<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>         Nationaal Programma




                     RES




Regionale Energiestrategieën
     en besluitvorming
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Regionale Energie Strategiën
     en besluitvorming




                                   Regionale Energiestrategieën en besluitvorming




       Nationaal Programma




                               |        2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave


1   Inleiding                         4
2 Klimaatakkoord                      4
3 Rol volksvertegenwoordigers          5
4 Varianten van besluitvorming         7
5	Besluitvorming en de maatregelen
   tegen het coronavirus              11




                                               Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
6 Informatiekaarten en leermodules    13


    Bijlage 1                         14
    Bijlage 2                         17
    Bijlage 3                         26
    Bijlage 4                         29




                                           |        3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1 Inleiding
 In aanloop naar het moment dat de RES-regio’s hun concept-RES                 RES
 gaan inleveren bij het Nationaal Programma Regionale Energie-                 RES is de afkorting voor
 strategie is er behoefte aan meer informatie over:                            Regionale Energiestrategie.
• hoe de politieke besluitvorming van de concept-RES en de RES 1.0             In de RES staat waar en hoeveel
   binnen volksvertegenwoordigende organen kan plaatsvinden                    wind- en zonne-energie op land
• welke wijze van besluitvorming recht doet aan de positie van volks-          opgewekt kan worden, welke
   vertegenwoordigers.                                                         infrastructuur daarvoor nodig
                                                                               is en met welke warmtebronnen
                                                                               wijken en gebouwen verwarmd
Met deze informatieve brochure willen we de positie van de gemeen-             kunnen worden. Gemeenten,
teraden, de Provinciale Staten en Algemeen Besturen van de water-              waterschappen, provincies en
schappen binnen het RES-proces verduidelijken en inzicht geven in de           netbeheerders werken samen
mogelijke varianten van besluitvorming bij de concept-RES en de RES            met heel veel andere betrokken
1.0. Het is aan de RES-regio’s zelf om hun proces in te richten. In deze       partijen en inwoners in 30
brochure hebben we een aantal voorbeelden uit de RES-regio’s toege-            energieregio’s samen aan een
voegd en formats om de onderlinge kennisuitwisseling te vergroten.             RES. Meer informatie op
Deze brochure richt zich op RES-coördinatoren, maar is ook interessant         www.npres.nl
voor griffiers en volksvertegenwoordigers van gemeenten, provincies en
waterschappen.




2 Klimaatakkoord




                                                                                                                     Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
In het Klimaatakkoord staat over de besluitvorming van de con-
cept-RES: “Regio’s zorgen ervoor dat de concept-RES, ingebracht                Instemming
door de voorzitter van de RES-stuurgroep, minimaal is geaccordeerd             klimaatakkoord
door GS, B&W, Waterschapsbestuur en ter kennisgeving is voorge-                Op 29 november 2019 hebben
legd aan raden, staten en algemene vergadering van de water-                   gemeenten ingestemd met het
schappen”. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat de RES 1.0                 Klimaatakkoord. Gemeenten
wordt vastgesteld door de gemeenteraden, Provinciale Staten en                 (99,7%) hebben aangegeven
Algemeen Besturen van de Waterschappen.                                        dat het Klimaatakkoord voor
                                                                               hen voldoende basis biedt om
Strikt genomen zou het volgens het Klimaatakkoord dus voldoende zijn           met de energietransitie aan de
om de concept-RES ter kennisgeving voor te leggen aan de volksver-             slag te gaan. Naast gemeenten
tegenwoordigers. Tegelijkertijd is het bestuurlijk en maatschappelijk          hebben de provincies op 22
draagvlak van belang voor de haalbaarheid van de plannen voor de               november 2019 en de water-
energietransitie. Het is daarom wenselijk dat volksvertegenwoordigers          schappen via hun koepelver-
ook bij de concept-RES een rol en positie krijgen in het besluitvormings-      enigingen op 11 oktober 2019
proces.                                                                        unaniem ingestemd met het
                                                                               Klimaatakkoord.
De meeste regio’s hebben al in een startnotitie aangegeven hoe zij (de
rol van volksvertegenwoordigers in) het RES-proces borgen, zoals in het
Klimaatakkoord aanbevolen: “Het RES-proces wordt vanaf de formele
start in de RES-regio met een bestuurlijke startnotitie of een gelijksoortig
document vastgelegd. Hierin wordt in ieder geval de doelstelling, planning,
organisatie en wijze van democratische en ruimtelijke borging vastgelegd.”




                                                                                                                 |      4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>3 Rol volksvertegenwoordigers
Eén van de onderdelen van de afwegingskaders van de Regionale Ener-
giestrategie (RES) -naast kwantiteit, systeemefficiëntie en ruimtegebruik- is
maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak. Zowel in de concept RES als de
RES 1.0 beschrijven de RES-regio’s hoe de bestuurders en de volksvertegen-
woordigers zijn betrokken en hoe ze staan ten opzichte van de energiestra-
tegie van hun regio.




Bestuurlijke vernieuwing                                        Actieve informatieplicht
                                                                Na invoering van het dualisme in 2002 bij gemeenten
De 30 energieregio’s zijn uniek in hun samenstel-               en in 2003 bij provincies is de actieve informatie-
ling: overheden van verschillende bestuurslagen                 plicht van het college van B & W en het college van
(gemeenten, provincies en waterschappen) in samen-              GS in de richting van respectievelijk gemeenteraden
werking met relevante partijen zoals netbeheerders,             en Provinciale Staten versterkt. Voor het dagelijks
rijk, bedrijven, maatschappelijke organisaties en               bestuur van gemeenten en provincies is het daarom
inwoners. Elke regio richt de samenwerking en het               van belang dat zij vroegtijdig in gesprek gaan met
proces om te komen tot een RES op een eigen en bij de           hun volksvertegenwoordigers over:
regio passende manier in.                                        • de manier waarop zij betrokken willen worden bij
                                                                    het proces van besluitvorming1;
Samenstelling en werkwijze maken het proces om te                • hoe en wanneer zij geïnformeerd willen worden;
komen tot regionale energiestrategieën bestuurlijk               • hoe de participatie met inwoners vorm kan




                                                                                                                             Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
vernieuwend.                                                        krijgen.

Zowel de concept-RES als de RES 1.0 kunnen worden               In tegenstelling tot de provincies en gemeenten
beschouwd als een beleidsdocument. De RES 1.0 krijgt            hebben waterschappen een monistische bestuurs-
juridische status zodra die verankerd wordt in de               vorm. Daarbij zijn de leden van het dagelijks bestuur
instrumenten van de Omgevingswet.                               ook lid van het algemeen bestuur. Maar ook bij de
                                                                waterschappen is het van belang dat de AB-leden -
Waarom is het betrekken van                                     net als de gemeenteraadsleden en statenleden - op
volksvertegenwoordigers van belang?                             tijd en volwaardig worden betrokken bij het besluit-
                                                                vormingsproces van de regionale energiestrategieën.
Democratisch mandaat                                            De meeste waterschappen zijn onderdeel van meer-
Allereerst vanwege het democratisch mandaat.                    dere RES-regio’s.
De raadsleden, de statenleden en een deel van de
AB-leden zijn rechtstreeks door de kiezers gekozen              Grip op regionale samenwerking
en nemen besluiten namens hun inwoners (ingeze-
tenen voor de waterschappen). Zij vertegenwoordigen             Volksvertegenwoordigers bij verschillende vormen
alle inwoners en hebben vanuit deze rol de taak om              van regionale samenwerking geven aan meer grip te
de geluiden en signalen van inwoners te vertalen in             willen hebben op de besluitvorming. Dit speelt breed,
de besluiten die zij nemen. Daarnaast zijn zij kader-           bij samenwerking in het sociaal domein, omgevings-
steller en controleur van het bestuur.                          diensten, regionale belastingdienst e.a. Daarom is het
                                                                goed dat zij bij een transitie-opgave als de Energie-
Hoogste bestuursorgaan                                          transitie vroegtijdig worden betrokken. Dat gaat niet
De volksvertegenwoordigende organen zijn de                     vanzelf, maar is wel nodig. Voor een volksvertegen-
hoogste bestuursorganen. Door de invulling van drie             woordiger kan het ingewikkeld zijn om afwegingen
primaire rollen – kadersteller, controleur en volks-            te maken tussen lokale en regionale belangen, met
vertegenwoordiger - hebben zij bij de energietransitie          name als regionale ambities voor de eigen gemeente
een belangrijke rol.                                            vergaande gevolgen hebben. Maar regionale samen-
                                                                werking biedt ook mogelijkheden voor versterking en
                                                                vernieuwing van de democratie.



1   De meeste regio's hebben dit in een startnotitie geborgd.




                                                                                                                         |        5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Netwerksturing                                             politieke besluitvorming. De werkgroep wordt
 De RES is ook een kans om de volksvertegenwoordi-         ondersteund door een ambtelijk secretaris, wat
 gers op regionaal niveau bij elkaar te brengen en de      mogelijk is gemaakt door het samenwerkings-
 rolinvulling als kadersteller en controleur opnieuw       programma Democratie in Actie. De werkgroep
 vorm en inhoud te geven. De energietransitie beperkt      heeft al meerdere offline en online regionale
 zich niet tot één overheid en daarmee niet tot één        bijeenkomsten georganiseerd. Voor meer infor-
 volksvertegenwoordigend orgaan. Het definiëren van        matie zie de artikelen op lokale-democratie.nl.
 de doelen binnen een RES-regio en het maken van
 plannen vraagt om intensieve samenwerking met             Voorbeeld van procesadvies: de regionale
 andere overheden en organisaties en vindt plaats          werkgroep heeft een advies uitgebracht over de
 via ‘netwerkend werken’. Ook de volksvertegenwoor-        wijze waarop wensen en bedenkingen geuit en
 digers gaan zich in dit proces bewegen in meerdere        behandeld kunnen worden. Dit advies is inte-
‘netwerken’ en brengen hun politieke kleur mee.            graal overgenomen door de RES stuurgroep en
                                                           maakt onderdeel uit van de concept-RES.
Om de volksvertegenwoordigers te betrekken bij de
politieke besluitvorming worden in sommige volks-
vertegenwoordigende organen ook werkgroepen             Overleggen over procedure
opgericht. Deze werkgroepen hebben vaak als doel        besluitvorming
om de informatievoorziening over de regionale ener-
giestrategie met elkaar af te stemmen en de wijze van   Het is aan te bevelen om binnen de RES-regio met de
agendering te bespreken.                                griffiers van de gemeenteraden, de statengriffier en de
                                                        bestuursadviseur van het waterschap te overleggen
                                                        hoe de besluitvorming vorm kan krijgen en hoe volks-
   Praktijkvoorbeeld Zuid-Holland                       vertegenwoordigers goed kunnen worden betrokken.
   Provinciale Staten van Zuid-Holland hebben
   een statenwerkgroep Regionale Energiestra-           Ieder volksvertegenwoordigend orgaan heeft een




                                                                                                                   Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
   tegie (RES) opgericht. Daar doen zij kennis op       gremium waarin de wijze van agendering van onder-
   over het RES-proces en bespreken onderling           werpen wordt besproken, zoals een agendacommissie
   hoe zij zich tot de 7 RES-regio’s verhouden          of presidium. Ook hun betrokkenheid kan het proces
   en de concept-RES’en in de provincie willen          van besluitvorming ondersteunen.
   bespreken. In het najaar gaat deze statenwerk-
   groep een bijeenkomst organiseren voor alle          Het is aan te raden om op regionaal niveau de volks-
   volksvertegenwoordigers in Zuid-Holland om           vertegenwoordigende organen op dezelfde wijze te
   met elkaar van gedachten te wisselen over de         informeren over de inhoud van de concept-RES en de
   regionale energiestrategieën.                        RES 1.0.




   Praktijkvoorbeeld RES West-Overijssel
   Raadsleden, statenleden en algemene
   bestuursleden van waterschappen hebben in
   regio West-Overijssel een regionale werkgroep
   opgezet voor de RES. Per gemeente, provincie
   en waterschap neemt één volksvertegen-
   woordiger deel, vanuit de rol als rapporteur.
   Concreet heeft de werkgroep vier taken: 1) het
   versterken van de informatiepositie van alle
   volksvertegenwoordigers in de RES regio, 2)
   het geven van procesadvies over het politieke
   besluitvormingsproces aan de RES-stuurgroep,
   3) het voorbereiden van regionale bijeenkom-
   sten voor volksvertegenwoordigers en 4) het
   laten aansluiten van vergaderagenda’s van de
   verschillende raden, staten en waterschapsver-
   gadering op elkaar en het RES-proces.
   Op deze manieren draagt de regionale werk-
   groep bij aan het versterken van de onderlinge
   samenwerking in de beeldvormende fase van




                                                                                                               |       6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>4 Varianten van besluitvorming
Van belang is dat de bestuursorganen van provincie, gemeente en waterschap
op een juiste manier betrokken worden bij de politieke besluitvorming over de
RES. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen de betrokkenheid in de
conceptfase en de besluitvorming rondom de definitieve RES.



                                                                        Variant 1.
De besluitvormingsfase gaat over vaststelling van                       De wensen en bedenkingen-procedure
de definitieve RES, de RES 1.0. Die bevoegdheid is
toegekend aan provinciale staten (PS), gemeenteraad                     De wensen en bedenkingen-procedure heeft over
en Algemeen Bestuur van het waterschap. Eventueel                       het algemeen betrekking op de toepassing van een
aan de RES verbonden rechtsgevolgen zullen pas                          (privaatrechtelijke) bevoegdheid van het ‘dagelijks
ontstaan door de besluitvorming in deze fase. Het is                    bestuur’ van provincie of gemeente (dus GS of het
daarom zoals eerder aangegeven, wenselijk dat volks-                    college). Het ‘algemeen bestuur’ (dus PS of de raad)
vertegenwoordigers ook bij de concept-RES een rol en                    wordt in de gelegenheid gesteld om wensen en beden-
positie krijgen in het besluitvormingsproces. Dan kan                   kingen te uiten voor er een besluit genomen is.
worden voorkomen dat deze organen bij de besluitvor-
ming over de definitieve RES voor voldongen feiten                      Strikt genomen is er bij de concept-RES geen sprake
worden geplaatst, waarbij zij nog louter ja of nee                      van toepassing van een van de bevoegdheden van
kunnen zeggen.                                                          het ‘dagelijks bestuur’ in de zin van artikel 160 lid
                                                                        1 sub e/h Gemeentewet en 158 lid 1 sub e/h Provin-
In de conceptfase is de manier waarop bestuurs-                         ciewet5. De wensen en bedenkingen-procedure is
organen betrokken worden, gebaseerd op de infor-                        echter wel als beproefde werkwijze toepasbaar bij de




                                                                                                                                               Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
matieplicht van gedeputeerde staten (GS) aan PS,                        concept-RES. Dat geldt overigens ook voor de water-
het college van burgemeester en wethouders aan                          schappen6.
de gemeenteraad en het dagelijks bestuur aan het
algemeen bestuur2 van het waterschap. Er kan voor                       Deze procedure heeft twee grote voordelen. Het eerste
worden gekozen om in deze fase niet alleen inlich-                      voordeel is dat door de term “wens en bedenking”
tingen te verstrekken over de totstandkoming van                        direct duidelijk is dat er in deze conceptfase nog geen
de RES, maar tevens een concept-RES aan PS, de                          besluitvorming plaatsvindt door PS, raad of algemeen
raad en het algemeen bestuur voor te leggen. Op die                     bestuur. Het is niet meer en niet minder dan input
concept-RES kunnen PS, gemeenteraad en algemeen                         door PS, raad en algemeen bestuur aan GS, college en
bestuur hun input leveren. Dat kan op verschillende                     dagelijks bestuur.
manieren:
                                                                        Het tweede voordeel is dat er bij al die organen een
Variant 1:	door gebruik te maken van een ‘wensen en                    vergelijkbare uitkomst in de vorm van een wens/
             bedenkingen-procedure’                                     bedenking kan worden verkregen voor het vervolg.
Variant 2: 	door volksvertegenwoordigers te vragen
             kennis te nemen3 van de concept-RES en
             hun reactie4 kenbaar te maken;
Variant 3: 	concept-RES vaststellen door volksverte-
             genwoordigende organen.




2  Die informatieplicht is geregeld in artikel 169 Gemeentewet, artikel 167 Provinciewet en artikel 89 Waterschapswet.
3	Bij voorkeur “kennis nemen van” en niet “vaststellen”. Dit voorkomt misvattingen over de status en (mogelijke) rechtsgevolgen van een
   concept-RES.
4	De term “zienswijze” verdient hierbij niet de voorkeur vanwege de juridische betekenis die zienswijze heeft in andere, nu niet rele-
   vante, wetgeving
5  Artikel 167 lid 4 Provinciewet en artikel 169 lid 4 Gemeentewet.
6	Immers, nu de rechtsgevolgen van de wensen en bedenkingen op een concept-RES slechts het karakter dragen van input voor de
   definitieve RES.




                                                                                                                                           |          7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Er zijn geen voorschriften over de vorm van een wens
of bedenking. PS, de raad en het algemeen bestuur                        Praktijkvoorbeeld RES Rotterdam-Den Haag
worden in de gelegenheid gesteld om hun reactie                          De regio Rotterdam-Den Haag bestaat uit 23
kenbaar te maken. De wijze waarop is aan henzelf.7                       gemeenten, 4 waterschappen en de provincie
                                                                         Zuid-Holland. Om de volksvertegenwoordi-
Er zijn dus procedurele verschillende vormen en                          gende organen goed te betrekken, hanteert
aanpakken mogelijk om tot wensen en bedenkingen                          deze regio de wensen en bedenkingen-pro-
te komen. In bijlage 3 zijn drie varianten van de                        cedure. Er bestaan verschillen tussen de
wensen en bedenkingen-procedure nader uitgewerkt.                        gemeenten met betrekking tot de wijze van
Wensen en bedenkingen kunnen kenbaar worden                              vergaderen van de bestuursorganen. Door het
gemaakt door middel van:                                                 gebruik van eenzelfde format blijft er sprake
 • Amendementen                                                          van qua vorm vergelijkbare resultaten van de
 • Moties                                                                afzonderlijke wensen en bedenkingen-pro-
 • Verslag                                                               cedures. Tot 1 oktober 2020 kunnen raads-
                                                                         leden, provinciale statenleden en leden van
Ongeacht de keuze voor een aanpak is daarbij het                         de algemene besturen van de waterschappen
gebruik van eenzelfde format mogelijk waarin de                          hun wensen en bedenkingen meegeven. Deze
uitkomst kan worden ‘gegoten’. Zo wordt voorkomen                        wensen- en bedenkingen worden meegenomen
dat de resultaten uit het doorlopen van de conceptfase                   in de opbouw van de RES 1.0
door de verschillende betrokken lastig te vergelijken
zijn. Een format is opgenomen in bijlage 4.                          Het verschil tussen de varianten (amendement/
                                                                     motie/verslag) zit met name in het wel of niet tot
                                                                     uiting willen brengen van het standpunt van de meer-
   Praktijkvoorbeeld gemeente Etten-Leur                             derheid. Indien ervoor wordt gekozen om te volstaan
   De gemeente Etten-Leur maakt deel uit van de                      met het delen van het vergaderverslag van PS/de
   RES-regio West-Brabant. Het college van burge-                    raad/het algemeen bestuur, dan kan GS/het college/




                                                                                                                                    Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
   meester en wethouders van Etten-Leur koos                         het dagelijks bestuur bij de besluitvorming met alle
   voor de wensen en bedenkingen-procedure.                          opmerkingen daaruit rekening houden. Er ontstaat
   Het college vroeg de gemeenteraad in aanloop                      dan geen onderscheid tussen de opmerkingen van de
   naar de concept-RES, in een brief met een                         meerderheid en de minderheid. Althans, dit onder-
   contourennotitie, om wensen en bedenkingen                        scheid is niet per definitie geëxpliciteerd.
   te geven aan de hand van een aantal vragen
   (bijlage 1). Vervolgens zijn de wensen en beden-                  Als ervoor wordt gekozen om wensen en bedenkingen
   kingen tijdens het debat samengevat door de                       te formuleren in de vorm van moties of amende-
   voorzitter en vastgelegd en daarna in een brief                   menten, dan expliciteert PS/de raad/het algemeen
   aan de bestuurlijke trekker van de RES-regio                      bestuur wel degelijk het standpunt van de meerder-
   gestuurd. Het verslag van het debat is ook                        heid (van dat moment). Uiteraard kunnen er dan ook
   bijgevoegd (bijlage 2). In een vroeg stadium                      moties en/of amendementen worden verworpen. Ook
   heeft de gemeenteraad input kunnen leveren                        die moties kan GS/het college/het dagelijks bestuur
   voor de opstelling van de concept-RES.                            evenwel uiteraard wel meenemen in haar beraadsla-
                                                                     gingen.




7	Immers, nu de rechtsgevolgen van de wensen en bedenkingen op een concept-RES slechts het karakter dragen van input voor de
   definitieve RES.




                                                                                                                                |      8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Variant 2
Volksvertegenwoordigers                                                 Het besluit is dan om:
vragen kennis te nemen van de                                           1:	Kennis te nemen van8 het voorstel van d.d. van
concept-RES en hun reactie kenbaar                                            GS, college of dagelijks bestuur
te maken                                                                2:	Geen reactie9 kenbaar te maken aan GS, college
                                                                              of dagelijks bestuur.
De procedure die geschetst is onder variant 1 is ook
mogelijk zonder dat deze gekoppeld is aan de wensen                     Vervolgens kunnen amendementen aangenomen
en bedenkingen-procedure. Er kan ook gekozen                            worden waardoor besluitpunt 2 gewijzigd wordt in:
worden voor een meer traditionele vorm van besluit-                     2. De volgende reactie kenbaar te maken aan GS,
vorming, waarbij GS/het college/het dagelijks bestuur                   college of dagelijks bestuur:
aan PS/raad/algemeen bestuur voorstelt om kennis te                     Amendement 1: [etc.]’
nemen van de concept-RES en de reactie kenbaar te
maken.                                                                  Ook kunnen er moties aangenomen worden die ‘GS,
                                                                        college, dagelijks bestuur oproepen om bij de nadere
Er kan dan nog steeds gebruik gemaakt worden van                        uitwerking van de concept-RES aandacht te vragen
de drie varianten amendementen, moties en toezen-                       voor [etc.]’
ding van het verslag. Indien gekozen wordt voor
deze variant, dan verdient het aanbeveling om in het                    Tenslotte is het ook in deze variant mogelijk om het
voorstel nog meer te benadrukken wat de bevoegd-                        verslag van de vergadering als input aan GS, college
heid is van het bestuursorgaan en wat er met de input                   of dagelijks bestuur ter beschikking te stellen voor
van PS, raad en algemeen bestuur gebeurt. Een RES                       het vervolg van de procedure over de RES.
is immers een complex product waar vele bestuursor-                     Besluitpunt 2 wordt dan:
ganen, elk met hun eigen bevoegdheid, bij betrokken                     2. De reactie van de gemeenteraad/PS/AB aan GS/
zijn. Zolang duidelijk is dat er in de conceptfase                      college/dagelijks bestuur kenbaar te maken als input
slechts input gegeven wordt op weg naar een defini-                     voor het opstellen van de RES 1.0 door toezending van




                                                                                                                                               Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
tieve RES, is dit minder bezwaarlijk. Er moet echter                    het verslag van dit agendapunt.
wel voorkomen worden dat bestuursorganen bij vast-                      Het formulier dat is opgenomen als bijlage 4 is, met
stelling van de definitieve RES een besluit nemen dat                   een kleine aanpassing, dan ook in deze situatie bruik-
verder reikt dan hun bevoegdheid.                                       baar om op uniforme wijze de input bij PS, raden en
                                                                        algemene besturen op te halen.




8	Bij voorkeur “kennis nemen van” en niet “vaststellen”. Dit voorkomt misvattingen over de status en (mogelijke) rechtsgevolgen van een
   concept-RES.
9	De term “zienswijze” verdient hierbij niet de voorkeur vanwege de juridische betekenis die zienswijze heeft in andere, nu niet rele-
   vante, wetgeving




                                                                                                                                           |       9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Variant 3
Concept-RES vaststellen door de                           Deze variant kent een aantal
volksvertegenwoordigende organen                          aandachtspunten.

Het vaststellen van een concept-RES kan nuttig zijn       Het daadwerkelijk vaststellen van de concept-RES
om expliciet te bevestigen dat het bestuursorgaan de      kan de indruk wekken dat het betreffende bestuurs-
inhoud accepteert en omarmt. Dit kan een nuttige          orgaan bepaalt welke richting er ingeslagen wordt
variant zijn, zeker als er sprake is van – op thema’s     voor de definitieve RES. Dat is echter te zijner tijd (in
of geheel – verdeeld(e) bestuursorga(a)n(en). Qua         beginsel) slechts mogelijk voor zover het de eigen
rechtsgevolgen is er verder geen verschil met variant     bevoegdheden van het betreffende bestuursorgaan
1 en 2 (die zijn er namelijk niet). Het vaststellen van   betreft. Bovendien is het zeer onwaarschijnlijk dat
de concept-RES blijft slechts input op weg naar de        de RES inhoudelijk ongewijzigd zal zijn ten opzichte
RES 1.0.                                                  van de concept-RES. Er zijn immers veel bestuursor-
                                                          ganen betrokken bij de (concept-)RES, die vanuit hun
Bij vaststelling van de RES 1.0 beoordelen PS, raden      perspectief eigen wensen en bedenkingen hebben.
en algemene besturen of hun input voldoende meege-        Bovendien zullen nog niet alle (onderdelen van) de
nomen is en besluiten zij al dan niet het stuk ook vast   energietransitie uitgekristalliseerd zijn. Daarnaast
te stellen.                                               worden op weg naar de RES 1.0 de gesprekken met
                                                          inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen
                                                          intensiever. Dat maakt het waarschijnlijk dat de
                                                          definitieve RES op onderdelen zal afwijken van de
                                                          concept-RES. Voor het managen van verwachtingen
                                                          is het nuttig duidelijk te maken dat vaststelling van
                                                          de concept-RES realistisch bezien niet zorgt voor het
                                                          fixeren van de uiteindelijke uitkomst. De vraag is dan
                                                          ook hoe veel het vereiste van vaststelling inhoudelijk




                                                                                                                          Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
                                                          gezien werkelijk toevoegt. Wel kan het een belang-
                                                          rijke ‘stok achter de deur’ zijn voor GS/college/dage-
                                                          lijks bestuur om PS/raad/algemeen bestuur goed te
                                                          betrekken.




                                                                                                                      |   10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>5 Besluitvorming en de maatregelen
  tegen het coronavirus
Digitale besluitvorming

De maatregelen tegen de verspreiding van het Coronavirus hebben gevolgen voor
het functioneren van de lokale democratie. Om digitale besluitvorming mogelijk te
maken is de Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming aangenomen.
Het wetsvoorstel regelt de mogelijkheid van digitale besluitvorming zolang een
openbare fysieke vergadering niet of niet goed mogelijk is. Voorwaarde is dat de
openbaarheid van vergaderingen behouden blijft via een openbare videoverbinding.
Daarvoor moet het systeem dat een orgaan gebruikt bij alle leden beschikbaar zijn
en moeten de leden voor de voorzitter, elkaar en het publiek herkenbaar zijn. Via de
webpagina > https://www.lokale-democratie.nl/coronavirus zijn alle actuele ontwik-
kelingen op dit gebied te volgen.

Verschillende RES-regio’s zijn gestart met het digitaal bespreken van de
concept-RES in de afzonderlijke volksvertegenwoordigende organen.



   Praktijkvoorbeeld regio Alblasserwaard                   Praktijkvoorbeeld regio Holland-Rijnland
   Als voorbeeld heeft de regio Alblasserwaard              De regio Holland-Rijnland heeft een online
   een digitale opiniërende raadsbijeenkomst                informatiesessie Concept-RES Holland Rijn-
   georganiseerd over de concept-RES. Tijdens               land gehouden voor de volksvertegenwoor-
   deze digitale raadsbijeenkomst werden de                 diger. Via de chatfunctie zijn de vragen van de




                                                                                                                  Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
   verschillende scenario’s van de concept-RES              volksvertegenwoordigers tijdens de webinar
   toegelicht, de uitkomsten van een digitale               beantwoord. Ook na afloop konden de volks-
   inwonersenquête gepresenteerd en kwamen                  vertegenwoordigers hun vragen stellen en is
   verschillende experts aan het woord. De inwo-            er een uitgebreide vragen en antwoordenlijst
   ners en andere geïnteresseerden konden de                opgesteld.
   bijeenkomst volgen via YouTube. Is dit niet een
   betere link, het ging toch om deze vergadering:
   https://www.regionale-energiestrategie.nl/
   praktijkvoorbeelden/1675025.aspx?t=Professio-
   neel-uitzenden-vanuit-centrale-studio




                                                                                                              |     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> Verruiming tijdschema opleveren RES

 De planning voor het opleveren van de concept-RES
 is verruimd van 1 juni naar 1 oktober 2020. Dat biedt
 regio’s de mogelijkheid om door te gaan op de eigen
 koers: eerder inleveren is dus ook prima.

 De datum van 1 juni 2020 blijft wel gehandhaafd voor
 het inleveren van de (voorlopige) concept-RES. Dat
 maakt het mogelijk om een tussentijdse kwalitatieve
 analyse te doen naar maatschappelijk en bestuurlijk
 draagvlak, ruimtegebruik en systeemefficiëntie. Niet
 alleen kunnen NP RES en regio’s daar onderling van
 leren en kennis over delen. Het is ook belangrijk
 om tussentijds te constateren tegen welke belem-
 meringen regio’s aanlopen. Zodat NP RES die kan
 agenderen en het wegnemen van de belemmeringen
 kan versnellen.

 De planning voor het opleveren van de RES 1.0 is
 verruimd van 1 maart 2021 naar 1 juli 2021.




                                                                                                                                                                                                           Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
                                                                1 juni 2020                  1 oktober 2020
                                                                                                                          1 februari 2021
                                       Eind 2019                Opleveren (voorlopige)       Opleveren van                                      1 juli 2021
                                                                concept-RES voor             bestuurlijk vastgestelde     PBL en NP RES
                                        Definitief              tussentijdse analyse         concept-RES en start         leveren definitieve   Opleveren RES 1.0                                na 24
                                        Klimaatakkoord          door PBL en NP RES           doorberekening PBL.          analyses.             per regio                                        maanden

2018                 2019                                2020                                                                                                                 RES 1.0            RES 2.0
Regio’s starten             feb 2019                            • Bedoeld als basis om       • Getoetst aan de                                  Opdracht:
                                                                  van elkaar te leren op       landelijke klimaatopgave                         Verankeren van ruimtelijke    Start uitvoering
en bereiden
                            Inzicht in                            weg naar de concept-RES                                                       consequenties in het
de RES voor
                            opwekmogelijkheden                    of RES 1.0.                                                                   omgevingsbeleid
           oktober          potentie per regio                  • Geeft inzicht in de
          Regio’s van                                             belemmeringen waar                                                            Dat betekent:
          de RES gevormd                                          landelijk gezocht kan                                                         integrale weging en formele
                                                                  worden naar oplossingen.                                                      besluitvorming met de
                                                                                                                                                mogelijkheid voor bezwaar
                                                                                                                                                en beroep voor betrokkenen




                                                                                                                                                                                                       |   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>6 Informatiekaarten en leermodules
Informatiekaarten                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Leermodules

Om raadsleden, statenleden en leden Algemeen                                                                                                                                                                                                                                                                                      Daarnaast zijn er leermodules ontwikkeld voor
Bestuur inzicht te geven in de verschillende rollen                                                                                                                                                                                                                                                                               volksvertegenwoordigers. Deze online leermodules
die zij hebben bij de regionale energiestrategie zijn er                                                                                                                                                                                                                                                                          zijn beschikbaar via de digitale leeromgevingen voor
informatiekaarten (infographics) gemaakt. Het is aan                                                                                                                                                                                                                                                                              raadsleden, statenleden en AB-leden van de water-
te bevelen deze informatiekaarten met hen te delen.                                                                                                                                                                                                                                                                               schappen.
Deze informatiekaarten zijn te vinden op                                                                                                                                                                                                                                                                                           • leeromgeving.raadsleden.nl
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   • www.leerplatformstatenleden.nl (ook voor
https://www.regionale-energiestrategie.nl/biblio-                                                                                                                                                                                                                                                                                     AB-leden)
theek/participatie+volksvertegenwoordigers/volks-
vertegenwoordigers+res/default.aspx




                                                                                                                                                                                                       Po
                                                                                                                                                                                                          s
                                                                                                                                                                                                      in d itie V
                                                                                                                                                                                                          e R olk
                                                                                                                                       SA
                                                                                                                                                    Wa
                                                                                                                                                            t is                                              ES  sve
                                                                                                                                                                                                                                                                        rte
                                                                                                                                             MEN
                                                                                                                                                    WER               RES
                                                                                                                                                                               ?                                                             (Re
                                                                                                                                                        KEN
                                                                                                                                                                                                                                                        gio                       gen
                                                                                                                                                                 IN
                                                                                                                                                                          DE                                                                                        nale
                                                                                                                                   Ov
                                                                                                                                                                               REG
                                                                                                                                                                                     IO
                                                                                                                                                                                                                                                                             Ene                wo
                                                                                                                                                                                                                                                                                                         ord
                                                                                                                                        erhe
                                                                                                                                              den
                                                                                                                                                                                                                                                                                      rgie
                                                                                                                   Bedr                                           En
                                                                                                                                                                coöp ergie                                                                                                                       Str                      ing
                                                                                                                   lev ijfs-
                                                                                                                      en                                            erat -
                                                                                                                                                                                                                                                                                                          ate
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      gie
                                                                                                                                                                         ies
                                                                                                                                                                                             SA

                                                                                                                   Maa
                                                                                                                                                                                           ON MEN
                                                                                                                                                                                              TW
                                                                                                                                                                                                 IKKERES
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              )
                                                                                                                       tsc                                     beheNet-                              LEN
                                                                                                                    orga happ                                      erde
                                                                                           Klik                          nisa elijke                                           rs
                                                                                                                             ties
                                                                                           mee voor                                            Inwo
                                                                                               r in                                                  ners                                                                                                                                   Pla
                                                                                                    fo                                                                                                                                                                                            nvo
                                                                                                                                                                                                                                                              BEST                                        rm
                                                                                                                                    Wa
                                                                                                                                                                                                                                                                   U                          WEL         ing
                                                                                                                                   RES t is
                                                                                                                                                                                                                                                               PR URL                            WILKE MAT     =g
                                                                                                                                                        Inf                                                                                                       OCE IJK             VEEL                        efa
                                                                                                                                                       ka o
                                                                                                                                                      RESart
                                                                                                                                                                                                                                                                     S                     INVL      IK
                                                                                                                                                                                                                                                                                                        IN E VA       see
                                                                                                                                                                                                                                                                                                OE
                                                                                                                                                                                                                                                                                                   D      WEL N IN
                                                                                                                                                                                                                                                                                                              KE VLO
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          rd
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                FA
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   SE? ED



                                                                                                                                                                                                                                                                                 In
                                                                                                                                                                                                                                                                               prochoud
                                                                                                                                                                                                                                                                              betro esmelijke
                                                                                                                                                                                                                                                                                    kk atige
                                                                                                                                                                                                                                                                            Volksvan enhe
                                                                                                                                                                                                                                                                                      de id
                                                                                                                                                                                                                                                                             wo verte                      He
                                                                                                                                                                                                                                                                                ordi ge
                                                                                                                                                                                                                                                                                     ger n-               va t ge
                                                               RES                                                                                                                                                                                                                                       aan n ruimven
                                                                      1.0                                                                                                                                                                                           Klik                                     bestu te
                                                            +H                                                                                                                                                                                                      mee voor                         WEIN          ur
                                                           de
                                                                WGHȴ                                                                                                                                                                                                   r in                                  IG
                                                                      QL                                                                                                                                                                                                     fo
                                                          alg gemee WLHYH
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   INVL
                                                              em                                                                                                                                                                                                                                                       OE
                                                         Met en nter ERGZ                                                                                                                                                                                                                 Ro
                                                                                                                                                                                                                                                                                           be llen alg
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          D
                                                                            ad
                                                        over het e verg en, RUGW                                                                                                                                                                                                          RESstuurs    em
                                                                   be
                                                       docu de Re sluit aderinprovinYDVWJ                                                                                                                                                                                                          led een
                                                                                                                                                                                                                                                                                                        en
                                                      om men giona van g va ciale HVWHOG
                                                         gevin t ee       le volks n de sta       GRR
                                                               gsbe n bo Ener verte wate ten en U
                                                                )   leid. uwste gie St genw rsch de
                                                             27                en rate      oord appe




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Regionale Energiestrategieën en besluitvorming
                                                          20                       voor gie      ige n.
                                                                                       toek word rs
                                                                                           om t he
                                                     RT




                                                                                 )            stig t
                                                                                  25
                                                  AA




                                                                             20
                                                 M




                                                                        RT
                                        (        1




                                                                                                               )
                                                                                                          23
                                     .0



                                                                  AA




                                                                                                     20
                                                                  M
                                   S4




                                                                                                RT
                                                               1




                                                                                           AA
                                                            (
                                                         .0




                                                                                       M                                                1)
                                 RE




                                                                                                                                  202                                                                                                  BEST
                                                       S3




                                                                                                                             RT
                                                                                  (1




                                                                                                                        AA                                                                                                                   UU
                                                                      .0




                                                                                                                    M                                                                                                             Volks             RL
                                                                                                                                                                                                                                                  IJK
                                                     RE




                                                                                                               (1                                      JAN 2
                                                                    S2




                                                                                                                                                                022                                                              mee verte             E ST
                                                                                                                                                                                                                               1.    ge      ge
                                                                                                                                                                                                                                   Op ven: nwoo
                                                                                                                                                                                                                                                             ART
                                                                                             0




                                                                                                                                                                                                                                                                   NO
                                                                  RE



                                                                                           1.




                                                                                                                                                   I NG R E S                                                                     en welke           rdige              TITI
                                                                                                                                            RIJK                                                                           2.
                                                                                                                                                                                                                                Inricbetro mom             r ka              E
                                                                                                                                       HE
                                                                                       RES




                                                                                                                                                                                                                          3.                                    n ka
                                                                                                                                                                                                                              Inho htin kken ente
                                                                                                                                                                                                   M




                                                                                                                                                                                                                                                                     ders
                                                                                                                                  AR                                                                                                     g      wo     n
                                                                                                                                                                                                                             maa udeli parti rden wil je
                                                                                                                                                                                                    OG
                                                                                                          21




                                                                                                                                                                                                                       4.
                                                                                                                                                                                                                           Loka tscha jke ko cipat ?
                                                                                                                                                                                                                       MOG




                                                                                                                                                                                                                                                                geïn
                                                                                                                        JA




                                                                                                                                                               J AN
                                                                                                      20




                                                                                                                                                                                                                     5.                             iep              form
                                                                                                                                                                      2                                                   Afste al be ppeli ppeli roce
                                                                                                                    E2




                                                                                                                                                                                                                                                                           eerd
                                                                                                                                                                                                                        volks mm leid enjke op ng m s.
                                                                                                     J UN




                                                                                                                                                                                                      ELIJ
                                                                                                                                                                                    ST




                                                                                                                                                                                                                                              MOGELIJKE HERIJKIN
                                                                                                                   E LK




                                                                                                                                                                                                                   Zie                                    et
                                                                                                                                                                      02




                                                                                                                                                                                                                                     in
                                                                                                                                                                                                                       ook verte g m borg gaves.
                                                                                                                                                                          0




                                                                                                                                                                                                                             “De genw et an ing
                                                                                                                                                                                      AR




                                                                                                                                                                                                                          ELIJKE HERIJKIN




                                                                                                                                                                                                                                   rolle oo dere omge
                                                                                                                                                                                                          KE




                                                                                                                                                                                                                                        n va rdige regio vin
                                                                                                                                                                                                                                                            nale gsbe
                                                                                                                                                                                        TNOTITIE




                                                                                                                                                                                                                                            n ra rs.
                                                                                                                                                                                                                                                adsle                  leid.
                                                                                                                                                                                                                                                      den
                                                                                                                                                                                                       HERIJKIN




                                                                                                                                                                                                                                                          bij
                                                                                                                                                                                                                                                              een
                                                                                                                                                                                                                                                                   RES”
                                                                                                     JAN
                                                                                                          20
                                                                                                            21
                                                                                       CO




                                                                                                                                                                      20




                                                                                                                                                                          20
                                                                                                                                                                                                               G
                                                                                            N




                                                                                                          EP                                                   JUN
                                                                                                 C




                                                                                                                   T
                                                                                                                                                                                                                                         G




                                                                                                                        RE
                                                             CO
                                                                                                                                  S
                                                                             CO




                                                                NCE                    N
                                                                                                                                                                                                                                                                G




                                                                                                                                        (1                20)
         TIPS
                                                            Op
                                                           RES 1 juni
                                                                         PT
                                                                              BO
                                                                                  D RE
                                                                                           CE                           JUNI 20

                                                         kunn aang 2020                 S+       PT
                                                        draa en voebod word                 PLA
                                                                                                               RE
                                                       voor gvlak lksveen aa t de co
                                                      Dit geste in de rtege n het ncep
                                                                                                 NBU
                                                                                                      REA ( 1           S
                                                    leg kan ee lde en raad nwoo Planb t-RES                 U LEJ U N I 2 0 2 2 )
                                                        ge
                                                   genw n aa n re ergie en/o rdige ureau door                    EFO
                                                                     den       mix, f he rs ee voor regio              M
                                                  vrijh oord n de         zij           tm                                GEV
                                                                                                n
                                                 we eid vo igers raden, n om zoekge aatsc signa de Le ’s via                    ING
         Na                                         g na            laten sta het               happ al af efom het Na
              tio                                        ar 1 or de             te
                                                                                          bi
                                                                                       co ed               ge     ge
                    na
                         al                                   juni wijze vasts n en ncep en en elijk dr ven ving. tiona
                              Prog                                2020 wa telle algem t bo verd aa aan                    Op al Pr
                                     ra m                              .      arop n va      en d als eli gvlak be            di    og
                                            ma                                     volks n de e ve voor ng va voorstuur t mom ramm
                                                                                        verte conc rgader stel n wa       de ders ent a
                                                                                             genwept-R inge ter va rmte regio over
                                                                                                                           br
                                                                                                  oord ES is n. He stste onnenaal het
                                                                                                      ige niet t do lling          n.
                                                                                                         rs be verp or vo voor
                                                                                                              tro    licht lks
                                                                                                                  kken . Da vertete
                                                                                                                        wo t ge -
                                                                                                                           rden eft
                                                                                                                                 op

                                                                                                                                                                                            PR
                                                                                                                                                                                          VO   AK
                                                                                                                                                                                            ORB TIJK
                                                                                                                                                                                                EELD -
                                                                                                                                                                                                    EN




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         |   13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                        14
            Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen




                                                                        |
Bijlage 1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen




                                                            15
                                                            |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                            16
Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen




                                                            |
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Bijlage 2




                                                                                                              Gemeente Etten-Leur
                                                                                                              Roosendaalseweg 4
                                                                                                              4875 AA Etten-Leur
       Aan Waterschap Brabantse Delta                                                                         Postbus 10.100
       T.a.v. de procesregisseur RES West-Brabant                                                             4870 GA Etten-Leur
                                                                                                              T: 14 076
       De heer V. van den Berg
                                                                                                              E : info@etten-leur.nl
       Postbus 5020                                                                                           I : www.etten-leur.nl
       4801 DZ BREDA




       Kenmerk           :
       Contactpersoon    : Wim Voeten
       Doorkiesnummer    : 076-5024434
       Uw brief van      :
       Onderwerp         : reactie contourennotitie RES West-Brabant                  Etten-Leur, 9 maart 2020




                                                                                                                                           Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen
       Geachte heer Van den Berg,

       U stuurde ons toe de Contourennotitie RES West-Brabant d.d. 17 januari 2020 ter consultatie. De
       Contourennotitie RES West-Brabant bespraken wij tijdens onze raadsvergadering van 17 februari
       2020. Op basis van de gevoerde discussie luidt onze conclusie als volgt:

       1. De uitgangspunten van de RES worden onderschreven
       2. De volgende aandachtspunten worden meegegeven:
              a. Zet naast opwek van zonne- en windenergie ook in het realiseren van energiebesparing;
              b. Het is belangrijk dat inwoners participeren;
              c. Wees er attent op dat zonnepanelen ook weer afgebroken en gerecycled moeten
                  worden;
              d. Maak in ruimtelijke plannen in de toekomst ruimte voor plannen voor kleinschalige
                  energie-opwek. Dit is een eigen opdracht waarop we ander gemeenten attenderen;
              e. Benut subsidiemogelijkheden maximaal;
              f. Geen landbouwgrond gebruiken voor het realiseren van zonnepanelen (zonneparken);
              g. Eens per jaar bijpraten over de voortgang van de planvorming en de uitvoering;
              h. Benut koppelkansen;
              i. De door DuurSaam Etten-Leur gegeven aandachtspunten. Deze gaan aangehecht.

       Om u een goed beeld te geven van het verloop van onze discussie treft u bijgaand het gedeelte van
       het concept verslag van onze vergadering van 17 februari aan dat handelt over de Contourennotitie
       RES West-Brabant.

       Mocht u nog vragen hebben naar aanleiding van deze brief dan kunt u contact opnemen met Wim
       Voeten (tel. 076-5024434; email: wim.voeten@etten-leur.nl) of Jac Beekers (tel. 076-5024358;
       email: jac.beekers@etten-leur.nl).



       Openingstijden stadskantoor: zonder en met afspraak van ma t/m vrij van 9.00-12.00 uur en op ma van 17.00-19.00 uur en
       uitsluitend op afspraak van ma t/m vrij van 12.00-17.00 uur.
       U vindt ons ook op twitter (www.twitter.com/gem_ettenleur), facebook (www.facebook.com/gemeente.ettenleur)
       en youtube (www.youtube.com/gemeenteettenleur).




                                                                                                                                       |   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Wij wensen u succes bij het opstellen van het concept RES West-Brabant.

Met vriendelijke groet,
De gemeenteraad van Etten-Leur,



Dhr. drs. W.C.M. Voeten MBA           Mw. dr. M.W.M. de Vries
Raadsgriffier                         Voorzitter




                                                                              Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen




                                                                          |   18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>UIT DE CONCPET NOTULEN VAN DE RAADSVERGADERING VAN 17 FEBRUARI 2020

RAADSVOORSTEL INPUT CONCEPT RES WEST-BRABANT
De fractie van het APB onderschrijft de uitgangspunten in de concept RES en ziet verduurzaming als
een mogelijkheid om de regio te versterken. De fractie geeft de volgende aandachtspunten mee:
• Besteed nog meer aandacht aan communicatie met de inwoners;
• Maak routeplanners om jaarlijks terug te kunnen koppelen over wat is behaald;
• Besteed meer aandacht aan isoleren bestaande woningen. Dit kan zowel in de RES als
    daarbuiten worden opgepakt;
• Overleg met inwoners en bedrijven over wat nu al gedaan kan worden.

De fractie van het CDA onderschrijft de uitgangspunten in de concept RES. De fractie geeft de
volgende aandachtspunten mee:
• Maak het besparingspotentieel concreet;
• Wentel de verantwoordelijkheid van het stedelijk gebied niet af op het buitengebied;
• Speel in op subsidiemogelijkheden;
• Meer koppelkansen benutten. Meer integraliteit bijvoorbeeld ook met het terugdringen van de
    stikstofuitstoot;
• Kijk meer naar mogelijkheden voor het realiseren van warmtenetten;




                                                                                                           Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen
• Kijk ook naar de risico’s van zonnepanelen, bijvoorbeeld het ontstaan van brand;
• Voorkom milieuproblemen in de toekomst en bekijk hoe zonnepanelen kunnen worden
    gerecycled;
• Maak bij nieuwe projecten participatie vanuit omgeving mogelijk;
• Bekijk de mogelijkheden voor een duurzaamheidslening;
• Creëer ook ruimte voor kleinschalige opwek van windenergie.
De fractie heeft grote zorgen om vanuit deze strategie naar concrete uitvoering te gaan
bijvoorbeeld door de misrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving. Plannen moeten
haalbaar en betaalbaar zijn. De tijd van vrijblijvendheid is echter voorbij en we moeten snel aan de
slag.

De fractie van leefbaar Etten-Leur stelt dat het college met de in het RES geformuleerde
uitgangspunten alles dichttimmert. De fractie geeft de volgende aandachtspunten mee:
• Zonnepanelen zijn een tikkende tijdbom. Wie ruimt straks de zonnepanelen op wanneer deze
    versleten zijn? Maak een plan van aanpak hoe versleten/afgeschreven zonnepanelen op te
    ruimen;
• Voor windmolens geldt overigens hetzelfde als voor zonnepanelen;
• Haal Warmte Kracht Koppeling weer uit de mottenballen;
• Laat zonnepanelen op huizen meetellen bij het bepalen van de op te wekken hoeveelheid
    duurzame energie;
• Stuur een brief aan de provincie dat Etten-Leur een deel van de extra bomen wil planten
    wanneer de provincie de bomen betaalt;
• Eerst financiële middelen regelen, dan pas naar uitvoering;
• Plaats geen zonnepanelen op landbouwgrond;

De fractie van D66 onderschrijft de uitgangspunten in de concept RES. De fractie geeft de volgende
aandachtspunten mee:
• Zet ook in op besparing en isoleren;
• Kijk ook naar de locaties die eigendom zijn van de gemeente voor de aanleg van zonnepanelen;




                                                                                                       |   19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>•   Kijk naar de mogelijkheden voor het inzetten van restwarmte en breng de mogelijkheden voor
    het realiseren van een warmtenet in beeld;
•   Kijk naar mogelijkheden voor het realiseren van windmolens op of bij bedrijventerreinen;
•   Kijk ook naar de mogelijkheden voor kleinschalige opwek van windenergie;
•   Zorg voor goede voorlichting over zonnepanelen (m.b.t. brandgevaar, afvalfase)
•   Zonnepanelen zijn al voor 96% te recyclen;
•   Sociale participatie is belangrijk om inwoners mee te krijgen in de energietransitie;
•   Zorg voor voldoende middelen zodat mensen zelf aan de slag kunnen met de energietransitie.

De fractie van GroenLinks onderschrijft de uitgangspunten in de concept RES niet omdat het
ambitieniveau te laag is. De concept RES laat zien wat de ambities zijn. De ambities zoals vastgelegd
in het Raadsprogramma gaan echter verder en zijn lang niet allemaal terug te vinden in de RES. Wil
het college een nulmeting houden over besparingen op het energieverbruik? Hoe wil college de
besparingen gaan realiseren? Samen met huiseigenaren en Alwel de schouders eronder zetten?
Met zon op dak komen we er niet. In de eigen routekaart is voor wind ook een rol opgenomen.
Waarom is deze rol dan niet in de RES opgenomen? De fractie pleit voor het kijken naar nieuwe
zoekgebieden voor wind, het opzetten van windenergieprojecten en te zorgen dat deze molens van
ons allemaal worden (dorpsmolens).
Kijk ook naar de mogelijkheden van oppervlaktewater voor de winning van duurzame warmte.




                                                                                                            Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen
De fractie van de PvdA geeft aan dat het college onder het gemiddelde wil presenteren. De
voorzitter van DuurSaam Etten-Leur wees ons terecht op hetgeen is afgesproken in het
Raadsprogramma. Hiervan zien we nauwelijks iets terug in de concept RES. De fractie pleit ervoor
om binnen de gemeente op initiatief van de gemeente een project van enige omvang op te zetten
waarin inwoners en bedrijven kunnen participeren. In Raadsprogramma is namelijk opgenomen dat
alle nieuw te bouwen woningen vanaf 2020 energieneutraal zijn maar in de praktijk is dit niet zo. De
fractie steunt alle suggesties zoals aangedragen door DuurSaam Etten-Leur tijdens de raad luistert.

Vervolgens brengt de heer Wierema mede namens de fracties van GroenLinks en D66 de volgende
motie in:

Onderwerp: duurzame energie opwekken op nieuwe en huidige bedrijfspanden

De Raad,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat:
• De gemeente Etten-Leur een aantrekkelijke vestigingsplaats is voor bedrijven;
• Duurzame energie opwekken een opdracht is voor ons allemaal;
• Er voor Etten-Leur een opgave ligt om voor 2030 28 GWh te realiseren met ‘grootschalig zon op
   daken’, wat overeenkomt met ca 31 ha dakoppervlak;
• Bedrijven veelal grote daken hebben die vaak ongebruikt blijven voor het opwekken van
   duurzame energie;
• Het opwekken van duurzame energie door bedrijven ook bedrijfseconomisch voor deze
   bedrijven aantrekkelijk is;
• Bij de constructie van nieuwe daken er wellicht geen rekening wordt gehouden met het dragen
   van extra gewicht van zonnepanelen;




                                                                                                        |   20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>•   Het de gemeente Etten-Leur juridisch vrij staat om in de verkoopvoorwaarden van grond, als
    voorwaarde op te nemen dat de kopende partij zijn dak voorziet van zonnepanelen of
    anderszins om op een duurzame wijze energie op te wekken.

verzoekt het college:
• Om in regionaal verband af te stemmen dat overal in de regio bij het vestigen van nieuwe
    bedrijven, in de verkoopvoorwaarden voor grondverkoop wordt opgenomen dat deze bedrijven
    hun dak gebruiken om op een duurzame wijze energie op te wekken;
• In Etten-Leur daar nu reeds toe over te gaan;
• Zich in te spannen om de reeds gevestigde bedrijven aan te zetten om hun daken ook te
    voorzien van zonnepanelen of anderszins om duurzame energie op te wekken;

en gaat over tot de orde van de dag

De fractie van de VVD onderschrijft de uitgangspunten in de concept RES. De fractie geeft de
volgende aandachtspunten mee:
• Gebruik geen landbouwgrond voor de opwek van energie;
• De opmerkingen van DuurSaam Etten-Leur worden ondersteund;
De fractie vraagt hoe ver we staan met het opstellen van de Transitievisie warmte? Moeten de




                                                                                                        Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen
inwoners rekening houden met veel kosten? Ziet de wethouder mogelijkheden voor het planten
van bomen? De fractie wil één maal per jaar bijgepraat worden over deze transitie.

De fractie van Ons Etten-Leur onderschrijft de uitgangspunten in de concept RES. De fractie geeft
aan zich aan te sluiten bij de eerdere gegeven adviezen. Wel heeft de fractie zorgen over de
participatie van 50% en het risico op energie-armoede

Wethouder Van Aert geeft aan dat na de vaststelling van de RES ook een uitvoeringsplan wordt
opgesteld waarvan communicatie een belangrijk onderdeel is. Naar aanleiding van de vraag om te
werken met routeplanners geeft hij aan dat het college in 2022 terugkomt met een overzicht
waarop is aangegeven wat is gerealiseerd en wat we nog moeten doen. Er wordt een startnotitie
warmtetransitie gemaakt om onder meer inzichtelijk te maken of een warmtenet mogelijk is. Ten
aanzien van het benutten van daken door bedrijven voor het plaatsen van zonnepanelen merkt hij
op dat er al veel gebeurt. Bij het toezicht door de OMWB wordt ook al gekeken naar de
energiebesparingsplicht door bedrijven die meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas
per jaar gebruiken. Ook kijken we naar het plaatsen van zonnepanelen bij nieuwbouw van
gemeentelijke gebouwen zoals bijvoorbeeld het nieuwe zwembad en Nieuwe Nobelaer.
Landbouwgrond is voor de agrariërs. Daarom niet actief met zoeken naar mogelijkheden voor
zonnevelden op landbouwgrond. Initiatieven van agrariërs zelf hebben niet de voorkeur maar zullen
per initiatief op zijn waarde worden beoordeeld.
De uitvoering van de RES moet geleidelijk plaatsvinden om het transporteren van de opgewerkte
energie door het netwerk aan te kunnen. Bij een versnelde uitvoering van de RES hebben we een
netwerkprobleem. Ten aanzien van energie neutraal bouwen merkt hij op dat vanaf 1 juli 2019 al de
plicht geldt dat nieuwbouw gasloos moet zijn. Vanaf 2021 moet sprake zijn van Bijna Energie
Neutraal Gebouwen (BENG).
Gemeenten hebben verschillende ambities, maar dat heeft ook te maken met maatschappelijke
kosten en baten: het netwerk is nu niet overal geschikt voor grootschalige opwek. Infrastructuur
voor na 2030 moet nog worden bepaald.
Naar aanleiding van de motie merkt hij op dat het aannemen van de motie consequenties heeft
voor de aantrekkelijkheid van het vestigingsklimaat. Daarom ontraadt hij de motie.




                                                                                                    |   21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Tweede termijn D66:
- Stelt voor ook het manifest van BMF in acht te nemen;
- Kijk ook naar reststroken voor zon-pv;
- Stichting Passief Bouwen kan Etten-Leur verder helpen met energieneutraal (ver)bouwen.

De voorzitter brengt de motie in stemming. De motie wordt verworpen met 5 stemmen voor (de
fracties van D66 GL en PvdA) en 21 stemmen tegen (de aanwezige leden van de fracties van APB,
CDA, Ons Etten-Leur, VVD en Leefbaar Etten-Leur).

De voorzitter inventariseert of de fracties de punten van DuurSaam Etten-Leur overnemen. De
fracties nemen de aandachtspunten van DuurSaam Etten-Leur over waarbij de fractie van Leefbaar
Etten-Leur niet akkoord is met het aandachtspunt over sportverenigingen aangezien leden van
sportverenigingen al mee profiteren vanwege een lagere contributie. Alle inwoners moeten kunnen
participeren.

Wethouder Van Aert geeft aan de suggesties van DuurSaam Etten-Leur mee te nemen.




                                                                                                      Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen




                                                                                                  |   22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Reactie DuurSaam Etten-Leur op RES West-Brabant Contourennotitie d.d. 17-1-
2020

De lokale energietransitie is van ons allemaal!
DuurSaam Etten-Leur was 5 jaar geleden een initiatief van de gemeenteraad, opgericht
om uit te groeien tot een door inwoners gedragen energie-coöperatie. Inmiddels zijn
ruim 100 inwoners lid van DuurSaam en zijn we betrokken bij diverse grootschalige
projecten in onze gemeente (A-58, Oude Vuilstort). Onze energiecoaches adviseren
huiseigenaren bij het nemen van maatregelen om energie te besparen en op te wekken.
Met de KSE hebben in 2019 een mooi zonnedak op de school gerealiseerd met 50 %
deelname van een aantal van onze leden.we Sociale participatie bij uitstek!
“De kaart is niet het gebied”
De contouren van de RES worden geschetst, maar de kaart is niet compleet. Wachten met maatregelen totdat
de RES-kaart volledig is ingekleurd is naar mening van DuurSaam Etten-Leur geen optie. Soms is het “gas
geven” (no-regretmaatregelen zoals led-lampen en zonnepanelen, energie besparen), soms betekent dit
behoedzaam de mogelijkheden onderzoeken, zoals grootschalige opwekking van energie binnen en buiten de
gemeentegrenzen. “Grootschalige energiebesparing” is nog onderbelicht in de landschapsverkenning.

De RES-contourennota:
DuurSaam Etten-Leur is van mening dat de contourennota een goed uitgangspunt biedt
voor de regionale energietransitie. We zijn actief betrokken bij de RES-bijeenkomsten
waar de piketpaaltjes worden geslagen. We herkennen ons in de gemaakte afwegingen.




                                                                                                               Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen
Niettemin plaatsen wij hieronder een aantal kanttekeningen. We verzoeken de
gemeenteraad daarmee in haar besluitvorming rekening te houden.
Uit uw raadsakkoord*
We zijn blij met de in uw raadsakkoord vastgelegde afspraken. Dergelijke afspraken
moeten echter niet het karakter krijgen van intenties waarmee vrijblijvend wordt
omgegaan. Voor het maken van een routekaart voor de energietransitie is een
routeplanner noodzakelijk. Uw raad heeft de uitdaging om met de kaart op schoot de
bestuurder (i.c. B&W) op de goede weg te houden.
Kijk met de uitgangspunten uit het raadsakkoord dus ook naar de RES-contourennota,
maar wacht ondertussen niet totdat deze nota is vastgesteld. De gemeente kan samen
met haar inwoners tot die tijd veel al laaghangend fruit plukken.
Opmerkingen en suggesties
1. In de contouren notitie vindt geen koppeling plaats van Etten-Leur op regionale
    warmtenetten. Dat sluit koppeling op termijn mogelijk uit. DuurSaam stelt voor in
    de contourennota een verkenning op te nemen naar mogelijke aansluiting op termijn
    van Etten-Leur op het warmtenet vanuit Moerdijk. Aansluiting van daaruit op
    Roosendaal en koppeling richting Amercentrale en dus Breda zijn al wel voorzien.
2. Onderzoek nadrukkelijk de mogelijkheden van restwarmte op Vosdonk (Isover e.a.)
3. Lokale participatie: bij projecten van wind en zonne-energie is het streven 50%
    lokaal eigendom. Denk goed na hoe u hieraan vorm wilt geven en formuleer de
    uitgangspunten. Er is al veel geschreven over sociale participatie, waarbij de lokale
    samenleving in brede zin maximaal profiteert van de opbrengst van energie-
    opwekking.
4. Duurzaamheidsleningen: er is in Etten-Leur behoefte om vanuit de gemeente van
    een Duurzaamheidslening voor particuliere eigenaar-bewoners mogelijk te maken,
    naast gebouw-gebonden leningen.
    Voorbeeld: sportverenigingen, leden mee laten profiteren! De Etten-Leurse
    sportverenigingen hebben tegen een lening met gunstige voorwaarden de
    mogelijkheid om te verduurzamen (Led-verlichting/zonnepanelen). Wat zou het
    mooi zijn als dit aanbod ook voor hun leden toegankelijk zou zijn. Daarvan kan
    direct een groot aantal inwoners profiteren van en bijdragen aan de
    energietransitie. Ook voor inwoners met een kleine beurs wordt het zo
    aantrekkelijk om aan de slag te gaan.




                                                                                                           |   23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>5. Warmtepompen: de contouren-nota spreekt een verwachting uit van 40- 50 %
   warmtepompen in woonwijken in heel West-Brabant. Mogelijk valt dat percentage in
   Etten-Leur hoger uit als er geen gebruik wordt gemaakt van een warmtenet of van
   aquathermie.
6. Eerst isoleren, isoleren, isoleren. Alleen dan is het rendabel om over te gaan op
   volledige elektrische aangestuurde verwarming.
7. In de contourennota wordt gemeld dat van uit de gemeenten adequate steun bij
   voorinvesteringen in initiatieven vanuit coöperaties in zon,- en windprojecten nodig
   zal zijn. Wij vinden het belangrijk dat hierop concreet beleid wordt gemaakt
   (routekaart en routeplanner…)
8. Warmtenet-projecten, vooral de kleine projecten zijn nauwelijks tot niet rendabel
   zonder financiële bijdragen.

Namens energiecoöperatie DuurSaam Etten-Leur U.A.


Wim van Dalen, voorzitter




                                                                                              Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen




                                                                                          |   24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Bijlage: “gesneden koek” uit het raadsakkoord

Bijlage: Gesneden koek

*Uit uw Raadsakkoord:

Een routekaart voor de energietransitie maken
Internationaal (klimaatakkoord van Parijs) bestaat de ambitie om de opwarming van de
aarde te beperken tot ruim beneden 2o Celsius. Om dit te bereiken, moet de uitstoot
van broeikasgassen met minstens 80% teruggedrongen worden. Naast de vermindering
van de uitstoot van CO2 spelen ook andere broeikasgassen een rol, zoals methaan dat
vrijkomt in de veeteelt. In het kader van de energietransitie stimuleren we
broeikasgasarm produceren en consumeren. We vervangen het gebruik van fossiele
brandstoffen door duurzame vormen zoals wind, zon en biomassa. En we stimuleren
onze partners door zelf het goede voorbeeld te geven. Behalve op het vergroten van het
aandeel schone (hernieuwbare) energie zetten we ook in op energiebesparing. De
energievraag moet namelijk omlaag. De totale energietransitie loopt tot 2050. Door
inwoners wordt de energietransitie, met uitzondering van zonnepanelen, nauwelijks
aangegeven als prioriteit. We gaan hiermee de komende jaren aan de slag, samen met
de mede-overheden. Dit doen we door als gemeente het goede voorbeeld te geven en
in te zetten op voorlichting en communicatie. Ook continueren we de mogelijkheden
voor het voordelig aangaan van duurzaamheidsleningen door sportverenigingen en voor




                                                                                                  Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen
maatschappelijk vastgoed.

Omgaan met zonneparken
We voeren een onderzoek uit naar de mogelijkheden en onmogelijkheden voor het
realiseren van zonneparken. In dit onderzoek brengen we ondermeer de effecten voor
de omgeving in beeld.
Klimaat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid
Voor maatregelen op het gebied van klimaat zijn we ook afhankelijk van landelijk beleid.
Het is nog niet duidelijk of we hierin financieel of fiscaal worden ondersteund. Het is erg
belangrijk om dit met alle partners in onze gemeente en gemeenten in de regio aan te
pakken. Etten-Leur kan de lange termijn doelstelling alleen bereiken, door bij elk nieuw
besluit rekening te houden met het gebruik van schone (hernieuwbare) energie en
energiebesparing. Door nu te investeren in energiebesparende maatregelen, kunnen we
op langere termijn besparen. Om goede afwegingen te kunnen maken, nemen we in
raadsvoorstellen een paragraaf op over de bijdrage van een voorstel aan de
energietransitie. Vanaf 2020 zijn nieuw te bouwen woningen energieneutraal. Gasvrij
bouwen is het uitgangspunt bij nieuwbouw. Voor 2021 beschikt Etten-Leur over een
plan van aanpak hoe Etten-Leur gasvrij wordt. De grootste opgave hierbij is
energietransitie in bestaand vastgoed, de productieprocessen en de landbouw.
Eigenaren van panden en ondernemers dragen primair de verantwoordelijkheid. Wij
zetten hierbij in op bewustwording en het stimuleren van energiebesparende
maatregelen. Daar waar nodig voeren wij regie en maken gebruik van onze
doorzettingsmacht. Wij bezien of aanvullend aan Europese, landelijke en provinciale
stimuleringsmaatregelen ook lokale stimuleringsmaatregelen nodig zijn.




                                                                                              |   25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Bijlage 3

 In deze bijlage zijn drie varianten van de wensen
 en bedenkingen-procedure uitgewerkt.




 Wensen en bedenkingen-procedure
 provincie
 Het concept van de Regionale Energie Strategie van de regio…. (hierna: RES …)
 is gereed. De provincie levert aan de regionale energiestrategie een actieve bij-
 drage. Onder meer door het maken en toepassen van de benodigde ruimtelijke
 kaders, vergunningverlening voor duurzame energie-initiatieven en het stimu-
 leren van kennisdeling, participatie en samenwerking. Daarbij ondersteunen we
 op inhoud en proces en nemen we waar nodig regie om samenhang te borgen en
 we bewaken de solidariteit.

 De definitieve RES bevat de (soms ingrijpende)      1. Wensen en bedenkingen
 regionale keuzes die gemaakt moeten worden om       De wensen en bedenkingen van PS vormen input
 te voldoen aan de klimaatdoelstellingen van het     voor GS. Deze input zal door GS aangevuld worden
 akkoord van Parijs. Daarbij is een groot aantal     met hun eigen input. Dit wordt ingebracht in het
 partijen betrokken.                                 regionale proces om te komen tot een RES 1.0.
                                                     De wensen en bedenkingen zijn in dit geval dus
 De concept-RES, die nu voorligt, is bedoeld om      een instrument om tussentijds de gedachten




                                                                                                            Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen
 betrokkenen in de gelegenheid te stellen om         van PS op te halen om zodoende de kans op een
 tijdig hierop hun reactie kunnen geven. Zodoende    gedragen eindproduct te vergroten. Mogelijk
 kunnen alle relevante inzichten worden verwerkt     zullen niet alle wensen en/of bedenkingen van
 in een definitieve RES.                             PS ook in dit eindproduct opgenomen worden.
                                                     De definitieve RES is immers een product waarin
                                                     allerlei belangen en visies samenkomen van
                                                     diverse gemeenten, waterschappen en provincie.
                                                     De raden van de gemeenten in de regio, de alge-
                                                     meen besturen van de waterschappen en PS
                                                     besluiten op een later moment over de vaststel-
                                                     ling van de RES 1.0. Zij kunnen op dat moment
                                                     beoordelen of voldoende recht is gedaan aan hun
                                                     wensen en bedenkingen en of het eindresultaat
                                                     voor hen acceptabel is.




                                                                                                        |   26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Varianten wensen en bedenkingen

1a. Amendementen

Gedeputeerde Staten stelt aan PS voor om kennis te     Nadelen:
nemen van het concept-RES van de regio … en hier       • Het uitgangspunt dat er ‘geen wensen of beden-
geen wensen op of bedenkingen bij te hebben.             kingen’ ingediend worden, kan als dwingend
                                                         worden ervaren. Uiteraard kan het juist zeer
Indien PS wel een bedenking willen inbrengen,            wenselijk zijn dat er wensen en bedenkingen
formuleren zij deze in de vorm van een amende-           worden ingediend. Dit moet goed worden uitge-
ment dat in stemming wordt gebracht.                     legd in het voorstel.
                                                       • Valse verwachtingen ten aanzien van de daad-
Het voorstel voor PS is dan:                             werkelijke verwerking in de uiteindelijke RES: het
• Kennis te nemen van het voorstel van [datum]           indienen van de wensen en bedenkingen door
  van GS.                                                PS garandeert niet dat deze ook breed worden
• PS heeft geen wensen of bedenkingen over de            gedragen in de gehele regio en overgenomen
  concept-RES van de regio…                              kunnen worden.
                                                       • Er kunnen wensen en bedenkingen worden
Het amendement is dan om “geen wensen of beden-          ingediend die niet zien op de (tekst van) de RES
kingen” te wijzigen in “PS (etc.) besluit de navol-      (buiten de scope), die te gedetailleerd zijn of die
gende wens of bedenking te uiten: …[x]…”.                bijvoorbeeld zien op de rol van een ander open-
                                                         baar lichaam.
Voordelen:                                             • Bij een amendement dat geen meerderheid
• Democratische legitimatie: over een amendement         behaalt: minderheid is ‘niet gehoord’ (tenzij GS




                                                                                                                   Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen
  zal besluitvorming bij meerderheid van stemmen         ook die amendementen meeneemt in het verdere
  in PS plaatshebben.                                    proces als input).
• Waarborging monitoring: een amendement komt
  op de formele afhandelingslijstjes terecht ter
  afdoening, dus op die manier is de monitoring
  ook gewaarborgd.
• Een amendement met een wens of bedenking
  kan door GS bij de stukken van de RES worden
  gevoegd zonder dat daarmee de concept-RES in
  formele zin wijzigt. Daardoor blijft het overzicht
  over alle opmerkingen van alle bestuursorganen
  beter behouden.
 • Efficiëntie: voorgestelde amendementen waar
    geen meerderheid voor is, blijven (mogelijk)
    buiten beschouwing.




                                                                                                               |   27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>1b. Moties                                              1c. Verslag

Een motie is een oproep aan GS om bepaalde              Variant 1c betreft wensen en bedenkingen die
wensen en bedenkingen in te passen in de defini-        besproken zijn de vergadering van PS.
tieve RES. GS moet daarover terug-rapporteren aan       Het voorstel is dan:
PS. Een motie vertoont grote overeenkomsten met         1. Kennis te nemen van het voorstel van [datum]
een amendement met dien verstande dat een motie             van GS.
“het college oproept om” terwijl het onderliggende      2. Te verklaren dat PS – vergelijkbaar met het
besluit in stand blijft terwijl een amendement het          bepaalde in artikel 167 lid 4 van de Provin-
onderliggende besluit wijzigt.                              ciewet - in de gelegenheid is gesteld hun
                                                            wensen en bedenkingen over te brengen aan
Het voorstel is dan:                                        GS over de concept-RES van de regio…
1.   Kennis te nemen van het voorstel van [datum]       3. Het verslag van dit agendapunt van de PS-ver-
     van GS.                                                gadering van [datum] ter beschikking te
2.   Te verklaren dat - overeenkomstig het                  stellen aan GS als input voor het opstellen van
     bepaalde in artikel 167 lid 4 van de Provin-           de definitieve RES.
     ciewet - in de gelegenheid is gesteld zijn
     wensen en bedenkingen over te brengen aan          Voordelen:
     GS over de concept-RES van de regio…                • PS wordt minder ‘gedwongen’ om op voorhand
                                                           een keuze in te nemen over de RES. De defini-
Een motie zou dan zijn “PS roept GS op in het              tieve RES is immers nog niet klaar. PS hoeft
vervolgproces aandacht te vragen voor (etc.) en            geen oordeel te vormen over iets wat nog niet
draagt GS op dit in te brengen in het vervolg van het      klaar/definitief is.
proces richting de definitieve RES.                      • Minderheidsopvattingen worden in het verslag




                                                                                                                  Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen
                                                           meegenomen en worden mogelijk überhaupt
Voordelen:                                                 niet als zodanig geëxpliciteerd.
 • Het indienen van een motie is een bekende
   procedure, het is vastgelegd in bestaande werk-      Nadelen
   wijzen en goed te monitoren.                          • De uitkomsten zijn heel moeilijk (of niet) te
 • Efficiënt: voorgestelde moties waar geen                interpreteren omdat niet duidelijk is of de
   meerderheid voor is, blijven (mogelijk) buiten          meerderheid van PS de geopperde wens of
   beschouwing.                                            bedenking steunt.
 • Moties kunnen een bredere strekking hebben            • PS wordt minder ‘gedwongen’ om op voorhand
   dan amendementen, bijvoorbeeld over de wijze            standpunten in te nemen (of: aan concrete
   waarop de raad over de RES tussentijds geïnfor-         oordeelsvorming te doen) over de concept-RES,
   meerd wil worden.                                       waardoor het risico ontstaat dat dit pas gebeurt
                                                           als de definitieve RES 1.0 klaar is. En dan is
Nadelen:                                                   het veel moeilijker om nog tegemoet te komen
 • Bij een motie die geen meerderheid behaalt:             aan in de volksvertegenwoordiging levende
   minderheid is ‘niet gehoord’ (tenzij GS ook die         wensen/bedenkingen, dan in de conceptfase.
   moties meeneemt in het verdere proces als             • In het verlengde van het eerstgenoemde nadeel:
   input).                                                 GS zal, op basis van het verslag van de beraad-
 • Mogelijk onnauwkeurig gebruik van de motie:             slagingen van PS, hun input moeten vorm-
   er kunnen moties worden aangenomen naar                 geven voor het regionale proces. Dit is mogelijk
   aanleiding van de beraadslagingen die niet              lastig bij een veelheid aan opvattingen in het
   zien op de wensen en bedenkingen t.a.v. de              verslag, waarvan niet volstrekt duidelijk is hoe
   concept-RES of verder gaan dan de bevoegd-              daar door (een meerderheid van) PS tegenaan
   heden van de provincie en daarmee ook een               wordt gekeken.
   verstrekkender effect kunnen hebben op de
   positie van de provincie in het regionale proces
   of t.a.v. bestaand beleid.




                                                                                                              |   28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Bijlage 4

 In deze bijlage staat een format om te gebruiken bij de wensen en bedenkingen-procedure.
 Er zijn verschillende varianten van zo’n procedure mogelijk (amendementen, moties en verslag).
 Door eenzelfde format te gebruiken zijn de resultaten door verschillende betrokkenen beter te vergelijken.



 Format wensen en bedenkingen PS
 De onderstaande format moet per wens/bedenking worden ingevuld. Bij het voorstel wordt de
 onderstaande format gevoegd worden zodat de verwerking hiervan gestroomlijnd kan gebeuren.



           Datum PS-vergadering
      Kernachtige formulering
  van de wens of de bedenking
            (max. 30 woorden, 2 á 3 zinnen)




                           Toelichting
          (max. 100 woorden, 8 á 10 zinnen)




                                                                                                                  Regionale Energiestrategieën en besluitvorming | Bijlagen
                     Amendement,
                    motie of verslag
                        vergadering



              Aangenomen ja/nee
  (uitsluitend voor moties & amendementen)



 De wens of bedenking van PS wordt besproken in een GS-vergadering en voorzien van een reactie
 namens GS. Deze reactie wordt toegevoegd aan de wens/bedenking van PS. Alle formulieren met de
 wensen en/of bedenkingen van PS worden (inclusief de reactie van GS) vervolgens ter beschikking
 gesteld aan de regio … als input voor de definitieve RES.



 Reactie GS op wens of bedenkingen van PS
 Datum collegevergadering d.d.
 Reactie van GS op wens of bedenking van PS (max. 100 woorden, 8 á 10 zinnen)


      Datum collegevergadering
                          d.d.
     Reactie van GS op wens of
              bedenking van PS
          (max. 100 woorden, 8 á 10 zinnen




                                                                                                              |   29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Nationaal Programma Regionale Energiestrategie
en Democratie in Actie
Deze brochure is een gezamenlijk product van het Nationaal Programma
Regionale Energiestrategie en Democratie in Actie.

Democratie in Actie is een samenwerkingsprogramma van het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) en de beroeps- en belangenverenigingen van
raadsleden, griffiers, wethouders, gemeentesecretarissen en burgemeesters.
Het programma richt zich op het versterken en vernieuwen van de lokale
democratie, primair voor gemeenten en waar mogelijk ook voor provincies en
waterschappen. Het versterken is noodzakelijk omdat op lokaal niveau veel
onderwerpen spelen van groot maatschappelijk belang die direct ingrijpen
op het dagelijks leven van inwoners. Het programma ondersteunt gemeenten
door verschillende instrumenten en activiteiten aan te bieden en kennis en
ervaringen uit de praktijk te delen. Het programma Democratie in Actie is uw
partner voor het versterken en vernieuwen van de lokale democratie. Nieuws-
gierig? Kijk dan eens op www.lokale-democratie.nl.



Nationaal Programma




Nationaal Programma Regionale Energie Strategie
De website regionale-energiestrategie beval veel informatie die ook voor
volksvertegenwoordigers interessant is. Er is ook een speciale webpagina
voor volksvertegenwoordigers:
https://www.regionale-energiestrategie.nl/bibliotheek/participatie+volksver-
tegenwoordigers/volksvertegenwoordigers+res/default.aspx




                Regionale-energiestrategie.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>