<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre> NATUURTOETS FLORA- EN FAUNAWET
                t.b.v.
  woningbouwlocatie Zaagmolenstraat
          te Leidschendam


                                Tussenrapportage
                             Moordrecht, 28 februari 2011

                                 in opdracht van
                    Schouten & de Jong Projectontwikkeling B.V.




GROENTEAM - Adviescentrum voor Natuurontwikkeling, Landschapsplanning en Groenontwerp
Burgemeester Brandtstraat 1-2 telefoon 0182-377.243 - postadres Postbus 25 - 2840 AA Moordrecht
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>             Natuurinventarisatie t.b.v.
             sloop woonblokken, kap bomen,
             hernieuwde woningbouw en herinrichting
             locatie Zaagmolenstraat te Leidschendam



             onderzoeksterrein gelegen binnen
             kilometerhok 87/ 455




             Voor gewaarmerkte rapportage,
             contact opnemen met GroenTeam




             onderzoek en rapportage onder verantwoordelijkheid van:
             drs. John Mulder, veldonderzoek
             ing. Jan Oosterbaan, eindrapportage




GROENTEAM - Adviescentrum voor Natuurontwikkeling, Landschapsplanning en Groenontwerp
Burgemeester Brandtstraat 1-2 telefoon 0182-377.243 - postadres Postbus 25 - 2840 AA Moordrecht
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE                                                                                                       pagina


1 INLEIDING
  1.1 Situering en ingreep ........................................................................................... 1
  1.2 Natuurtoets als instrument .................................................................................. 1
  1.3 Te verrichten onderzoek ..................................................................................... 3

2 BEOORDELING PLANGEBIED
  2.1 Terreincondities en te verwachten soorten ......................................................... 6
  2.2 Indicatie mogelijke consequenties voor de uitvoering ......................................... 8

3 LITERATUURONDERZOEK
  3.1 Vaatplanten, mossen en overige begroeiing .................................................... 10
  3.2 Zoogdieren....................................................................................................... 10
  3.3 Broedvogels ..................................................................................................... 11
  3.4 Reptielen en amfibieën .................................................................................... 12
  3.5 Vissen .............................................................................................................. 13
  3.6 Insecten en overige ongewervelde soorten ...................................................... 13
  3.7 Context natuurbeleid ........................................................................................ 13

4 NADERE VELDINVENTARISATIE
  4.1 Conclusies uit de voorstudie ............................................................................ 14
  4.2 Bevindingen veldinventarisatie (t.z.t. nog nader aan te vullen) ......................... 15

5 TOETSING AAN REGELGEVING
  5.1 Voorlopige conclusies uit literatuur- en veldverkenning .................................... 16
  5.2 Toetsings- en onderzoekscriteria ..................................................................... 17
  5.3 Te verwachten natuurschade van het project (t.z.t. nog nader aan te vullen) ... 19
  5.4 Toetsing naturschade: consequenties van bevindingen (nog nader aanvullen) 19
  5.5 Voorlopig advies mitigerende maatregelen (t.z.t. nog nader aan te vullen)....... 21

6 VOORLOPIGE CONCLUSIES VOOR DE UITVOERING ....................................... 23

BIJLAGE 1 - RELEVANTE ASPECTEN VAN DE REGELGEVING ............................ 25
BIJLAGE 2 - BESCHIKBAARHEID VAN BESTAANDE GEGEVENS ........................ 33
BIJLAGE 3 - METHODEN VOOR VELDINVENTARISATIE ....................................... 34
BIJLAGE 4 - BEOORDELINGSSCHEMA HANDELWIJZE FF-WET .......................... 37
BIJLAGE 5 - NUANCERING ONTHEFFINGSPROCEDURE ...................................... 38

GERAADPLEEGDE LITERATUUR ............................................................................ 39
GEBRUIKTE TERMEN EN AFKORTINGEN .............................................................. 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                                       1




1      INLEIDING
1.1    Situering en ingreep
Situering
Het projectgebied ligt in het hart van de dorpsbebouwing van Leidschendam aan de
Zaagmolenstraat.

Figuur 1, situering projectgebied, kilometerhok 87/455




Voorgenomen ingreep
Het omvat een terrein met 3 oude woonblokken tussen de Maalderijstraat en Schoor-
laan (zie figuur 1, tevens fig.2 blz.6). Deze oude woonblokken moeten worden gesloopt
om plaats te maken voor nieuwe woningbouw. Daartoe dienen ook bomen te worden
gekapt, overige beplanting te worden verwijderd en wordt met de nieuwbouw ook een
nieuwe terreininrichting gerealiseerd.


1.2    Natuurtoets als instrument
Wetgeving en doel Natuurtoets
De Flora- en faunawet biedt bescherming aan planten en dieren, onder meer tegen
zogeheten 'natuurschade' (zie ook blz.8 en 21 e.v.). Deze bescherming betreft diverse
regelingen waaronder ook de Europese Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn.

Binnen dat beschermingskader wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende soort-
categorieën (tabellen 1 t/m 3 AMvB) en daarop betrekking hebbende ‘wettelijke
belangen' (zie Bijlage 1/ blz.27 e.v.). Het onderzoek richt zich met name op de juridisch
zwaarder beschermde soorten van de tabellen 2 en 3 AMvB (LNV 2005).




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                       2




Juridisch zwaarder beschermde soorten
Voor soorten uit tabel 1 AMvB geldt een algemene vrijstelling: deze behoeven géén
ontheffing onder voorwaarde dat de algemene zorgplicht in acht wordt genomen (Ff-
wet artikel 2).
De soorten van tabel 2 en 3 AMvB hebben echter een juridisch zwaardere bescher-
ming waarvan de soorten van ‘tabel 3 AMvB’ samen met vogels de juridisch zwaarste
bescherming hebben. Daarbinnen wordt vervolgens nog het volgende onderscheid
gemaakt:
a) m.b.t. tabel 3 wordt weer onderscheid gemaakt tussen ‘Bijlage 1-soorten’ en
    soorten uit ‘Bijlage IV van de Habitatrichtlijn’ (REG 1992/1997;
b) m.b.t. broedvogels wordt onderscheid gemaakt in categorieën 1 t/m 4 (vogels met
    vaste broedplaatsen en jaarrond beschermde nesten), categorie 5 en algemene
    broedvogels (REG 1979).

Wettelijke belangen
Voor de bovengenoemde twee beschermingsgroepen gelden vervolgens verschillende
‘wettelijke belangen’ waaronder al of geen ontheffing kan worden verkregen.

Voor vogels en voor nesten van vogels uit de categorieën 1 t/m 4 kan slechts een
ontheffing worden verkregen in het kader van uitsluitend de volgende wettelijke
belangen:
- Bescherming van flora en fauna (b): de letter verwijst naar de corresponderende
   letter bij art. 2 van het Besluit vrijstelling beschermde dier- en plantensoorten);
- Veiligheid van het luchtverkeer (c);
- Volksgezondheid of openbare veiligheid (d).

Voor soorten van Bijlage IV uit de Habitatrichtlijn kan slechts ontheffing worden verkre-
gen in het kader van uitsluitend de volgende wettelijke belangen:
- Bescherming van flora en fauna (b);
- Volksgezondheid of Openbare veiligheid (d);
- Dwingende reden van groot openbaar belang (e).

Er zijn voor het project mogelijk meerdere wettelijke belangen toepasbaar: in beginsel
is het wettelijk belang ‘Ruimtelijke ontwikkeling en inrichting’ van toepassing. Onder dit
belang is het echter niét mogelijk ontheffing te verkrijgen voor de zwaarst beschermde
categorie soorten van tabel 3 AMvB en tevens uit Bijlage IV van de Habitatrichtlijn,
zoals bijvoorbeeld voor vleermuizen. Bij aanwezigheid van dergelijke soorten zal dan in
een toetsingsprocedure bij het Ministerie moeten worden aangetoond dat met de
ingreep ‘op geen enkel moment geen enkele verstoring’ zal plaatsvinden om toestem-
ming voor de ingreep te kunnen krijgen (DR 2009).
Maar wellicht kan in de onderhavige situatie óók het belang ‘Dringende reden van groot
openbaar belang enz.’ van toepassing worden verklaard waarbij voor die zwaarst
beschermde categorie wél een ontheffing kan worden verkregen (zie verder § 2.2
blz.8).

Voor de overige soorten uit tabel 3 AMvB en de soorten uit tabel 2 AMvB kan óók
onder het regiem van het wettelijk belang ‘Ruimtelijke ontwikkeling en inrichting’ een
ontheffing worden verkregen, doch onder voorwaarden.




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                      3




Broedvogels
Voor deze groep geldt een uitzonderingsregel: broedende vogels mogen onder géén
énkele conditie worden verstoord (zie ook Vogelbescherming 2004). Daartoe moeten
beschermingsvoorwaarden in acht worden genomen door eventuele fysieke, versto-
rende werkzaamheden in beginsel buiten het broedseizoen uit te voeren (zie miti-
gerende maatregelen § 5.5).
De nesten van soorten van categorieën 1 t/m 4 (zie vorige bladzijde) zijn het jaar rond
beschermd en vergen te allen tijde, dus jaarrond, een ontheffing. Voor de soorten uit
categorie 5 is ontheffing slechts vereist onder uitzonderlijke omstandigheden (DR
2009).
De in dit kader relevante aspecten van de Ff-wet zijn uitgebreider weergegeven in
Bijlage 1 (blz.28-29).

Wettelijke onderzoeksverplichting
Met betrekking tot een ingreep gebiedt de Ff-wet om de aanwezige planten- en dier-
soorten te onderzoeken, de vanwege de ingreep te verwachten natuurschade aan
soorten te beoordelen en dit te toetsen aan de wetsregels.

Deze Natuurtoets vormt (bij eventuele handhavingscontrole) de aantoonbare bewijslast
op naleving van de Ff-wet, waarvan het bevoegde gezag bij de Minister van EL&I
berust. Hiermee wordt aangetoond en onderbouwd met welke beschermde soorten
rekening moet worden gehouden en welke op de voorhand kunnen worden uitgesloten.
In dat kader is deze toets primair gericht op de juridisch zwaarder beschermde soorten
uit de wetgeving (tabellen 2 en 3 AMvB, zie Bijlage 1/ blz.28-29).

Ingreep en natuurschade
De voorgenomen ingreep gaat grotendeels ten koste van de op het terrein aanwezige
flora en fauna, nader te omschrijven als 'natuurschade'.

Onder natuurschade zoals bedoeld onder art. 8 t/m 12 van de Flora- en faunawet (zie
Bijlage 1/ blz.25 e.v.) wordt begrepen de schade welke door werkzaamheden aan ter
plaatse voorkomende (individuen van) beschermde soorten planten en dieren en vaste
verblijf- en voortplantingsplaatsen daarvan, wordt toegebracht (criteria zie § 5.2).
Dit kan plaatsvinden door ingrepen als sloopwerkzaamheden, het verwijderen van
bomen en andere begroeiing, graafwerkzaamheden e.d.

Daarbij staat de vraag centraal of er van de voorgenomen ingreep een 'wezenlijke in-
vloed' van de activiteit of werkzaamheid op een populatie is te verwachten (zie ook
LNV 2005; DLG 2006). Dit betreft met name populaties van zeldzame soorten zoals
zijn opgenomen in de tabellen 2 en 3 AMvB (juridisch zwaarder beschermde soorten).


1.3   Te verrichten onderzoek
Onderzoeksplan
1. Als eerste vindt beoordeling plaats van de ecologische betekenis en de biotoop, de
   terreinkenmerken en de daarmee samenhangende habitat door middel van een
   algemene veldverkenning. Deze beoordeling is gericht op de natuurwaarden van
   het primaire onderzoeksgebied en de directe omgeving daarvan, met betrekking tot
   de potentieel te verwachten, juridisch zwaarder beschermde soorten flora en fauna.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                      4




2. Vervolgens wordt de beoordeling getoetst aan indicaties van Het Natuurloket, aan
   de verspreiding van soorten op basis van reeds bekende biogeografische infor-
   matie uit verspreidingsatlassen en overige literatuur, en aan andere beschikbare
   onderzoekingen. Die informatie is veelal zeer incompleet (zie Bijlage 2/ blz.33).

3. Op grond van het voorgaande wordt bepaald voor welke soortgroepen nadere veld-
   inventarisaties gewenst zijn: deze moeten in het daartoe meest effectieve deel van
   het seizoen worden verricht.
   Het onderzoeksseizoen is per soortgroep verschillend en wordt voorgeschreven in
   de inventarisatiehandleidingen van de diverse PGO’s (afhankelijk van de situtie,
   Bergers 1997; Boesveld 2009; Van Dijk 2004; Groenveld 2001; Ketelaar 2001; Smit
   2003; Spikmans 2008; van Swaay 2000) dan wel in inventarisatieprotocollen van
   het GAN (2009), zie ook blz.18 ‘onderzoekscriteria’.
4. De met literatuuronderzoek, veldverkenning en veldinventarisatie(s) te verzamelen
   en te toetsen informatie wordt aangewend om inzichtelijk te maken:
   - welke beschermde planten en dieren er in het onderzoeksgebied voorkomen of
       met grote waarschijnlijkheid kunnen worden verwacht;
   - welke juridisch zwaarder beschermde soorten er effect van de werkzaamheden
       kunnen ondervinden en welke procedurele consequenties dat heeft;
   - met welke (mitigerende, preventieve en/of compenserende) maatregelen de
       natuurschade in de vorm van directe effecten kan worden voorkómen.

In beginsel wordt in het onderzoek (en in de rapportage) aandacht geschonken aan
alle mogelijke soortgroepen van (beschermde) organismen. Voor sommige soort-
groepen is dat niet méér dan slechts het aangeven waarom daarvan géén beschermde
soorten op de locatie worden verwacht, dan wel waarom sommige soorten niet worden
bedreigd of verstoord.
Hiermee wordt aangetoond en onderbouwd met welke beschermde soorten rekening
moet worden gehouden en welke wellicht kunnen worden uitgesloten.

Opzet van de rapportage
In de rapportage wordt in principe de volgorde van onderzoeks- en onderbouwings-
stappen gevolgd. Waar het voor de betreffende onderbouwingsstap nodig is om infor-
matieve kaders aan te geven, is dat zeer beknopt gedaan waarna voor verdere uiteen-
zetting wordt verwezen naar de Bijlagen.

In hoofdstuk 1 zijn de uitgangssituatie, het voornemen, de aanpak van het onderzoek
en de opzet van de rapportage aangegeven. Daarbij is de relevante regelgeving op
onderdelen nader aangegeven in Bijlage 1 en is in Bijlage 2 ingegaan op bestaande
gegevensbronnen.

Hoofdstuk 2 beschrijft de bevindingen van de eerste inventarisatiestap, een verkenning
van het onderzoeksgebied. Er wordt ingegaan op de ecologische context, op de
terreinkenmerken en op een nadere beoordeling van de aanwezige biotoop en locale
habitat.

In hoofdstuk 3 is het literatuuronderzoek opgenomen. Samen met de biotoop- en habi-
tatbeoordeling vormt dat de basis voor het beoordelen van noodzakelijk aanvullende
veldinventarisaties.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                                      5




In hoofdstuk 4 wordt, naar aanleiding van de conclusies in de hoofdstukken 2 en 3,
vastgesteld welke aanvullende veldinventarisaties nodig zijn om aan de wettelijke
onderzoeksverplichting te voldoen en worden vervolgens de bevindingen van die
inventarisaties beschreven. Daarbij zijn de inventarisatiemethoden nader aangegeven
in Bijlage 1.

Hoofdstuk 5 vormt het toetsingshoofdstuk. In dit hoofdstuk worden relevante conclusies
uit het natuuronderzoek, toetsingscriteria, te verwachten natuurschade en de wettelijke
consequenties daarvan weergegeven, samen met het advies met betrekking tot miti-
gerende maatregelen.

Hoofdstuk 6 vormt een eindconclusie waarin puntsgewijs alle relevante onderzoeks- en
toetsingsconclusies voor de uitvoering worden samengevat.

Tenslotte wordt in bijlagen achterliggende informatie verstrekt en wordt de rapportage
beëindigd met lijsten van geraadpleegde literatuur en van gebruikte termen en afkor-
tingen.

                                           ----------




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                       6




2      BEOORDELING PLANGEBIED
2.1    Terreincondities en te verwachten soorten
Het projectgebied omvat 3 woonblokken met een omringende terreinaanleg bestaande
uit verhardingen, gazons, plantvakken en enkele verspreid staande bomen.

Figuur 2, overzicht plangebied




De aanwezige groenvoorzieningen zijn zeer gecultiveerd: men kan spreken van een
sterk ruderale habitat.
De te slopen bebouwing betreffen oude woonblokken met hier en daar mankementen
aan de buitengevels (zie foto’s volgende bladzijde). Dergelijke bouwblokken bieden
dikwijls bewoningsmogelijkheden voor soorten die van gebouwen gebruik maken, zoals
vleermuizen en sommige vogelsoorten. Met name vleermuizen behoren tot de meest
strikt beschermde soorten (Bijlage IV Habitatrichtlijn, zie ook blz.2) terwijl ook sommige
vogelsoorten die behoren tot de categorieën 1 t/m 4 gebouwen bewonen en eveneens
een zeer strikte bescherming kennen (zie eveneens blz.2).
Bovendien biedt deze situatie plekjes aan gemetselde gevels waar zich muurplanten
gevestigd kunnen hebben waaronder zich ook ontheffingsplichtige soorten kunnen
bevinden.




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                          7




Foto 1, overzicht werklocatie




Foto 2, achterzijde noordelijk blok                  Foto 3, kopgevel oostelijk blok




Foto 4, oude bomen, o.m. geknotte populieren         Foto 5, ruime doorvoer regenpijp




                            Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                       8




Natuurschade
Met sloop zullen deze soorten worden verstoord:
Vleermuizen: mogelijk vaste zomer-, kraam- of paarverblijven in spouwmuren, achter
gevelconstructies waarbij ruimten van enkele centimeters en ‘toegangen’ vanaf 16 mm
al kunnen volstaan, achter regenpijpen en andere kleine ‘ruimten’.
Broedvogels: nestellocaties aan/op de te slopen bebouwing (bijv. onder balkons, achter
regenpijpen e.d.) waaronder mogelijk soorten waarvan het nest het gehele jaar rond
beschermd is (zoals Huismus en Gierzwaluw). Deze laatste groep valt daarmee even-
eens onder het meest strikte beschermingsregiem van de Flora- en faunawet.
Muurplanten: met name aan gemetselde gevels in vochtige hoekjes kan zich Tong-
varen hebben gevestigd, in andere situaties ook Muurbloem en aan de voet van
gemetselde gevels Klein glaskruid, alle behorend tot de ontheffingsplichtige bescher-
mingslijst ‘tabel 2 AMvB’.

Voor het overige lijken er gezien de habitat, géén andere soorten van de tabellen 2 of 3
AMvB te verwachten.

De hierboven aangegeven, eventueel op de locatie te verwachten planten en dieren
kunnen van de ingreep verstoring en bedreiging van individuen ondervinden wat wordt
geformuleerd in termen van ‘natuurschade’.
Deze mogelijke 'verwachtingen' worden in hoofdstuk 3 nader getoetst aan reeds be-
staande gegevens en literatuur.
Om nader vast te kunnen stellen in hoeverre en op welke wijze natuurschade in dit
project kan ontstaan vergt, na eerdere toetsing, voor sommige soorten wellicht controle
door nadere veldinventarisatie (zie hoofdstuk 4).


2.2    Indicatie mogelijke consequenties voor de uitvoering
Voor alle dieren geldt een wettelijke zorgplicht, dus óók voor onbeschermde soorten
(Bijlage 1/ blz.26-27): er dient zoveel als mogelijk te worden voorkomen dat door uit te
voeren werkzaamheden dieren worden verstoord of bedreigd, onder meer door aange-
paste werkwijzen (zie § 5.5 Mitigerende maatregelen).

Indien er kans is dat er tevens ontheffingsplichtige soorten planten en dieren van tabel
2 en/of 3 AMvB in het plangebied aanwezig zijn, heeft dat de volgende consequenties:

*   Voor deze soorten zullen aan de ingreep dan wel aan de uitvoering van fysieke
    werkzaamheden, specifieke eisen worden gesteld om naast bedreiging van indivi-
    duele dieren ook bedreiging van de ‘gunstige staat van instandhouding’ van de
    betreffende soort(en) te voorkomen.

*   Soorten die zijn vermeld in tabel 2 of 3 AMvB vergen in principe aanvraag van een
    ontheffing, dan wel ‘toestemming’ c.q. een ’positieve afwijzing’ (afhankelijk van het
    geldende wettelijke belang). Voor soorten van tabel 2 AMvB geldt daartoe het uit-
    voeren van een ‘lichte toets’ en voor soorten van tabel 3 AMvB van een ‘uitgebreide
    toets’ (zie ‘Toetsingscriteria’ blz.18).

Voor twee groepen dieren wordt, indien sloop tot verstoring zou kunnen leiden, onder
het regiem van het wettelijke belang ‘Ruimtelijke ontwikkeling en inrichting’ géén ont-




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                                      9




heffing verstrekt (zie blz.27 en 29 ‘wettelijke belangen’): er wordt slechts toestemming
voor sloop gegeven indien deze soorten door de ingreep geheel niet worden verstoord.
Dit betreft:
- nesten van broedvogels uit de categorieën 1 t/m 4, soms ook categorie 5 (zie
    Bijlage 1/ blz.29);
- soorten van tabel 3 AMvB die tevens zijn vermeld in Bijlage IV van de Habitat-
    richtlijn.
Deze groepen kunnen ten aanzien van de uitvoering van ingrepen onder het geldende
wettelijke belang tot grote belemmeringen leiden.
Dit kan worden voorkomen indien er termen aanwezig blijken om de ingreep onder het
regiem van het wettelijk belang ‘dwingende reden van groot openbaar belang’ te
kunnen brengen, wat in die situatie nadere onderbouwing vergt.

Bij aanvraag van ontheffing wordt er van uitgegaan dat daarin reeds de gewenste
mitigerende maatregelen worden aangegeven welke vervolgens door de Dienst
Landelijk Gebied worden getoetst aan de gewenste ecologische beschermingsdoelen.
De ontheffingsaanvraag wordt ingediend bij de Dienst Regelingen die de aanvraag
toetst aan een juiste toepassing van de regelgeving.

Tenslotte vergt uitvoering van werkzaamheden in de meeste gevallen afstemming op
bepaalde delen van het seizoen welke met de werkzaamheden moeten worden ontzien
(uitwerking wettelijke consequenties zie § 5.4 v.a. blz.19).


                                           ----------




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                    10




3 LITERATUURONDERZOEK
Het onderzoek dat in dit hoofdstuk per soortgroep wordt weergegeven omvat de toet-
sing van reeds bestaande inventarisatie- en verspreidingsgegevens aan de biotoop- en
habitatbeoordeling en aan de te verrichten werkzaamheden.
De gegevens uit de daartoe beschikbare bronnen zijn veelal zeer beperkt (zie ook
Bijlage 2/ blz.33), zodat nog aanvullende veldinventarisaties nodig zijn: dit wordt
bepaald door de samenhang tussen beschikbare gegevens, de soort ingreep en de
biotoop- en habitatbeoordeling van het onderzoeksgebied.


3.1    Vaatplanten, mossen en overige begroeiing
Beschikbare gegevens en groeiplaatsbeoordeling
Vaatplanten
Uit de databank van Het Natuurloket (2011) blijkt dat het betreffende kilometerhok
goed op vaatplanten is onderzocht waarbij slechts 2 ontheffingsplichtige vaatplanten
zijn geregistreerd. Dat kunnen mogelijk muurplanten zijn. De terreincondities met hun
groeiplaatsfactoren voor ándere vaatplanten zijn in de wijde omgeving zodanig beperkt
dat er nergens een natuurlijke habitat wordt verwacht (zie ook Kreutz 2000; Meyden
2000).

Mossen
Van de mossen zijn in Nederland slechts 5 soorten wettelijk beschermd. Deze komen
echter deels niet (meer) in Nederland voor of zijn erg zeldzaam, en komen alle slechts
onder zeer specifieke en vooral natuurlijke habitatcondities voor.
Deze soorten worden in deze regio geheel niet verwacht (zie ook Dort 2002).

Conclusie vegetatieve soorten
* Er zijn van vaatplanten mogelijk ontheffingsplichtige muurplanten te verwachten,
  wat nadere veldinventarisatie vergt.

*   Van mossen zijn op de locatie géén beschermde soorten te verwachten: dit behoeft
    in het kader van de Ff-wet dan ook géén nadere veldinventarisatie.


3.2    Zoogdieren
Beschikbare gegevens en habitatbeoordeling
Uit de databank van Het Natuurloket (2011) blijkt dat in het betreffende kilometerhok
van zoogdieren zéér beperkt gegevens beschikbaar zijn: er is bij een ‘slecht’ onder-
zoeksniveau één vleermuizensoort geregistreerd.
Verspreidingsgegevens bieden de volgende inzichten:

Grondgebonden zoogdieren
Soorten die van het betreffende uurhok bekend zijn (5x5 km) betreffen slechts alge-
meen voorkomende soorten van tabel 2 AMvB (Broekhuizen 1992). Bovendien is de
zeer stedelijke habitat op de planlocatie zodanig dat, behalve wellicht Egel en Bosmuis,
er verder geen andere grondgebonden zoogdieren zijn te verwachten: ontheffings-
plichtige soorten kunnen hier dus sowieso op voorhand worden uitgesloten.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                    11




Vleermuizen
Uit de verspreidingsatlas (Limpens 1997) is in de regio waarbinnen dit uurhok valt, het
voorkomen bekend van 7 soorten vleermuizen:
Watervleermuis, Meervleermuis, Gewone dwergvleermuis, Ruige dwergvleermuis,
Rosse vleermuis, Laatvlieger en Gewone grootoorvleermuis.
Daarvan zijn er 5 die uitsluitend en deels ‘meestal’, hun verblijfplaatsen zoeken in
gebouwen in een stedelijke omgeving.

De habitatcondities met betrekking tot de te slopen bebouwing op de planlocatie zijn
zodanig dat hier voornamelijk dwergvleermuizen een verblijfplaats kunnen vinden (zie
ook Kapteyn 1995): in ieder geval is Gewone grootoorvleermuis hier op voorhand uit te
sluiten, evenals Rosse vleermuis (die slechts bomen bewoont).
Gezien de aard van de te slopen bebouwing (zie § 2.2) kan hier mogelijk gebruik als
zomerverblijf, kraamkamer, paarverblijf evenals overwinteringsverblijf van met name
dwergvleermuizen worden verwacht. Voorts kan op allerlei plekken ook foerageer-
gebruik worden verwacht. Behalve dat foerageergebruik valt het overige gebruik in het
kader van de Ff-wet onder 'vaste verblijfplaatsen'.

Alle vleermuizen staan vermeld in tabel 3 AMvB en zijn samen met hun verblijfplaatsen
beschermd door de Habitatrichtlijn (REG 1992/1997; zie ook Janssen 2008; Provincie
Z-Holland 2004). Daarmee vallen ze onder het zwaarste, strikte beschermingsregiem.
Naast verblijfplaatsen vallen ook vaste vliegroutes te allen tijde onder die bescherming
terwijl dat voor foerageergebieden afhankelijk is van de plaatselijke omstandigheden.
Indien op de onderzoekslocatie vleermuizen worden aangetroffen dan is bedreiging
van (een) enkel(e) individu(en) dan wel van specifieke gebruiksfuncties voor die soor-
ten mogelijk, wat maatregelen vergt om dit te voorkomen.

Conclusie zoogdieren
* Op de onderzoekslocatie worden, gezien de habitatbeoordeling, geheel geen be-
  schermde grondgebonden soorten verwacht: nadere veldinventarisatie is derhalve
  in het kader van de Ff-wet voor grondgebonden zoogdieren niet noodzakelijk.

*   Gezien het voorkomen van veel soorten (mede gebouwbewonende) vleermuizen in
    de regio is wél nadere veldinventarisatie noodzakelijk ten aanzien van vleermuizen
    in verschillende seizoensdelen (methode zie Bijlage 3 blz.34).

De op grond van de beschikbare gegevens te verwachten en aangetroffen beschermde
soorten in het onderhavige plangebied zijn weergegeven in tabel 1 (blz.17).


3.3    Broedvogels
Beschikbare gegevens en habitatbeoordeling
Bij Het Natuurloket bleken van de betreffende kilometerhokken substantiële gegevens
van broedvogels beschikbaar te zijn: er zijn in het kilometerhok 156 soorten geregis-
treerd waaronder 38 van de Rode Lijst.
Een groot deel hiervan evenals alle soorten van de Rode Lijst zullen overwinterende
watervogels betreffen, immers, ook de Vogelplas Starrevaart valt binnen dir uurhok.
Ongetwijfeld kunnen er echter op de werklocatie ook verschillende soorten broedende
vogels worden aangetroffen in –weliswaar beperkt aanwezige– struiken en bomen,
maar vooral aan en op gebouwen (Hustings 2002).




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                                                    12




Soorten met jaarrond in gebruik zijnde nesten
Onder de broedvogels kunnen ook soorten met jaarrond beschermde nesten worden
verwacht: met name Huismus en Gierzwaluw (categorie 2, zie Bijlage 1 blz.29), beide
gebruik makend van holtes op en aan gebouwen en woningen, beide ook jaarlijks
hetzelfde nest gebruikend waarvan bovendien de nestverblijven ontheffingsplichtig zijn.

Conclusie broedvogels
De onderzoekslocatie kent omstandigheden (bomen, struwelen en gebouwen) waarvan
binnen de verstoringszone van de uit te voeren projectwerkzaamheden zeker diverse
broedvogels gebruik zullen maken (zie ook hoofdstuk 2).

*   Gezien de te slopen bebouwing is nadere inventarisatie van gebruik van jaarrond
    beschermde nesten gewenst (methode zie Bijlage 3 blz.35-36).

*   Voor de overige broedende vogels geldt dat indien de juiste voorzorgen in acht
    worden genomen (ontzien broedtijd of preventieve maatregelen), voor de hier te
    verwachten soorten in het kader van de Ff-wet géén aanvullende veldinventarisatie
    is vereist.

De op grond van de beschikbare gegevens te verwachten en aangetroffen beschermde
soorten/ soortgroepen in het onderhavige plangebied zijn weergegeven in tabel 1
(blz.17).


3.4    Reptielen en amfibieën
Beschikbare gegevens en habitatbeoordeling
Uit de databank van Het Natuurloket blijken géén substantiële gegevens beschikbaar
over amfibieën en reptielen.

Reptielen
Verspreidingsgegevens geven aan dat in dit uurhok geheel geen reptielen zijn geregis-
treerd. Bovendien is voor de Ringslang als enige soort die mogelijk een keer in deze
regio verwacht zou kunnen, geen geschikte habitat beschikbaar (RAVON 34/2010;
Creemers 2009).

Amfibieën
Verspreidingsgegevens geven aan dat in dit uurhok slechts algemeen voorkomende
soorten van tabel 1 AMvB, worden verwacht (RAVON 34/2010; Creemers 2009).
Bovendien is de habitat van de planlocatie slechts geschikt voor wellicht een Gewone
pad, maar andere soorten vinden hier géén geschikte leefomstandigheden.

Conclusie reptielen en amfibieën
Op de onderzoekslocatie worden, gezien de habitatsituatie, geheel géén reptielen en
nauwelijks amfibieën verwacht zodat deze op voorhand kunnen worden uitge-sloten en
er ook géén veldinventarisatie nodig wordt geacht.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                                                    13




3.5   Vissen
Op de werklocatie is geheel geen open water aanwezig zodat deze soortgroep niet van
toepassing is.


3.6   Insecten en overige ongewervelde soorten
Beschikbare gegevens en habitatbeoordeling
Bij ongewervelden moet men denken aan vlinders, libellen, sprinkhanen en 'overige
ongewervelden' zoals mieren, kevers (land en water), kreeftachtigen, weekdieren e.d.
Deze groepen kennen eveneens beschermde soorten terwijl voor sommige soorten
ook een ontheffingsplicht geldt.

In de databank van Het Natuurloket zijn van het betreffende kilometerhok géén
gegevens over ongewervelden beschikbaar. De habitat van de planlocatie is ook
geheel ongeschikt voor beschermde soorten (dagvlinders: Bos 2006; libellen: Dijkstra
2002; sprinkhanen: Kleukers 2004; mieren: Peeters 2004). Door de afwezigheid van
open water zijn bovendien waterinsecten niet van toepassing, evenmin als overige
ongewervelde soorten.

Conclusie ongewervelden
Op de onderzoekslocatie zijn gezien het karakter als stedelijke en sterk ruderale habi-
tat geheel géén ongewervelde soorten van tabel 2 of 3 AMvB en zelfs geheel geen
beschermde soorten te verwachten zodat deze op voorhand kunnen worden uitge-
sloten en er ook géén veldinventarisatie nodig wordt geacht.


3.7   Context natuurbeleid
Het plangebied is gelegen binnen de bebouwde kom. Hierbij is in het kader van de
Flora- en faunawet, van de Natuurbeschermingswet, van Natura 2000, van de EHS
dan wel in het kader van het provinciale beleid, geheel géén sprake van regelgeving
met betrekking tot beschermde gebieden, óók niet van ‘externe werking’ in het kader
van de Natuurbeschermingswet (Provinciale Staten van Z-H 2005).


                                           ----------




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                                                                    14




4     NADERE VELDINVENTARISATIE
4.1   Conclusies uit de voorstudie
Conclusies terrein- en habitatbeoordeling
Hieruit blijkt dat er sprake is van sterk onnatuurlijke, ruderale terreincondities.
Anderzijds bieden die condities potentieel een biotoop en habitat voor soorten die der-
gelijke stedelijke omstandigheden (kunnen) benutten, waaronder ook enkele juridisch
zwaarder beschermde soorten (tabel 2 of 3 AMvB).

Conclusies uit de literatuurstudie
Uit hoofdstuk 3 blijkt dat er van het plangebied met omgeving beperkt recente inven-
tarisatiegegevens beschikbaar zijn.
Verspreidingsgegevens en de habitat geven de indicatie dat er mogelijk beschermde
soorten zijn te verwachten van enkele muurplanten, vleermuizen en broedvogels
(waaronder tevens vogels met jaarrond beschermde nesten).
Verder zijn soorten van tabel 1 AMvB gezien de plaatselijke versteende habitat,
nauwelijks tot niet te verwachten.

Conclusies ten aanzien van gewenste veldinventarisaties
Voor veldinventarisatie moet in beginsel worden uitgegaan van:
* soorten welke in het kader van de Ff-wet zijn vermeld op tabel 2 of 3 AMvB en
   volgens verspreidingsgegevens in deze regio kunnen worden verwacht, en
* soorten die er tevens, gezien de locale habitat op en rond de werklocatie, mogelijk
   leefomstandigheden kunnen vinden en bovendien door de voorgenomen werk-
   zaamheden mogelijk kunnen worden verstoord of bedreigd.

Algemene broedvogels behoeven in dit kader géén nadere veldinventarisatie: deze zijn
reeds gebonden aan strikte regelgeving in het kader van de Ff-wet (Gedragscode
broedvogels, zie Vogelbescherming 2004). Echter vogelsoorten met een jaarrond
beschermd nest vergen gezien de habitatcondities wél nadere veldcontrole.
Van mossen, grondgebonden zoogdieren, reptielen, amfibieën, insecten en overige
ongewervelde soorten zijn géén soorten van tabel 2 of 3 AMvB te verwachten.

Daarmee resteren als soorten waarvoor nadere veldinventarisatie gewenst is:
     controle op nesten van jaarrond beschermde vogels, met name Huismus en
     Gierzwaluw;
     inventarisatie van vleermuizen (meerdere soorten);
     inventarisatie van muurplanten.

Veldinventarisatie van deze soorten is nodig vanwege wettelijke verplichting.
Daarmee worden aan het bevoegde gezag de middelen geboden om met betrekking
tot eventuele uitvoering van ingrepen, te beoordelen welke maatregelen nodig zijn om
verstoring van bepaalde soorten te voorkomen, dan wel te compenseren en/of tot een
aanvaardbaar minimum te beperken.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                                     15




4.2    Bevindingen veldinventarisatie
Seizoen en uitvoering veldinventarisaties
Vleermuisinventarisatie zal plaatsvinden in de perioden:
- mei-juni (2x nachtonderzoek naar vaste verblijfplaatsen en vliegroutes)
- half augustus-september (2x nachtonderzoek naar paarterritoria).
Dit wordt in mei-juni gecombineerd met onderzoek in de vroege avond en ochtend naar
vogelsoorten als Huismus en Gierzwaluw, met aansluitend een onderzoek naar
aanwezigheid van muurplanten.

(wordt t.z.t. nader aangevuld)

                                            ----------




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                                                                                    16




5     TOETSING AAN REGELGEVING
5.1   Voorlopige conclusies uit literatuur en veldverkenning
Het literatuuronderzoek, de habitatbeoordeling en de aanvullende veldinventarisaties
zijn in samenhang beoordeeld met betrekking tot de aspecten welke relevant zijn in het
kader van de Ff-wet.

Op basis hiervan wordt vastgesteld welke beschermde soorten er op de werklocatie
kunnen worden verwacht, voor welke soorten nadere veldinventarisatie vereist is en
welke soorten vervolgens zijn aangetroffen.

Voorts wordt vastgesteld met welke bedreiging of verstoring door de voorgenomen
werkzaamheden er rekening moet worden gehouden.

Hieruit zijn de volgende conclusies te trekken:
1. Beleidsbasis
   Er is uitsluitend soortbescherming in het kader van de Flora- en faunawet in het
   geding: er is geen enkele relatie met mogelijk beschermde gebieden en ander rijks-
   of provinciaal natuurbeleid (§ 3.7 blz.13).

2. Jaarrond beschermde nesten van vogels: wordt nader aangevuld.

3. Vleermuizen: wordt nader aangevuld.

4. Overige beschermde soorten
   Gezien de condities van het werkgebied zijn er geen andere beschermde dieren te
   verwachten die daarvan gebruik maken (zie tabel 1 volgende bladzijde), met
   uitzondering van wellicht enkele algemene broedvogels.

5. Wettelijk belang:
   Gezien het feit dat het centrumbebouwing betreft met een grote mate van verpau-
   pering en afnemende bewoonbaarheid zijn er mogelijk termen aanwezig waarop
   het regiem van ‘dwingende reden van groot openbaar belang met inbegrip van
   redenen van sociale, economische aard of met voor het milieu wezenlijk gunstige
   effecten’ van toepassing kan zijn.
   Immers, onder die condities vormt het een ingreep welke niet slechts een ‘beperkt,
   particulier’ belang betreft maar ook een algemener, sociaal-maatschappelijk belang
   dat boven het belang van de locatie zelf uitsteigt, ‘van groter gewicht’ is (zie
   toelichting bij aanvraagformulier ontheffing).
   Zo nodig zal dit moeten worden onderbouwd met stukken en besluiten van het
   gezagsbevoegde bestuur waaruit dit brede maatschappelijke belang blijkt, zoals
   een daarop afgestemde studie of toelichting, samen met de formele bestemmings-
   aanduiding.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                                                                17




   Tabel 1: mogelijk op de locatie te verwachten, door de Ff-wet beschermde soorten
               1                       2          3            4         5        6       7                    8
Beschermde soorten                   GT        gedrags      eerder     verst.    HR      RL       art. 75 AMvB Ff-wet bij
                                    2010      Indicatie    aangetr. kans Bijl.IV                  'ruimtelijke ontwikkel.'
VAATPLANTEN                           ?? wordt zonodig aangevuld
 MOSSEN                             niet van toepassing, geen geschikte habitat aanwezig
GRONDGEBONDEN ZOOGDIEREN niet van toepassing, geen geschikte habitat aanwezig
VLEERMUIZEN                                 wordt zonodig aangevuld
soort ?                               ??
BROEDVOGELS                           ?? wordt zonodig aangevuld
in bomen, struiken, in/op gebouwen,   Ja         V, L       Uu 2002      A        -       -       broedverstoring verboden
langs watergangen
jaarrond bechermde nesten             ??
REPTIELEN, AMFIBIEËN, VISSEN        niet van toepassing, geen geschikte habitat aanwezig
INSECTEN                            niet van toepassing, geen geschikte habitat aanwezig
OVERIGE ONGEWERVELDEN               niet van toepassing, geen geschikte habitat aanwezig

VERKLARING bij tabel 1
Kolom 2 op terrein aangetroffen bij veldinventarisatie door GroenTeam in 2011
         n.v.t. = geen veldinventarisatie uitgevoerd
Kolom 3 gedragsindicatie: de functie die voor de betreffende soort mogelijk in het geding is;
        V = voortplantingsgebied PV = paarverblijf             F = (vaste) foerageerlocatie
        L = leefgebied                 Vvl = vaste vliegroute   IW = incidentele waarneming
Kolom 4 eerder aantroffen, gegevens van derden
         Uu = in betreffende uurhok (5 x 5 km, verspreidingsgegevens)
Kolom 5 A = verstoringskans aanzienlijk
        B = verstoring kansrijk
        C = gezien de situatie slechts zeer geringe kans op verstoring
        D = gezien de situatie géén kans op significante verstoring
Kolom 6 opgenomen in Bijlage IV van de Habitatrichtlijn
Kolom 7 staat op vigerende Rode Lijst (LNV 2004);
Kolom 8 beginsel m.b.t. regelgeving volgens art. 75 AMvB van de Flora- en faunawet, waaronder ‘zorgplicht’ (LNV 2005);




5.2     Toetsings- en onderzoekscriteria
Deze omvatten in het onderhavige project uitsluitend criteria met betrekking tot de
Flora- en faunawet (soortbescherming). Bij de Ff-wet gaat het bij natuurschade om álle
soorten dieren, strikt beschermd, ontheffingsplichtig doch óók van soorten die van
ontheffing zijn vrijgesteld.

Mogelijke vormen van directe natuurschade door de werkzaamheden
Natuurschade zoals bedoeld onder art. 8, 9, 10, 11 en 12 van de Flora- en faunawet
(zie Bijlage 1/ blz.25 e.v.) kan in algemene zin als volgt worden aangegeven:
- het verwijderen of anderszins beschadigen van beschermde planten, dan wel het
    zodanig aantasten van de groeiplaats (-factoren) van beschermde planten dat deze
    er niet meer kunnen groeien (art. 8 Ff-wet);
- het (on)opzettelijk verwonden of doden van ter plaatse voorkomende dieren, zowel
    volwassen dieren als, direct of indirect, (zogende) jongen in hun verblijfplaatsen
    (nesten, holen e.d.); dit geldt tevens voor alle ontwikkelingsstadia van dieren, zoals
    van (larven van) amfibieën of insecten (art 9 Ff-wet);
- elke vorm van verontrusting of bedreiging van ter plaatse voorkomende dieren
    waarmee de voortplanting wordt verstoord (art. 10 Ff-wet);
- het (tijdelijk) vernietigen van (essentiële onderdelen van) voortplantingsplaatsen of
    vaste rust- of verblijfplaatsen waaronder nesten en holen; vaste voortplantings-
    plaatsen van padden; watergangen als vaste verblijfplaatsen van Kleine modder-
    kruiper; vaste verblijf- en paarplaatsen, vliegroutes en essentiële foerageerlocaties
    van vleermuizen, en andere vaste verblijfplaatsen (art. 11 Ff-wet);




                                Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                     18




-   het vernietigen, beschadigen of verwijderen van eieren, ook van amfibieën, reptie-
    len, vissen en insecten (art. 12 Ff-wet).

Toetsingscriteria
De Ff-wet als soortbeschermingswet is gebaseerd op een ontheffingsregiem waarbij
voor de verschillende tabellen 1 t/m 3 AMvB ook verschillende toetsingscriteria worden
gehanteerd.
Naast het verschil in ‘lichte’ en ‘uitgebreide toets’ vormen ook het van toepassing zijnde
‘wettelijke belang’ en eventuele vermelding van soorten in Bijlage IV van de Habitat-
richtlijn, toetsingscriteria (LNV 2005; DR 2009; zie ook Bijlage 1/ blz.28-29).
De voor dit project relevante toetsing wordt uitgewerkt in § 5.4.

Onderzoekscriteria
Indien op de werklocatie mogelijk soorten van tabel 2 of 3 AMvB kunnen worden
verwacht die tevens mogelijk door de werkzaamheden verstoring zouden kunnen
ondervinden (of bedreiging van individuen en/of vaste verblijfplaatsen), verplicht de Ff-
wet de initiatiefnemer tot de uitvoering van veldinventarisatie volgens algemeen
geaccepteerde onderzoekscriteria.

De Dienst Landelijk Gebied (DLG) en Dienst Regelingen (DR) stellen deze criteria
nader vast (DLG 2006/ DR 2009). Daartoe worden met name de verschillende inven-
tarisatiehandleidingen gebruikt van de betreffende particuliere gegevensverzamelende
organisaties (PGO's) zoals FLORON, VZZ, SOVON, RAVON e.d. (zie ook gebruikte
termen en afkortingen, tevens literatuur, in dit geval: Dijk 2004 (vogelinventarisaties) en
het GAN (protocol vleermuisinventarisaties). Deze handleidingen worden door DLG
gehanteerd als ‘experts-handleiding’. Tot op zekere hoogte kan van de daarin als
gebruikelijk aangegeven onderzoeksfrequenties worden afgeweken voor zover dat
acceptabel wordt geacht door DLG.

Daarbij geldt als doel het verkrijgen van een indruk welke beschermde soorten in het
geding kunnen zijn, dan wel welke soorten kunnen worden uitgesloten met een daar-
voor afdoende onderzoeksinspanning. Deze voorwaarden worden met enige regelmaat
bijgesteld vanwege voortschrijdend inzicht.

Mogelijke oorzaken van directe natuurschade door de werkzaamheden
De natuurschade aan diersoorten kan in het algemeen worden veroorzaakt door:
* fysieke ingrepen in de habitat, zoals:
   - verwijderen van bomen en andere opgaande en bodembedekkende begroeiing;
   - het slopen van bebouwing en bouwwerken;
   - opschonen van het maaiveld;
   - grondwerkzaamheden zoals omwerken, (ver-)graven, saneren, ophogen,
       bouwrijp maken;
   - het realiseren van bouwwerken, aanleg van infrastructuur en hernieuwde
       terreininrichting.
* belasting van het onverharde maaiveld door voertuigen en ander zwaar materieel;
* overmatig natuurvreemde geluiden en trillingen (gebruik van voertuigen, machines
   en werktuigen, schallende radio’s) en visuele verontrusting (bewegende mensen,
   voertuigen, machines) vlak bij broedende vogels;
* verandering in gebruiksfuncties/ terreincondities.




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                                    19




5.3    Te verwachten natuurschade van het project
Algemeen
Hierbij wordt uitgegaan van de specifieke werkzaamheden welke bij dit project zijn
voorgenomen, met name slopen van gebouwtjes, kappen van bomen, verwijderen van
overige begroeiing, bouwrijp maken en nieuwe terreininrichting.
Er wordt vooral ingezoemd op de soorten van tabel 2 en 3 AMvB zoals deze van
belang zijn in het kader van de regelgeving van de Flora- en faunawet en in zoverre
deze door de voorgenomen werkzaamheden natuurschade kunnen ondervinden.
Door de fysieke aard van de werkzaamheden kunnen de meer mobiele soorten zoals
zoogdieren en vogels zichzelf (buiten de voortplantingstijd) afdoende vrijwaren voor dit
soort bedreiging door de onrustplek te ontvluchten. Echter met betrekking tot vleer-
muizen dreigen een aantal minder makkelijk te voorkomen verstoringsfactoren terwijl
ook vogels met vaste verblijfplaatsen en planten bij aanwezigheid natuurschade
kunnen ondergaan.

Potentiële natuurschade aan vleermuizen
Wordt aangevuld naar aanleiding van de veldinventarisaties.

Potentiële natuurschade aan broedvogels met jaarrond beschermde nesten
Wordt aangevuld naar aanleiding van de veldinventarisaties.

Potentiële natuurschade aan overige broedvogels
Binnen het plangebied zijn in/aan de beperkt aanwezige bebouwing, houtopstanden en
beperkte lengte aan rietzoom binnen/ direct langs de werkgrens, ook beperkt algemene
broedvogels te verwachten die kunnen worden verstoord bij sloop en/of kap.
Broedende vogels kunnen in hun broedactiviteit worden verstoord door werkactivi-
teiten met overmatige geluiden en beweging op korte afstand. De verstoring ontstaat
voor die soorten slechts tijdens het proces van territoriumvestigen en broeden: nadat
de jongen zijn uitgevlogen wordt volgens de wet geacht dat er géén verstoring meer
plaatsvindt.

Wanneer potentieel verstorende activiteiten een aanvang hebben genomen vóórdat het
proces van territoriumvestigen en broeden is aangebroken waardoor vogels met hun
broedactiviteiten de locatie zullen mijden, wordt dat niét als 'verstoring' aangemerkt.
Dit kan worden beschouwd als 'preventieve maatregel' om verstoring te voorkomen.


5.4    Toetsing natuurschade: consequenties van bevindingen
Uit de vorige paragraaf blijkt dat met de ingreep dreigende natuurschade zal ontstaan
met betrekking tot: (nader aan te vullen n.a.v. veldinventarisaties)
Afgezien van de specifieke problematiek met betrekking tot vleermuizen en broed-
vogels (zie volgende bladzijde), dient steeds in de toetsing de gunstige staat van
instandhouding van de betreffende soorten te worden betrokken.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                                                    20




Wettelijk belang, vleermuizen en vogels met jaarrond beschermde nesten
Of het onderhavige project mogelijk kan worden onderbouwd als een algemeen, breder
maatschappelijk belang dat uitsteigt boven het belang van de locatie zelf, is onzeker.
Indien dit door het bevoegde gezag niét als zodanig wordt erkend kan voor soorten uit
Bijlage IV van de Habitatrichtlijn (zoals alle vleermuissoorten) evenals voor vogels met
jaarrond beschermde nesten, géén ontheffing worden verkregen.
Elke vorm van verstoring dient dan strikt te worden voorkomen waarbij het beginsel
wordt gehanteerd dat ‘op geen enkel moment geen enkele verstoring’ mag plaats-
vinden.
Dit kan vergaande consequenties hebben indien één of meer vaste verblijfplaatsen van
vleermuizen of nesten van vogels waarvan dit nest jaarrond beschermd is (zoals van
Huismus of Gierzwaluw), wordt aangetroffen.

Consequenties voor de planning
Om eventuele mogelijkheden tot toestemming voor verstorende ingrepen te toetsen is
dezelfde toetsingsprocedure als voor aanvraag van een ontheffing gewenst.

Indien voor deze situatie wellicht géén ontheffing kan worden verkregen gaat het er om
mogelijkheden te creëren door middel van fasering van sloop en bouw. Daarbij wordt/
worden het gebouw/ de gebouwen met genoemde verblijfplaats(en) en/of nest(en)
vooralsnog gehandhaafd.
Door vervolgens de overige bebouwing te slopen en daar nieuwbouw te realiseren
waarin nieuwe mogelijkheden voor verblijfplaatsen van vleermuizen en/of Huismus en/
of Gierzwaluw worden geïntegreerd, kan na voltooiing van die gebouwen met die
nieuwe verblijfsmogelijkheden mogelijk toestemming worden verkregen om de oude
gebouwen met verblijven alsnóg te slopen ten behoeve van nieuwbouw: als daartoe de
juiste voorwaarden worden geboden krijgt men daartoe dan een ‘positieve afwijzing op
de ontheffingsaanvraag’ (c.q. ‘toestemming’voor de ingreep).

Soorten van tabel 2 AMvB
Indien beschermde muurplanten worden aangetroffen kunnen dat ontheffingsplichtige
soorten zijn: dat betreft in alle gevallen tabel 2 AMvB.
Dit vergt aanvraag van ontheffing welke kan worden verkregen onder de voorwaarde
dat met mitigerende maatregelen wordt gepoogd de betreffende planten voor afsterven
te vrijwaren, bijvoorbeeld door verplanten.

Soorten van tabel 1 AMvB en onbeschermde soorten
Indien ook deze kunnen worden verwacht geldt daartoe de ‘wettelijke zorgplicht’ (zie
Bijlage 1 blz.26-27)
Om natuurschade aan deze soorten zoveel mogelijk te voorkomen dienen de werk-
periode, en de wijze van werken en de daarbij te hanteren preventie aantoonbaar zo-
veel als mogelijk te worden aangepast. Hiervoor is echter géén toetsingsprocedure c.q.
ontheffing vereist: dit valt onder de eigen verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer.

Handhaving en sancties
De handhavende organisatie van het Ministerie van LNV is de Algemene Inspectie
Dienst (A.I.D.) doch controle kan ook worden uitgevoerd door andere wetshandhavers
in het kader van de natuurwetgeving (zoals bijvoorbeeld een opsporingsbevoegde bos-
wachter of jachtopziener).
Controle door de A.I.D. kan plaatsvinden op basis van steekproeven en ook op basis
van melding van onzorgvuldigheden door particulieren.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                                                    21




De Natuurtoets, de beoordeling naar aanleiding van de toetsingsprocedure en de eco-
logische verslaglegging van de genomen maatregelen vormen bij controle de bewijs-
last dat aan de wetgeving is voldaan.
Indien bij controle op de werkzaamheden de genomen voorzorgen niet afdoende
worden geacht kan door de controlerende ambtenaar een boete worden opgelegd (in
het kader van een 'economisch delict') en kan het werk worden stilgelegd totdat wél
afdoende maatregelen (kunnen) worden genomen.


5.5   Voorlopig advies mitigerende maatregelen
Betekenis en doel mitigerende maatregelen
Mitigerende maatregelen omvatten het zodanig aanpassen van een (plan voor een)
ingreep of uitvoeringswijze dat de negatieve effecten op de natuur (‘natuurschade’)
worden voorkomen dan wel tot een minimum worden beperkt. Daartoe behoren tevens
aanvullende, preventieve maatregelen en uitvoeringsvoorwaarden (zoals het rekening
houden met voortplantingsperioden, een aangepaste wijze van werken en dergelijke,
zie onder).

De voorgestelde maatregelen zijn zoveel mogelijk afgestemd op hetgeen de beoor-
delende instantie, het Ministerie van LNV, vereist dan wel regulier als voorwaarde bij
het toekennen van een ontheffing, voorschrijft (zie ook DLG 2006 en DR 2009).

Mitigerende maatregelen broedende vogels zónder jaarrond beschermde nesten
Broedende vogels vallen tijdens broedactiviteiten onder een strikt beschermings-
regiem. In de onderhavige projectsituatie kunnen broedende vogels worden aangetrof-
fen in struiken en bomen en aan gebouwen. Aanwezigheid van broedende vogels kan
daarbij visueel soms nauwelijks worden vastgesteld.

Bedreigende werkzaamheden en broedseizoen:
Werkzaamheden waarmee broedende vogels en hun in gebruik zijnde nesten kunnen
worden bedreigd of verstoord dienen binnen de verstoringszone achterwege te blijven
zolang de broedende vogels daar aanwezig (kunnen) zijn.
In het algemeen loopt de broedperiode van ca. begin maart tot half juli.
Men moet daarbij voor het onderhavige project denken aan sloopwerkzaamheden en
het verwijderen van bomen en struiken vanwege daarin broedende vogels, en aan
grond- en bouwwerkzaamheden in de directe omgeving van broedende vogels.

Preventie en continuïteit tijdens de werkzaamheden
Indien werkzaamheden dóórlopen tot in de broedperiode vergt dat preventief miti-
gerende maatregelen om verstoring van broedgevallen te voorkomen, dan wel start
van de werkzaamheden uiterlijk eind februari en vervolgens het uitvoeren van de
werkzaamheden in doorlopende continuïteit zodat daarmee preventief het nestelen van
vogels wordt voorkomen. Voor preventieve maatregelen om broedgevallen te voor-
kómen kunt u informatie inwinnen bij uw ecologisch adviseur.
Indien het onoverkomelijk blijkt om pas tijdens het broedseizoen te starten met versto-
rende werkzaamheden dient daartoe eerst advies van een vogeldeskundige te worden
ingeroepen met wie kan worden bepaald welke preventieve maatregelen dan alsnog
nodig zijn, bijvoorbeeld terreindelen met rust laten, een afscherming plaatsen e.d.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                                                                                    22




Tijdelijk onderbreken werkzaamheden en herstart:
Indien tussen 1 maart en half juli een rustperiode in de werkzaamheden onvermijdelijk
is (bijv. vakanties) dient bij hervatting van de werkzaamheden een terzake kundige met
een ochtendcontrole vast te stellen of er broedende vogels aanwezig zijn, in welk geval
mitigerende maatregelen nodig zijn zoals afschermen van de broedsituatie totdat de
jongen zijn uitgevlogen (wat een aantal weken belemmering met zich meebrengt).

Mitigerende maatregelen m.b.t. ontheffingsplichtige soorten
Wordt na veldinventarisatie zo nodig nader aangevuld.

Mitigerende maatregelen in het kader van de zorgplicht
Het valt onder de eigen verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer in hoeverre hij de
algemene zorgplicht uit art.2 in acht neemt.
Daarbij zijn enkele algemene uitgangspunten van belang:

1. Kwetsbare perioden
   De voortplantingstijd als meest kwestbare periode voor alle diersoorten vergt extra
   zorg om bedreiging van dieren te voorkomen.
   De voortplantingstijd valt voor de meeste diersoorten min of meer samen (zie onder
   ‘broedvogels’). Afgezien van broedvogels zijn er in het onderhavige project echter
   géén voortplantingscondities voor andere soorten in het geding.

2. Voorwaarden bij start van werkzaamheden
   De werkzaamheden dienen op een zodanige wijze te worden gestart dat de op de
   werkplek aanwezige dieren bij verstoring kunnen ontvluchten. Daarbij moet worden
   gedacht aan padden, kikkers, Egel en algemene muizensoorten. Deze kunnen
   worden aangetroffen in tuintjes en andere groenvakken tussen begroeiing, onder
   takken en andere materialen, in composthopen e.d.

3. Opsluiting voorkomen
   Voorts dienen werkzaamheden zodanig te worden uitgevoerd dat bij het verdere
   verloop dieren niet 'opgesloten' raken, bijvoorbeeld in een afgesloten situatie zoals
   amfibieën in een bouwput.

4. Zorg voor alle aan te treffen dieren
   Wanneer tijdens de werkzaamheden individuele dieren worden aangetroffen wor-
   den deze voorzichtig opgepakt en op een voor de soort geschikte en veilige plek in
   de omgeving weer weggezet.

5. Conclusies in relatie tot inventarisaties
   Bij veldinventarisaties naar soorten van tabel 2 of 3 AMvB kunnen soms aspecten
   worden 'gemist': absolute uitsluiting dat een bepaalde soort voor zou komen is
   veelal niet mogelijk (zie Bijlage 2/ blz.44). Mocht derhalve tijdens de werkzaam-
   heden alsnog een soort en/of vaste verblijfplaats van tabel 2 of 3 AMvB worden
   aangetroffen, dient daar onmiddellijk een terzake kundige bij te worden betrokken
   om te beoordelen hoe op dat moment moet worden gehandeld.

                                           ----------




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                                                                     23




6      VOORLOPIGE CONCLUSIES VOOR DE UITVOERING
In dit hoofdstuk zijn de meest essentiële conclusies zoals die van belang zijn met
betrekking tot eventuele uitvoering van ingrepen, samengevat.

1. Natuurbeleid:
   Buiten de Flora- en faunawet is er géén ánder vigerend soorten- of gebiedenbeleid
   van rijk of provincie op het plangebied van toepassing (zie ook § 3.7 blz.14).

2. Te verwachten planten en dieren:
   Behalve onbeschermde en beschermde soorten van tabel 1 AMvB, zijn in het werk-
   gebied als juridisch zwaarder beschermde soorten broedvogels (tabel 2 AMvB) te
   verwachten, is er mogelijk gebruik door vleermuizen en/of vogels met jaarrond
   beschermde nesten aan de orde en kunnen ook beschermde muurplanten niet op
   voorhand worden uitgesloten (zie hoofdstuk 2 blz.8).

3. Aangetroffen ontheffingsplichtige soorten en situaties met consequenties:
   Afhankelijk van inventarisatiebevindingen.

4. Toetsing aan bevoegd gezag/ ontheffingsaanvraag:
   Afhankelijk van inventarisatiebevindingen.

5. Consequenties overige broedende vogels (bij sloop en bouw):
   Effect op broedende vogels kan worden voorkomen door verstorende werkzaam-
   heden buiten het broedseizoen uit te voeren, dan wel preventieve maatregelen uit
   te voeren om verstoring strikt te voorkomen (zie mitigerende maatregelen § 5.5
   blz.25-26). Hiervoor is onder die voorwaarde géén ontheffing vereist.

6. Voorwaarden Ff-wet m.b.t. andere dieren (bij sloop en bouw):
   Met het toepassen van de overige mitigerende maatregelen kan het grootste deel
   van de natuurschade aan niet-ontheffingsplichtige soorten worden voorkómen
   waarmee de wettelijke zorgplicht zo optimaal mogelijk wordt ingelost (zie § 5.5
   v.a.blz.20). Voor soorten van tabel 1 AMvB is géén toetsingsprocedure nodig.

7. Planningsaspecten m.b.t. werkzaamheden (bij sloop en bouw):
   Bij dit project moet in de werkplanning eventueel rekening worden gehouden met:
   a) Broedvogels: voor sloopactiviteiten en voor eventueel verwijderen van opgaan-
       de begroeiing maar ook bij de bouw dient rekening te worden gehouden met het
       broedseizoen van ca. 1 maart tot half juli.
   b) De eventuele aanvraag-/ toetsingsprocedure: een procedure zal na aanvraag
       formeel 16 weken in beslag nemen, doch soms ook wat korter.
   c) Indien sloop- of bouwactiviteiten tijdens het broedseizoen worden gestart dient
       men er zich middels een ter zake kundige van te vergewissen dat er in de direc-
       te omgeving géén broedende vogels kunnen worden verstoord.
   d) Ontheffingsplichtige soorten: deze vragen, afhankelijk van wélke soorten, verre-
       gaande afstemming van de planning (zie blz.20; wordt nader aangevuld n.a.v.
       de inventarisatiebevindingen).




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                                                                                    24




8. Uitvoeringscondities (bij sloop en bouw):
   a) Alle bij de werkzaamheden betrokkenen dienen afdoende op de hoogte te zijn
      van de mitigerende maatregelen en voorwaarden en de daarbij aangegeven
      wijze van werken.
   b) Vanaf het moment dat werkzaamheden starten dienen de Natuurtoets, de ver-
      eiste ontheffing dan wel toestemming, het eventueel vereiste ecologisch werk-
      protocol en een verslag met betrekking tot de vereiste preventieve maatregelen,
      te allen tijde op het werk beschikbaar te zijn voor controle door een daartoe
      bevoegde ambtenaar.

9. Sancties (m.b.t. sloop en bouw):
   Indien deze voorwaarden niet volledig in acht worden genomen kan bij mogelijke
   controle het werk worden stilgelegd totdat hierin wél is voorzien (§ 5.4 blz.20).
   Controle kan ook plaatsvinden op basis van melding van particulieren en kan
   worden uitgevoerd door de A.I.D. of andere wetshandhaver in het kader van de
   natuurwetgeving.
   Overtreding van de regelgeving wordt aangemerkt als een ‘economisch delict’.

10. Risico-afweging
    Vleermuizen evenals jaarrond beschermde vogelnesten vallen onder de strengst
    mogelijke bescherming.
    Onder het belang ‘ruimtelijke ontwikkeling en inrichting’ wordt ook géén ontheffing
    voor sloop van een gebouw met een dergelijke verblijfplaats verleend: sloop is
    alleen mogelijk onder voorwaarden dat kan worden gegarandeerd dat de
    ecologische effectiviteit van een verblijfplaats op geen enkel moment minder wordt
    dan in de beginsituatie.
    Dit kan vergaande consequenties hebben voor de planning van sloop en bouw.
    Indien men aan de daartoe geldende voorwaarden moet voldoen zal een gefa-
    seerde sloop en bouw vereist zijn (zie blz.20).

   Mogelijk echter kan in deze situatie een ‘dringende reden van groot openbaar
   belang’ worden onderbouwd in welk geval, zei het onder strikte voorwaarden, wél
   een ontheffing kan worden verkregen.


                                             ----------




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                                                                                    25




BIJLAGE 1 - RELEVANTE ASPECTEN VAN DE REGELGEVING

B 1.1     Inleiding
Wetgeving
De regelgeving met betrekking tot natuur kent twee typen bescherming: 'soortbe-
scherming' en 'gebiedsbescherming'.
De Flora- en faunawet (Ff-wet) is geheel gericht op soortbescherming, dat wil zeggen
bescherming van afzonderlijke soorten planten en dieren.
Bovendien is deze wet gericht op de intrinsieke waarde van het dier, wat onder meer
wil zeggen dat de bescherming eveneens is gericht op elk individueel dier.

Gebiedsbescherming is vastgelegd in de Natuurbeschermingswet (Nb-wet 1998).
Dit is gericht op specifieke aspecten van specifiek aangewezen gebieden, zoals spe-
ciale beschermingszones in het kader van de Vogel- of Habitatrichtlijn (resp. REG 1979
en REG 1992/1997). De gebiedsbescherming staat náást de Ff-wet: de regels van wet-
ten sluiten elkaar dus niet uit doch vullen elkaar aan (zie ook rijksbeleid blz.32).

Provinciaal natuurbeleid
Daarnaast hebben ook provinciale besturen een 'eigen' natuurbeleid, in aanvulling op
de wetgeving. Daarin wordt in sommige provincies ook een onderscheid gemaakt in
gebieds- en soortbescherming: de gebiedsbescherming wordt geregeld via het Streek-
plan terwijl de soortbescherming via andere wegen in de ruimtelijke ordening kan
worden geregeld (zie ook provinciebeleid blz.32).


B 1.2     Verbodsbepalingen Flora- en faunawet
Met betrekking tot aanwezige en te verwachten, door de Flora- en faunawet bescherm-
de soorten in het projectgebied gelden de volgende algemene verbodsbepalingen:

Artikel 8 Ff-wet
Het is verboden planten, behorende tot een beschermde inheemse plantensoort, . . . .
te vernielen, te beschadigen, te ontwortelen of op enigerlei andere wijze van hun
groeiplaats te verwijderen.

Artikel 9 Ff-wet
Het is verboden dieren, behorende tot een beschermde inheemse diersoort, te doden,
te verwonden, te vangen, te bemachtigen of met het oog daarop op te sporen.
    N.B.1 hieronder valt ook het 'per ongeluk' doden zonder afdoende voorzorgen te
    hebben genomen;
    N.B.2 het uit beschermingsoverwegingen preventief wegvangen en verplaatsen van
    dieren en ontwikkelingsstadia daarvan dient te geschieden door een 'ter zake kun-
    dige' (zie lijst gebruikte termen).Onder bepaalde condities is daarvoor géén extra
    projectontheffing (meer) nodig. Dit geldt niét voor het wegvangen en verplaatsen
    van vleermuizen, muizen en vogels: dat is uitdrukkelijk verboden, hiervoor wordt
    ook géén ontheffing verstrekt.
    Voor het vangen van dieren vanwege onderzoek geldt een aparte regeling.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                                                                                     26




Artikel 10 Ff-wet
Het is verboden dieren, behorende tot een beschermde inheemse diersoort, opzettelijk
te verontrusten.
    N.B. hiermee wordt bedoeld het verontrusten met de intentie de soort te verstoren
    zonder maatregelen om het verontrusten te voorkomen, dan wel het bouwrijpmaken
    van een terrein juist op het moment dat vogels zich er aan het vestigen zijn om te
    gaan broeden: dergelijk opzettelijk verontrusten valt niet onder de Gedragscode
    terwijl hiervoor in het kader van art. 75C ook géén ontheffing wordt verleend.

Artikel 11 Ff-wet
Het is verboden nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijf-
plaatsen van dieren, behorende tot een beschermde inheemse diersoort, te bescha-
digen, te vernielen, uit te halen, weg te nemen of te verstoren.
    N.B. 'Vaste verblijfplaatsen':
    Met betrekking tot vleermuizen dienen naast jaarlijks in gebruik zijnde vaste zomer-
    verblijven (kolonies), paarplaatsen en winterverblijven, ook structureel gebruikte,
    vaste vlieg- en trekroutes te worden geïnterpreteerd als ‘vaste verblijfplaatsen’
    zoals bedoeld in art. 11 (DLG 2006).
    Dit geldt ook voor 'vaste verblijfplaatsen' van andere dieren zoals bijvoorbeeld een
    vaste voortplantingslocatie van rugstreeppadden, broeihopen van ringslangen e.d.

Artikel 12 Ff-wet
Het is verboden eieren van dieren, behorende tot een beschermde inheemse diersoort,
te zoeken, te rapen, uit het nest te nemen, te beschadigen of te vernielen.
    N.B. Dit betreft, behalve vogels, ook eieren van beschermde amfibieën, reptielen,
    vissen en insecten. Indien bijvoorbeeld dergelijke eieren van een ontheffings-
    plichtige soort worden bedreigd vereist dit ook aanvraag van ontheffing (DLG
    2006). Met betrekking tot eieren van beschermde diersoorten die niét ontheffings-
    plichtig zijn, geldt de wettelijke zorgplicht (zie hierna bij artikel 2).

Artikel 13 Ff-wet
Het is verboden:
a. planten . . enz., of dieren dan wel eieren, nesten of . . enz., behorende tot een
beschermde . . enz. . . diersoort . . enz. te vervoeren . . enz. of onder zich te hebben.
    N.B. bij dit artikel gaat het om het verplaatsen van (eieren, nesten, individuen van)
    bedreigde dieren, eieren, planten enz. onder afwijkende condities, dus niet van-
    wege beschermingsmotieven bij uitvoering van werkzaamheden (vgl. artikel 9):
    hiertoe geldt een aparte regeling.

Artikel 2 Ff-wet - algemene zorgplicht
Naast de hiervoor aangegeven verbodsartikelen geldt in alle situaties een wettelijke
zorgplicht. Deze houdt in dat:
'eenieder die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat door zijn handelen ('de ingreep')
of zijn nalaten (mitigerende maatregelen) nadelige gevolgen voor planten of dieren
kunnen worden veroorzaakt, is verplicht dergelijk handelen achterwege te laten voor
zover dat in redelijkheid kan worden gevergd, dan wel alle maatregelen te nemen
(mitigerende of preventieve maatregelen) die redelijkerwijs van hem kunnen worden
gevergd teneinde die gevolgen te voorkómen of, voorzover deze (met maatregelen)
niét kunnen worden voorkomen, deze zoveel mogelijk te beperken of ongedaan te
maken'.




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                                                                                     27




   N.B. dit betekent dat elke ruimtelijke ingreep natuuronderzoek vergt dat als bewijs-
   last wordt vastgelegd in een rapportage ('Natuurtoets'). Daarin dienen de zeker te
   verwachten en de met veldonderzoek aangetroffen soorten planten en dieren te
   worden getoetst aan de wettelijk regelgeving ('lichte' en 'uitgebreide' toets). Tevens
   worden hierin de mitigerende en/of preventieve maatregelen aangegeven welke er
   zorg voor dragen dat er aan de zorgplicht wordt voldaan.


B.1.3      Vrijstelling en ontheffing verbodsartikelen
Strekking vrijstelling en ontheffing
Een 'vrijstelling' is een algemeen geldende uitzondering op een wettelijk verbod (LNV
2005): dit kan een landelijke vrijstelling betreffen of één op basis van een gedrags-
code. Een vrijstelling vergt géén aanvraagprocedure.

Een 'ontheffing' is een besluit waarbij in een individueel concreet geval een uitzon-
dering op een wettelijk verbod wordt gemaakt. Deze ontheffing dient per individueel
project te worden aangevraagd en betreft zowel individuele soorten als vaste verblijf-
plaatsen (waaronder ook vaste vliegroutes van vleermuizen).

De regelgeving met betrekking tot vrijstelling en ontheffing is nader geregeld in de
Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) met betrekking tot art. 75 C van de Ff-wet
(Staatsblad 2004/501; LNV 2005).
In de afweging tussen 'vrijstelling of ontheffing' staan in de van toepasing zijnde criteria
enkele cruciale begrippen centraal: 'bestendig', 'zorgvuldig handelen', 'wezenlijke
invloed' en 'significant effect', naast soortlijsten met betrekking tot specifieke regel-
geving (tabellen 1, 2 en 3 AMvB). Dit is inhoudelijk toegelicht in de Brochure 'Buiten
aan het werk' (LNV 2005, zie ook DLG 2006).

Soorttabellen (AMvB art. 75) met betrekking tot vrijstelling en ontheffing
De toepassing van een vrijstelling of ontheffing is nader genuanceerd middels wette-
lijke 'belangen' en soortlijsten.
De algemene landelijke vrijstelling met betrekking tot beschermde planten en dieren,
geldt uitsluitend voor de soorten die zijn opgenomen in tabel 1 AMvB. Voorts is er nog
een aanvullende vrijstelling voor soorten die zijn opgenomen in tabel 2 en tabel 3
AMvB indien werkzaamheden kunnen plaatsvinden onder een specifiek opgestelde
Gedragscode (zie blz.43).

Wettelijke belangen
Daarnaast is, onder nadere condities, een ontheffingsregeling van toepassing op een
aantal andere wettelijke belangen te weten:
- Bescherming van flora en fauna
- Veiligheid van het luchtverkeer
- Volksgezondheid of openbare veiligheid
- Dwingende reden van groot openbaar belang (enz.)
- Werkzaamheden i.h.k.v. ruimtelijke inrichting of ontwikkeling
Hierin bestaat tevens een nader onderscheid tussen de eerstgenoemde 3 belangen en
het laatstgenoemde belang (zie onder ‘tabel 3 AMvB’).
Hierna wordt naar aanleiding van de verschillende belangen en op basis van de drie
onderscheiden soortlijsten (tabellen AMvB art. 75 Ff-wet), de nadere nuancering be-
schreven waarbij die drie tabellen kort zijn gekenschetst:




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                    28




Tabel 1 AMvB
In deze tabel is een categorie soorten opgenomen waarvoor een algemene landelijke
vrijstelling geldt: dit betreft beschermde soorten die in Nederland algemeen voor-
komen. Aan die vrijstelling zijn géén voorwaarden verbonden anders dan de wettelijke
zorgplicht (zie vorige bladzijde). Deze soorten vergen een zogenaamde ‘lichte toets’
welke aantoont dat de werkzaamheden het voortbestaan van de betreffende soorten
niet in gevaar brengen (zie ook Beoordelingsschema Bijlage 4).

Tabel 2 AMvB
Deze tweede tabel omvat een lijst met ‘overige soorten’ (waaronder bijvoorbeeld alle
broedvogels en veel beschermde planten). Indien uit die tabel één of meerdere soorten
worden aangetroffen welke door de werkzaamheden worden verstoord en/of bedreigd,
vergt dat in principe aanvraag van ontheffing met eveneens een ‘lichte toets’ (zie
echter uitzondering broedvogels).

Soorten van tabel 2 die door een projectvoornemen schade ondervinden dienen te
worden getoetst aan de landelijke gunstige staat van instandhouding, wat wil zeggen in
hoeverre het voortbestaan van de landelijke populatie wellicht afhankelijk is van het
voortbestaan van de onderhavig aangetroffen, lokale populatie. Vermelding op de
Rode Lijst vormt daartoe een indicatie.
 In de ontheffingsaanvraag dient daarbij te worden aangegeven op welke wijze wordt
bereikt dat bedreiging van individuen en verstoring zoveel mogelijk wordt voorkomen
en in welke mate de functionaliteit van de vaste voortplantings-, rust- en/of verblijf-
plaats door de activiteiten wordt aangetast, dan wel, op welke wijze die functionaliteit
kan worden gegarandeerd (Bijlage 5).

Indien wordt uitgegaan van een door de Minister goedgekeurde gedragscode geldt
voor deze categorie van tabel 2 AMvB, onafhankelijk van het wettelijk 'belang' waar-
onder de ingreep valt, echter een vrijstelling voor art. 8 t/m 12 van de Ff-wet zodat
formeel geen aanvraagprocedure voor ontheffing nodig is (zie verder onder 'Gedrags-
code' blz.30).

Uitzonderingspositie broedende vogels
Vogels behoren samen met de soorten van tabel 3 AMvB tot de juridisch zwaarder
beschermde soorten. Er worden 2 goepen onderscheiden:
- algemene broedvogels
- vogels met jaarrond beschermde nesten (zie ‘aangepaste lijst’, DR 2009).

Voor alle broedende vogels wordt in beginsel tijdens het broeden géén ontheffing
verleend. Met betrekking tot het broedseizoen is in dat kader in de Flora- en faunawet
ook géén standaardbroedperiode aangegeven. Van belang is of een broedgeval
aanwezig is, ongeacht de periode. Voor broedende vogels geldt de algemene
gedragscode (Vogelbescherming 2004) dat deze, zolang ze broeden, onder géén
énkele conditie mogen worden verstoord (zie ook REG 1979). In principe dient dus het
broedseizoen met mogelijk verstorende werkzaamheden te worden ontzien, zoals
sloop-, bouw-, grond-, bagger-, onderhouds- en/of andere mogelijk verstorende
werkzaamheden op korte afstand van nesten.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                                                                                      29




Vogelsoorten met jaarrond beschermde nesten
Vogels worden in de regelgeving onderscheiden in groepen (DR 2009):
a) een groep die zich beperkt tot strikt het broeden (algemeen principe);
b) een groep vogels waarvan de nesten het jaar rond (of jaarlijks opnieuw) worden
   gebruikt en er restricties bestaan in bijzondere gevallen (categorie 5, DR 2009);
c) een nader omschreven groep waarvan de nesten het jaar rond strikt beschermd zijn
   en ook de nesten zelf dus niet mogen worden bedreigd of verwijderd, óók niet
   buiten het broedseizoen (categorie 1 t/m 4, waaronder bijvoorbeeld Huismus,
   Gierzwaluw maar ook roofvogels en kolonievogels).
   De bescherming van deze groep is nagenoeg even ‘strikt’ als de soorten uit Bijlage
   IV van de Habitatrichtlijn (zie hieronder).

Wettelijke belangen en ontheffing broedvogels
Er is in die periode voor broedvogels slechts ontheffing mogelijk indien er zwaarwegen-
de maatschappelijke termen aanwezig zijn die ontheffing voor verstoring van broeden-
de vogels nodig maken, wat slechts in uitzonderlijke situaties van openbare veiligheid
e.d. aan de orde kan zijn.

Tabel 3 AmvB
Algemeen
Deze tabel omvat een lijst soorten waarvoor strikte bescherming geldt. In alle gevallen
vereisen deze soorten een 'uitgebreide toets'. Bij dreigende natuurschade dienen deze
soorten niet alléén te worden getoetst aan de landelijke gunstige staat van instand-
houding (zoals bij tabel 2). Deze dienen óók te worden getoetst aan de locale gunstige
staat van instandhouding van de aangetroffen populatie: het gaat er dan om in hoever-
re het voortbestaan van de landelijke populatie wellicht afhankelijk is van de lokale
populatie. Afgezien van vermelding op de Rode Lijst vergt dit tevens inzicht in het
regionale voorkomen van de betreffende soort.
In de ontheffingsaanvraag dient daarbij te worden aangegeven in welke mate de
functionaliteit van de vaste voortplantings-, rust- en/of verblijfplaats door de activiteiten
wordt aangetast, dan wel, op welke wijze die functionaliteit kan worden gegarandeerd
(zie Bijlage 5).

Voorts gelden hierbij nog enkele voorwaarden:
* er dient te worden onderbouwd dat er voor de betreffende activiteit geheel géén
   alternatieven zijn, dus bijvoorbeeld of de ingreep niet op een andere, minder
   schadelijke wijze of op een andere locatie kan plaatsvinden;
* er dienen onder meer maatregelen te worden genomen om te garanderen schade
   aan individuen van de soort wordt voorkómen (‘zorgvuldig handelen’, LNV 2005);
* het betreffende ‘wettelijke belang’ waaronder de ingreep valt zowel als vermelding
   in Bijlage IV van de Europese Habitatrichtlijn en eventuele toepassing van een
   gedragscode, vormen eveneens toetsingscriteria (zie hieronder).

Wettelijke belangen en tabel 3 AMvB
1. Uitsluitend onder het wettelijke belang ‘bestendig beheer en onderhoud’ en dan nog
   uitsluitend bij toepassing van een gedragscode (zie volgende bladzijde), kan voor
   soorten van tabel 3 AMvB die niét zijn vermeld in de Bijlage IV van de Europese
   Habitatrichtlijn, gebruik worden gemaakt van de op de gedragscode van toepassing
   zijnde vrijstelling.
   Voor soorten van tabel 3 AMvB die wél zijn vermeld in Bijlage IV van de Europese
   Habitatrichtlijn (zoals vleermuizen), zie punten 3 en 4.




                          Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                                                                                     30




Zónder toepassing van een gedragscode vergen deze soorten in alle gevallen een
toetsing bij het bevoegde gezag volgens de procedure van een ontheffingsaanvraag.
Daarbij gelden de volgende criteria:

2. in het kader van het belang ‘ruimtelijke ontwikkeling en inrichting’ kan uitsluitend
   voor soorten die niet zijn vermeld in Bijlage IV van de Europese Habitatrichtlijn of in
   de Vogelrichtlijn, een ontheffing worden verkregen.

3. Onder de belangen 'dringende redenen van groot openbaar belang' (met inbegrip
   van redenen van sociale, economische aard of met voor het milieu wezenlijk gunsti-
   ge effecten), van ‘volksgezondheid en openbare veiligheid’ dan wel ‘bescherming
   van flora en fauna’ kan in alle gevallen een ontheffing worden verkregen, mits er
   nadrukkelijk géén alternatieven voor de ingreep beschikbaar zijn.

   N.B. ‘groot openbaar belang’ heeft betrekking op activiteiten die van algemeen,
   breed maatschappelijk belang zijn: deze mogen niet enkel ten goede komen aan
   een particulier, aan enkelen of aan een beperkte regio doch moet daar bovenuit
   stijgen en ‘van groter gewicht’ zijn (zie toelichting bij aanvraagformulier ontheffing).

4. Voor soorten die staan vermeld in Bijlage IV van de Europese Habitatrichtlijn (zoals
   vleermuizen) dan wel de Vogelrichtlijn, en niét onder de bij punt 3 aangegeven
   belangen vallen, kan géén ontheffing worden verkregen: er kan slechts ‘toestem-
   ming’ voor de ingreep worden verkregen indien zodanige werkwijze en eventuele
   maatregelen worden aangegeven dat de ecologische functionaliteit van het gebied
   voor de soort op geen enkel moment minder wordt dan de beginsituatie.
   Hierbij gelden weer extra voorwaarden, zoals bijvoorbeeld bij een eventuele ‘vaste
   vliegroute’ van vleermuizen, de betekenis van die vliegroute voor die betreffende
   populatie.

Gedragscode
Algemeen
Naast de algemene gedragscode voor broedende vogels zijn er ook verschillende ge-
dragscodes voor specifieke werkzaamheden beschikbaar.
Desalniettemin vergt dat in alle gevallen het in acht nemen van de nadere voorwaarden
zoals in de betreffende gedragscode zijn vastgelegd.
Bij het werken onder een gedragscode blijven overigens, net zoals zónder gedrags-
code, natuuronderzoek en rapportage daarvan eveneens wettelijk verplicht en worden
de nadere voorwaarden voor het werken onder de gedragscode, in die gedragscode en
een daarop gebaseerd Werkprotocol Flora en Fauna, nader uitgewerkt.
Een gedragscode kan slechts van toepassing worden verklaard indien de betreffende
initiatiefnemer zich aantoonbaar daaraan heeft verbonden en de daaraan gekoppelde
voorwaarden in acht neemt. De initiatiefnemer blijft daarbij eindverantwoordelijk voor
de wijze van uitvoeren.

Wettelijke belangen en vrijstelling van de ontheffingsplicht
Toepassing van een vrijstelling van de ontheffingsplicht voor de artikelen 8 t/m 12 Ff-
wet op basis van een gedragscode bij mogelijke bedreiging is deels afhankelijk van het
wettelijk belang waaronder de ingreep moet worden gerekend.
Bij soorten van tabel 2 AMvB maakt het 'belang' geen verschil.




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                                                                                     31




Met betrekking tot soorten van tabel 3 AMvB is de vrijstelling bij verstoring, onder
nadere condities, slechts van toepassing op twee categoriën van activiteiten ('belan-
gen'), te weten:
    - bestendig beheer en onderhoud in landbouw, bosbouw, watergangen en
        bermbeheer;
    - bestendig gebruik.
Daarbij is het element ‘bestendigheid’ cruciaal: dit slaat zowel op de intervaltermijn als
op de ‘soort’ beheeringreep. Er is sprake van ‘bestendigheid’ indien de tussenliggende
termijn in de beheercyclus dezelfde is als voorafgaande termijnen. Zodra voorts grote
veranderingen in de uitvoering worden doorgevoerd zoals nieuwe technieken, groot-
schalige maatregelen (bijv. kaalkap, omvorming, grootschalige inhaalslag) is er géén
sprake meer van bestendig beheer of onderhoud en valt de ingreep onder ‘ruimtelijke
ontwikkeling en inrichting’ (zie LNV 2005).

Indien echter het belang 'ruimtelijke ontwikkeling en inrichting' van toepassing is ver-
eisen soorten van tabel 3 AMvB, overeenkomstig met de situatie zonder gedragscode,
een toetsing aan het bevoegde gezag (zie vorige bladzijde bij ‘tabel 3 AMvB’).

Risico: indien bij controle op het werk door de A.I.D. bij vragen aan een uitvoerende
werknemer wordt vastgesteld dat aan de betreffende borging niét is/ wordt voldaan,
kan het werk onmiddellijk worden stilgelegd totdat aan de vereisten van de Gedrags-
code wordt voldaan of alsnog ontheffing is aangevraagd. Dit kan worden voorkomen
door een adequaat werktoezicht, óók op het afdoende in acht nemen van de werkvoor-
waarden ten aanzien van de Flora- en faunawet, door de opdrachtgevende partij.

Ecologisch werkprotocol en ecologische begeleiding
Een ecologisch werkprotocol wordt in sommige situaties als voorwaarde verbonden
aan de ontheffing: het vormt een uitwerking van de mitigerende en preventieve maatre-
gelen om strikt te voorkomen dat natuurschade ten aanzien van soorten uit tabel 2 en 3
AMvB ontstaat.

Dit 'Werkprotocol Flora en Fauna' omvat een bestekachtig document waarin werkricht-
lijnen worden aangegeven om te garanderen dat de werkzaamheden worden verricht
conform de Flora- en faunawet (en eventueel de gedragscode) en de in het verlengde
daarvan opgestelde Natuurtoets. Deze richtlijnen vormen een concrete en afrekenbare
uitwerking van de uitganspunten, werkwijzen, mitigerende en preventieve maatregelen
om natuurschade door de werkzaamheden zoveel als mogelijk te voorkomen. Het
uitvoeren van de maatregelen dient daarbij aantoonbaar plaats te vinden door of onder
begeleiding van een (ecologisch) 'terzake kundige' en verslaglegging daarvan.

Bij het verrichten van werkzaamheden onder een Gedragscode vormen het opstellen
van een werkprotocol en begeleiding van (preventieve) maatregelen door een ecolo-
gisch deskundige, een standaardvoorwaarde.

Verplicht ter inzage aanwezig op het werk
Op het werk dienen voor een controlerend ambtenaar te allen tijde, onafhankelijk van
gedragscode of ontheffing, de stukken met betrekking tot Flora- en faunawet ter inzage
aanwezig te zijn op straffe van het onmiddellijk stilleggen van het werk, tot aan deze
verplichting voldaan is.




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                                                                    32




Werkend zonder het regiem van vrijstelling op basis van de Gedragscode betreffen dit:
      de Natuurtoets,
      de schriftelijke beoordeling m.b.t. een eventueel aangevraagde ontheffing/
      goedkeuring,
      het eventueel vereiste Werkprotocol Flora en Fauna,
      de eventueel vereiste ecologische verslaglegging van de begeleidende ecoloog
      omtrent te nemen preventieve maatregelen.

Voorts dient, indien van toepassing, het uitvoerend personeel er aantoonbaar van op
de hoogte te zijn dat er wordt gewerkt onder het regiem van de Gedragscode en welke
consequenties dat heeft.


B.1.4     Natuurbeschermingswet en provinciaal natuurbeleid
Wetgeving
Naast het soortenbeleid van de Ff-wet is er tevens een natuurbeleid met betrekking tot
gebieden vastgelegd in de Nb-wet, waaronder tevens Natura 2000, Vogelrichtlijn-
gebieden en Habitatrichtlijngebieden vallen.
Behalve dat ingrepen in dergelijke gebieden eveneens toetsing vergen aan de Nb-wet,
kan de Nb-wet eveneens van kracht zijn buiten die gebieden, de zogenaamde externe
werking. Indien in de omgeving van een projectlocatie een dergelijk natuurgebied is
gelegen vergt dat immer óók de controle of de ‘externe werking’ van de Nb-wet er
wellicht ook van kracht is of kan zijn, op grond waarvan toetsing aan de Nb-wet naast
toetsing aan de Ff-wet een wettelijke verplichting vormt.

Provinciaal beleid
Oók provincies hebben een eigen gebiedenbeleid, onafhankelijk van de Ff-wet en
vastgelegd in het Streekplan. Bij een ruimtelijke- of beheeringreep in een provinciaal
natuurgebied vergt dat, naast een toetsing aan de Ff-wet, eveneens een toetsing aan
het Streekplan.
Bovendien hebben provincies soms ook een soortenbeleid, waaraan bij elke provincie
weer anders vorm is gegeven. Zo kent bijvoorbeeld de provincie Zuid-Holland een
compensatiebeleid met betrekking tot soorten flora en fauna van de Rode Lijst, in dat
geval vastgelegd in specifieke beleidsstukken (GS van Zuid-Holland 2005; Provinciale
Staten 1997).
De aanwezige en mogelijk te verstoren flora en fauna vergt eveneens controle op en
toetsing aan dergelijk beleid.

                                          -----------




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                                    33




BIJLAGE 2 - BESCHIKBAARHEID BESTAANDE GEGEVENS
Belangrijke gegevensbronnen
De toets aan de Ff-wet richt zich met nadruk op soorten die volgens de Flora- en
faunawet beschermd en tevens ontheffingsplichtig zijn (tabel 2 en 3 AMvB, zie § 4.3).
Daartoe bestaan twee belangrijke literatuurbronnen: Het Natuurloket en verspreidings-
atlassen. Daarnaast zijn er ook (recentere) verspreidingsgegevens beschikbaar uit
andere bronnen waaronder als belangrijkste de verspreidingsatlassen (zie geraad-
pleegde literatuur).

Het Natuurloket geeft gegevens per kilometerhok (1 km²) met daarbij aangegeven het
niveau van onderzoek voor een soortgroep inclusief aantallen aangetroffen soorten
met beschermingsstatus, zonder echter de soorten expliciet te noemen: die soort-
gegevens kunnen, indien gewenst, worden aangekocht waarvan de eventuele aan-
beveling in de afweging en het advies van deze toets worden meegenomen.

Verspreidingsgegevens bieden informatie per uurhok (25 km²) wat een indicatie geeft
in welke delen/ landschappen/ biotopen van Nederland bepaalde soorten zich hebben
gevestigd, zonder daarbij de preciese locatie aan te geven.

Beide bronnen bieden een relatief beperkt onderzoeksniveau. De informatie is geba-
seerd op waarneming binnen de betreffende kilometerhokken (Het Natuurloket) of
binnen het uurhok (verspreidingsgegevens). Een onderzoeksgebied beslaat daarbij
veelal slechts een (beperkt) deel van het/ de betreffende kilometer-hok(ken) en vormt
van de betreffende uurhokken een zeer klein deel.

De informatie van Het Natuurloket en de verspreidingsgegevens zijn bovendien weinig
precies omdat die slechts is gebaseerd op steekproeven: indien in een hok de soort
niet als aanwezig staat vermeld kan dat deels worden veroorzaakt omdat in dat hok
naar die soort(groep) nog geen onderzoek heeft plaatsgevonden. Er worden bij
veldinventarisaties in de praktijk dan ook op veel onderzoekslocaties soorten aange-
troffen die nog nergens voor die regio staan geregistreerd.

Biotoop- en habitatbeoordeling als onderdeel van de verkenning speelt dan ook een
belangrijke rol om in te schatten welke soorten kunnen worden verwacht: dit kan dus
zelfs soorten betreffen die nog nergens staan geregistreerd. Naar aanleiding van die
beoordeling wordt met veldinventarisatie van met name de ontheffingsplichtige soorten,
gecontroleerd of een soort aanwezig is of waarschijnlijk niét.

Veldinventarisaties en aanwezigheid
Veldinventarisatie heeft, met name met betrekking tot schaars voorkomende dieren,
altijd te maken met onvoorspelbaarheid: absolute uitsluiting dat een bepaalde bijzon-
dere soort voor zou komen is veelal niet mogelijk. Bovendien zijn er nog veel lacunes
in de gedragskennis: in dit kader hanteert het Ministerie beoordelingscriteria waarbij
'het zekere voor het onzekere' wordt genomen.


                                          -----------




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                                                                                                     34




BIJLAGE 3 - METHODEN VOOR VELDINVENTARISATIE
Methode voor veldinventarisatie van vleermuizen
Algemeen
Bij veldinventarisatie wordt de methode gehanteerd welke is afgeleid van de onder-
zoeksmethode welke thans door het GAN, de Gegevensautoriteit Natuur ingesteld door
het Ministerie van LNV, is voorgeschreven in ‘Het protocol voor vleermuisinventari-
saties’ (2 april 2009).
Daarin worden de minimale voorwaarden aangegeven waaraan een inventarisatie
moet voldoen om eventuele afwezigheid van soorten uit te kunnen sluiten.
Dit betreft onder meer per vleermuissoort voorgeschreven onderzoeksperioden en
onderzoeksfrequenties.

Het basisonderzoek wordt, afhankelijk van de mogelijk te verwachten soorten, regulier
op tenminste 4 tot 5 momenten verricht: tenminste twee inventarisatiemomenten
tijdens de periode waarin een zomer- (of kraam-)verblijf en vaste vliegroutes worden
gebruikt en tenminste twee inventarisatiebezoeken tijdens de paartijd vanaf half augus-
tus en voor enkele soorten aanvullend ook in het voorjaar: de perioden zijn verschillend
voor de verschillende soorten vleermuizen.
Indien aanwijzingen worden verkregen voor de aanwezigheid van vaste verblijfplaatsen
en/of vaste vliegroutes kan in tweede instantie uitgebreider onderzoek nodig blijken.

Onderzoek naar vaste vliegroutes, zomer- en paarverblijven
Het onderzoek naar zomerverblijven, kraamkolonies en vaste vliegroutes wordt uitge-
voerd tijdens de kolonievorming wanneer de dieren met warm weer frequent uitvliegen,
en in de daarop aansluitende voortplantingstijd wanneer de jonge dieren (nog) afhan-
kelijk zijn van hun ouders (periode begin mei tot eind juli). Basisonderzoek hiertoe
omvat ten minste twee, soms drie, nachtelijke veldbezoeken.

In de zomer tijdens nachten met geschikte weerscondities wordt het onderzoeksgebied
met de batdetector onderzocht op mogelijk aanwezige verblijfplaatsen in bomen en/of
gebouwen/ bouwwerken en op het gebruik als vaste vliegroute tussen verblijfplaats en
foerageergebieden. Tevens wordt gekeken naar belangrijke foerageerplekken en even-
tuele beschikbare alternatieven daarvoor in de wijdere omgeving.

Het nachtonderzoek wordt in eerste instantie gericht op uitvliegende en foeragerende
dieren en vaste vliegpatronen (vanaf zonsondergang tot in de nacht). Indien vaste
verblijfplaatsen van kolonies kunnen worden verwacht wordt dat, afhankelijk van de
omstandigheden, aangevuld met onderzoek aan het eind van de nacht wanneer de
dieren in hun verblijfplaats terugkeren en daartoe gezamenlijk enige tijd vóór de invlieg-
opening gaan 'zwermen' waarmee de exacte locatie kan worden vastgesteld.

Voorts wordt voor dwergvleermuizen (en deels ook andere soorten) vanaf eind
augustus tot eind september onderzoek gedaan naar het gebruik als baltsterritoria met
eventueel bijbehorend vast paarverblijf. Dit verblijf wordt soms tevens als vast winter-
verblijf gebruikt, mits het voldoende is beschermd tegen temperatuurswisselingen.
Bij mogelijk te verwachten grootoorvleermuizen is eveneens inventarsatie in het
voorjaar gewenst om zwermlocaties van de dieren vast te stellen.
Ook dit nachtonderzoek vindt op tenminste 2 momenten in de betreffende periode
plaats met de batdetector waarbij wordt gespeurd naar de specifieke sociale lokroep




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                                                                                     35




dat door de mannelijke dieren wordt geproduceerd om vrouwtjes naar het paarverblijf
te lokken.
Het mannetje van de Ruige dwergvleermuis doet dit vanaf zijn paarverblijf als vaste
locatie (stationnaire baltsroepplaats): behalve in gebouwen kan dit ook in bomen zijn.
De Gewone dwergvleermuis doet dit echter al vliegend in de directe omgeving van zijn
paarverblijf, voornamelijk in gebouwen: in het laatste geval is de exacte locatie van het
paarverblijf dikwijls moeilijk vast te stellen.
Indien Gewone grootoorvleermuis kan worden verwacht dient dit onderzoek naar
paarplaatsen tevens plaats te vinden in maart-april.

Onderzoeksmethode nachtelijke inventarisaties:
Nachtonderzoek wordt verricht met behulp van batdetectors (o.a. type Petterson
D240x) in combinatie met digitale ultrasounddetector met time-expansion voor geluids-
analyse van 10x vertraagde ultrasone geluidsopnamen, en sterke lampen (Mac Char-
ger) als aanvullend middel voor determinatie (gedrag, grootte en manier van vliegen en
jagen) en voor exemplaren die zich buiten bereik van de batdetector bevinden.
Ter ondersteuning zijn mogelijkheden voorhanden voor geluidsanalyse van de 10x
vertraagde ultrasone geluidsopnamen middels de computer.

In sommige situaties kan tevens nadere inwendige inspectie van 'verdachte' ruimten
fysiek plaatsvinden, met name in bomen. Hiertoe wordt gebruik gemaakt van:
- ladders, klimtuig;
- spiegeltjes en enthoscoop met buigzame kabel t.b.v. inwendige inspectie;
- digitale videocamera met nightshotfunctie en krachtige infraroodlamp voor
    observatie;
- eventueel boomcamera op telescoopstokken en met IR-verlichting voor registratie
    van inwendige beelden.

Winterverblijven:
Voor zover deze mogelijk kunnen worden aangetroffen in kruipruimten en spouwmuren
van te slopen bebouwing, is dit gebruik niet vast te stellen omdat dergelijke ruimten
voor onderzoek óók met de hulpmiddelen veelal onbereikbaar zijn.
Een eventuele kans op dergelijk gebruik, met name door dwergvleermuizen, moet
worden afgeleid van het eventuele gebruik als zomer- en/of paarverblijf: met sloop zal
dan middels mitigerende maatregelen rekening moeten worden gehouden met mogelijk
gebruik als winterverblijf.

Methode veldinventarisatie jaarrond beschermde nesten
Voor een broedvogelkartering wordt in principe uitgegaan van de SOVON-richtlijnen
van het ‘Broedvogel Monitoring Project–Alle soorten’ (BMP-A, van Dijk, 2004).
Omdat het bij het onderhavige project echter niet gaat om een volledige broedvogel-
kartering doch om het gericht vaststellen van aanwezigheid van jaarrond beschermde
nesten in het aanwezige boombestand en/of aan/ op gebouwen, wordt dit onderzoek
verricht door:
- visuele waarneming van betreffende vogelsoorten,
- het speuren naar boomholtes en nesten van roof- en kolonievogels;
- het speuren naar geschikte nestelgelegenheden in/aan of op gebouwen;
- het fysiek controleren daarvan op mogelijk gebruik,
- het speuren naar territoriumindicerend gedrag.
De controle wordt tijdens het hoogseizoen van het broeden verricht, meestal in
combinatie met, en in de ochtend aansluitend op, onderzoek naar vleermuizen.




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                                                                     36




Indien potentiële (mogelijkheden tot) verblijfsholten worden vastgesteld kunnen deze,
als daartoe aanleiding is en voor zover die met eenvoudige klimmiddelen bereikbaar
zijn, nader worden geïnspecteerd, bij voorkeur in het seizoen waarin géén of nog
weinig blad in de boomkronen aanwezig is. Daarbij zijn zo nodig hulpmiddelen
beschikbaar zoals:
- ladders, klimtuig;
- spiegeltjes en enthoscoop met buigzame kabel t.b.v. inwendige inspectie;
- digitale videocamera met nightshotfunctie en krachtige infraroodlamp voor
    observatie;
- eventueel boomcamera op telescoopstokken en met IR-verlichting voor registratie
    van inwendige beelden.

Methode oriënterende inventarisatie vaatplanten
Omdat het hierbij slechts gaat om het vaststellen in hoeverre wellicht beschermde,
ontheffingsplichtige en/of Rode Lijst-soorten in het terrein (en in deze situatie vooral op
muren) aanwezig zijn, wordt géén vlakdekkende inventarisatie met streeplijst
uitgevoerd. De gerichte verwachtingen op uitsluitend muurplanten maakt het mogelijk
om oordeelkundig op geschikte plekken te speuren naar genoemd vóórkomen.


                                            ----------




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                                                         37




BIJLAGE 4 BEOORDELINGSSCHEMA HANDELWIJZE FF-WET




             Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                                                    38




BIJLAGE 5 - NUANCERING ONTHEFFINGSPROCEDURE
(sinds augustus 2009)




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                                                                    39




GERAADPLEEGDE LITERATUUR
Bergers/ P.J.M. (1997): Kleine zoogdieren inventariseren: het kan efficiënter. Zoogdier
     8(3):3-7.

Bos/ F. (2006), M. Bosveld, D. Groenendijk, C. van Swaay, I. Wynhoff, De Vlinder-
     stichting. De Dagvlinders van Nederland, verspreiding en bescherming.
     Nederlandse Fauna 7, Leiden. Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis,
     KNNV Uitgeverij & European Invertebrate Survey – Nederland.

Boesveld, A. (2009), A.W. Gmelig Meyling & R.H. de Bruine. Handleiding slakken van
    de Habitatrichtlijn waarnemen. Stichting Anemoon, september 2009.

Broekhuizen/ S. (1992), B. Hoekstra, V. van Laar, C. Smeenk en J.B.M. Thissen (red.):
     Atlas van de Nederlandse Zoogdieren. Stichting Uitgeverij KNNV, Utrecht.

Creemers (2009) Raymond.C.M. en Jeroen J.C.W. van Delft (Ravon)/ redactie: De
    Amfibieën en Reptielen van Nederland. Nederlandse Fauna 9. Nationaal
    NatuurhistorischMuseum Naturalis, European Invertebrate Survey-Nederland,
    Leiden.

DLG 2006, intern werkkader. Handreiking Flora- en faunawet, versie 1.0-31 oktober
    2006. Dienst Landelijk Gebied, Ministerie van LNV (thans EL&I).

Dijk/ A.J. van (2004):Handleiding Broedvogel Monitoring Project. SOVON (i.s.m. CBS),
       Beek-Ubbergen.

Dijkstra/ Klaas-Douwe B. (2002), Vincent J.Kalkman, Robert Ketelaar, Michiel J.T. van
      der Weide: De Nederlandse Libellen (Nederlandse Fauna 4). KNNV Uitgeverij.

Dort/ Klaas van (2002), Chris Buter en Paul van Wielink. Veldgids Mossen. Stichting
      Uitgeverij KNNV, Utrecht.

DR 2009. Wijziging beoordeling ontheffing Flora- en faunawet bij ruimtelijke ingrepen.
    Brief van de Dienst Regelingen, ffw2009.corr.046 van 25 augustus 2009,
    Ministerie van LNV (thans EL&I).

GAN 2009: Het protocol voor vleermuisinventarisaties. 2 april 2009.
    Gegevensautoriteit Natuur, Zoordiervereniging VZZ en Netwerk Groene Bureau's,
    2 april 2009.

Gmelig Meyling, A.W. & A. Boesveld (2008). Inhaalslag Verspreidingsonderzoek
    Mollusken van de Europese habitatrichtlijn. resultaten van het inventari-satiejaar
    2007/ Platte schijfhoorn Anisus vorticulus. Stichting Anemoon, Bennebroek, 30
    juni 2008.

Groenveld/ A. (2001) en G. Smit. Handleiding voor het Monitoren van Amfibieën in
     Nederland. RAVON Werkgroep Monitoring, Amsterdam.

Het Natuurloket, databank januari 2011 - www.natuurloket.nl




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                                                                                    40




Hustings/ Fred (2002) en Jan-Willem Vergeer. Atlas van de Nederlandse Broedvogels.
     Nederlandse Fauna 5. SOVON, Uitgeverij K.N.N.V. te Utrecht.

Janssen/ John A.M. (2008) en Joop H.J. Schaminée. Europese natuur in Nederland/
     Habitat typen. KNNV Uitgeverij, Zeist.

Kapteyn/ Kees (1995). Vleermuizen in het Landschap. Schuyt en Co/ Provincie Noord-
     Holland, Haarlem.

Ketelaar, Robert & Calijn Plate (2001). Handleiding Landelijk Meetnet Libellen.
      Rapportnr. VS 2001.28, De Vlinderstichting, Wageningen & Centraal Burau voor
      de Statistiek, Voorburg.

Kleukers/ Roy (2004), Erik van Nieuwkerken, Baudewijn Odé, Luc Willemse, Walter van
     Wingerden. De Sprinkhanen en Krekels van Nederland (Neder-landse Fauna 1).
     KNNV Uitgeverij, Utrecht.

Kreutz/ C.A.J. (2000) en H. Dewker. De Orchideeën van Nederland, ecologie,
     verspreiding, bedreiging en beheer. Uitgave van B.J. Seckel & C.A.J. Kreutz,
     Raalte en Landgraaf.

Limpens/ H.J.G.A. (1997), K. Mostert en W. Bongers: Atlas van de Nederlandse
     Vleermuizen. Onderzoek naar verspreiding en ecologie. KNNV Uitgeverij, Utrecht.

LNV 2004 (Ministerie van), Regeling van de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en
     Voedselkwaliteit houdende vaststelling van Rode Lijsten Flora en Fauna (m.n.
     vaatplanten en broedvogels).

LNV 2005 (Ministerie van), Regeling van de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en
    Voedselkwaliteit: brochure ‘Buiten aan het werk ? Houd tijdig rekening met
    beschermde dieren en planten !’ (n.a.v. AMvB art. 75 Ff-wet).

LNV 2009 (Ministerie van), Regeling van de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en
    Voedselkwaliteit houdende vaststelling van Rode Lijsten Flora en Fauna nr. 25344
    (28 augustus 2009; m.n. bijstelling zoogdieren, reptielen, amfibieën, dagvlinders,
    paddestoelen).

Meijden/ Ruud van der (2000), Boudewijn Odé, Kees (C.)L.G. Groen, Flip (J.P.)M. Witte
     en Dick Bal. Bedreigde en kwetsbare Vaatplanten in Nederland, Basisrapport met
     voorstel voor de Rode Lijst. Gorteria 26-4, 15 juni 2000.

Peeters/ T.M.J. (2004), C. van Achterberg, W.R.B. Heitmans, W.F. Klein, V. Lefeber,
     A.J. van Loon, A.A. Mabelis, A. Nieuwenhuijsen, M. Reemer, J. de Rond, J. Smit,
     H.H.W. Velthuis. De Wespen en Mieren van Nederland (Nederlandse Fauna 6).
     Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis, Leiden, KNNV Uitgeverij, Utrecht &
     European Invertebrate Survey-Nederland, Leiden.

Provinciale Staten Zuid-Holland (2003). Streekplan Zuid-Holland West, 12 november
      2003.




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                                                                                                    41




Provincie Zuid-Holland (2004). Beschermde Planten en Dieren in Zuid-Holland / De
      verspreiding van de Europese Habitatrichtlijnsoorten in beeld.

RAVON 38 (2010), uitgave december, waarnemingenoverzicht 2009.

REG 1979, Richtlijn van de Raad van Europese Gemeenschappen inzake het behoud
    van de vogelstand (Vogelrichtlijn, EEG 79/409, 2 april 1979).

REG 1992/1997, Richtlijn van de Raad van Europese Gemeenschappen inzake de
    instandhouding van de natuurlijke Habitats en de wilde Flora en Fauna
    (Habitatrichtlijn, EEG 92/43, laatstelijk gewijzigd 1997).

Smit, G.F.J. en A. Zuiderwijk (2003). Handleiding voor Monitoring van Reptielen in
      Nederland. Ravon-WM, CBS 2003.

Spikmans, Frank (2008) & Theo de Jong, Fabrice Ottburg, Jan Kranenbarg.
     Methodieken en richtlijnen voor verspreidingsonderzoek naar Bittervoorn, Kleine
     modderkruiper en Grote modderkruiper. Stichting Ravon, Nijmegen i.s.m. het
     CBS.

Staatsblad 2004/501, publicatie AMvB art. 75 Ff-wet, houdende wijziging van een
     aantal algemene maatregelen van bestuur in verband met wijziging van art. 75
     van de Flora- en faunawet en enkele andere wijzigingen.

Swaay, Chris van (2000). Handleiding Landelijk Meetnet Dagvlinders. Rapportnr. VS
    2000.11, De Vlinderstichting, Wageningen.

Vogelbescherming 2004. 'Gedragscode zorgvuldig bosbeheer 2004', opgesteld door
     Vogelbescherming Nederland te Zeist en Het Bosschap te Zeist, goedgekeurd 10
     januari 2005 door de Minister van LNV (zie site LNV).

                                        ----------




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                                                                                      42




GEBRUIKTE TERMEN EN AFKORTINGEN
adult
         aanduiding volwassen exemplaar van diersoorten;
A.I.D.
      Algemene Inspectiedienst, controle- en opsporingsdienst Ministerie van LNV
      welke zich bezighoudt met de handhaving van de wet- en regelgeving van LNV.
AMvB art. 75 Ffwet
      een Algemene Maatregel van Bestuur, in dit geval met betrekking tot art. 75 van
      de Flora- en faunawet, waarin de wetgeving nader wordt uitgewerkt (zie ook LNV
      2005);
balts, baltsroep, baltsterritorium
      specifiek gedrag ten aanzien van paaractiviteiten van (o.m.) vleermuizen; balts-,
      lok- of werfroep van een vleermuisman om vrouwelijke dieren te lokken; afgeba-
      kend gebied waar werfroep ten gehore wordt gebracht;
batdetector
      apparaat waarmee op basis van de verschillende frequenties van de ultrasone
      geluiden die door verschillende vleermuissoorten tijdens het vliegen worden geuit,
      kan worden vastgesteld welke soort het betreft;
bestendig beheer en onderhoud (Ff-wet)
      dit ‘belang’ uit de Ff-wet duidt op een regelmatige herhalingscyclus in onderhoud
      en beheer, zoals voor baggerwerkzaamheden maximaal 6 tot 8 jaar, waarbij voor
      veengebieden eerder 6 jaar dan 8 jaar in acht genomen moet worden;
biotoop
      de leefomgeving van één bepaalde planten- of diersoort (RIN 1984); de gehele
      samenhangende leefomgeving van een planten- of diersoort; het landschaps- of
      vegetatietype waarin een soort thuishoort; woonplaats van een
      levensgemeenschap (Emmerik 2006);
compenserende maatregelen
      te treffen maatregelen waarbij in ruil voor het bewerkstelligen van natuurschade
      op de ene plaats vervangende natuurwaarde elders worden gecreëerd;
detectie
      waarnemingen met een batdetector op basis van ultrasone geluiden;
EHS
      Ecologische Hoofd Structuur;
EL&I, Minister/ Ministerie van:
      Economische zaken, Landbouw en Innovatie;
exclusion flap/ -tube
      voor vleermuizen, uitsluitingsmethode met een éénrichtingsafsluiting;
fauna
      dierlijke organismen waaronder zoogdieren, vissen, vogels, amfibieën, reptielen,
      insecten en andere ongewervelden;
Ff-wet
      Flora- en faunawet welke onder meer de beschermingskaders met juridische
      verboden, verplichtingen, voorwaarden en toestemmingen biedt voor (het omgaan
      met) flora en fauna;
flora
      plantaardige organismen zoals houtgewassen, kruidachtige gewassen, grassen
      en waterplanten;
FLORON
      coördinatie floristisch onderzoek Nederland;




                          Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                                                                                                    43




foerageren
      naar voedsel zoeken;
GAN
      Gegevensautoriteit Natuur, onafhankelijke overheidsinstantie met de verant-
      woordelijkheid voor het verzamelen van natuurgegevens, ingesteld door het
      Ministerie van LNV;
habitat
      typische woonomgeving van een bepaalde soort;
Habitatrichtlijn, HR-soorten
      soorten planten of dieren welke zijn opgenomen in de verschillende Bijlagen van
      de Europese habitatrichtlijn:
      Bijlage II: dier- en plantensoorten van communautair belang voor de instand-
      houding waarvan aanwijzing van speciale beschermingszones vereist is;
      Bijlage IV: dier- en plantensoorten van communautair belang die strikt moeten
      worden beschermd;
      Bijlage V: soorten waarvoor bij de exploitatie (bijv. kikkerbilletjes) een
      beheersplan vereist is (wat hier echter niet het geval is);
      P: prioritaire soort;
juveniel
      aanduiding jong exemplaar van diersoorten; ;
kilometerhok, kmhok
      een hok van 1 x 1 kilometer (zie ruitennet op topografische kaarten 1 : 25.000/ 1 :
      50.000);
kolonie
      een vaste verblijfsholte van vleermuizen of groepsgewijze nestellocatie van
      (kolonie-)vogels;
kraamkolonie
      een vaste verblijfsholte van vleermuizen waar de jongen worden grootge-bracht;
larve(n)
      een tussenstadium in de ontwikkeling van amfibieën en libellen tussen eitjes en
      'voortplantingsvorm';
LNV
      het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit;
maaiveld
      al of niet begroeide bovenkant/ oppervlakte van het terrein;
mitigeren/ mitigerende maatregelen
      het zodanig aanpassen van een (plan voor een) ingreep of uitvoeringswijze (met
      eventuele specifieke maatregelen of voorwaarden) dat de negatieve effecten op
      de natuur (‘natuurschade’) tot een minimum worden beperkt of worden
      voorkomen;
'myoot'
      een (niet nader getetermineerde) soort uit de vleermuisgroep met de genis
      'Myotis;
natuurschade
      de schade welke door werkzaamheden aan ter plaatse voorkomende (individuen
      van) beschermde soorten planten en dieren en vaste verblijf- en
      voortplantingsplaatsen daarvan, wordt toegebracht door bedreiging, verwonding,
      beschadiging of aantasting van de leefomgeving of specifieke
      biotoopomstandigheden;




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                                                                                                    44




Nb-wet
      Natuurbeschermingswet: de geldende wetgeving ten aanzien van rijksbeleid met
      betrekking tot natuurgebieden zoals (Staats-)Natuurmonumenten, Vogel- en
      Habitatrichtlijngebieden en Natura 2000-gebieden;
ongewervelde soorten
      diersoorten zónder dan wel met een uitwendig skelet, zoals weekdieren, kevers,
      mieren en insecten;
ontheffing (Ff-wet)
      een in het kader van de Flora- en faunawet aangegeven toestemming tot onder
      meer het verstoren of (per ongeluk, onvermijdelijk,) doden van beschermde
      dieren en/of vernietigen van beschermde planten en hun groeiplaats welke
      bescherming in genoemde wet wordt geregeld;
organisme
      behorende tot de levende natuur (plant, dier etc.);
paarterritorium
      een vaste plek van met name dwergvleermuizen voor paaractiviteiten waarbij een
      mannetje een territorium met bijbehorende paarverblijf (haremruimte) inneemt en
      met een specifieke sociale werfroep vrouwtjes naar het paarver-blijf lokt;
paarverblijf
      een vaste holte of spleet (in boom of gebouw) waar met name dwergvleer-muizen
      hun vrouwtjes naartoe lokken om er te paren;
PGO
      Particuliere Gegevensverzamelende Organisatie;
RAVON
      Reptielen, Amfibieën en Vissen Onderzoek Nederland;
Rode Lijst, RL-soorten
      soorten planten of dieren die zijn vermeld op een gepubliceerde lijst van in
      Nederland bedreigde dier- of plantensoorten (zie literatuur);
ruderaal, ruderale terreinen
      terreinen welke sterk door menselijk gebruik zijn beïnvloed zoals stedelijke
      (groen-) gebieden, bouwrijpe terreinen, ophogingen, braakliggende terreinen,
      agrarische gronden enz.
sociale roep
      lokroep van mannelijke vleermuis om zich een harem te verwerven en deze
      vrouwtjes tot paren te verlokken;
SOVON
      Vereniging SOVON Vogelonderzoek Nederland;
stationaire baltsroepplaats
      een vaste locatie, meestal een boom- of gebouwholte, waar een mannetje van
      met name de Ruige dwergvleermuis zijn baltsroep laat horen, dit in tegenstelling
      tot de Gewone dwergvleermuis die de baltsroep vliegend in de omgeving van zijn
      paarverblijf uit;
territoriumindicerend gedrag
      zang van zangvogels waarmee een territorium wordt afgebakend waarbinnen zal
      worden gebroed, dan wel, waarbinnen reeds wordt gebroed;
‘ter zake kundige’
      een persoon die:
      * op HBO, dan wel universitair niveau een opleiding heeft genoten met als
        zwaartepunt ecologie, en/of
      * als ecoloog werkzaam is voor een ecologisch adviesbureau, en/of
      * zich aantoonbaar actief inzet op het gebied van soortbescherming en is




                        Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                                                                                                     45




       aangesloten bij de daarvoor bestaande organisaties/ PGO’s zoals RAVON,
       VZZ, SOVON, FLORON enz. (bron: Ministerie van LNV);
uurhok
       een hok van 5 x 5 kilometer = 25 kilometerhokken (zie ruitennet op topografische
       kaarten1 : 25.000/ 1 : 50.000)
vaste verblijfplaatsen (Ff-wet)
      DLG 2006: zomer-, winter- of paarverblijfplaatsen, vaste migratie- en vliegroutes
      en cruciale foerageerplekken van vleermuizen; vaste voortplantingslocaties van
      amfibieën; vaste verblijfplaatsen van Kleine modderkruiper, e.d.; schuil- en
      broedplaatsen van vogels welke jaarlijks opnieuw als zodanig worden gebruikt
      (DR 2009);
verspreidingsgegevens/ -onderzoek
       met steekproefonderzoek vastgestelde gebieden waar een bepaalde soort
       verwacht kan worden;
vigeren, vigerend
       van kracht zijn, geldend;
vliegvlug
       het moment waarop jonge vogels of vleermuizen op eigen kracht het nest kunnen
       verlaten en kunnen gaan foerageren;
Vogelrichtlijn, VR-soorten
       vogelsoorten die zijn opgenomen in de Europese Vogelrichtlijn;
       volgens het Europese recht wijzen de lidstaten beschermingszones aan om voor
       alle aangewezen soorten een voldoende gevarieerdheid van leefgebieden en een
       voldoende omvang ervan te beschermden om populaties van deze soorten in
       stand te kunnen houden;
vrijstelling
       een in het kader van de Flora- en faunawet geregelde toestemming tot onder
       meer het verstoren of (per ongeluk, onvermijdelijk,) doden van beschermde
       dieren en/of vernietigen van beschermde planten en hun groeiplaats welke
       bescherming in genoemde wet wordt geregeld, voor bepaalde categorieën
       werkzaamheden en onder voorwaarden (AMvB art. 75 Ffwet; zie ook LNV 2005);
VZZ
       Vereniging voor Zoogdierkunde en Zoogdierbescherming;
werfroep(baltsroep, lokroep)
      lokroep van mannelijke vleermuis om zich een harem te verwerven en deze
      vrouwtjes tot paren te verlokken;
wettelijk belang
       in de Flora- en faunawet zijn een aantal verschillende wettelijke belangen
       onderscheiden op basis waarvan het beschermingsregime mede wordt
       genuanceerd.
zorgplicht
       de in de Ffwet vastgelegde plicht (art. 2 Ffwet) dat iedereen voldoende zorg in
       acht moet nemen voor alle in het wild voorkomende dieren (en dus niet alleen de
       beschermde) en hun leefomgeving. Dit is een algemene fatsoenseis die voor
       iedereen geldt. Overigens geldt de zorgplicht ook voor planten (LNV 2005);
zwermen
       het gedrag van vleermuizen waarbij deze, wanneer ze kort vóór zonsopgang naar
       hun verblijfplaats/ kolonie terugkeren, eerst enige tijd vlak vóór de (opening van)
       de verblijfplaats blijven rondvliegen.

                                            ----------




                         Natuurtoets Flora en fauawet – woningbouwlocatie Zaagmolenstraat te Leidschendam
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>