ambities op het gebied van duurzame
energie, recreatie en toerisme en natuur bij elkaar gebracht. De vismigratierivier maakt
onderdeel uit van dit uitvoeringsprogramma.

Klankbordgroep
Het tweede onderdeel van de organisatie is een bestuurlijke klankbordgroep. Deze
klankbordgroep adviseert de stuurgroep op bestuurlijk niveau. De klankbordgroep
bestaat uit organisatie die doelrealisatie belangrijk vinden (zie tabel 32).

Opdrachtnemer
De opdrachtnemer van het project wordt een alliantie van betrokken partijen. Het
voorstel is dat de volgende partijen betrokken zijn:
        De regio (de provincies Fryslân en Noord-Holland en de gemeenten Harlingen,
        Hollands Kroon en Súdwest Fryslân);


                                                                                                82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>                                                                      Vismigratierivier Afsluitdijk



        Programma Naar een Rijke Waddenzee;
        De Waddenvereniging;
        Toekomstig natuurbeheerder;
        Ecoshape;
        Ministerie I&M.

In deze alliantie worden afspraken gemaakt over verantwoordelijkheden en
taakverdeling. Gelet op het snel opzetten van het onderzoeksprogramma van fase 4 en
de daarbij behorende aanvraag voor het waddenfonds worden z.s.m. werkafspraken
gemaakt voor de eerste drie projectjaren.

Ondertussen wordt in 2013 verder gewerkt aan een meer uitgewerkte
samenwerkingsovereenkomst waarin verantwoordelijkheden en risico’s worden
vastgelegd voor de uitvoeringsperiode na 2015. De alliantie zal financieel, juridisch en
inhoudelijk verantwoordelijkheid dragen voor de voorbereiding en uitvoering van het
project.

Het project van de Vismigratierivier is onderdeel van het grotere uitvoeringsprogramma
voor alle ambities rondom de Afsluitdijk. De omvang van het werk en het specifieke
karakter ervan is echter zodanig dat de Vismigratierivier zelfstandig als project binnen
de kaders van het uitvoeringsprogramma zal worden uitgevoerd. Specifiek voor Fase 4
Onderzoeks- en Planfase geldt dat het Programma Naar een Rijke Waddenzee (PRW) de
trekker zal zijn. Dienst Landelijk Gebied zorgt voor projectsturing en is verantwoordelijk
voor de afwikkeling van de financiële geldstromen in fase 3 en 4.

Projectteam
Binnen het projectbureau zal een projectteam worden geformeerd dat bestaat uit een
mix van regio, Ecoshape en de initiatiefnemers van het project. Ook de toekomstige
beheerders zullen worden uitgenodigd om deel te nemen in het projectteam, te weten
een natuurbeheerorganisatie (als beoogde beheerder van het gevormde natuurgebied)
en Rijkswaterstaat (als beoogde beheerder van de regelbare afsluitingen in de VMR).

Er zal nauwe samenwerking worden gezocht met RWS, vooral waar werk-met-werk kan
worden gemaakt. Dit betreft bijvoorbeeld de doorgang van de Vismigratierivier door de
Afsluitdijk in relatie tot de werkzaamheden voor de renovatie van de Afsluitdijk. Om
samenhang te garanderen tussen het ruimtelijk ontwerp voor de Vismigratierivier met
de Afsluitdijk als geheel, wordt nauwe samenwerking onderhouden met de werkgroep
voor de Ruimtelijke kwaliteit van de Afsluitdijk en de werkgroep Recreatie. Bij de start
van fase 5 vindt een herijking van de organisatie van het project Vismigratierivier plaats.




                                                                                                83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




*



Titel:             Vismigratierivier Afsluitdijk
                   Haalbaarheid en projectplan

Datum:             7 november 2012

Opdrachtgever:     Programma Naar Een Rijke Waddenzee
                   Provincie Fryslân

Contactpersonen:   PRW, Meinard Bos (projectleider)
                   PRW, Roef Mulder (secretaris)
                   PRW, Hein Sas
                   Provincie Fryslân, Tjalling Dijkstra
                   Provincie Noord-Holland, Marjolein Groen
                   Waddenvereniging, Wouter van der Heij
                   Sportvisserij Nederland, Jaap Quak
                   Ecoshape, Martin Baptist

Opdrachtnemers:    LINKit consult & Wanningen Water Consult




Contactpersonen:   Jeroen van Herk
                   jeroen@linkitconsult.nl

                   Herman Wanningen
                   herman@wanningenwaterconsult.nl




                                                                             84
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>                                                                                          Vismigratierivier Afsluitdijk




              +                ,



Fasering                Activiteiten
Fase 1 Initiatieffase   Activiteiten afgerond
(2011-2012)

Fase 2                  Onderzoeken haalbaarheid en opstellen Projectplan Vismigratierivier
Haalbaarheidsfase
(2012)
Fase 3 Financierings-   Uitwerking financiering en vaststellen financiering voor de
en opstartfase          bestuurders (provinciale staten en gemeenteraden)
(2013)                       Go no-go: bestuurlijke beslissing financiering/uitvoering fase 4

Fase 4 Onderzoeks-      Onderzoek
en planfase (2013-           A.1 Onderzoek visgedrag in zoet – zout overgangen
2015)                        A.2 Proefproject 1 Visgedrag Kornwerderzand
                             A.3 Proefproject 2 Visgedrag “zwakke zwemmers”
                        Monitoring
                             B.1 Uitvoeren monitoring
                        Modellering en planstudies
                             C.1 Inventarisatie bestaande natuurwaarden rond
                             Kornwerderzand
                             C.2 Modellering en analyse visgedrag in Vismigratierivier
                             C.3 Hydrodynamische modellering VMR
                             C.4. Ecologische en morfologische modellering
                             C.5 Analyse veiligheid, ecologie, water & sedimentstromen
                             omgeving en visserij
                             C.6 Uitwerken ruimtelijk ontwerp
                             C.7 Uitwerking Bezoekerscentrum Vismigratierivier
                             C.8 Technisch ontwerp, kostenraming en wijze van realisatie
                        Beheer, vergunningen en monitoring
                             D.1 Opstellen beheerplan en -kosten
                             D.2 Vergunningenmanagement
                             D.3 Opstellen monitoringsplan
                             D.4 MER-procedure
                        Proces en communicatie
                             E.1 Gebiedsproces en communicatie
                             E.2 Proces naar partnership en samenwerkingsovereenkomst
                             E.3 Beslisdocument “Vismigratierivier en Bezoekerscentrum
                             Vismigratierivier”
                        Projectmanagement
                             F.1 Project management
                             Go no-go: bestuurlijke beslissing financiering/uitvoering fase 5




                                                                                                                    85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>                                                                   Vismigratierivier Afsluitdijk




Fase 5               Technische uitwerking
Voorbereidings- en   Opstellen bestek
bouwfase             Vergunningverlening
(2016-2017)          Aanbesteding
                     Voorbereiding
                     Realisatie Vismigratierivier

Fase 6 Beheer- en    Beheer Vismigratierivier
exploitatiefase      Beheer dijken en sluizen
(vanaf 2018)         Beheer “Bezoekerscentrum Vismigratierivier”




                                                                                             86
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>                                                                                Vismigratierivier Afsluitdijk




+                   -                                      #



Memo Vismigratierivier
Project: Vismigratierivier Afsluitdijk
Datum: 12 oktober 2012
Betreft: Overleg met vismigratiespecialisten 27 sept 212
Aanwezig:
Peter Herman, NIOZ                                 Guus Kruitwagen, Witteveen en Bos
George Wintermans, Wintermans Ecologenbureau Jacob Asjes, IMARES
Johan Coeck, INBO                                  Jan Lammers, waterschap Hunze en Aa’s
Bernard Becker, Deltares                           Arno Nolte, Deltares
Jeroen van Herk, LINKit consult                    Roef Mulder, Programma Rijke Waddenzee


Verhinderd:
Erwin Winter, IMARES; Jaap Quak, Sportvisserij Nederland; Herman Wanningen, Wanningen Water Consult


Bijeenkomst Vismigratierivier met vismigratiespecialisten 27 sept 212
Deze memo is opgesteld op basis van het overleg met vismigratiespecialisten op 27
september 2012 over de vismigratierivier, aangevuld met een aantal aspecten. In de
memo wordt de zienswijze en opmerkingen/aandachtspunten ten aanzien van de
vismigratierivier verwoord. De memo is voorgelegd aan en geaccordeerd door de groep
vismigratie-specialisten.

1. De opzet

De opzet van de bijeenkomst was als volgt:
1.            Stand van zaken project;

2.            Presentatie werking Vismigratierivier op hoofdlijnen en resultaten
      modelstudie Deltares;

3.                Inhoudelijke discussie met specialisten.


2. De Vismigratierivier

De huidige Afsluitdijk vormt een grote ecologische barrière voor trekvissen die willen
migreren tussen Waddenzee en IJsselmeer. Het belang van verbetering van vismigratie-
mogelijkheden wordt door de vismigratie-specialisten unaniem onderschreven; de
vismigratiespecialisten zijn dan ook vóór een robuuste verbetering van de
migratiemogelijkheden voor vissen tussen de Waddenzee en het IJsselmeergebied en
visa versa.
De meest optimale mogelijkheid wordt gezien in het echt visvriendelijk maken van het
sluisbeheer, dus inclusief een aanzienlijke zoet – zout overgang. Dit leidt echter tot een
vergroting van de zoutlast op het IJsselmeergebied en hiervoor is het draagvlak bij
Rijkswaterstaat, het waterleidingbedrijf PWN en de landbouwsector momenteel nihil.


                                                                                                          87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>                                                                             sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌĨƐůƵŝƚĚŝũŬ



    ĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌĚŝĞĂĂŶƐůƵŝƚďŝũŚĞƚŶĂƚƵƵƌůŝũŬĞǀĞƌůŽŽƉǀĂŶŚĞƚƚŝũŝƐĞĞŶŝŶƚĞƌĞƐƐĂŶƚ
    ĂůƚĞƌŶĂƚŝĞĨ͘WŽƐŝƚŝĞǀĞĂƐƉĞĐƚĞŶǀĂŶĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌǌŝũŶ͗
       • ĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌďŝĞĚƚĂĂŶĞĞŶďƌĞĞĚƐĐĂůĂǀĂŶƚƌĞŬǀŝƐƐĞŶǀĞƌďĞƚĞƌĚĞ
          ŵŝŐƌĂƚŝĞŵŽŐĞůŝũŬŚĞĚĞŶ͕ǌŽĂůƐǀŽŽƌƐƉŝĞƌŝŶŐ͕ĚƌŝĞĚŽŽƌŶŝŐĞƐƚĞŬĞůďĂĂƌƐ͕ĂĂů͕ĞůĨƚ͕
          ĨŝŶƚ͕ŚŽƵƚŝŶŐ͕ƌŝǀŝĞƌƉƌŝŬ͕ǌĞĞƉƌŝŬ͕ďŽƚ͕ǌĂůŵĞŶǌĞĞĨŽƌĞů͖

      • KŶƚƐůƵŝƚŝŶŐǀĂŶŐƌŽŽƚĂĐŚƚĞƌůĂŶĚ͘ĞǀŽŽƌǌŝĞŶŝŶŐĨƵŶŐĞĞƌƚĂůƐǀŝƐƉĂƐƐĂŐĞŶŝĞƚ
         ĂůůĞĞŶǀŽŽƌŚĞƚ/:ƐƐĞůŵĞĞƌŵĂĂƌŽŽŬǀŽŽƌŚĞƚŐĞŚĞůĞĂĐŚƚĞƌůĂŶĚ͕ĚƵƐǀŽŽƌĚŝǀĞƌƐĞ
         ďĞĞŬƐǇƐƚĞŵĞŶ;ďŝũǀ͘KǀĞƌŝũƐƐĞůƐĞsĞĐŚƚ͕ZĞŐŐĞ͕ŝŶŬĞů͕ĞƌŬĞůͿ͕ĚŝǀĞƌƐĞǁĞƚůĂŶĚƐ
         ;ďŝũǀ͘&ƌŝĞƐĞDĞƌĞŶ͕tĞĞƌƌŝďďĞŶĞŶƌŽĞŬŝŶtĂƚĞƌůĂŶĚͿ͕ĚŝǀĞƌƐĞƉŽůĚĞƌƐǇƐƚĞŵĞŶ
         ;ďŝũǀ&ůĞǀŽůĂŶĚͿĞŶĚĞƌŝǀŝĞƌĚĞ/:ƐƐĞůĞŶĚĂĂƌŵĞĞǀŽŽƌŚĞƚZŝũŶƐƚƌŽŽŵŐĞďŝĞĚ͖

      • ĞůŽĐĂƚŝĞ͘ĞůŽĐĂƚŝĞĂĂŶĚĞǁĞƐƚǌŝũĚĞǀĂŶ<ŽƌŶǁĞƌĚĞƌǌĂŶĚŝƐŽƉƚŝŵĂĂůŝƐǀŽŽƌ
         ŝŶƚƌĞŬŬĞŶĚĞƚƌĞŬǀŝƐ;ǀĂŶǁĞŐĞĚĞĂĂŶƐůƵŝƚŝŶŐŽƉĚĞďĞƐƚĂĂŶĚĞƐƉƵŝƐůƵŝǌĞŶĞŶŚĞƚ
         ǀĞƌǁĂĐŚƚĞĂĂŶďŽĚǀĂŶŝŶƚƌĞŬŬĞŶĚĞǀŝƐŝŶĚĞĚŝĞƉĞƌĞŐĞƵůĞŶͿ͘ĞŐƌŽŽƚƐĞŐĞƵůŝŶ
         ĚĞtĞƐƚĞůŝũŬĞtĂĚĚĞŶǌĞĞ͕ŝ͘Ğ͘ĚĞŽŽǀĞĂůŐ͕ĞŝŶĚŝŐƚďŝũ<ŽƌŶǁĞƌĚĞƌǌĂŶĚ͖

      • ĞůĂŶŐĞŽƉĞƌĂƚŝŽŶĞůĞƉĞƌŝŽĚĞ͘ĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌŬĂŶĐŝƌĐĂϱϮйǀĂŶĚĞƚŝũĚ
         ŽƉĞŶƐƚĂĂŶǌŽŶĚĞƌĚĂƚĞƌƐƉƌĂŬĞŝƐǀĂŶĞǆƚƌĂǌŽƵƚďĞůĂƐƚŝŶŐŽƉŚĞƚ/:ƐƐĞůŵĞĞƌ͕ƚ͘Ž͘ǀ͘
         ĚĞƐƉƵŝƐůƵŝǌĞŶĚŝĞŝŶĚĞŚƵŝĚŝŐĞƐŝƚƵĂƚŝĞŐĞŵŝĚĚĞůĚϯϲйǀĂŶĚĞƚŝũĚŽƉĞŶƐƚĂĂŶ͖

      • ĞůŽŬƐƚƌŽŽŵ͘ĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌŚĞĞĨƚĞĞŶǀŽůĚŽĞŶĚĞŐƌŽƚĞůŽŬƐƚƌŽŽŵĚŝĞ
         ĂĂŶƐůƵŝƚŽƉĚĞǁĂƚĞƌƐƚƌŽŽŵǀĂŶĚĞƐƉƵŝƐůƵŝǌĞŶ;ŚĞƚƐƉƵŝǁĂƚĞƌͿ͘ĞůŽŬƐƚƌŽŽŵ
         ǀĂƌŝĞĞƌƚĚĂĂƌďŝũŽƉŶĂƚƵƵƌůŝũŬĞǁŝũǌĞĚŽŽƌŚĞƚƚŝũŚĞĞŶ͖

      • ŽƵƚǁĂƚĞƌƐƚƌŽŽŵƚŝŶĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌ͘KƉŚĞƚŵŽŵĞŶƚĚĂƚŚĞƚǁĂƚĞƌƉĞŝůĂĂŶ
         ĚĞďƵŝƚĞŶǌŝũĚĞŚŽŐĞƌǁŽƌĚƚĚĂŶŚĞƚƉĞŝůŝŶŚĞƚ/:ƐƐĞůŵĞĞƌŬĂŶĞƌŐĞĐŽŶƚƌŽůĞĞƌĚ
         ǌŽƵƚǁĂƚĞƌĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌŝŶƐƚƌŽŵĞŶ͘,ŝĞƌĚŽŽƌŬƵŶŶĞŶǌǁĂŬŬĞǌǁĞŵŵĞƌƐ
         ŵĞĞůŝĨƚĞŶŽƉŚĞƚƚŝũĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌŝŶ͘^ƉĞĐŝĨŝĞŬǀŽŽƌĚĞǌǁĂŬŬĞǌǁĞŵŵĞƌƐŝƐ
         ŚĞƚǀŽůƵŵĞǀĂŶŚĞƚŝŶƐƚƌŽŵĞŶĚĞǁĂƚĞƌďĞƉĂůĞŶĚǀŽŽƌĚĞŚŽĞǀĞĞůŚĞŝĚ
         ŝŶƚƌĞŬŬĞŶĚĞǀŝƐ͖

      • ƌĂŬǁĂƚĞƌŚĂďŝƚĂƚ͘ĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌďĞƐĐŚŝŬƚŽǀĞƌĞĞŶďƌĂŬǁĂƚĞƌŚĂďŝƚĂƚĚĂƚĚĞ
         ŵŽŐĞůŝũŬŚĞĚĞŶďŝĞĚƚĂĂŶƚƌĞŬǀŝƐƐŽŽƌƚĞŶŽŵǌŝĐŚĨǇƐŝŽůŽŐŝƐĐŚĂĂŶƚĞƉĂƐƐĞŶŝŶĚĞ
         ŽǀĞƌŐĂŶŐǀĂŶĚĞǌŽƵƚĞtĂĚĚĞŶǌĞĞŶĂĂƌŚĞƚǌŽĞƚĞ/:ƐƐĞůŵĞĞƌ͘

            
    ϯ͘ tĂƚďŝĞĚƚĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌŶŝĞƚ͍

    ĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌŝƐŐĞƌŝĐŚƚŽƉŚĞƚǀĞƌďĞƚĞƌĞŶǀĂŶĚĞŵŝŐƌĂƚŝĞŵŽŐĞůŝũŬŚĞĚĞŶǀŽŽƌ
    ƚƌĞŬǀŝƐ͘,ĞƚǀŽŽƌŬŽŵƚŶŝĞƚĚĞƵŝƚƐƉŽĞůŝŶŐǀĂŶũŽŶŐĞǌŽĞƚǁĂƚĞƌǀŝƐƵŝƚŚĞƚ/:ƐƐĞůŵĞĞƌ͘
    tĞůůŝĐŚƚŬĂŶĚĞƵŝƚŐĞƐƉŽĞůĚĞǀŝƐǁĞůǀŝĂĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌƚĞƌƵŐŬĞƌĞŶŶĂĂƌŚĞƚ
    /:ƐƐĞůŵĞĞƌŵĂĂƌĚĞǌĞŝƐĚĂĂƌŝŶĞĞƌƐƚĞŝŶƐƚĂŶƚŝĞŶŝĞƚŽƉŐĞƌŝĐŚƚ͘
    
    ĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌďŝĞĚƚŐĞĞŶĐŽŶƚŝŶƵĞŽƉĞŶǀĞƌďŝŶĚŝŶŐƚƵƐƐĞŶĚĞtĂĚĚĞŶǌĞĞĞŶŚĞƚ
    /:ƐƐĞůŵĞĞƌ͘/ŶĚŝĞŶŵĞŶĚŝƚǁĞůĚŽĞƚ͕ǁŽƌĚƚĚĞǌŽƵƚůĂƐƚŽƉŚĞƚ/:ƐƐĞůŵĞĞƌƐŶĞůƚĞŐƌŽŽƚ͘
    ĞŽƉĞŶŝŶŐĂĂŶĚĞ/:ƐƐĞůŵĞĞƌǌŝũĚĞǀĂŶĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌƐƚĂĂƚĐŝƌĐĂϯϬйǀĂŶĚĞƚŝũĚ
    ŽƉĞŶ͘
             
    ϰ͘ KƉŵĞƌŬŝŶŐĞŶͬĂĂŶĚĂĐŚƚƐƉƵŶƚĞŶ




                                                                                                       ϴϴ

</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>                                                                                sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌĨƐůƵŝƚĚŝũŬ



    ĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞͲƐƉĞĐŝĂůŝƐƚĞŶŚĞďďĞŶĚĞǀŽůŐĞŶĚĞŽƉŵĞƌŬŝŶŐĞŶĞŶͬŽĨĂĂŶĚĂĐŚƚƐƉƵŶƚĞŶ
    ǀŽŽƌŚĞƚŽŶƚǁĞƌƉǀĂŶĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌ͘
    
    DŽƌĨŽůŽŐŝƐĐŚͬƚĞĐŚŶŝƐĐŚŽŶƚǁĞƌƉ
    
      • sĞƌŚŽŐŝŶŐǁĂƚĞƌƉĞŝů/:ƐƐĞůŵĞĞƌ͘ƌǌŝũŶƉůĂŶŶĞŶǌŝũŶǀŽŽƌĞĞŶǁĂƚĞƌƉĞŝůĂĂŶƉĂƐƐŝŶŐ
          ŝŶŚĞƚ/:ƐƐĞůŵĞĞƌ͘dĞǀĞŶƐŐĞǀĞŶŬůŝŵĂĂƚŵŽĚĞůůĞŶĂĂŶĚĂƚĚĞǌĞĞƐƉŝĞŐĞů;ĚƵƐŽŽŬ
          ĚĞ tĂĚĚĞŶǌĞĞͿ ǌĂů ƌŝũǌĞŶ͘ ĞŶ ĚƵƵƌǌĂĂŵ ĨƵŶĐƚŝŽŶĞƌĞŶĚ ŽŶƚǁĞƌƉ ĚŝĞŶƚ ŚŝĞƌŽƉ
          ĂĨŐĞƐƚĞŵĚƚĞǁŽƌĚĞŶ͖

      • ^ƉƵŝĐĂƉĂĐŝƚĞŝƚ͘ ĂŶƉĂƐƐŝŶŐͬǀĞƌůĞŶŐŝŶŐ ǀĂŶ ĚĞ ŬĂĚĞŶͬƉŝĞƌĞŶ ĂĂŶ /:ƐƐĞůŵĞĞƌǌŝũĚĞ
         ŬĂŶŵŽŐĞůŝũŬĞĞŶŶĞŐĂƚŝĞĨĞĨĨĞĐƚŚĞďďĞŶŽƉĚĞƐƉƵŝĐĂƉĂĐŝƚĞŝƚďŝũ<ŽƌŶǁĞƌĚĞƌǌĂŶĚ͖

      • >ŽŬƐƚƌŽŽŵĞŶĨŝŶĞƚƵŶŝŶŐďĞŚĞĞƌƐƉƵŝƐůƵŝǌĞŶ͘ĞǁĞƌŬŝŶŐǀĂŶĚĞůŽŬƐƚƌŽŽŵǀĂŶĚĞ
         sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌ ŬĂŶ ǁĂĂƌƐĐŚŝũŶůŝũŬ ŐĞŽƉƚŝŵĂůŝƐĞĞƌĚ ǁŽƌĚĞŶ ĚŽŽƌ ĚĞ ƐƉƵŝƐůƵŝǌĞŶ
         ǀĂŶ ŚĞƚ ďĞƐƚĂĂŶĚĞ ƐƉƵŝĐŽŵƉůĞǆ ŝŶĚŝǀŝĚƵĞĞů ƚĞ ŽƉĞŶĞŶͬƐůƵŝƚĞŶ͘ ,ŝĞƌĚŽŽƌ ŬĂŶ
         ŝŶƚƌĞŬŬĞŶĚĞǀŝƐƌŝĐŚƚŝŶŐĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌ͞ŐĞĚŝƌŝŐĞĞƌĚ͟ǁŽƌĚĞŶ͘tĂĂƌƐĐŚŝũŶůŝũŬ
         ŝƐĚŝƚĞĐŚƚĞƌƚĞĐŚŶŝƐĐŚŽŶŵŽŐĞůŝũŬǀĂŶǁĞŐĞƚĞǀĞƌǁĂĐŚƚĞŶƌĞƐŽŶĂŶƚŝĞŝŶĚĞƐůƵŝǌĞŶ
         ŝŶĚŝĞŶĚĞǌĞŶŝĞƚƐǇŶĐŚƌŽŽŶďĞĚŝĞŶĚǁŽƌĚĞŶ͘EĂĚĞƌŽŶĚĞƌǌŽĞŬŝƐŶŽĚŝŐǀŽŽƌĞĞŶ
         ŽƉƚŝŵĂůĞ ŝŶŐĂŶŐ ǀĂŶ ĚĞ sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌ ǌŽĚĂƚ ĚĞ ǀŝƐ ĚŝĞ ǌŝĐŚ ŶĂďŝũ ŚĞƚ
         ƐƉƵŝĐŽŵƉůĞǆ͕ ĚĂƚ ǀŽŽƌ ĚĞ ŐƌŽƚĞ ůŽŬƐƚƌŽŽŵ ǌŽƌŐƚ͕ ĚĞ ŝŶŐĂŶŐ ǀĂŶ ĚĞ ǀŝƐƉĂƐƐĂŐĞ
         ǀŝŶĚƚ͖
      • ĞƐƚĂĂŶĚĞŬĞŶŶŝƐ^Ϯ͘/ŶŚĞƚŬĂĚĞƌǀĂŶ^ϮǌŝũŶĚŽŽƌZŝũŬƐǁĂƚĞƌƐƚĂĂƚƵŝƚŐĞďƌĞŝĚĞ
         ŵŽĚĞůůĞƌŝŶŐƐƚƵĚŝĞƐƵŝƚŐĞǀŽĞƌĚ͘WƌŽďĞĞƌŚŝĞƌŐĞďƌƵŝŬǀĂŶƚĞŵĂŬĞŶ͖

      • ŝĐŚƚƐůŝďďŝŶŐ͘ ŝĐŚƚƐůŝďďŝŶŐ ŝƐ ĞĞŶ ƌŝƐŝĐŽ͕ ǀŽŽƌŶĂŵĞůŝũŬ ǀĂŶ ŚĞƚ ĚĞĞů ǀĂŶ ĚĞ
         sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌ ĂĂŶ ĚĞ ďŝŶŶĞŶǌŝũĚĞ ;/:ƐƐĞůŵĞĞƌǌŝũĚĞͿ͘ ŝƚ ŝƐ ĞĞŶ ĂĂŶĚĂĐŚƚƐƉƵŶƚ
         ǀŽŽƌĚĞǀĞƌĚĞƌĞƵŝƚǁĞƌŬŝŶŐ͖

      • ĞŚĞĞƌ͘ĞŶŬǀŽŽƌĚĞĂĂŶůĞŐǀĂŶĚĞĐŽŶƐƚƌƵĐƚŝĞŽŽŬŐŽĞĚŶĂŽǀĞƌŚĞƚďĞŚĞĞƌĞŶ
         ĚĞďĞŚĞĞƌŬŽƐƚĞŶ͘ĞŶďĞƚŽŶŶĞŶĐŽŶƐƚƌƵĐƚŝĞŝƐǁĂĂƌƐĐŚŝũŶůŝũŬŐŽĞĚŬŽƉĞƌŝŶďĞŚĞĞƌ
         ĚĂŶĞĞŶŐĞƚŝũĚĞŶƌŝǀŝĞƌŵĞƚ͞ŶĂƚƵƵƌůŝũŬĞŽĞǀĞƌƐ͖͟

      • ĞůƵĐŚƚŝŶŐ͘ Ğ ǀƌĂĂŐ ŝƐ ŝŶ ŚŽĞǀĞƌƌĞ ;ďĞůƵĐŚƚŝŶŐƐͲͿ ŬŽŬĞƌƐ ŶŽĚŝŐ ǌŝũŶ ǀŽŽƌ ĞĞŶ
         ƐƚĂďŝĞůĞƐƚƌŽŵŝŶŐŝŶĚĞŬŽŬĞƌ͖

      • KƉĞŶŝŶŐ ĂĂŶ /:ƐƐĞůŵĞĞƌǌŝũĚĞ͘ ,Ğƚ ŝƐ ďĞůĂŶŐƌŝũŬ ĚĂƚ ǀŝƐƐĞŶ ŶŝĞƚ ĚŝƌĞĐƚ ǁĞĞƌ
         ƵŝƚŐĞƐƉŽĞůĚǁŽƌĚĞŶĂůƐĚĞƐƉƵŝƐůƵŝǌĞŶŽƉĞŶĞŶ͘ĂĂƌŽŵŝƐĞƌĞĞŶǀŽŽƌŬĞƵƌǀŽŽƌĚĞ
         ĂĂŶůĞŐ ǀĂŶ ĚĞ ŽƉĞŶŝŶŐ ĂĂŶ /:ƐƐĞůŵĞĞƌǌŝũĚĞ ĂĂŶ ĚĞ ǌŝũŬĂŶƚ͖ ĚƵƐ ŶŝĞƚ ĚŝƌĞĐƚ
         ĂĂŶƚĂŬŬĞŶĚ ŽƉ ĚĞ ĚŝĞƉĞƌĞ ŐĞƵůĞŶ ĚŝĞ ŶĂĂƌ ŚĞƚ ƐƉƵŝĐŽŵƉůĞǆ ůĞŝĚĞŶ͘ Ğ
         ƐƚƌŽŽŵƐŶĞůŚĞŝĚ ŝƐ ŚŝĞƌďŝũ ĞĐŚƚĞƌ ďĞƉĂůĞŶĚ͘ ůƐ ĚĞǌĞ ŐĞŵŝĚĚĞůĚ ŐƌŽƚĞƌ ŝƐ ĚĂŶ Ϭ͕ϱ
         ŵͬƐĞĐ ďŝũ ƐƉƵŝĞŶ ĚĂŶ ŝƐ ŚĞƚ ǁĞŐƐƉŽĞůŐĞǀĂĂƌ ƚĞ ŐƌŽŽƚ͘ /Ɛ ĚĞ ƐƚƌŽŽŵƐŶĞůŚĞŝĚ
         ŐĞŵŝĚĚĞůĚůĂŐĞƌĚĂŶŬĂŶĚĞŽƉĞŶŝŶŐǁĞůŽƉĚĞĚŝĞƉĞƌĞŐĞƵůĞŶǁŽƌĚĞŶĂĂŶŐĞƚĂŬƚ͖

      • /ŶƚĞůůŝŐĞŶƚĞ ƐůƵŝƐĚĞƵƌĞŶ ŝ͘ƌ͘ƚ͘ ǌŽƵƚďĞůĂƐƚŝŶŐ͘ ŽƵƚŝŶƚƌĞĚŝŶŐ ŝŶ ŚĞƚ /:ƐƐĞůŵĞĞƌ ŝƐ ĚĞ
         ďĞƉĞƌŬĞŶĚĞĨĂĐƚŽƌǀŽŽƌĚĞƉĞƌŝŽĚĞĚĂƚĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌŽƉĞŶŬĂŶƐƚĂĂŶ͘ŽŽƌ
         ĚŝĐŚƚŚĞŝĚƐƐƚƌŽŵŝŶŐǌĂůŚĞƚďŝŶŶĞŶŐĞŬŽŵĞŶǌŽƵƚĞǁĂƚĞƌǌŝĐŚǀĞƌŵĞŶŐĞŶŵĞƚŚĞƚ
         ǌŽĞƚĞǁĂƚĞƌ͘DĞƚƐůŝŵŵĞŽƉůŽƐƐŝŶŐĞŶŬĂŶŚĞƚŽƉĞŶŝŶŐƐǀĞŶƐƚĞƌǀĞƌƌƵŝŵĚǁŽƌĚĞŶ͕
         ĚĞŶŬ ďŝũǀŽŽƌďĞĞůĚ ĂĂŶ ĞĞŶ ĂĨƐůƵŝƚĞƌ ĂĂŶ /:ƐƐĞůŵĞĞƌǌŝũĚĞ ĚŝĞ ǀĂŶƵŝƚ ĚĞ ďŽĚĞŵ
         ŽŵŚŽŽŐ ŬŽŵƚ ĞŶ ŚĞƚ ǌǁĂĂƌĚĞƌĞ ǌŽƵƚĞ ǁĂƚĞƌ ƚĞŐĞŶŚŽƵĚƚ ŵĂĂƌ ĚĞ ƐƚƌŽŵŝŶŐ ĂĂŶ
         ĚĞŽƉƉĞƌǀůĂŬƚĞƚŝũĚĞůŝũŬŶŽŐǁĞůĚŽŽƌůĂĂƚ͘



                                                                                                          ϴϵ

</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>                                                                                sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌĨƐůƵŝƚĚŝũŬ



                
    
    ĐŽůŽŐŝƐĐŚĨƵŶĐƚŝŽŶĞƌĞŶ
    
      • ĂŶǁĞǌŝŐŚĞŝĚĞŶŐĞĚƌĂŐǀŝƐ͘sŽŽƌĞĞŶŽƉƚŝŵĂĂůŽŶƚǁĞƌƉŝƐŚĞƚĞƐƐĞŶƚŝĞĞůŽŵŚĞƚ
          ĂĂŶďŽĚͬŐĞĚƌĂŐǀĂŶŝŶƚƌĞŬŬĞŶĚĞǀŝƐƚĞǁĞƚĞŶ͘,ŝĞƌǀŽŽƌĚŝĞŶƚĞĞŶƉůĂŶƐƚƵĚŝĞŶĂĂƌ
          ĚĞ ƌƵŝŵƚĞůŝũŬĞ ǀĞƌƐƉƌĞŝĚŝŶŐ ŐĞĚƵƌĞŶĚĞ ŚĞƚ ƚŝũ ƵŝƚŐĞǀŽĞƌĚ ƚĞ ǁŽƌĚĞŶ͘ ŽǁĞů ŝŶ ĚĞ
          ƉůĂŶĨĂƐĞĂůƐŶĂƌĞĂůŝƐĂƚŝĞǀĂŶĚĞsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌŝƐŵŽŶŝƚŽƌŝŶŐǀĂŶŐƌŽŽƚďĞůĂŶŐ͖

      • ĨĨĞĐƚ ŽƉ ǀŝƐƉŽƉƵůĂƚŝĞ͘ ,Ğƚ ĞĨĨĞĐƚ ǀĂŶ ĚĞ sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌ ŽƉ ĚĞ ǀŝƐƉŽƉƵůĂƚŝĞƐ ŝƐ
         ŵŽĞŝůŝũŬ ƚĞ ŵĞƚĞŶ͘ <Žŵƚ Ğƌ ďŝũǀŽŽƌďĞĞůĚ ǀŽůĚŽĞŶĚĞ ŐůĂƐĂĂů ŶĂĂƌ ďŝŶŶĞŶ Žŵ ĚĞ
         ƉŽƉƵůĂƚŝĞĚƵƵƌǌĂĂŵƚĞǀĞƌƐƚĞƌŬĞŶ͍KƉďĂƐŝƐǀĂŶĚĞďĞƌĞŬĞŶĚĞŚŽĞǀĞĞůŚĞŝĚǌŽƵƚ
         ǁĂƚĞƌ;ŵϯͿĚŝĞŶĂĂƌďŝŶŶĞŶŬŽŵƚŬĂŶĞƌǁĞůĞĞŶŝŶƐĐŚĂƚƚŝŶŐǁŽƌĚĞŶŐĞŵĂĂŬƚĞŶ
         ŬƵŶŶĞŶƉŽƉƵůĂƚŝĞŵŽĚĞůůĞƌŝŶŐĞŶǁŽƌĚĞŶƵŝƚŐĞǀŽĞƌĚ͘/ŶŚĞƚĂůŐĞŵĞĞŶŬĂŶŐĞƐƚĞůĚ
         ǁŽƌĚĞŶĚĂƚĚĞŵŽŶĚŝŶŐǀĂŶĚĞ/:ƐƐĞů͕ĞĞŶďĞůĂŶŐƌŝũŬĞǌŝũƌŝǀŝĞƌǀĂŶĚĞZŝũŶ͕ŝŶǌĞĞ
         ĞĞŶǀŝƐƉĂƐƐĂŐĞǀĞƌĚŝĞŶƚĚŝĞŽƉƚŝŵĂĂůĨƵŶĐƚŝŽŶĞĞƌƚ͖
      
      • >ŽŬƐƚƌŽŽŵ͘ Ğ ǁĞƌŬŝŶŐ ǀĂŶ ĚĞ ďƵŝƚĞŶĚŝũŬƐĞ ůŽŬƐƚƌŽŽŵ ŵŽĞƚ ŶĂĚĞƌ ŽŶĚĞƌǌŽĐŚƚ
         ǁŽƌĚĞŶ Žŵ ĚĞǌĞ ƚĞ ŬƵŶŶĞŶ ŽƉƚŝŵĂůŝƐĞƌĞŶ͘ ĞůĂŶŐƌŝũŬĞ ƵŝƚŐĂŶŐƐƉƵŶƚĞŶ ǌŝũŶ Ž͘Ă͘
         ĞĞŶ ŐŽĞĚĞ ĂĂŶƐůƵŝƚŝŶŐ ŽƉ ĚĞ ƐƉƵŝƐƚƌŽŽŵ ;ŝŶ ƌƵŝŵƚĞ ĞŶ ƚŝũĚͿ ĞŶ ĞĞŶ
         ŐĞĐŽŶĐĞŶƚƌĞĞƌĚĞ;ŐŽĞĚǀŝŶĚďĂƌĞͿƵŝƚƐƚƌŽŽŵ͖

      • ^ƚƌŽŽŵƐŶĞůŚĞŝĚŝŶĚĞŬŽŬĞƌ͘ĞŚŽŽŐƐƚĞƐƚƌŽŽŵƐŶĞůŚĞĚĞŶǁŽƌĚĞŶǀŽŽƌƐƉĞůĚŝŶĚĞ
         ĚŽŽƌŐĂŶŐ ĚŽŽƌ ĚĞ ĨƐůƵŝƚĚŝũŬ ;ĚĞ ϭϬϬ ŵ ůĂŶŐĞ ͞ŬŽŬĞƌ͟Ϳ͘ ĞǌĞ ŝƐ ŚŝĞƌĚŽŽƌ
         ǁĂĂƌƐĐŚŝũŶůŝũŬ ĚĞ ďĞƉĞƌŬĞŶĚĞ ĨĂĐƚŽƌ ǀŽŽƌ ƚƌĞŬǀŝƐ ǀŽŽƌ ŚĞƚ ƉĂƐƐĞƌĞŶ ǀĂŶ ĚĞ
         sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌĞŶŝƐĚĂĂƌŵĞĞĚƵƐĞĞŶŬƌŝƚŝƐĐŚĞĨĂĐƚŽƌ͘ŝƚďĞŚŽĞĨƚĞĂĂŶĚĂĐŚƚďŝũ
         ĚĞ ǀĞƌĚĞƌĞ ƵŝƚǁĞƌŬŝŶŐ ŽŵĚĂƚ ĚĞ ŝŶƐĐŚĂƚƚŝŶŐ ŝƐ ĚĂƚ ĚĞ ĞĨĨĞĐƚŝǀŝƚĞŝƚ ǀĂŶ ĚĞ ŚĞůĞ
         ǀŝƐƉĂƐƐĂŐĞǀŽŽƌ ĞĞŶ ĂĂŶǌŝĞŶůŝũŬ ĚĞĞů ďĞƉĂĂůĚ ǌĂů ǁŽƌĚĞŶ ĚŽŽƌ ĚĞ ůĞŶŐƚĞǀĂŶ ŚĞƚ
         ƚŝũĚǀĂŬǁĂĂƌŝŶĚĞƐƚƌŽŽŵƐŶĞůŚĞĚĞŶŝŶĚĞŬŽŬĞƌǀŽůĚŽĞŶĚĞůĂĂŐǌŝũŶ͘

         sŽŽƌŐĞƐƚĞůĚ ǁŽƌĚƚ ǀŽŽƌĂůƐŶŽŐ ĚĂƚ Ğƌ ŽǀĞƌ ĚĞ ŐĞŚĞůĞ ůĞŶŐƚĞ ŝŶ ĚĞ ŬŽŬĞƌ
         ǀŽŽƌǌŝĞŶŝŶŐĞŶ ǁŽƌĚĞŶ ĂĂŶŐĞďƌĂĐŚƚ ĚŝĞ ĚĞ ƐƚƌŽŵŝŶŐ ůŽŬĂĂů ŬƵŶŶĞŶ ǀĞƌŵŝŶĚĞƌĞŶ͖
         ďŝũǀŽŽƌďĞĞůĚ ŐƌŽǀĞ ƐƚĞŶĞŶͬŽƉ ĚĞ ďŽĚĞŵ͕ ƐĐŚƵŝůŐĞůĞŐĞŶŚĞŝĚ ŵĞƚ ůĂŐĞƌĞ
         ƐƚƌŽŽŵƐŶĞůŚĞĚĞŶĂĂŶĚĞǁĂŶĚĞŶƌƵƐƚƌƵŝŵƚĞŶĞŶďŽƌƐƚĞůďĂŶĞŶǀŽŽƌŐůĂƐĂĂů͘KŽŬ
         ƐĐŚŽƚƚĞŶ ǌŽĂůƐ ŝŶ ǌŽŐĞŶĂĂŵĚĞ ͚ǀĞƌƚŝĐĂů ƐůŽƚ͛ ǀŝƐƉĂƐƐĂŐĞƐ ǌŝũŶ ĞĞŶ ŵŽŐĞůŝũŬŚĞŝĚ
         ŵĂĂƌĚĞǌĞďĞƉĞƌŬĞŶĚĞůŽǌŝŶŐƐŵŽŐĞůŝũŬŚĞĚĞŶ͖
         
      • sĞƌůŝĐŚƚŝŶŐ͘ ,Ğƚ ĂĂŶďƌĞŶŐĞŶ ǀĂŶ ǀĞƌůŝĐŚƚŝŶŐ ŝŶ ĚĞ ŬŽŬĞƌ ǁŽƌĚƚ ŶŝĞƚ ŶŽŽĚǌĂŬĞůŝũŬ
         ŐĞĂĐŚƚ͖

      • ,ĂďŝƚĂƚ͘,ĂďŝƚĂƚŝŶĚĞƌŝǀŝĞƌǁŽƌĚƚĚŽŽƌĞĞŶĂĂŶƚĂůƐƉĞĐŝĂůŝƐƚĞŶǀĂŶŵŝŶĚĞƌďĞůĂŶŐ
         ŐĞĚĂĐŚƚ ǀŽŽƌ ƚƌĞŬǀŝƐƐĞŶ͖ ĞĞŶ ďĞƚŽŶŶĞŶ ƉĂƐƐĂŐĞ ůŝũŬƚ ŽŽŬ ŐĞƐĐŚŝŬƚ͘ ĐŚƚĞƌ ĚĞ
         ďŽĚĞŵŵŽĞƚǌĂĐŚƚǌŝũŶ;ďŝũǀŽŽƌďĞĞůĚŬůĞŝͿ͕ĚŝƚŽŵǌǁĂŬŬĞǌǁĞŵŵĞƌƐŐĞůĞŐĞŶŚĞŝĚ
         ƚĞďŝĞĚĞŶŽŵƚŝũĚĞůŝũŬƚĞ͞ƐĐŚƵŝůĞŶ͟ďŝũŚŽŐĞƐƚƌŽŽŵƐŶĞůŚĞĚĞŶ;ŐůĂƐĂĂů͕ďŽƚůĂƌǀĞŶͿ͘
         KǀĞƌ Ěŝƚ ƉƵŶƚ ŝƐ Ğƌ ĚƵƐ ĞŶŝŐĞ ĚŝƐĐƵƐƐŝĞ ŽŶĚĞƌ ĚĞ ǀŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƐƉĞĐŝĂůŝƐƚĞŶ ĞŶ ĚĞ
         ŝŶƌŝĐŚƚŝŶŐ ǀĂŶ ĚĞ sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌ ĚŝĞŶƚ ŝŶ ĚĞ ǀŽůŐĞŶĚĞ ĨĂƐĞ ŝŶ ĚĞƚĂŝů ƚĞ ǁŽƌĚĞŶ
         ƵŝƚŐĞǁĞƌŬƚ͘ sĂŶǌĞůĨƐƉƌĞŬĞŶĚ ŐĞůĚƚ ĚĂƚ ŐŽĞĚ ŽŶƚǁŝŬŬĞůĚĞ ŽĞǀĞƌƐ ŵĞƚ ĞĞŶ
         ;ďƌĂŬǁĂƚĞƌͿǀĞŐĞƚĂƚŝĞŽŽŬĂŶĚĞƌĞďŝŽĚŝǀĞƌƐŝƚĞŝƚƐĚŽĞůĞŶŬƵŶŶĞŶĚŝĞŶĞŶ͖

      • DŽĚĞůƐƚƵĚŝĞ ŽƉ ďĂƐŝƐ ǀĂŶ ǀŝƐŐĞĚƌĂŐ͘ DŽĚĞůůĞƌŝŶŐ ĞŶ ŶĂĚĞƌ ŽŶĚĞƌǌŽĞŬ ǀĂŶ ĚĞ
         ǀĞƌďůŝũĨƐƚŝũĚǀĂŶǀĞƌƐĐŚŝůůĞŶĚĞǀŝƐƐĞŶ͕ŵĞƚǌǁĞŵƐŶĞůŚĞĚĞŶĞŶďĞŶŽĚŝŐĚĞƚŝũĚǀŽŽƌ


                                                                                                          ϵϬ

</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>                                                                            sŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌĨƐůƵŝƚĚŝũŬ



        ŚĞƚ ƉĂƐƐĞƌĞŶ ǀĂŶ ŚĞƚ ďƌĂŬǁĂƚĞƌŐĞďŝĞĚ ŝƐ ŶŽĚŝŐ ďŝũ ǀĞƌĚĞƌĞ ƵŝƚǁĞƌŬŝŶŐ͘ ,ŝĞƌƵŝƚ
        ǀŽůŐƚ ŚĞƚ ďĞůĂŶŐ ǀĂŶ ĚĞ ĂĂŶůĞŐ ǀĂŶ ƌƵƐƚƉůĞŬŬĞŶ ŵĞƚ ŐĞƐĐŚŝŬƚĞ ŚĂďŝƚĂƚ ĞŶ
        ĞǀĞŶƚƵĞĞů ĨŽĞƌĂŐĞĞƌŵŽŐĞůŝũŬŚĞĚĞŶ ;ǀĞĞů ǀŝƐƐĞŶ ǌƵůůĞŶ ŶŝĞƚ ƚŝũĚĞŶƐ ϭ
        ŽƉĞŶŝŶŐƐǀĞŶƐƚĞƌ ĚĞ ŐĞŚĞůĞ ƌŝǀŝĞƌ ĚŽŽƌǌǁĞŵŵĞŶͿ͘ ,Ğƚ ŐĞĞĨƚ ĚƵƐ ĂĂŶǀƵůůĞŶĚĞ
        ƌĂŶĚǀŽŽƌǁĂĂƌĚĞŶǀŽŽƌĚĞŝŶƌŝĐŚƚŝŶŐǀĂŶĚĞƌŝǀŝĞƌ͖

    • ƌĂŬǁĂƚĞƌŐĞďŝĞĚ͘ ,Ğƚ ďƌĂŬǁĂƚĞƌŐĞďŝĞĚ ;ĚĞ ŐĞůĞŝĚĞůŝũŬĞ ǌŽĞƚ ǌŽƵƚ ŽǀĞƌŐĂŶŐͿ ŝƐ
       ǀŽŽƌĞĞŶĂĂŶƚĂůƐŽŽƌƚĞŶǀĂŶďĞůĂŶŐ͖ĞĐŚƚĞƌŶŝĞƚǀŽŽƌĂůůĞƐŽŽƌƚĞŶ͖

    • ĂŶƉĂƐƐŝŶŐ ďĞƐƚĂĂŶĚĞ ďƵŝƚĞŶĚŝũŬƐĞ ĚŝũŬͬƉŝĞƌ͘ ŝũ ĚĞ ĂĂŶůĞŐ ǀĂŶ ĞĞŶ ŶŝĞƵǁĞ
       ďƵŝƚĞŶĚŝũŬƐĞ ĚŝũŬͬƉŝĞƌ ŽŶƚƐƚĂĂƚ Ğƌ ǁĞůůŝĐŚƚ ǀĞĞů ŵĞĞƌ ƌƵŝŵƚĞ Žŵ ĚĞ ďĞƐƚĂĂŶĚĞ͕
       ďĞƐĐŚĞƌŵĞŶĚĞĚŝũŬͬƉŝĞƌĂŶĚĞƌƐŝŶƚĞƌŝĐŚƚĞŶ͖ďŝũǀŽŽƌďĞĞůĚĚŽŽƌĚĞǌĞƉůĂĂƚƐĞůŝũŬĂůƐ
       ĞĞŶ͞ůĂŵĞůůĞŶǁĞƌŝŶŐ͟ƵŝƚƚĞǀŽĞƌĞŶ

    • ĞŶĂĂŶƚĂůƐƉĞĐŝĂůŝƐƚĞŶĚĞŶŬƚƚŽĐŚĚĂƚŚĞƚĚŽŽƌƐůŝŵŵĞƌŽŶƚǁĞƌƉĞŶŵŽŐĞůŝũŬŝƐŽŵ
       ĞĞŶsŝƐŵŝŐƌĂƚŝĞƌŝǀŝĞƌƚĞŽŶƚǁĞƌƉĞŶĚŝĞŚĞƚŵŽŐĞůŝũŬŵĂĂŬƚĚĂƚĞƌŽƉŐĞǌĞƚƚĞƚŝũĚĞŶ
       ĞĞŶǌŽĞƚĞƌĞƐƚƐƚƌŽŽŵƌŝĐŚƚŝŶŐ/:ƐƐĞůŵĞĞƌŝƐ͕ǌŽŶĚĞƌĚĂƚĚŝƚƚŽƚǌŽƵƚďĞůĂƐƚŝŶŐŽƉŚĞƚ
       /:ƐƐĞůŵĞĞƌ ůĞŝĚƚ͘ŝƚ ŝƐǀĂŶ ďĞůĂŶŐ ǀŽŽƌ ĚĞǀŝƐƐŽŽƌƚĞŶ ĚŝĞ ŐĞďƌƵŝŬ ŵĂŬĞŶ ǀĂŶ ŚĞƚ
       ǌŽŐĞŶĂĂŵĚĞ͚ƐĞůĞĐƚŝĞǀĞŐĞƚŝũĚĞŶƚƌĂŶƐƉŽƌƚ͛͘,ŝĞƌǀŽŽƌŝƐϯŵŽĚĞůůĞƌŝŶŐŶŽĚŝŐ͘
         
         
         




                                                                                                      ϵϭ

</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>                                                                               Vismigratierivier Afsluitdijk




.


Adviescommissie Toekomst Afsluitdijk, 2011.
Eindadvies Adviescommissie Toekomst Afsluitdijk.
Lelystad.

Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2011
Structuurvisie Toekomst Afsluitdijk.
Den Haag.

Imares, 2011
Diadrome vissen in de Waddenzee: Monitoring bij Kornwerderzand 2001 – 2009
Den Haag.

PO IJsselmeer en Sportvisserij Nederland, 2011
Visplan IJsselmeer en Markermeer
Bilthoven

Provincie Fryslân, 2011
Visie aanlanding Afsluitdijk Fryslân. Opgesteld door Rietveld Landscape en Menno Landstra.
Leeuwarden.

Provincie Noord-Holland, Provincie Fryslân, Gemeente Wieringen, Gemeente Súdwest-Fryslân en
Gemeente Harlingen, 2011.
Agenda Ambitie Afsluitdijk. Triple A.
Haarlem

Provincie Noord-Holland, Provincie Fryslân, Gemeente Wieringen, Gemeente Súdwest-Fryslân en
Gemeente Harlingen, 2011.
Concept Bestuursovereenkomst Toekomst Afsluitdijk.
Haarlem

Natuur- en milieuorganisaties Waddengebied, 2010
Afsluitdijk Natuurlijk Veilig. Een gezamenlijk pleidooi van natuur-en milieuorganisaties.

Rijkswaterstaat, 2011
Deelrapportage Afsluitdijk. Planstudie Rijksvispassages
Lelystad

Sportvisserij Nederland, 2012 (in voorbereiding)
Kennisdocument Vismigratie Afsluitdijk
Bilthoven

Witteveen en Bos, 2011
Verslag van ontwerpsessie 'building with nature'.
Deventer

Rijkswaterstaat, 2010
PlanMER Toekomst Afsluitdijk
Lelystad

Waddenvereniging, 2010
Schetsboek Afsluitdijk
Harlingen

Ministerie van Verkeer en Waterstaat, ministerie van VROM en ministerie van LNV, 2009
Nationaal Waterplan 2009 – 2015
Den Haag



                                                                                                         92
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>                                                                             Vismigratierivier Afsluitdijk




Raad voor de Wadden, 2008.
Recreatie en toerisme in het Waddengebied. Toekomstige ontwikkelingsmogelijkheden hun effecten
op economie, duurzaamheid en identiteit. Analyserapport.

Erwin Winter, 2007
A fisheye view on fish ways.
Wageningen

LINKit consult & Wanningen Water Consult, 2007
Van zee, naar IJsselmeergebied en verder…
Verbetering vismigratie in en rond het IJsselmeergebied
Opgesteld in opdracht van Rijkswaterstaat IJsselmeergebied.
Amsterdam

ANWB, 2006.
Een dijk van een attractie. ONTWIKKELINGSPLAN TOERISME AFSLUITDIJK.

Ministerie LNV, VROM en V&W, 2002
De Afsluitdijk als schakel tussen zoet en zout. Verkenning van de ecologische en ruimtelijke
samenhang tussen IJsselmeer en Waddenzee.
Den Haag.

RIKZ, 2001
Verbetering van vismigratie door de Afsluitdijk: wat wil de vis?
Rijksinstituut voor Kust en Zee, Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Met bijdragen van Koeman &
Bijkerk.
Den Haag




                                                                                                       93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>